൧൪. തമ

നാകഡ്ഢനത്ഥോതി ണസ്സാകഡ്ഢനത്ഥോ ന ഹോതി. യദ്യാകഡ്ഢനത്ഥോ അസ്സ, തദാ ചാനുകഡ്ഢിതം നോത്തരത്രാനുകഡ്ഢേയ്യാതി മഞ്ഞതേ, കോചിയേവ ഹോതീതി ഹോന്തീതി ഇതോ ഭിന്ദിത്വാ ആനേതബ്ബം. തദാ ദേസസ്സാതി ഇമിനാ ‘‘തദാദേസാ തഗ്ഗഹണേന ഗയ്ഹന്തീ’’തി പരിഭാസമുപലക്ഖേതി. കതയാദേസസ്സാപീതി കതോ യാദേസോ യസ്സ തസ്സ കതയാദേസസ്സാപീതി. ഇകാരസ്സാതി യാദേസതോ പുബ്ബേ ഇകാരസ്സ, ഇമിനാ ചാദേസാദേസീനമഭേദോ ദസ്സിതോ. തസദ്ദേ നേകേനാപി പച്ചേകാഭിസമ്ബന്ധേ സിദ്ധേതി ഏവമഞ്ഞതേ- ‘‘യഥാ’തേന കതംകീത’ (൪-൨൯) ന്ത്യാദിസുത്തേ ഏകോവ തസദ്ദോ ബഹൂഹി പച്ചയത്തേഹി സമ്ബജ്ഝതേ, തഥിഹാപി ഏകമേവ തസദ്ദഗ്ഗഹണം ‘തമധീതേ തംജാനാതീ’തി പച്ചേകമഭിസമ്ബജ്ഝതേ, തസ്മാ കിമേതദത്ഥേന ദ്വിതഗ്ഗഹണേനേ’’തി. ദ്വിതഗ്ഗഹണേ പയോജനത്തയം വുത്തം, തത്ഥ പഠമം ദസ്സേന്തോ ജാനനിച്ചാദിനാധിപ്പായമാവീകത്വാ ദ്വിതഗ്ഗഹണമിച്ചാദിനാ പദത്ഥമാഹ.

തത്ഥ-‘യോ യമധീതേ ജാനാതി ചാ’തി ഇമിനാ ദ്വിതഗ്ഗഹണാഭാവേ പച്ചയത്ഥാവയവസ്സ സമുച്ചയപ്പസങ്ഗമാഹ. സമുച്ചയേ സതി(യോ) യമധീതേ ജാനാതി ച, തത്ഥേവ സിയാ, യോ പനാധീതേ കേവലം, ന (ജാനാതി) തത്ഥ ന സിയാതി ബോധയിതും ബ്യഭിചാരമാഹ‘ന പച്ചേകാതി സമ്ബന്ധേനേ’തി. യഥാ ‘‘തേന കഥം കീത’’മിച്ചാദോ ‘‘തേന ജിതം ജയതി’’ച്ചാദി പച്ചേകസമ്ബന്ധേന ഭവതി ഏവമ്മാവിഞ്ഞായീതി യഥേച്ചാദി കസ്സാത്ഥോ. ‘തേന കതം കീത’’മിച്ചാദീഹി അവത്വാ ‘‘തേന ജിതം ജയതി’’ച്ചാദിസുത്തേകദേസവചനമത്ഥബ്യത്തി തഥാ വുത്തേ ഹോതീതി വുത്തം, തേന ജിതമിച്ചാദോ ജയനാദികാ കിരിയാനേ കദബ്ബസമവായിത്തേന പസിദ്ധാതി യുത്തോ തത്ഥ പച്ചേകാഭിസമ്ബന്ധോ, നേവമജ്ഝേന വേദനാ പ്യേകദബ്ബസമവായിത്താഭിയ്യോത്യധിപ്പായോ.

ഇദാനി ദുതിയം ദസ്സേതി ‘ജാനന’മിച്ചാദി, നിമിത്ത മിട്ഠാനിട്ഠബോധകാരണം മുഹുത്തോ കത്തികാദി, ഉപ്പാതോ ഇട്ഠാനിട്ഠസൂചകം പഥവിസമുദ്ദാദീനം സഭാവപരിച്ചാഗേനാഞ്ഞതത്തഗമനം. ജാനനസാമഞ്ഞേതി നിമിത്താദീനം ജാനന സാമഞ്ഞേ. ‘യഥാവുത്തജാനനസ്സ അജ്ഝേന വിസയത്തേ ഹേതുമാഹ- ‘തം ജാനാതീതി തസദ്ദേന അധീയമാനപരാമസതോ’തി. തതിയം ദസ്സേതി ‘യതോ ചേ’ച്ചാദിനാ. യതോ ച ഉപ്പന്നേന വിധിനാ അജ്ഝേന ഞാതു അഭിധാനമ്പസിദ്ധന്തി സമ്ബന്ധോ, പോത്ഥകേസു പന അജ്ഝേതുഞാതൂസുതി പാഠോ ദിസ്സതി, ഏത്ഥായമധിപ്പായോ ‘‘കത്ഥചി പസിദ്ധിവിസയോ ഹോതി തസദ്ദോ, തഥാ ച വുത്തം സുബോധാലങ്കാരടീകായം പക്കന്തവിസയോ തഥാ പസിദ്ധവിസയോ അനുഭൂതവിസയോ ച തംസദ്ദോ യം സദ്ദം നാ പേക്ഖതേ’തി, തസ്മാ പസിദ്ധിവിസയേന തസദ്ദേന പുഥഗേവ പസിദ്ധിയാ ഉപസങ്ഗഹത്ഥം ദ്വിതഗ്ഗഹണം കത്തബ്ബ’’ന്തി. അത്ഥത്തയേ വത്തമാനസ്സ തു തസദ്ദസ്സ സവിസയോ വിസേസോ തതോവാത്ഥികേഹി വേദിതബ്ബോ.