൧൨. നക്ഖ

തതിയന്തതോ വിജ്ഝത്ഥം തേനാതി അനുവത്തതേതി സമ്ബന്ധോ. സുത്തേ അയമത്ഥോ ‘‘ഇന്ദുയുത്തേന നക്ഖത്തേന ലക്ഖിതോ ചേ കാലോ, തദാ തേന ലക്ഖിതേ കാലേത്യസ്മിം അത്ഥേ തതിയന്തതോ നക്ഖത്താ ണോ ഹോതീ’’തി. സുത്തവിവരണേ തു തഞ്ചേത്യാദികമധിപ്പായവസേന വുത്തം. തേനാത്യനുവുത്തിയാ തതിയന്തതോതി ലബ്ഭതി നക്ഖത്തേനാതി സുതത്താതി, കാലേതി പന അത്ഥനിദ്ദേസതോ ണപ്പച്ചയാധേയ്യസ്സ കാലോ ആധാരോതി വിഞ്ഞായതീതി ‘ലക്ഖിതേ കാലേ’തി വുത്തം, വിസേസ്സഗതവിഭത്തിയാ വിചാരിതായ വിസേസന ഗതാ ച (വിചാരിതാ) നാമാതി ആഹ- ‘നക്ഖത്തേനേ’തിച്ചാദി, ഇഹ കേചി ഖന്ധപഞ്ചകസങ്ഖാതം കിരിയാസഭാവമിച്ഛന്തി അനിച്ചം, അപരേ തു ദബ്ബസഭാവം നിച്ചം. തസ്സോ ഭയസ്സപി കാലസ്സ ചന്ദയുത്തേന ഫുസ്സാദിനാ ലക്ഖിയഭാവാ ലക്ഖണേ തതിയാ യുത്തന്തി വത്തുമാഹ- ‘കിരിയാ രൂപോ കാലോ’ച്ചാദി.

വിസേസാവസായോതി കാലസ്സ വിസേസാവധാരണത്ഥമേവ ഹി ‘ഫുസ്സീ രത്തി’ച്ചാദി. ലോകേ പയുജ്ജതേ. ഗുരുനാതി ഏത്ഥ ഗുരു ജീവോ, ന നക്ഖത്തം, ചന്ദയുത്തതാ പനേത്ഥ അത്ഥി… ചന്ദയുത്തേന ഗുരുനാ രത്തിയാ ലക്ഖിതത്താ. കത്തികായ ലക്ഖിതോ മുഹുത്തോതി ഏത്ഥ ചന്ദം വിനാ കത്തികായ തു കേവലായ മുഹുത്തോ കാലോ ലക്ഖിതോ ‘കത്തികാ മുഹുത്തോ’തി. ഫുസ്സേന ലക്ഖിതാ അത്ഥസിദ്ധീതി ഏത്ഥ ഫുസ്സേനിന്ദുയുത്തേന അത്ഥസിദ്ധി ലക്ഖിതാ ന കാലോ ഫുസ്സോതി. നക്ഖത്തയുത്തസ്സ കാലസ്സ രത്യാദിവിസേസാപരാമാസേന നക്ഖത്തവാചിതോ ഉപ്പന്നസ്സ പച്ചയസ്സ സുത്തന്തരേന ലോപം വിധായ പുന അഞ്ഞേന സുത്തേന യുത്താതി ദേസവിധാനേന സകലിങ്ഗസങ്ഖ്യായുത്തേഹി-ട്ഠമഭിധാനം പരേഹി, തദാഹ- ‘അഹോ രത്തോ’ച്ചാദി.

രത്യാദിവിസേസാപരാമാസേനാതി ഫുസ്സീ രത്തി ഫുസ്സോ അഹോതി ഏവം രത്യാദിവിസേസസ്സ അപരാമാസേന അസമ്മസ്സേന അഗ്ഗഹണേന. സകലിങ്ഗസങ്ഖ്യായുത്തേനാതി ഫുസ്സകത്തികാദീനം യംയം ലിങ്ഗം യായാ സങ്ഖ്യാ, അത്തനിയേഹി തേഹി തേഹി ലിങ്ഗേഹി താഹിതാഹി ച സങ്ഖ്യാഹി യുത്തേന നക്ഖത്തസദ്ദേന. ന തദുപലക്ഖിതോ കാലോതി കത്തികാ സദ്ദോബഹുവചനന്തോ ബഹുതാരകത്താ കത്തികായ, തായകത്തികായ ലക്ഖിതോകാലോപരേഹിവിയ ന കഥീയതീതി അത്ഥോ. അഥ തദുപലക്ഖിതസ്സകാലസ്സേവകത്തികാസദ്ദേനാഭിധാനേ കോ ദോസോ യേ നേവമുച്ചതേച്ചാഹ- ‘അജ്ജേതി’ച്ചാദി. ഇമിനാ ച പരമതേ ദോസോ ഉബ്ഭാവിതോ, തദത്ഥത്തേ സതീതി തദുപലക്ഖിതകാലത്ഥത്തേ സതി.

സത്തമീ സിയാതി നക്ഖത്തസദ്ദാ തദ്ധിതലോപന്താ ഫുസ്സേന പായസം ഭുഞ്ജേയ്യ, ഫുസ്സേ പായസം ഭുഞ്ജേയ്യാ’ത്യാദോ ആധേയ്യന്തരാപേക്ഖാ സിയാ സത്തമീ, യാ സുത്തന്തരേന വിധീയതി പാണിനീയേഹി, തതോ ‘അജ്ജകത്തികാ’തേത്ഥാപ്യാധേയ്യന്തരാപേക്ഖാ സത്തമീ സിയാ ലോപന്തത്താ ‘അജ്ജകത്തികാസൂ’തി, ന പഠമാ. പഠമായേവ പനായം പയോഗോ ‘അജ്ജകത്തികാ,തി. അജ്ജേത്യധികരണപ്പധാനോ അഹോരത്തകാലവാചീ സദ്ദോ, കത്തികാസദ്ദോപി തദ്ധിതലോപേന തക്കാലാഭിധായകോ, തതോ യേവഉഭിന്നമ്പിസാമാനാധികരണ്യാ കത്തികായോപ്യധികരണം സമ്പജ്ജന്തേ, തഞ്ച ന വിനാധേയ്യേന ഹോതീത്യാധേയ്യന്തരാപേക്ഖായം തേസു സത്തമീയേവ സിയാ, ന പഠമാ (ഉപ) പജ്ജേയ്യാത്യധിപ്പായോ. അത്തനോദാനി ദസ്സനേ സത്തമിയാ അപ്പസങ്ഗം പഠമായേവോപപത്തിം ദസ്സേതുമാഹ- ‘ചന്ദേ പനൂപചാരേനേ’ച്ചാദി, നാധേയ്യന്തരാപേക്ഖാച്ചനേന സത്തമിയാ അപ്പസങ്ഗമാഹ. ഏവഞ്ചരഹി വചനമന്തരേന പരേസം വിയ സത്തമീവിധായകം കഥം കത്തികായ ജാതോച്ചാസങ്കിയ തമ്പടിപാദേതുമാഹ- ‘കത്തികായ ജാതോ’ച്ചാദി. ബഹുവചനന്തത്തേപി കത്തികായ ജാതിയമേക വചനന്തം. പകാരന്തരമാഹ- ‘ലോപോതി’ച്ചാദി. ലോപേനാതി കത്തികാഹി ഇന്ദുയുത്താഹി ലക്ഖിതോ കാലോതി വിഗ്ഗയ്ഹ കതണപ്പച്ചയസ്സ ലോപേന.