(൧൮) ൩. ഉപാസകവഗ്ഗോ

൧. സാരജ്ജസുത്തം

൧൭൧. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. തത്ര ഖോ ഭഗവാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘ഭിക്ഖവോ’’തി. ‘‘ഭദന്തേ’’തി തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ പച്ചസ്സോസും. ഭഗവാ ഏതദവോച –

‘‘പഞ്ചഹി, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ഉപാസകോ സാരജ്ജം ഓക്കന്തോ ഹോതി. കതമേഹി പഞ്ചഹി? പാണാതിപാതീ ഹോതി, അദിന്നാദായീ ഹോതി, കാമേസുമിച്ഛാചാരീ ഹോതി, മുസാവാദീ ഹോതി, സുരാമേരയമജ്ജപമാദട്ഠായീ ഹോതി. ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ഉപാസകോ സാരജ്ജം ഓക്കന്തോ ഹോതി.

‘‘പഞ്ചഹി, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ഉപാസകോ വിസാരദോ ഹോതി. കതമേഹി പഞ്ചഹി? പാണാതിപാതാ പടിവിരതോ ഹോതി, അദിന്നാദാനാ പടിവിരതോ ഹോതി, കാമേസുമിച്ഛാചാരാ പടിവിരതോ ഹോതി, മുസാവാദാ പടിവിരതോ ഹോതി, സുരാമേരയമജ്ജപമാദട്ഠാനാ പടിവിരതോ ഹോതി. ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ഉപാസകോ വിസാരദോ ഹോതീ’’തി. പഠമം.

൨. വിസാരദസുത്തം

൧൭൨. ‘‘പഞ്ചഹി, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ഉപാസകോ അവിസാരദോ അഗാരം അജ്ഝാവസതി. കതമേഹി പഞ്ചഹി? പാണാതിപാതീ ഹോതി…പേ… സുരാമേരയമജ്ജപമാദട്ഠായീ ഹോതി. ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ഉപാസകോ അവിസാരദോ അഗാരം അജ്ഝാവസതി.

‘‘പഞ്ചഹി, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ഉപാസകോ വിസാരദോ അഗാരം അജ്ഝാവസതി. കതമേഹി പഞ്ചഹി? പാണാതിപാതാ പടിവിരതോ ഹോതി…പേ… സുരാമേരയമജ്ജപമാദട്ഠാനാ പടിവിരതോ ഹോതി. ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ഉപാസകോ വിസാരദോ അഗാരം അജ്ഝാവസതീ’’തി. ദുതിയം.

൩. നിരയസുത്തം

൧൭൩. ‘‘പഞ്ചഹി, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ഉപാസകോ യഥാഭതം നിക്ഖിത്തോ ഏവം നിരയേ. കതമേഹി പഞ്ചഹി? പാണാതിപാതീ ഹോതി…പേ… സുരാമേരയമജ്ജപമാദട്ഠായീ ഹോതി. ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ഉപാസകോ യഥാഭതം നിക്ഖിത്തോ ഏവം നിരയേ.

‘‘പഞ്ചഹി, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ഉപാസകോ യഥാഭതം നിക്ഖിത്തോ ഏവം സഗ്ഗേ. കതമേഹി പഞ്ചഹി? പാണാതിപാതാ പടിവിരതോ ഹോതി…പേ… സുരാമേരയമജ്ജപമാദട്ഠാനാ പടിവിരതോ ഹോതി. ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ഉപാസകോ യഥാഭതം നിക്ഖിത്തോ ഏവം സഗ്ഗേ’’തി. തതിയം.

൪. വേരസുത്തം

൧൭൪. അഥ ഖോ അനാഥപിണ്ഡികോ ഗഹപതി യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നം ഖോ അനാഥപിണ്ഡികം ഗഹപതിം ഭഗവാ ഏതദവോച –

‘‘പഞ്ച, ഗഹപതി, ഭയാനി വേരാനി അപ്പഹായ ‘ദുസ്സീലോ’ ഇതി വുച്ചതി, നിരയഞ്ച ഉപപജ്ജതി. കതമാനി പഞ്ച? പാണാതിപാതം, അദിന്നാദാനം, കാമേസുമിച്ഛാചാരം, മുസാവാദം, സുരാമേരയമജ്ജപമാദട്ഠാനം – ഇമാനി ഖോ, ഗഹപതി, പഞ്ച ഭയാനി വേരാനി അപ്പഹായ ‘ദുസ്സീലോ’ ഇതി വുച്ചതി, നിരയഞ്ച ഉപപജ്ജതി.

‘‘പഞ്ച, ഗഹപതി, ഭയാനി വേരാനി പഹായ ‘സീലവാ’ ഇതി വുച്ചതി, സുഗതിഞ്ച ഉപപജ്ജതി. കതമാനി പഞ്ച? പാണാതിപാതം, അദിന്നാദാനം, കാമേസുമിച്ഛാചാരം, മുസാവാദം, സുരാമേരയമജ്ജപമാദട്ഠാനം – ഇമാനി ഖോ, ഗഹപതി, പഞ്ച ഭയാനി വേരാനി പഹായ ‘സീലവാ’ ഇതി വുച്ചതി, സുഗതിഞ്ച ഉപപജ്ജതി.

‘‘യം, ഗഹപതി, പാണാതിപാതീ പാണാതിപാതപച്ചയാ ദിട്ഠധമ്മികമ്പി ഭയം വേരം പസവതി, സമ്പരായികമ്പി ഭയം വേരം പസവതി, ചേതസികമ്പി ദുക്ഖം ദോമനസ്സം പടിസംവേദേതി, പാണാതിപാതാ പടിവിരതോ നേവ ദിട്ഠധമ്മികം ഭയം വേരം പസവതി, ന സമ്പരായികം ഭയം വേരം പസവതി, ന ചേതസികം ദുക്ഖം ദോമനസ്സം പടിസംവേദേതി. പാണാതിപാതാ പടിവിരതസ്സ ഏവം തം ഭയം വേരം വൂപസന്തം ഹോതി.

‘‘യം, ഗഹപതി, അദിന്നാദായീ…പേ….

‘‘യം, ഗഹപതി, കാമേസുമിച്ഛാചാരീ…പേ….

‘‘യം, ഗഹപതി, മുസാവാദീ…പേ….

‘‘യം, ഗഹപതി, സുരാമേരയമജ്ജപമാദട്ഠായീ സുരാമേരയമജ്ജപമാദട്ഠാനപച്ചയാ ദിട്ഠധമ്മികമ്പി ഭയം വേരം പസവതി, സമ്പരായികമ്പി ഭയം വേരം പസവതി, ചേതസികമ്പി ദുക്ഖം ദോമനസ്സം പടിസംവേദേതി, സുരാമേരയമജ്ജപമാദട്ഠാനാ പടിവിരതോ നേവ ദിട്ഠധമ്മികം ഭയം വേരം പസവതി, ന സമ്പരായികം ഭയം വേരം പസവതി, ന ചേതസികം ദുക്ഖം ദോമനസ്സം പടിസംവേദേതി. സുരാമേരയമജ്ജപമാദട്ഠാനാ പടിവിരതസ്സ ഏവം തം ഭയം വേരം വൂപസന്തം ഹോതീ’’തി.

‘‘യോ പാണമതിപാതേതി, മുസാവാദഞ്ച ഭാസതി;

ലോകേ അദിന്നം ആദിയതി, പരദാരഞ്ച ഗച്ഛതി;

സുരാമേരയപാനഞ്ച, യോ നരോ അനുയുഞ്ജതി.

‘‘അപ്പഹായ പഞ്ച വേരാനി, ദുസ്സീലോ ഇതി വുച്ചതി;

കായസ്സ ഭേദാ ദുപ്പഞ്ഞോ, നിരയം സോപപജ്ജതി.

‘‘യോ പാണം നാതിപാതേതി, മുസാവാദം ന ഭാസതി;

ലോകേ അദിന്നം നാദിയതി, പരദാരം ന ഗച്ഛതി;

സുരാമേരയപാനഞ്ച, യോ നരോ നാനുയുഞ്ജതി.

‘‘പഹായ പഞ്ച വേരാനി, സീലവാ ഇതി വുച്ചതി;

കായസ്സ ഭേദാ സപ്പഞ്ഞോ, സുഗതിം സോപപജ്ജതീ’’തി. ചതുത്ഥം;

൫. ചണ്ഡാലസുത്തം

൧൭൫. ‘‘പഞ്ചഹി, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ഉപാസകോ ഉപാസകചണ്ഡാലോ ച ഹോതി ഉപാസകമലഞ്ച ഉപാസകപതികുട്ഠോ ച [ഉപാസകപതികിട്ഠോ ച (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)]. കതമേഹി പഞ്ചഹി? അസ്സദ്ധോ ഹോതി; ദുസ്സീലോ ഹോതി; കോതൂഹലമങ്ഗലികോ ഹോതി, മങ്ഗലം പച്ചേതി നോ കമ്മം; ഇതോ ച ബഹിദ്ധാ ദക്ഖിണേയ്യം ഗവേസതി; തത്ഥ ച പുബ്ബകാരം കരോതി. ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ഉപാസകോ ഉപാസകചണ്ഡാലോ ച ഹോതി ഉപാസകമലഞ്ച ഉപാസകപതികുട്ഠോ ച.

‘‘പഞ്ചഹി, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ഉപാസകോ ഉപാസകരതനഞ്ച ഹോതി ഉപാസകപദുമഞ്ച ഉപാസകപുണ്ഡരീകഞ്ച [ഉപാസകപുണ്ഡരീകോ ച (പീ. ക.)]. കതമേഹി പഞ്ചഹി? സദ്ധോ ഹോതി; സീലവാ ഹോതി; അകോതൂഹലമങ്ഗലികോ ഹോതി, കമ്മം പച്ചേതി നോ മങ്ഗലം; ന ഇതോ ബഹിദ്ധാ ദക്ഖിണേയ്യം ഗവേസതി; ഇധ ച പുബ്ബകാരം കരോതി. ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ഉപാസകോ ഉപാസകരതനഞ്ച ഹോതി ഉപാസകപദുമഞ്ച ഉപാസകപുണ്ഡരീകഞ്ചാ’’തി. പഞ്ചമം.

൬. പീതിസുത്തം

൧൭൬. അഥ ഖോ അനാഥപിണ്ഡികോ ഗഹപതി പഞ്ചമത്തേഹി ഉപാസകസതേഹി പരിവുതോ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നം ഖോ അനാഥപിണ്ഡികം ഗഹപതിം ഭഗവാ ഏതദവോച –

‘‘തുമ്ഹേ ഖോ, ഗഹപതി, ഭിക്ഖുസങ്ഘം പച്ചുപട്ഠിതാ ചീവരപിണ്ഡപാതസേനാസനഗിലാനപ്പച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരേന. ന ഖോ, ഗഹപതി, താവതകേനേവ തുട്ഠി കരണീയാ – ‘മയം ഭിക്ഖുസങ്ഘം പച്ചുപട്ഠിതാ ചീവരപിണ്ഡപാതസേനാസനഗിലാനപ്പച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരേനാ’തി. തസ്മാതിഹ, ഗഹപതി, ഏവം സിക്ഖിതബ്ബം – ‘കിന്തി മയം കാലേന കാലം പവിവേകം പീതിം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരേയ്യാമാ’തി! ഏവഞ്ഹി വോ, ഗഹപതി, സിക്ഖിതബ്ബ’’ന്തി.

ഏവം വുത്തേ ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘അച്ഛരിയം, ഭന്തേ, അബ്ഭുതം, ഭന്തേ! യാവ സുഭാസിതം ചിദം, ഭന്തേ, ഭഗവതാ – ‘തുമ്ഹേ ഖോ, ഗഹപതി, ഭിക്ഖുസങ്ഘം പച്ചുപട്ഠിതാ ചീവരപിണ്ഡപാതസേനാസനഗിലാനപ്പച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരേന. ന ഖോ, ഗഹപതി, താവതകേനേവ തുട്ഠി കരണീയാ – മയം ഭിക്ഖുസങ്ഘം പച്ചുപട്ഠിതാ ചീവരപിണ്ഡപാതസേനാസനഗിലാനപ്പച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരേനാതി. തസ്മാതിഹ, ഗഹപതി, ഏവം സിക്ഖിതബ്ബം – കിന്തി മയം കാലേന കാലം പവിവേകം പീതിം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരേയ്യാമാതി! ഏവഞ്ഹി വോ, ഗഹപതി, സിക്ഖിതബ്ബ’ന്തി. യസ്മിം, ഭന്തേ, സമയേ അരിയസാവകോ പവിവേകം പീതിം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി, പഞ്ചസ്സ ഠാനാനി തസ്മിം സമയേ ന ഹോന്തി. യമ്പിസ്സ കാമൂപസംഹിതം ദുക്ഖം ദോമനസ്സം, തമ്പിസ്സ തസ്മിം സമയേ ന ഹോതി. യമ്പിസ്സ കാമൂപസംഹിതം സുഖം സോമനസ്സം, തമ്പിസ്സ തസ്മിം സമയേ ന ഹോതി. യമ്പിസ്സ അകുസലൂപസംഹിതം ദുക്ഖം ദോമനസ്സം, തമ്പിസ്സ തസ്മിം സമയേ ന ഹോതി. യമ്പിസ്സ അകുസലൂപസംഹിതം സുഖം സോമനസ്സം, തമ്പിസ്സ തസ്മിം സമയേ ന ഹോതി. യമ്പിസ്സ കുസലൂപസംഹിതം ദുക്ഖം ദോമനസ്സം, തമ്പിസ്സ തസ്മിം സമയേ ന ഹോതി. യസ്മിം, ഭന്തേ, സമയേ അരിയസാവകോ പവിവേകം പീതിം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി, ഇമാനിസ്സ പഞ്ച [ഇമാനി പഞ്ചസ്സ (സ്യാ. കം.)] ഠാനാനി തസ്മിം സമയേ ന ഹോന്തീ’’തി.

‘‘സാധു സാധു, സാരിപുത്ത! യസ്മിം, സാരിപുത്ത, സമയേ അരിയസാവകോ പവിവേകം പീതിം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി, പഞ്ചസ്സ ഠാനാനി തസ്മിം സമയേ ന ഹോന്തി. യമ്പിസ്സ കാമൂപസംഹിതം ദുക്ഖം ദോമനസ്സം, തമ്പിസ്സ തസ്മിം സമയേ ന ഹോതി. യമ്പിസ്സ കാമൂപസംഹിതം സുഖം സോമനസ്സം, തമ്പിസ്സ തസ്മിം സമയേ ന ഹോതി. യമ്പിസ്സ അകുസലൂപസംഹിതം ദുക്ഖം ദോമനസ്സം, തമ്പിസ്സ തസ്മിം സമയേ ന ഹോതി. യമ്പിസ്സ അകുസലൂപസംഹിതം സുഖം സോമനസ്സം, തമ്പിസ്സ തസ്മിം സമയേ ന ഹോതി. യമ്പിസ്സ കുസലൂപസംഹിതം ദുക്ഖം ദോമനസ്സം, തമ്പിസ്സ തസ്മിം സമയേ ന ഹോതി. യസ്മിം, സാരിപുത്ത, സമയേ അരിയസാവകോ പവിവേകം പീതിം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി, ഇമാനിസ്സ [ഇമാനേത്ഥ (സീ.)] പഞ്ച ഠാനാനി തസ്മിം സമയേ ന ഹോന്തീ’’തി. ഛട്ഠം.

൭. വണിജ്ജാസുത്തം

൧൭൭. ‘‘പഞ്ചിമാ, ഭിക്ഖവേ, വണിജ്ജാ ഉപാസകേന അകരണീയാ. കതമാ പഞ്ച? സത്ഥവണിജ്ജാ, സത്തവണിജ്ജാ, മംസവണിജ്ജാ, മജ്ജവണിജ്ജാ, വിസവണിജ്ജാ – ഇമാ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച വണിജ്ജാ ഉപാസകേന അകരണീയാ’’തി. സത്തമം.

൮. രാജാസുത്തം

൧൭൮. ‘‘തം കിം മഞ്ഞഥ, ഭിക്ഖവേ, അപി നു തുമ്ഹേഹി ദിട്ഠം വാ സുതം വാ – ‘അയം പുരിസോ പാണാതിപാതം പഹായ പാണാതിപാതാ പടിവിരതോതി [പടിവിരതോ ഹോതീതി (സീ.), പടിവിരതോ ഹോതി (സ്യാ. കം. പീ.)]. തമേനം രാജാനോ ഗഹേത്വാ പാണാതിപാതാ വേരമണിഹേതു ഹനന്തി വാ ബന്ധന്തി വാ പബ്ബാജേന്തി വാ യഥാപച്ചയം വാ കരോന്തീ’’’തി? ‘‘നോ ഹേതം, ഭന്തേ’’. ‘‘സാധു, ഭിക്ഖവേ! മയാപി ഖോ ഏതം, ഭിക്ഖവേ, നേവ ദിട്ഠം ന സുതം – ‘അയം പുരിസോ പാണാതിപാതം പഹായ പാണാതിപാതാ പടിവിരതോതി. തമേനം രാജാനോ ഗഹേത്വാ പാണാതിപാതാ വേരമണിഹേതു ഹനന്തി വാ ബന്ധന്തി വാ പബ്ബാജേന്തി വാ യഥാപച്ചയം വാ കരോന്തീ’തി. അപി ച, ഖ്വസ്സ തഥേവ പാപകമ്മം പവേദേന്തി [തഥേവ പാപകം കമ്മം പവേദയന്തി (സീ.), തദേവ പാപകമ്മം പവേദേതി (സ്യാ. കം.)] – ‘അയം പുരിസോ ഇത്ഥിം വാ പുരിസം വാ ജീവിതാ വോരോപേസീതി [വോരോപേതീതി (സ്യാ. കം.)]. തമേനം രാജാനോ ഗഹേത്വാ പാണാതിപാതഹേതു ഹനന്തി വാ ബന്ധന്തി വാ പബ്ബാജേന്തി വാ യഥാപച്ചയം വാ കരോന്തി. അപി നു തുമ്ഹേഹി ഏവരൂപം ദിട്ഠം വാ സുതം വാ’’’തി? ‘‘ദിട്ഠഞ്ച നോ, ഭന്തേ, സുതഞ്ച സുയ്യിസ്സതി [സൂയിസ്സതി (സീ. പീ.)] ചാ’’തി.

‘‘തം കിം മഞ്ഞഥ, ഭിക്ഖവേ, അപി നു തുമ്ഹേഹി ദിട്ഠം വാ സുതം വാ – ‘അയം പുരിസോ അദിന്നാദാനം പഹായ അദിന്നാദാനാ പടിവിരതോതി. തമേനം രാജാനോ ഗഹേത്വാ അദിന്നാദാനാ വേരമണിഹേതു ഹനന്തി വാ ബന്ധന്തി വാ പബ്ബാജേന്തി വാ യഥാപച്ചയം വാ കരോന്തീ’’’തി? ‘‘നോ ഹേതം ഭന്തേ’’. ‘‘സാധു, ഭിക്ഖവേ! മയാപി ഖോ ഏതം, ഭിക്ഖവേ, നേവ ദിട്ഠം ന സുതം – ‘അയം പുരിസോ അദിന്നാദാനം പഹായ അദിന്നാദാനാ പടിവിരതോതി. തമേനം രാജാനോ ഗഹേത്വാ അദിന്നാദാനാ വേരമണിഹേതു ഹനന്തി വാ ബന്ധന്തി വാ പബ്ബാജേന്തി വാ യഥാപച്ചയം വാ കരോന്തീ’തി. അപി ച ഖ്വസ്സ തഥേവ പാപകമ്മം പവേദേന്തി – ‘അയം പുരിസോ ഗാമാ വാ അരഞ്ഞാ വാ അദിന്നം ഥേയ്യസങ്ഖാതം ആദിയീതി [ആദിയതി (സ്യാ. കം.)]. തമേനം രാജാനോ ഗഹേത്വാ അദിന്നാദാനഹേതു ഹനന്തി വാ ബന്ധന്തി വാ പബ്ബാജേന്തി വാ യഥാപച്ചയം വാ കരോന്തി. അപി നു തുമ്ഹേഹി ഏവരൂപം ദിട്ഠം വാ സുതം വാ’’’തി? ‘‘ദിട്ഠഞ്ച നോ, ഭന്തേ, സുതഞ്ച സുയ്യിസ്സതി ചാ’’തി.

‘‘തം കിം മഞ്ഞഥ, ഭിക്ഖവേ, അപി നു തുമ്ഹേഹി ദിട്ഠം വാ സുതം വാ – ‘അയം പുരിസോ കാമേസുമിച്ഛാചാരം പഹായ കാമേസുമിച്ഛാചാരാ പടിവിരതോതി. തമേനം രാജാനോ ഗഹേത്വാ കാമേസുമിച്ഛാചാരാ വേരമണിഹേതു ഹനന്തി വാ ബന്ധന്തി വാ പബ്ബാജേന്തി വാ യഥാപച്ചയം വാ കരോന്തീ’’’തി? ‘‘നോ ഹേതം, ഭന്തേ’’. ‘‘സാധു, ഭിക്ഖവേ! മയാപി ഖോ ഏതം, ഭിക്ഖവേ, നേവ ദിട്ഠം ന സുതം – ‘അയം പുരിസോ കാമേസുമിച്ഛാചാരം പഹായ കാമേസുമിച്ഛാചാരാ പടിവിരതോതി. തമേനം രാജാനോ ഗഹേത്വാ കാമേസുമിച്ഛാചാരാ വേരമണിഹേതു ഹനന്തി വാ ബന്ധന്തി വാ പബ്ബാജേന്തി വാ യഥാപച്ചയം വാ കരോന്തീ’തി. അപി ച ഖ്വസ്സ തഥേവ പാപകമ്മം പവേദേന്തി – ‘അയം പുരിസോ പരിത്ഥീസു പരകുമാരീസു ചാരിത്തം ആപജ്ജീതി [ആപജ്ജതി (സ്യാ. കം.)]. തമേനം രാജാനോ ഗഹേത്വാ കാമേസുമിച്ഛാചാരഹേതു ഹനന്തി വാ ബന്ധന്തി വാ പബ്ബാജേന്തി വാ യഥാപച്ചയം വാ കരോന്തി. അപി നു തുമ്ഹേഹി ഏവരൂപം ദിട്ഠം വാ സുതം വാ’’’തി? ‘‘ദിട്ഠഞ്ച നോ, ഭന്തേ, സുതഞ്ച സുയ്യിസ്സതി ചാ’’തി.

‘‘തം കിം മഞ്ഞഥ, ഭിക്ഖവേ, അപി നു തുമ്ഹേഹി ദിട്ഠം വാ സുതം വാ – ‘അയം പുരിസോ മുസാവാദം പഹായ മുസാവാദാ പടിവിരതോതി. തമേനം രാജാനോ ഗഹേത്വാ മുസാവാദാ വേരമണിഹേതു ഹനന്തി വാ ബന്ധന്തി വാ പബ്ബാജേന്തി വാ യഥാപച്ചയം വാ കരോന്തീ’’’തി? ‘‘നോ ഹേതം, ഭന്തേ’’. ‘‘സാധു, ഭിക്ഖവേ! മയാപി ഖോ ഏതം, ഭിക്ഖവേ, നേവ ദിട്ഠം ന സുതം – ‘അയം പുരിസോ മുസാവാദം പഹായ മുസാവാദാ പടിവിരതോതി. തമേനം രാജാനോ ഗഹേത്വാ മുസാവാദാ വേരമണിഹേതു ഹനന്തി വാ ബന്ധന്തി വാ പബ്ബാജേന്തി വാ യഥാപച്ചയം വാ കരോന്തീ’തി. അപി ച ഖ്വസ്സ തഥേവ പാപകമ്മം പവേദേന്തി – ‘അയം പുരിസോ ഗഹപതിസ്സ വാ ഗഹപതിപുത്തസ്സ വാ മുസാവാദേന അത്ഥം പഭഞ്ജീതി [ഭഞ്ജതീതി (സീ.), ഭഞ്ജതി (സ്യാ. കം.), ഭഞ്ജീതി (പീ.)]. തമേനം രാജാനോ ഗഹേത്വാ മുസാവാദഹേതു ഹനന്തി വാ ബന്ധന്തി വാ പബ്ബാജേന്തി വാ യഥാപച്ചയം വാ കരോന്തി. അപി നു തുമ്ഹേഹി ഏവരൂപം ദിട്ഠം വാ സുതം വാ’’’തി? ‘‘ദിട്ഠഞ്ച നോ, ഭന്തേ, സുതഞ്ച സുയ്യിസ്സതി ചാ’’തി.

‘‘തം കിം മഞ്ഞഥ, ഭിക്ഖവേ, അപി നു തുമ്ഹേഹി ദിട്ഠം വാ സുതം വാ – ‘അയം പുരിസോ സുരാമേരയമജ്ജപമാദട്ഠാനം പഹായ സുരാമേരയമജ്ജപമാദട്ഠാനാ പടിവിരതോതി. തമേനം രാജാനോ ഗഹേത്വാ സുരാമേരയമജ്ജപമാദട്ഠാനാ വേരമണിഹേതു ഹനന്തി വാ ബന്ധന്തി വാ പബ്ബാജേന്തി വാ യഥാപച്ചയം വാ കരോന്തീ’തി? ‘‘നോ ഹേതം, ഭന്തേ’’. ‘‘സാധു, ഭിക്ഖവേ! മയാപി ഖോ ഏതം, ഭിക്ഖവേ, നേവ ദിട്ഠം ന സുതം – ‘അയം പുരിസോ സുരാമേരയമജ്ജപമാദട്ഠാനം പഹായ സുരാമേരയമജ്ജപമാദട്ഠാനാ പടിവിരതോതി. തമേനം രാജാനോ ഗഹേത്വാ സുരാമേരയമജ്ജപമാദട്ഠാനാ വേരമണിഹേതു ഹനന്തി വാ ബന്ധന്തി വാ പബ്ബാജേന്തി വാ യഥാപച്ചയം വാ കരോന്തീ’തി. അപി ച ഖ്വസ്സ തഥേവ പാപകമ്മം പവേദേന്തി – ‘അയം പുരിസോ സുരാമേരയമജ്ജപമാദട്ഠാനം അനുയുത്തോ ഇത്ഥിം വാ പുരിസം വാ ജീവിതാ വോരോപേസി [വോരോപേതി (സ്യാ.)]; അയം പുരിസോ സുരാമേരയമജ്ജപമാദട്ഠാനം അനുയുത്തോ ഗാമാ വാ അരഞ്ഞാ വാ അദിന്നം ഥേയ്യസങ്ഖാതം ആദിയി [ആദിയതി (സീ. സ്യാ.)]; അയം പുരിസോ സുരാമേരയമജ്ജപമാദട്ഠാനം അനുയുത്തോ പരിത്ഥീസു പരകുമാരീസു ചാരിത്തം ആപജ്ജി [ആപജ്ജതി (സീ. സ്യാ.)]; അയം പുരിസോ സുരാമേരയമജ്ജപമാദട്ഠാനം അനുയുത്തോ ഗഹപതിസ്സ വാ ഗഹപതിപുത്തസ്സ വാ മുസാവാദേന അത്ഥം പഭഞ്ജീതി. തമേനം രാജാനോ ഗഹേത്വാ സുരാമേരയമജ്ജപമാദട്ഠാനഹേതു ഹനന്തി വാ ബന്ധന്തി വാ പബ്ബാജേന്തി വാ യഥാപച്ചയം വാ കരോന്തി. അപി നു തുമ്ഹേഹി ഏവരൂപം ദിട്ഠം വാ സുതം വാ’’’തി? ‘‘ദിട്ഠഞ്ച നോ, ഭന്തേ, സുതഞ്ച സുയ്യിസ്സതി ചാ’’തി. അട്ഠമം.

൯. ഗിഹിസുത്തം

൧൭൯. അഥ ഖോ അനാഥപിണ്ഡികോ ഗഹപതി പഞ്ചമത്തേഹി ഉപാസകസതേഹി പരിവുതോ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. അഥ ഖോ ഭഗവാ ആയസ്മന്തം സാരിപുത്തം ആമന്തേസി – ‘‘യം കഞ്ചി [യം കിഞ്ചി (സീ. പീ.)], സാരിപുത്ത, ജാനേയ്യാഥ ഗിഹിം ഓദാതവസനം പഞ്ചസു സിക്ഖാപദേസു സംവുതകമ്മന്തം ചതുന്നം ആഭിചേതസികാനം ദിട്ഠധമ്മസുഖവിഹാരാനം നികാമലാഭിം അകിച്ഛലാഭിം അകസിരലാഭിം, സോ ആകങ്ഖമാനോ അത്തനാവ അത്താനം ബ്യാകരേയ്യ – ‘ഖീണനിരയോമ്ഹി ഖീണതിരച്ഛാനയോനി ഖീണപേത്തിവിസയോ ഖീണാപായദുഗ്ഗതിവിനിപാതോ, സോതാപന്നോഹമസ്മി അവിനിപാതധമ്മോ നിയതോ സമ്ബോധിപരായണോ’’’തി.

‘‘കതമേസു പഞ്ചസു സിക്ഖാപദേസു സംവുതകമ്മന്തോ ഹോതി? ഇധ, സാരിപുത്ത, അരിയസാവകോ പാണാതിപാതാ പടിവിരതോ ഹോതി, അദിന്നാദാനാ പടിവിരതോ ഹോതി, കാമേസുമിച്ഛാചാരാ പടിവിരതോ ഹോതി, മുസാവാദാ പടിവിരതോ ഹോതി, സുരാമേരയമജ്ജപമാദട്ഠാനാ പടിവിരതോ ഹോതി. ഇമേസു പഞ്ചസു സിക്ഖാപദേസു സംവുതകമ്മന്തോ ഹോതി.

‘‘കതമേസം ചതുന്നം ആഭിചേതസികാനം ദിട്ഠധമ്മസുഖവിഹാരാനം നികാമലാഭീ ഹോതി അകിച്ഛലാഭീ അകസിരലാഭീ? ഇധ, സാരിപുത്ത, അരിയസാവകോ ബുദ്ധേ അവേച്ചപ്പസാദേന സമന്നാഗതോ ഹോതി – ‘ഇതിപി സോ ഭഗവാ അരഹം സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ വിജ്ജാചരണസമ്പന്നോ സുഗതോ ലോകവിദൂ അനുത്തരോ പുരിസദമ്മസാരഥി, സത്ഥാ ദേവമനുസ്സാനം ബുദ്ധോ ഭഗവാ’തി. അയമസ്സ പഠമോ ആഭിചേതസികോ ദിട്ഠധമ്മസുഖവിഹാരോ അധിഗതോ ഹോതി അവിസുദ്ധസ്സ ചിത്തസ്സ വിസുദ്ധിയാ അപരിയോദാതസ്സ ചിത്തസ്സ പരിയോദപനായ.

‘‘പുന ചപരം, സാരിപുത്ത, അരിയസാവകോ ധമ്മേ അവേച്ചപ്പസാദേന സമന്നാഗതോ ഹോതി – ‘സ്വാക്ഖാതോ ഭഗവതാ ധമ്മോ സന്ദിട്ഠികോ അകാലികോ ഏഹിപസ്സികോ ഓപനേയ്യികോ പച്ചത്തം വേദിതബ്ബോ വിഞ്ഞൂഹീ’തി. അയമസ്സ ദുതിയോ ആഭിചേതസികോ ദിട്ഠധമ്മസുഖവിഹാരോ അധിഗതോ ഹോതി അവിസുദ്ധസ്സ ചിത്തസ്സ വിസുദ്ധിയാ അപരിയോദാതസ്സ ചിത്തസ്സ പരിയോദപനായ.

‘‘പുന ചപരം, സാരിപുത്ത, അരിയസാവകോ സങ്ഘേ അവേച്ചപ്പസാദേന സമന്നാഗതോ ഹോതി – ‘സുപ്പടിപന്നോ ഭഗവതോ സാവകസങ്ഘോ ഉജുപ്പടിപന്നോ ഭഗവതോ സാവകസങ്ഘോ ഞായപ്പടിപന്നോ ഭഗവതോ സാവകസങ്ഘോ സാമീചിപ്പടിപന്നോ ഭഗവതോ സാവകസങ്ഘോ, യദിദം ചത്താരി പുരിസയുഗാനി അട്ഠ പുരിസപുഗ്ഗലാ ഏസ ഭഗവതോ സാവകസങ്ഘോ ആഹുനേയ്യോ പാഹുനേയ്യോ ദക്ഖിണേയ്യോ അഞ്ജലികരണീയോ അനുത്തരം പുഞ്ഞക്ഖേത്തം ലോകസ്സാ’തി. അയമസ്സ തതിയോ ആഭിചേതസികോ ദിട്ഠധമ്മസുഖവിഹാരോ അധിഗതോ ഹോതി അവിസുദ്ധസ്സ ചിത്തസ്സ വിസുദ്ധിയാ അപരിയോദാതസ്സ ചിത്തസ്സ പരിയോദപനായ.

‘‘പുന ചപരം, സാരിപുത്ത, അരിയസാവകോ അരിയകന്തേഹി സീലേഹി സമന്നാഗതോ ഹോതി അഖണ്ഡേഹി അച്ഛിദ്ദേഹി അസബലേഹി അകമ്മാസേഹി ഭുജിസ്സേഹി വിഞ്ഞുപ്പസത്ഥേഹി അപരാമട്ഠേഹി സമാധിസംവത്തനികേഹി. അയമസ്സ ചതുത്ഥോ ആഭിചേതസികോ ദിട്ഠധമ്മസുഖവിഹാരോ അധിഗതോ ഹോതി അവിസുദ്ധസ്സ ചിത്തസ്സ വിസുദ്ധിയാ അപരിയോദാതസ്സ ചിത്തസ്സ പരിയോദപനായ. ഇമേസം ചതുന്നം ആഭിചേതസികാനം ദിട്ഠധമ്മസുഖവിഹാരാനം നികാമലാഭീ ഹോതി അകിച്ഛലാഭീ അകസിരലാഭീ.

‘‘യം കഞ്ചി, സാരിപുത്ത, ജാനേയ്യാഥ ഗിഹിം ഓദാതവസനം – ഇമേസു പഞ്ചസു സിക്ഖാപദേസു സംവുതകമ്മന്തം, ഇമേസഞ്ച ചതുന്നം ആഭിചേതസികാനം ദിട്ഠധമ്മസുഖവിഹാരാനം നികാമലാഭിം അകിച്ഛലാഭിം അകസിരലാഭിം, സോ ആകങ്ഖമാനോ അത്തനാവ അത്താനം ബ്യാകരേയ്യ – ‘ഖീണനിരയോമ്ഹി ഖീണതിരച്ഛാനയോനി ഖീണപേത്തിവിസയോ ഖീണാപായദുഗ്ഗതിവിനിപാതോ, സോതാപന്നോഹമസ്മി അവിനിപാതധമ്മോ നിയതോ സമ്ബോധിപരായണോ’’’തി.

‘‘നിരയേസു ഭയം ദിസ്വാ, പാപാനി പരിവജ്ജയേ;

അരിയധമ്മം സമാദായ, പണ്ഡിതോ പരിവജ്ജയേ.

‘‘ന ഹിംസേ പാണഭൂതാനി, വിജ്ജമാനേ പരക്കമേ;

മുസാ ച ന ഭണേ ജാനം, അദിന്നം ന പരാമസേ.

‘‘സേഹി ദാരേഹി സന്തുട്ഠോ, പരദാരഞ്ച ആരമേ [നാരമേ (സീ. സ്യാ.)];

മേരയം വാരുണിം ജന്തു, ന പിവേ ചിത്തമോഹനിം.

‘‘അനുസ്സരേയ്യ സമ്ബുദ്ധം, ധമ്മഞ്ചാനുവിതക്കയേ;

അബ്യാപജ്ജം [അബ്യാപജ്ഝം (?) അബ്യാപജ്ഝം (ക.)] ഹിതം ചിത്തം, ദേവലോകായ ഭാവയേ.

‘‘ഉപട്ഠിതേ ദേയ്യധമ്മേ, പുഞ്ഞത്ഥസ്സ ജിഗീസതോ [ജിഗിംസതോ (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)];

സന്തേസു പഠമം ദിന്നാ, വിപുലാ ഹോതി ദക്ഖിണാ.

‘‘സന്തോ ഹവേ പവക്ഖാമി, സാരിപുത്ത സുണോഹി മേ;

ഇതി കണ്ഹാസു സേതാസു, രോഹിണീസു ഹരീസു വാ.

‘‘കമ്മാസാസു സരൂപാസു, ഗോസു പാരേവതാസു വാ;

യാസു കാസുചി ഏതാസു, ദന്തോ ജായതി പുങ്ഗവോ.

‘‘ധോരയ്ഹോ ബലസമ്പന്നോ, കല്യാണജവനിക്കമോ;

തമേവ ഭാരേ യുഞ്ജന്തി, നാസ്സ വണ്ണം പരിക്ഖരേ.

‘‘ഏവമേവം മനുസ്സേസു, യസ്മിം കിസ്മിഞ്ചി ജാതിയേ;

ഖത്തിയേ ബ്രാഹ്മണേ വേസ്സേ, സുദ്ദേ ചണ്ഡാലപുക്കുസേ.

‘‘യാസു കാസുചി ഏതാസു, ദന്തോ ജായതി സുബ്ബതോ;

ധമ്മട്ഠോ സീലസമ്പന്നോ, സച്ചവാദീ ഹിരീമനോ.

‘‘പഹീനജാതിമരണോ, ബ്രഹ്മചരിയസ്സ കേവലീ;

പന്നഭാരോ വിസംയുത്തോ, കതകിച്ചോ അനാസവോ.

‘‘പാരഗൂ സബ്ബധമ്മാനം, അനുപാദായ നിബ്ബുതോ;

തസ്മിഞ്ച വിരജേ ഖേത്തേ, വിപുലാ ഹോതി ദക്ഖിണാ.

‘‘ബാലാ ച അവിജാനന്താ, ദുമ്മേധാ അസ്സുതാവിനോ;

ബഹിദ്ധാ ദദന്തി ദാനാനി, ന ഹി സന്തേ ഉപാസരേ.

‘‘യേ ച സന്തേ ഉപാസന്തി, സപ്പഞ്ഞേ ധീരസമ്മതേ;

സദ്ധാ ച നേസം സുഗതേ, മൂലജാതാ പതിട്ഠിതാ.

‘‘ദേവലോകഞ്ച തേ യന്തി, കുലേ വാ ഇധ ജായരേ;

അനുപുബ്ബേന നിബ്ബാനം, അധിഗച്ഛന്തി പണ്ഡിതാ’’തി. നവമം;

൧൦. ഗവേസീസുത്തം

൧൮൦. ഏകം സമയം ഭഗവാ കോസലേസു ചാരികം ചരതി മഹതാ ഭിക്ഖുസങ്ഘേന സദ്ധിം. അദ്ദസാ ഖോ ഭഗവാ അദ്ധാനമഗ്ഗപ്പടിപന്നോ അഞ്ഞതരസ്മിം പദേസേ മഹന്തം സാലവനം; ദിസ്വാന [ദിസ്വാ (സീ. പീ.)] മഗ്ഗാ ഓക്കമ്മ [ഉക്കമ്മ (കത്ഥചി)] യേന തം സാലവനം തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ തം സാലവനം അജ്ഝോഗാഹേത്വാ അഞ്ഞതരസ്മിം പദേസേ സിതം പാത്വാകാസി.

അഥ ഖോ ആയസ്മതോ ആനന്ദസ്സ ഏതദഹോസി – ‘‘കോ നു ഖോ ഹേതു കോ പച്ചയോ ഭഗവതോ സിതസ്സ പാതുകമ്മായ? ന അകാരണേന തഥാഗതാ സിതം പാതുകരോന്തീ’’തി. അഥ ഖോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘കോ നു ഖോ, ഭന്തേ, ഹേതു കോ പച്ചയോ ഭഗവതോ സിതസ്സ പാതുകമ്മായ? ന അകാരണേന തഥാഗതാ സിതം പാതുകരോന്തീ’’തി.

‘‘ഭൂതപുബ്ബം, ആനന്ദ, ഇമസ്മിം പദേസേ നഗരം അഹോസി ഇദ്ധഞ്ചേവ ഫീതഞ്ച ബഹുജനം ആകിണ്ണമനുസ്സം. തം ഖോ പനാനന്ദ, നഗരം കസ്സപോ ഭഗവാ അരഹം സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ ഉപനിസ്സായ വിഹാസി. കസ്സപസ്സ ഖോ പനാനന്ദ, ഭഗവതോ അരഹതോ സമ്മാസമ്ബുദ്ധസ്സ ഗവേസീ നാമ ഉപാസകോ അഹോസി സീലേസു അപരിപൂരകാരീ. ഗവേസിനാ ഖോ, ആനന്ദ, ഉപാസകേന പഞ്ചമത്താനി ഉപാസകസതാനി പടിദേസിതാനി സമാദപിതാനി [സമാദാപിതാനി (?)] അഹേസും സീലേസു അപരിപൂരകാരിനോ. അഥ ഖോ, ആനന്ദ, ഗവേസിസ്സ ഉപാസകസ്സ ഏതദഹോസി – ‘അഹം ഖോ ഇമേസം പഞ്ചന്നം ഉപാസകസതാനം ബഹൂപകാരോ [ബഹുകാരോ (കത്ഥചി)] പുബ്ബങ്ഗമോ സമാദപേതാ [സമാദാപേതാ (?)], അഹഞ്ചമ്ഹി സീലേസു അപരിപൂരകാരീ, ഇമാനി ച പഞ്ച ഉപാസകസതാനി സീലേസു അപരിപൂരകാരിനോ. ഇച്ചേതം സമസമം, നത്ഥി കിഞ്ചി അതിരേകം; ഹന്ദാഹം അതിരേകായാ’’’തി.

‘‘അഥ ഖോ, ആനന്ദ, ഗവേസീ ഉപാസകോ യേന താനി പഞ്ച ഉപാസകസതാനി തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ താനി പഞ്ച ഉപാസകസതാനി ഏതദവോച – ‘അജ്ജതഗ്ഗേ മം ആയസ്മന്തോ സീലേസു പരിപൂരകാരിം ധാരേഥാ’തി! അഥ ഖോ, ആനന്ദ, തേസം പഞ്ചന്നം ഉപാസകസതാനം ഏതദഹോസി – ‘അയ്യോ ഖോ ഗവേസീ അമ്ഹാകം ബഹൂപകാരോ പുബ്ബങ്ഗമോ സമാദപേതാ. അയ്യോ ഹി നാമ ഗവേസീ സീലേസു പരിപൂരകാരീ ഭവിസ്സതി. കിമങ്ഗം [കിമങ്ഗ (സീ. പീ.)] പന മയ’ന്തി [പന ന മയന്തി (സീ.) അ. നി. ൪.൧൫൯; ചൂളവ. ൩൩൦; സം. നി. ൫.൧൦൨൦ പാളിയാ സംസന്ദേതബ്ബം]! അഥ ഖോ, ആനന്ദ, താനി പഞ്ച ഉപാസകസതാനി യേന ഗവേസീ ഉപാസകോ തേനുപസങ്കമിംസു; ഉപസങ്കമിത്വാ ഗവേസിം ഉപാസകം ഏതദവോചും – ‘അജ്ജതഗ്ഗേ അയ്യോ ഗവേസീ ഇമാനിപി പഞ്ച ഉപാസകസതാനി സീലേസു പരിപൂരകാരിനോ ധാരേതൂ’തി. അഥ ഖോ, ആനന്ദ, ഗവേസിസ്സ ഉപാസകസ്സ ഏതദഹോസി – ‘അഹം ഖോ ഇമേസം പഞ്ചന്നം ഉപാസകസതാനം ബഹൂപകാരോ പുബ്ബങ്ഗമോ സമാദപേതാ, അഹഞ്ചമ്ഹി സീലേസു പരിപൂരകാരീ, ഇമാനിപി പഞ്ച ഉപാസകസതാനി സീലേസു പരിപൂരകാരിനോ. ഇച്ചേതം സമസമം, നത്ഥി കിഞ്ചി അതിരേകം; ഹന്ദാഹം അതിരേകായാ’’’തി!

‘‘അഥ ഖോ, ആനന്ദ, ഗവേസീ ഉപാസകോ യേന താനി പഞ്ച ഉപാസകസതാനി തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ താനി പഞ്ച ഉപാസകസതാനി ഏതദവോച – ‘അജ്ജതഗ്ഗേ മം ആയസ്മന്തോ ബ്രഹ്മചാരിം ധാരേഥ ആരാചാരി [അനാചാരിം (പീ.)] വിരതം മേഥുനാ ഗാമധമ്മാ’തി. അഥ ഖോ, ആനന്ദ, തേസം പഞ്ചന്നം ഉപാസകസതാനം ഏതദഹോസി – ‘അയ്യോ ഖോ ഗവേസീ അമ്ഹാകം ബഹൂപകാരോ പുബ്ബങ്ഗമോ സമാദപേതാ. അയ്യോ ഹി നാമ ഗവേസീ ബ്രഹ്മചാരീ ഭവിസ്സതി ആരാചാരീ വിരതോ മേഥുനാ ഗാമധമ്മാ. കിമങ്ഗം പന മയ’ന്തി! അഥ ഖോ, ആനന്ദ, താനി പഞ്ച ഉപാസകസതാനി യേന ഗവേസീ ഉപാസകോ തേനുപസങ്കമിംസു; ഉപസങ്കമിത്വാ ഗവേസിം ഉപാസകം ഏതദവോചും – ‘അജ്ജതഗ്ഗേ അയ്യോ ഗവേസീ ഇമാനിപി പഞ്ച ഉപാസകസതാനി ബ്രഹ്മചാരിനോ ധാരേതു ആരാചാരിനോ വിരതാ മേഥുനാ ഗാമധമ്മാ’തി. അഥ ഖോ, ആനന്ദ, ഗവേസിസ്സ ഉപാസകസ്സ ഏതദഹോസി – ‘അഹം ഖോ ഇമേസം പഞ്ചന്നം ഉപാസകസതാനം ബഹൂപകാരോ പുബ്ബങ്ഗമോ സമാദപേതാ. അഹഞ്ചമ്ഹി സീലേസു പരിപൂരകാരീ. ഇമാനിപി പഞ്ച ഉപാസകസതാനി സീലേസു പരിപൂരകാരിനോ. അഹഞ്ചമ്ഹി ബ്രഹ്മചാരീ ആരാചാരീ വിരതോ മേഥുനാ ഗാമധമ്മാ. ഇമാനിപി പഞ്ച ഉപാസകസതാനി ബ്രഹ്മചാരിനോ ആരാചാരിനോ വിരതാ മേഥുനാ ഗാമധമ്മാ. ഇച്ചേതം സമസമം, നത്ഥി കിഞ്ചി അതിരേകം; ഹന്ദാഹം അതിരേകായാ’’’തി.

‘‘അഥ ഖോ, ആനന്ദ, ഗവേസീ ഉപാസകോ യേന താനി പഞ്ച ഉപാസകസതാനി തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ താനി പഞ്ച ഉപാസകസതാനി ഏതദവോച – ‘അജ്ജതഗ്ഗേ മം ആയസ്മന്തോ ഏകഭത്തികം ധാരേഥ രത്തൂപരതം വിരതം വികാലഭോജനാ’തി. അഥ ഖോ, ആനന്ദ, തേസം പഞ്ചന്നം ഉപാസകസതാനം ഏതദഹോസി – ‘അയ്യോ ഖോ ഗവേസീ ബഹൂപകാരോ പുബ്ബങ്ഗമോ സമാദപേതാ. അയ്യോ ഹി നാമ ഗവേസീ ഏകഭത്തികോ ഭവിസ്സതി രത്തൂപരതോ വിരതോ വികാലഭോജനാ. കിമങ്ഗം പന മയ’ന്തി! അഥ ഖോ, ആനന്ദ, താനി പഞ്ച ഉപാസകസതാനി യേന ഗവേസീ ഉപാസകോ തേനുപസങ്കമിംസു; ഉപസങ്കമിത്വാ ഗവേസിം ഉപാസകം ഏതദവോചും – ‘അജ്ജതഗ്ഗേ അയ്യോ ഗവേസീ ഇമാനിപി പഞ്ച ഉപാസകസതാനി ഏകഭത്തികേ ധാരേതു രത്തൂപരതേ വിരതേ വികാലഭോജനാ’തി. അഥ ഖോ, ആനന്ദ, ഗവേസിസ്സ ഉപാസകസ്സ ഏതദഹോസി – ‘അഹം ഖോ ഇമേസം പഞ്ചന്നം ഉപാസകസതാനം ബഹൂപകാരോ പുബ്ബങ്ഗമോ സമാദപേതാ. അഹഞ്ചമ്ഹി സീലേസു പരിപൂരകാരീ. ഇമാനിപി പഞ്ച ഉപാസകസതാനി സീലേസു പരിപൂരകാരിനോ. അഹഞ്ചമ്ഹി ബ്രഹ്മചാരീ ആരാചാരീ വിരതോ മേഥുനാ ഗാമധമ്മാ. ഇമാനിപി പഞ്ച ഉപാസകസതാനി ബ്രഹ്മചാരിനോ ആരാചാരിനോ വിരതാ മേഥുനാ ഗാമധമ്മാ. അഹഞ്ചമ്ഹി ഏകഭത്തികോ രത്തൂപരതോ വിരതോ വികാലഭോജനാ. ഇമാനിപി പഞ്ച ഉപാസകസതാനി ഏകഭത്തികാ രത്തൂപരതാ വിരതാ വികാലഭോജനാ. ഇച്ചേതം സമസമം, നത്ഥി കിഞ്ചി അതിരേകം; ഹന്ദാഹം അതിരേകായാ’’’തി.

‘‘അഥ ഖോ, ആനന്ദ, ഗവേസീ ഉപാസകോ യേന കസ്സപോ ഭഗവാ അരഹം സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ കസ്സപം ഭഗവന്തം അരഹന്തം സമ്മാസമ്ബുദ്ധം ഏതദവോച – ‘ലഭേയ്യാഹം, ഭന്തേ, ഭഗവതോ സന്തികേ പബ്ബജ്ജം ലഭേയ്യം ഉപസമ്പദ’ന്തി. അലത്ഥ ഖോ, ആനന്ദ, ഗവേസീ ഉപാസകോ കസ്സപസ്സ ഭഗവതോ അരഹതോ സമ്മാസമ്ബുദ്ധസ്സ സന്തികേ പബ്ബജ്ജം, അലത്ഥ ഉപസമ്പദം. അചിരൂപസമ്പന്നോ ഖോ പനാനന്ദ, ഗവേസീ ഭിക്ഖു ഏകോ വൂപകട്ഠോ അപ്പമത്തോ ആതാപീ പഹിതത്തോ വിഹരന്തോ നചിരസ്സേവ – യസ്സത്ഥായ കുലപുത്താ സമ്മദേവ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജന്തി, തദനുത്തരം – ബ്രഹ്മചരിയപരിയോസാനം ദിട്ഠേവ ധമ്മേ സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ ഉപസമ്പജ്ജ വിഹാസി. ‘ഖീണാ ജാതി, വുസിതം ബ്രഹ്മചരിയം, കതം കരണീയം, നാപരം ഇത്ഥത്തായാ’തി അബ്ഭഞ്ഞാസി. അഞ്ഞതരോ ച പനാനന്ദ, ഗവേസീ ഭിക്ഖു അരഹതം അഹോസി.

‘‘അഥ ഖോ, ആനന്ദ, തേസ പഞ്ചന്നം ഉപാസകസതാനം ഏതദഹോസി – ‘അയ്യോ ഖോ ഗവേസീ അമ്ഹാകം ബഹൂപകാരോ പുബ്ബങ്ഗമോ സമാദപേതാ. അയ്യോ ഹി നാമ ഗവേസീ കേസമസ്സും ഓഹാരേത്വാ കാസായാനി വത്ഥാനി അച്ഛാദേത്വാ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജിസ്സതി. കിമങ്ഗം പന മയ’ന്തി! അഥ ഖോ, ആനന്ദ, താനി പഞ്ച ഉപാസകസതാനി യേന കസ്സപോ ഭഗവാ അരഹം സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ തേനുപസങ്കമിംസു; ഉപസങ്കമിത്വാ കസ്സപം ഭഗവന്തം അരഹന്തം സമ്മാസമ്ബുദ്ധം ഏതദവോചും – ‘ലഭേയ്യാമ മയം, ഭന്തേ, ഭഗവതോ സന്തികേ പബ്ബജ്ജം, ലഭേയ്യാമ ഉപസമ്പദ’ന്തി. അലഭിംസു ഖോ, ആനന്ദ, താനി പഞ്ച ഉപാസകസതാനി കസ്സപസ്സ ഭഗവതോ അരഹതോ സമ്മാസമ്ബുദ്ധസ്സ സന്തികേ പബ്ബജ്ജം, അലഭിംസു ഉപസമ്പദം.

‘‘അഥ ഖോ, ആനന്ദ, ഗവേസിസ്സ ഭിക്ഖുനോ ഏതദഹോസി – ‘അഹം ഖോ ഇമസ്സ അനുത്തരസ്സ വിമുത്തിസുഖസ്സ നികാമലാഭീ ഹോമി അകിച്ഛലാഭീ അകസിരലാഭീ. അഹോ വതിമാനിപി പഞ്ച ഭിക്ഖുസതാനി ഇമസ്സ അനുത്തരസ്സ വിമുത്തിസുഖസ്സ നികാമലാഭിനോ അസ്സു അകിച്ഛലാഭിനോ അകസിരലാഭിനോ’തി. അഥ ഖോ, ആനന്ദ, താനി പഞ്ച ഭിക്ഖുസതാനി വൂപകട്ഠാ [ഭിക്ഖുസതാനി ഏകേകാ വൂപകട്ഠാ (സ്യാ. കം.)] അപ്പമത്താ ആതാപിനോ പഹിതത്താ വിഹരന്താ നചിരസ്സേവ – യസ്സത്ഥായ കുലപുത്താ സമ്മദേവ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജന്തി, തദനുത്തരം – ബ്രഹ്മചരിയപരിയോസാനം ദിട്ഠേവ ധമ്മേ സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരിംസു. ‘ഖീണാ ജാതി, വുസിതം ബ്രഹ്മചരിയം, കതം കരണീയം, നാപരം ഇത്ഥത്തായാ’തി അബ്ഭഞ്ഞിംസു’’.

‘‘ഇതി ഖോ, ആനന്ദ, താനി പഞ്ച ഭിക്ഖുസതാനി ഗവേസീപമുഖാനി ഉത്തരുത്തരി [ഉത്തരുത്തരിം (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] പണീതപണീതം വായമമാനാ അനുത്തരം വിമുത്തിം സച്ഛാകംസു. തസ്മാതിഹ, ആനന്ദ, ഏവം സിക്ഖിതബ്ബം – ‘ഉത്തരുത്തരി പണീതപണീതം വായമമാനാ അനുത്തരം വിമുത്തിം സച്ഛികരിസ്സാമാ’തി. ഏവഞ്ഹി വോ, ആനന്ദ, സിക്ഖിതബ്ബ’’ന്തി. ദസമം.

ഉപാസകവഗ്ഗോ തതിയോ.