൯. ഗിഹിസുത്തം

൧൭൯. അഥ ഖോ അനാഥപിണ്ഡികോ ഗഹപതി പഞ്ചമത്തേഹി ഉപാസകസതേഹി പരിവുതോ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. അഥ ഖോ ഭഗവാ ആയസ്മന്തം സാരിപുത്തം ആമന്തേസി – ‘‘യം കഞ്ചി [യം കിഞ്ചി (സീ. പീ.)], സാരിപുത്ത, ജാനേയ്യാഥ ഗിഹിം ഓദാതവസനം പഞ്ചസു സിക്ഖാപദേസു സംവുതകമ്മന്തം ചതുന്നം ആഭിചേതസികാനം ദിട്ഠധമ്മസുഖവിഹാരാനം നികാമലാഭിം അകിച്ഛലാഭിം അകസിരലാഭിം, സോ ആകങ്ഖമാനോ അത്തനാവ അത്താനം ബ്യാകരേയ്യ – ‘ഖീണനിരയോമ്ഹി ഖീണതിരച്ഛാനയോനി ഖീണപേത്തിവിസയോ ഖീണാപായദുഗ്ഗതിവിനിപാതോ, സോതാപന്നോഹമസ്മി അവിനിപാതധമ്മോ നിയതോ സമ്ബോധിപരായണോ’’’തി.

‘‘കതമേസു പഞ്ചസു സിക്ഖാപദേസു സംവുതകമ്മന്തോ ഹോതി? ഇധ, സാരിപുത്ത, അരിയസാവകോ പാണാതിപാതാ പടിവിരതോ ഹോതി, അദിന്നാദാനാ പടിവിരതോ ഹോതി, കാമേസുമിച്ഛാചാരാ പടിവിരതോ ഹോതി, മുസാവാദാ പടിവിരതോ ഹോതി, സുരാമേരയമജ്ജപമാദട്ഠാനാ പടിവിരതോ ഹോതി. ഇമേസു പഞ്ചസു സിക്ഖാപദേസു സംവുതകമ്മന്തോ ഹോതി.

‘‘കതമേസം ചതുന്നം ആഭിചേതസികാനം ദിട്ഠധമ്മസുഖവിഹാരാനം നികാമലാഭീ ഹോതി അകിച്ഛലാഭീ അകസിരലാഭീ? ഇധ, സാരിപുത്ത, അരിയസാവകോ ബുദ്ധേ അവേച്ചപ്പസാദേന സമന്നാഗതോ ഹോതി – ‘ഇതിപി സോ ഭഗവാ അരഹം സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ വിജ്ജാചരണസമ്പന്നോ സുഗതോ ലോകവിദൂ അനുത്തരോ പുരിസദമ്മസാരഥി, സത്ഥാ ദേവമനുസ്സാനം ബുദ്ധോ ഭഗവാ’തി. അയമസ്സ പഠമോ ആഭിചേതസികോ ദിട്ഠധമ്മസുഖവിഹാരോ അധിഗതോ ഹോതി അവിസുദ്ധസ്സ ചിത്തസ്സ വിസുദ്ധിയാ അപരിയോദാതസ്സ ചിത്തസ്സ പരിയോദപനായ.

‘‘പുന ചപരം, സാരിപുത്ത, അരിയസാവകോ ധമ്മേ അവേച്ചപ്പസാദേന സമന്നാഗതോ ഹോതി – ‘സ്വാക്ഖാതോ ഭഗവതാ ധമ്മോ സന്ദിട്ഠികോ അകാലികോ ഏഹിപസ്സികോ ഓപനേയ്യികോ പച്ചത്തം വേദിതബ്ബോ വിഞ്ഞൂഹീ’തി. അയമസ്സ ദുതിയോ ആഭിചേതസികോ ദിട്ഠധമ്മസുഖവിഹാരോ അധിഗതോ ഹോതി അവിസുദ്ധസ്സ ചിത്തസ്സ വിസുദ്ധിയാ അപരിയോദാതസ്സ ചിത്തസ്സ പരിയോദപനായ.

‘‘പുന ചപരം, സാരിപുത്ത, അരിയസാവകോ സങ്ഘേ അവേച്ചപ്പസാദേന സമന്നാഗതോ ഹോതി – ‘സുപ്പടിപന്നോ ഭഗവതോ സാവകസങ്ഘോ ഉജുപ്പടിപന്നോ ഭഗവതോ സാവകസങ്ഘോ ഞായപ്പടിപന്നോ ഭഗവതോ സാവകസങ്ഘോ സാമീചിപ്പടിപന്നോ ഭഗവതോ സാവകസങ്ഘോ, യദിദം ചത്താരി പുരിസയുഗാനി അട്ഠ പുരിസപുഗ്ഗലാ ഏസ ഭഗവതോ സാവകസങ്ഘോ ആഹുനേയ്യോ പാഹുനേയ്യോ ദക്ഖിണേയ്യോ അഞ്ജലികരണീയോ അനുത്തരം പുഞ്ഞക്ഖേത്തം ലോകസ്സാ’തി. അയമസ്സ തതിയോ ആഭിചേതസികോ ദിട്ഠധമ്മസുഖവിഹാരോ അധിഗതോ ഹോതി അവിസുദ്ധസ്സ ചിത്തസ്സ വിസുദ്ധിയാ അപരിയോദാതസ്സ ചിത്തസ്സ പരിയോദപനായ.

‘‘പുന ചപരം, സാരിപുത്ത, അരിയസാവകോ അരിയകന്തേഹി സീലേഹി സമന്നാഗതോ ഹോതി അഖണ്ഡേഹി അച്ഛിദ്ദേഹി അസബലേഹി അകമ്മാസേഹി ഭുജിസ്സേഹി വിഞ്ഞുപ്പസത്ഥേഹി അപരാമട്ഠേഹി സമാധിസംവത്തനികേഹി. അയമസ്സ ചതുത്ഥോ ആഭിചേതസികോ ദിട്ഠധമ്മസുഖവിഹാരോ അധിഗതോ ഹോതി അവിസുദ്ധസ്സ ചിത്തസ്സ വിസുദ്ധിയാ അപരിയോദാതസ്സ ചിത്തസ്സ പരിയോദപനായ. ഇമേസം ചതുന്നം ആഭിചേതസികാനം ദിട്ഠധമ്മസുഖവിഹാരാനം നികാമലാഭീ ഹോതി അകിച്ഛലാഭീ അകസിരലാഭീ.

‘‘യം കഞ്ചി, സാരിപുത്ത, ജാനേയ്യാഥ ഗിഹിം ഓദാതവസനം – ഇമേസു പഞ്ചസു സിക്ഖാപദേസു സംവുതകമ്മന്തം, ഇമേസഞ്ച ചതുന്നം ആഭിചേതസികാനം ദിട്ഠധമ്മസുഖവിഹാരാനം നികാമലാഭിം അകിച്ഛലാഭിം അകസിരലാഭിം, സോ ആകങ്ഖമാനോ അത്തനാവ അത്താനം ബ്യാകരേയ്യ – ‘ഖീണനിരയോമ്ഹി ഖീണതിരച്ഛാനയോനി ഖീണപേത്തിവിസയോ ഖീണാപായദുഗ്ഗതിവിനിപാതോ, സോതാപന്നോഹമസ്മി അവിനിപാതധമ്മോ നിയതോ സമ്ബോധിപരായണോ’’’തി.

‘‘നിരയേസു ഭയം ദിസ്വാ, പാപാനി പരിവജ്ജയേ;

അരിയധമ്മം സമാദായ, പണ്ഡിതോ പരിവജ്ജയേ.

‘‘ന ഹിംസേ പാണഭൂതാനി, വിജ്ജമാനേ പരക്കമേ;

മുസാ ച ന ഭണേ ജാനം, അദിന്നം ന പരാമസേ.

‘‘സേഹി ദാരേഹി സന്തുട്ഠോ, പരദാരഞ്ച ആരമേ [നാരമേ (സീ. സ്യാ.)];

മേരയം വാരുണിം ജന്തു, ന പിവേ ചിത്തമോഹനിം.

‘‘അനുസ്സരേയ്യ സമ്ബുദ്ധം, ധമ്മഞ്ചാനുവിതക്കയേ;

അബ്യാപജ്ജം [അബ്യാപജ്ഝം (?) അബ്യാപജ്ഝം (ക.)] ഹിതം ചിത്തം, ദേവലോകായ ഭാവയേ.

‘‘ഉപട്ഠിതേ ദേയ്യധമ്മേ, പുഞ്ഞത്ഥസ്സ ജിഗീസതോ [ജിഗിംസതോ (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)];

സന്തേസു പഠമം ദിന്നാ, വിപുലാ ഹോതി ദക്ഖിണാ.

‘‘സന്തോ ഹവേ പവക്ഖാമി, സാരിപുത്ത സുണോഹി മേ;

ഇതി കണ്ഹാസു സേതാസു, രോഹിണീസു ഹരീസു വാ.

‘‘കമ്മാസാസു സരൂപാസു, ഗോസു പാരേവതാസു വാ;

യാസു കാസുചി ഏതാസു, ദന്തോ ജായതി പുങ്ഗവോ.

‘‘ധോരയ്ഹോ ബലസമ്പന്നോ, കല്യാണജവനിക്കമോ;

തമേവ ഭാരേ യുഞ്ജന്തി, നാസ്സ വണ്ണം പരിക്ഖരേ.

‘‘ഏവമേവം മനുസ്സേസു, യസ്മിം കിസ്മിഞ്ചി ജാതിയേ;

ഖത്തിയേ ബ്രാഹ്മണേ വേസ്സേ, സുദ്ദേ ചണ്ഡാലപുക്കുസേ.

‘‘യാസു കാസുചി ഏതാസു, ദന്തോ ജായതി സുബ്ബതോ;

ധമ്മട്ഠോ സീലസമ്പന്നോ, സച്ചവാദീ ഹിരീമനോ.

‘‘പഹീനജാതിമരണോ, ബ്രഹ്മചരിയസ്സ കേവലീ;

പന്നഭാരോ വിസംയുത്തോ, കതകിച്ചോ അനാസവോ.

‘‘പാരഗൂ സബ്ബധമ്മാനം, അനുപാദായ നിബ്ബുതോ;

തസ്മിഞ്ച വിരജേ ഖേത്തേ, വിപുലാ ഹോതി ദക്ഖിണാ.

‘‘ബാലാ ച അവിജാനന്താ, ദുമ്മേധാ അസ്സുതാവിനോ;

ബഹിദ്ധാ ദദന്തി ദാനാനി, ന ഹി സന്തേ ഉപാസരേ.

‘‘യേ ച സന്തേ ഉപാസന്തി, സപ്പഞ്ഞേ ധീരസമ്മതേ;

സദ്ധാ ച നേസം സുഗതേ, മൂലജാതാ പതിട്ഠിതാ.

‘‘ദേവലോകഞ്ച തേ യന്തി, കുലേ വാ ഇധ ജായരേ;

അനുപുബ്ബേന നിബ്ബാനം, അധിഗച്ഛന്തി പണ്ഡിതാ’’തി. നവമം;