൧. അവജാനാതിസുത്തം

൧൪൧. ‘‘പഞ്ചിമേ, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലാ സന്തോ സംവിജ്ജമാനാ ലോകസ്മിം. കതമേ പഞ്ച? ദത്വാ അവജാനാതി, സംവാസേന അവജാനാതി, ആധേയ്യമുഖോ [ആദിയ്യമുഖോ (സീ.), ആദേയ്യമുഖോ (സ്യാ. കം.), ആദിയമുഖോ (പീ.) അട്ഠകഥായ പഠമസംവണ്ണനാനുരൂപം. പു. പ. ൧൯൩ പസ്സിതബ്ബം] ഹോതി, ലോലോ ഹോതി, മന്ദോ മോമൂഹോ ഹോതി [മന്ദോ ഹോതി മോമൂഹോ (സീ.)].

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലോ ദത്വാ അവജാനാതി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലോ പുഗ്ഗലസ്സ ദേതി ചീവരപിണ്ഡപാതസേനാസനഗിലാനപ്പച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരം. തസ്സ ഏവം ഹോതി – ‘അഹം ദേമി; അയം പടിഗ്ഗണ്ഹാതീ’തി. തമേനം ദത്വാ അവജാനാതി. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലോ ദത്വാ അവജാനാതി.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലോ സംവാസേന അവജാനാതി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലോ പുഗ്ഗലേന സദ്ധിം സംവസതി ദ്വേ വാ തീണി വാ വസ്സാനി. തമേനം സംവാസേന അവജാനാതി. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലോ സംവാസേന അവജാനാതി.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലോ ആധേയ്യമുഖോ ഹോതി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ പുഗ്ഗലോ പരസ്സ വണ്ണേ വാ അവണ്ണേ വാ ഭാസിയമാനേ തം ഖിപ്പഞ്ഞേവ അധിമുച്ചിതാ [അധിമുച്ചിതോ (സ്യാ.)] ഹോതി. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലോ ആധേയ്യമുഖോ ഹോതി.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലോ ലോലോ ഹോതി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ പുഗ്ഗലോ ഇത്തരസദ്ധോ ഹോതി ഇത്തരഭത്തീ ഇത്തരപേമോ ഇത്തരപ്പസാദോ. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലോ ലോലോ ഹോതി.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലോ മന്ദോ മോമൂഹോ ഹോതി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ പുഗ്ഗലോ കുസലാകുസലേ ധമ്മേ ന ജാനാതി, സാവജ്ജാനവജ്ജേ ധമ്മേ ന ജാനാതി, ഹീനപ്പണീതേ ധമ്മേ ന ജാനാതി, കണ്ഹസുക്കസപ്പടിഭാഗേ ധമ്മേ ന ജാനാതി. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലോ മന്ദോ മോമൂഹോ ഹോതി. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച പുഗ്ഗലാ സന്തോ സംവിജ്ജമാനാ ലോകസ്മി’’ന്തി. പഠമം.