൧൩. സാസ്സ

സേതി പഠമന്താതി സാതി നിദ്ദിട്ഠപഠമന്താ, യം പഠമന്തന്തി സാചേതി ദസ്സിതം പഠമന്തമാഹ. പഠമന്തസ്സ ദേവതാപുണ്ണമാസിത്തഭാവതോ തദത്ഥമഭേദേനാഹ- ‘സാ’തി. കാ സാ ദേവതാച്ചാഹ- ‘ലോകപ്പസിദ്ധായേവ ദേവതാ’തി. യാഗസമ്പദാനമ്പി ലോകേ ദേവതാതി പസിദ്ധന്തി യാഗസ്സ യജിതബ്ബസ്സ പുരോഡാസാദിനോ സമ്പദാനമ്പി പടിഗ്ഗാഹകോ പിന്ദാദി ലോകേ ദേയ്യസ്സ പുരോഡാസാദിനോ ദേവതാ സാമീതി പസിദ്ധന്ത്യത്ഥോ, ഇന്ദോ ദേവതാ അസ്സ ഇന്ദം, ആദിച്ചോ ദേവതാ അസ്സ ആദിച്ചം, ഹവി പുരോഡാസാദി യാഗദബ്ബം.

മന്തഥോമനീയമ്പി ദേവതാതി പസിദ്ധന്തി യേന മന്ഥേന യോ ഥൂയതേ സോ തസ്സ മന്തസ്സ ദേവതാ സാമീതി ലോകേ പസിദ്ധന്ത്യത്ഥോ മഹിന്ദോ യമോ വരുണോ ദേവതാ അസ്സാതി വിഗ്ഗഹോ. വുത്തനയ മേവാതി ‘‘നക്ഖത്തേനിന്ദുയുത്തേന കാലേ’’തി സുത്തേ വുത്തനയമേവ. ജാത്യേകവചനം മഘായാതി, താരകരൂപാനമ്പന ബഹുത്താ മഘാസദ്ദോ ബഹുവചനന്തോ. പാണിനീയാ ‘‘സാസ്മിം പുണ്ണമാസീതി സഞ്ഞായ’’ന്തി (൪-൨-൨൧) സുത്തയിത്വാ ഫുസ്സീ പുണ്ണമാസീ അസ്മിം ഫുസ്സോ മാസോ ഫുസ്സോ അദ്ധമാസോ ഫുസ്സോ സംവച്ഛരോതി സഞ്ഞായം പടിപാദേന്തി, തേന തേസം ഫുസ്സീ പുണ്ണമാസീ അസ്മിം പഞ്ചദസരത്തേതി ഏത്ഥ ച ഭതകമാസേ ച തദ്ധിതോ ന ഭവതി. ഇധ പന ‘സഞ്ഞായ’ന്തി വചനാഭാവേ ഭതകമാസേപി ഛട്ഠ്യത്ഥേ ഭവതീത്യാസങ്ക വിരചയതി ‘ഭതകമാസേപി’ച്ചാദി. പുണ്ണോ മാ ഇച്ചത്ര മാസദ്ദോ ചന്ദപരിയായോതി ആഹ- ‘മാസദ്ദേനേ’ച്ചാദി. പുണ്ണോ മാ അസ്സന്തി നിബ്ബചനാതി ഏത്ഥ പുണ്ണമാസീസദ്ദസ്സ പുണ്ണോ മാ അസ്സന്തി നീഹരിത്വാ വചനാതി അത്ഥോ. വുത്തിയാ അത്ഥസ്സ ഫുടീകരണായ വുത്തം- ‘സോ പുണ്ണോ തിആദി. തസ്സന്തി പുണ്ണമാസിയം. സാപുണ്ണമാസീ, ഭതകസ്സ ഭതിയാ കമ്മകാരകസ്സ യോ തിംസതി രത്തോ മാസോ പരിബ്ബയനിയമിതോ, തസ്സ സമ്ബന്ധിനീ നേതി സമ്ബന്ധോ.

യസ്സഞ്ചതിഥീയന്തി അനിയമേന പടിപദാദിമാഹ. അതോഏവ ച നിപാതനാതി ഇമസ്മാവ നിപാതനാ, തേനേവാഹ- ‘സുത്തേ വചനമേവ നിപാതന’ന്തി. മാസസുതിയാച്ചാദോ സാധിപ്പായമത്ഥം വിവരതി ‘യദിപി’ച്ചാദിനാ. അസ്സാതി സാമഞ്ഞവചനേപി ‘സാസ്സ ദേവതാ പുണ്ണമാസീ’തി സുത്തേ അസ്സാതി അവിസേസവചനേപി സോയേവ പുണ്ണമാസീസദ്ദേ സൂയമാനോ മാസോയേവ ഛട്ഠ്യത്ഥോ വിഞ്ഞായതീതി സമ്ബന്ധോ.

പഞ്ചദസരത്താദോതി പരേസം സഞ്ഞാഗഹണേന നിവത്തിതപഞ്ചദസരത്താദോ. അഥ അദ്ധമാസസംവച്ഛരാനമ്പി ഉദാഹരണത്തേ നോപഞ്ഞാസോ കസ്മാ ന കതോച്ചാഹ- ‘അദ്ധമാസസംവച്ഛരാന’മിച്ചാദി. ഏവമ്മഞ്ഞതേ ‘‘അദ്ധമാസസംവച്ഛരാനം ന പച്ചയേനോജുകമഭിധാനമപി തു സംവച്ഛരേപി ഫുസ്സാദിമാസസമ്ഭവാസ്മിം സംവച്ഛരേ ഫുസ്സേന മാസേന സമ്ബന്ധാ ഫുസ്സോത്യുപചാരീയതേ, യഥാ ച ഫുസ്സാദിമാസസ്സ സമ്ബന്ധീ അദ്ധമാസോ ഫുസ്സോ അദ്ധമാസോത്യുപചാരീയതേ, ന പനോജുകന്തി തേസമുദാഹരണത്തേ നാനുപാദാന’’ന്തി.