൪. തുംസ്മാ

തുംസ്മാതീഹ പച്ചയഗ്ഗഹണമാചിക്ഖതി ‘തുംതായേ’ച്ചാദിനാ. തതോ ചേതി യതോ തുംസ്മാതി പച്ചയസ്സേവ ഗഹണം യതോ ച വിസേസന നിദ്ദേസോ, തതോതി അത്ഥോ. പച്ചയഗ്ഗഹണേ തദാദിഗ്ഗഹണം വിഞ്ഞായതേ… ‘‘പച്ചയഗ്ഗഹണേ യസ്മാ സോ വിഹിതോ തദാദിനോ ഗഹണ’’ന്തി ഞായതോ. വിസേസനത്തേന വത്തുമിച്ഛിതത്താ തദന്തഗ്ഗഹണം… ‘‘വിധിബ്ബിസേസനന്തസ്സാ’’തി (൧-൧൩) വചനാഭി മനസി നിധായാഹ- ‘യതോ കിരിയത്ഥാ’ഇച്ചാദി. സോ കിരിയത്ഥോ ആദി യസ്സ സമുദായസ്സ സോ തദാദി സോ പച്ചയോന്തേ തസ്സ (സോ തദന്തോ). തദാദിതദന്തസമുദായവിസേസസ്സ ഗഹണം, (നതു) തദന്തമത്തസ്സേ ത്യത്ഥോ. നനു ച തുംസ്മാഇതി വിസേസനത്തേന വത്തുമിച്ഛിതേ ഭവതു ‘‘വിധിബ്ബിസേസനന്തസ്സേ’’തി തദന്തഗ്ഗഹണം പച്ചയഗ്ഗഹണേ തു കഥം തദാദിനോ ഗഹണം വചനാഭാവതോച്ചാഹ- ‘തദവിനാഭാവിത്താ’തി. യതോ വിഹിതോ തേന വിനാ ന ഭവതി സീലേനേതി തദവിനാഭാവീ തസ്സ ഭാവോ തസ്മാ. ഇമായ യുത്തിയാ വിഞ്ഞായതേ-ത്ഥോ, യമാഖ്യായതേ ‘പച്ചയഗ്ഗഹണേ യസ്മാ സോ വിഹിതോ തദാദിനോ ഗഹണ’ന്തി. ഭവത്വേവം തദാദിനോ തദന്തസ്സ ച ഗഹണം, തതോ കിപ്ഫലംത്യാഹ- ‘തേനേ’ച്ചാദി.

സപാദിതോതി പാദിസഹിതതോ. ഖ ഛ സുപ്പത്താഭാവാതി ഖ ഛ സാനം ഉപ്പത്തിയാ അഭാവാ. വുത്തപ്പകാരസ്സേവ തുംപ്പച്ചയന്തസ്സ പകതിഭാവേന ഗഹണാ സപാദിതോ ഖ ഛ സാനമനുപ്പത്തീതി അധിപ്പായോ. വിപുബ്ബാ ‘ജി-ജയേ’ഇച്ചസ്മാ തുംപച്ചയന്താ ‘വിജേതുമിച്ഛതീ’തി അത്ഥേ ‘‘തുംസ്മാ’’ഇച്ചാദിനാ(സോ), തുംസ്സച ലോപോ, നേമിത്തികേ ഏകാരേ നിവത്തേ ‘ജിസ ജിസ ഇതി ദ്വിത്തേ അനാദിബ്യഞ്ജനലോപോ ‘‘ജിഹരാനം ഗീ’’തി (൫-൧൦൨) ഗീ. ജിഗീസപ്പകതിതോ ‘‘ഭൂതേ ഈഊം’’ഇച്ചാദിനാ (൬-൪) ഈ. തസ്മിം അഞ. ‘‘ആ ഈ ഊ മ്ഹാ സ്സാ സ്സമ്ഹാനം വാ’’തി (൬-൩൩) ഈസ്സ രസ്സേ ബ്യജിഗീസി. യദി തു സപാദിതോ സസ്സ ഉപ്പത്തി സിയാ, തദാ ബ്യജിഗീസീതി ഏത്ഥ ദ്വിബ്ബചനം കരീയമാനം സപ്പച്ചയന്തസ്സ പഠമസ്സേകസ്സരസ്സ ദ്വിബ്ബചനം ഭവതീതി ‘‘ഖ ഛ സാന’’മിച്ചാദിനാ (൫-൬൯) വിജിയ ഇതി സമുദായേ ആദിഭൂതസ്സ വിസദ്ദസ്സ സിയാ ഈമ്ഹി ച വിഹിതേ സപാദിനോ പകതിഭാവോതി വിസദ്ദ പുബ്ബേ അഞാഗമോ സിയാ, തതോ ച അവിവിജിസീതി അനിട്ഠമ്പസജ്ജേയ്യ.

തുംസ്മാ ഇച്ഛായന്തി ച പകതിപ്പച്ചയത്ഥാനമുപദിട്ഠത്താ തേന സഭാവ ലിങ്ഗേന ഖ ഛ സപ്പച്ചയാ തദന്തോ ച അനുമിതോ ന പന തും, തുമിഹ സുതോതി ആഹ- ‘ന തദന്തോ, നാപി ഛ ഛസാ’തി. ജിഘച്ഛാഇച്ചത്ര ദ്വിത്തേ പുബ്ബസ്സ ഘസ്സ ‘‘ചതുത്ഥ ദുതിയാനം തതിയപഠമാ’’തി (൫-൭൮) ഗോ. തസ്സ ‘‘കവഗ്ഗഹാനം ചവഗ്ഗജാ’’തി (൫-൭൯) ജോ. പാണിനിനാപീഹ സപ്പച്ചയ വിധായകേ സുത്തേ വാക്യമ്പി യഥാ സിയാതി വാവചനം കതം, തദയുത്തന്തി നിരാകത്തുമാഹ- ‘വാക്യമ്പി’ച്ചാദി. പകത്യാദിത്യത്ര ആദി സദ്ദേന അത്ഥവിസേസോ ഗഹേതബ്ബോ, പകതി വിസേസോ തുമന്തോ, ഇച്ഛത്ഥോ-ത്ഥവിസേസോ. ഇദം ലക്ഖണന്തി ‘‘തുംസ്മാ ലോപോ ചിച്ഛായം തേ’’ഇതി ഇദം ലക്ഖണം. നിയോഗതോതി നിയമേന. ആസങ്കായമുപസങ്ഖ്യാന’’ന്തി (൩-൧-൭) വാക്യകാരേന വുത്തം നിരാകത്തുമാഹ- ‘ആസങ്കായ’മിച്ചാദി.

അചേതനത്താ കൂലസ്സ ഇച്ഛായാസമ്ഭവോതി ‘കൂലപ്പതിതുമിച്ഛതീ’തി വാക്യമേവേച്ഛാപകാസനമസിദ്ധം, തേനാസിദ്ധേന വാക്യേനാസിദ്ധാനം ഖ ഛ സാനം സാധനം അസിദ്ധേനാസിദ്ധസാധനം. ഇച്ഛാവചനിച്ഛാതി ഇച്ഛായ വത്തുമിച്ഛാ. ഇച്ഛായപവത്തിതോ ഉപലദ്ധീതി ഇച്ഛായ ഉപലദ്ധി ഉപാലമ്ബോ പരിജാനനം പവത്തിതോതി അത്ഥോ. ചേതനാവതിചാതി വുത്തം തസ്മാ ചേതനാവതി പവത്തിതോ ഉപലദ്ധിം ദസ്സേത്വാ തദപദേസേ നാചേതനേപി ദസ്സേതും ‘യോപേസാ’തിആദിമാഹ. ദേവദത്തേ രജ്ജു ഖീലാദിപാണിനാ ഉയ്യോഗോ, കൂലേ മത്തികാവികീരണാദി. രജ്ജു ഗുണോ. ഖീലോ [കീല (പഞ്ചികാ)] സംക്വാദി.

പുലോ തിണാദീനം സങ്ഘാതോ. സാ സുനഖോ മിമരിസതീതി മര=പാണചാഗേ’ഇച്ഛായം തുമന്താ സോ. ‘‘ഞി ബ്യഞ്ജനസ്സേ’’തി (൫-൧൭൦) ഞി. ദ്വിത്തേ പുബ്ബതോ-ഞ്ഞസ്സ ലോപോ ‘‘ഖ ഛ സേസ്വീ’’തി (൫-൭൬) ദ്വിത്തേ പുബ്ബസ്സാസ്സ ഇമിമരിസതി. തഥാ പിപതിസതീതി ‘പതപഥ=ഗമേന’ ഇച്ചസ്സ. സാ മിമരിസതീതി സതിപി സചേതനത്തേ വിസത്തജീവിതസ്സ സുനഖസ്സ മരണിച്ഛാ സമ്ഭവതീതി പടിപാദിതം. ‘‘ഇച്ഛാസന്താ പടിസേധോ വത്തബ്ബോ’’തി (൩-൧-൭) പാണിനീയവാത്തികകാരേന വുത്തം, തന്നിരാകത്തുമാഹ- ‘ബുഭുക്ഖിതു’മിച്ചാദി. ജാതിപദത്ഥനിസ്സയേന നിവുത്തിമ്പടിപാദയമാഹ- ‘ജാതിപദത്ഥേ’ച്ചാദി. ഇതരോ ഇച്ഛത്ഥോ.