൫. വപ്പസുത്തം

൧൯൫. ഏകം സമയം ഭഗവാ സക്കേസു വിഹരതി കപിലവത്ഥുസ്മിം നിഗ്രോധാരാമേ. അഥ ഖോ വപ്പോ സക്കോ നിഗണ്ഠസാവകോ യേനായസ്മാ മഹാമോഗ്ഗല്ലാനോ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ആയസ്മന്തം മഹാമോഗ്ഗല്ലാനം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നം ഖോ വപ്പം സക്കം നിഗണ്ഠസാവകം ആയസ്മാ മഹാമോഗ്ഗല്ലാനോ ഏതദവോച –

‘‘ഇധസ്സ, വപ്പ, കായേന സംവുതോ വാചായ സംവുതോ മനസാ സംവുതോ അവിജ്ജാവിരാഗാ വിജ്ജുപ്പാദാ. പസ്സസി നോ ത്വം, വപ്പ, തം ഠാനം യതോനിദാനം പുരിസം ദുക്ഖവേദനിയാ ആസവാ അസ്സവേയ്യും [അന്വാസ്സവേയ്യും (ക.)] അഭിസമ്പരായ’’ന്തി? ‘‘പസ്സാമഹം, ഭന്തേ, തം ഠാനം. ഇധസ്സ, ഭന്തേ, പുബ്ബേ പാപകമ്മം കതം അവിപക്കവിപാകം. തതോനിദാനം പുരിസം ദുക്ഖവേദനിയാ ആസവാ അസ്സവേയ്യും അഭിസമ്പരായ’’ന്തി. അയഞ്ചേവ ഖോ പന ആയസ്മതോ മഹാമോഗ്ഗല്ലാനസ്സ വപ്പേന സക്കേന നിഗണ്ഠസാവകേന സദ്ധിം അന്തരാകഥാ വിപ്പകതാ ഹോതി.

അഥ ഖോ ഭഗവാ സായന്ഹസമയം പടിസല്ലാനാ വുട്ഠിതോ യേന ഉപട്ഠാനസാലാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ പഞ്ഞത്തേ ആസനേ നിസീദി. നിസജ്ജ ഖോ ഭഗവാ ആയസ്മന്തം മഹാമോഗ്ഗല്ലാനം ഏതദവോച –

‘‘കായ നുത്ഥ, മോഗ്ഗല്ലാന, ഏതരഹി കഥായ സന്നിസിന്നാ; കാ ച പന വോ അന്തരാകഥാ വിപ്പകതാ’’തി? ‘‘ഇധാഹം, ഭന്തേ, വപ്പം സക്കം നിഗണ്ഠസാവകം ഏതദവോചം – ‘ഇധസ്സ, വപ്പ, കായേന സംവുതോ വാചായ സംവുതോ മനസാ സംവുതോ അവിജ്ജാവിരാഗാ വിജ്ജുപ്പാദാ. പസ്സസി നോ ത്വം, വപ്പ, തം ഠാനം യതോനിദാനം പുരിസം ദുക്ഖവേദനിയാ ആസവാ അസ്സവേയ്യും അഭിസമ്പരായ’ന്തി? ഏവം വുത്തേ, ഭന്തേ, വപ്പോ സക്കോ നിഗണ്ഠസാവകോ മം ഏതദവോച – ‘പസ്സാമഹം, ഭന്തേ, തം ഠാനം. ഇധസ്സ, ഭന്തേ, പുബ്ബേ പാപകമ്മം കതം അവിപക്കവിപാകം. തതോനിദാനം പുരിസം ദുക്ഖവേദനിയാ ആസവാ അസ്സവേയ്യും അഭിസമ്പരായ’ന്തി. അയം ഖോ നോ, ഭന്തേ, വപ്പേന സക്കേന നിഗണ്ഠസാവകേന സദ്ധിം അന്തരാകഥാ വിപ്പകതാ; അഥ ഭഗവാ അനുപ്പത്തോ’’തി.

അഥ ഖോ ഭഗവാ വപ്പം സക്കം നിഗണ്ഠസാവകം ഏതദവോച – ‘‘സചേ മേ ത്വം, വപ്പ, അനുഞ്ഞേയ്യഞ്ചേവ അനുജാനേയ്യാസി, പടിക്കോസിതബ്ബഞ്ച പടിക്കോസേയ്യാസി, യസ്സ ച മേ ഭാസിതസ്സ അത്ഥം ന ജാനേയ്യാസി മമേവേത്ഥ ഉത്തരി പടിപുച്ഛേയ്യാസി – ‘ഇദം, ഭന്തേ, കഥം, ഇമസ്സ കോ അത്ഥോ’തി, സിയാ നോ ഏത്ഥ കഥാസല്ലാപോ’’തി. ‘‘അനുഞ്ഞേയ്യഞ്ചേവാഹം, ഭന്തേ, ഭഗവതോ അനുജാനിസ്സാമി, പടിക്കോസിതബ്ബഞ്ച പടിക്കോസിസ്സാമി, യസ്സ ചാഹം ഭഗവതോ ഭാസിതസ്സ അത്ഥം ന ജാനിസ്സാമി ഭഗവന്തംയേവേത്ഥ ഉത്തരി പടിപുച്ഛിസ്സാമി – ‘ഇദം ഭന്തേ, കഥം, ഇമസ്സ കോ അത്ഥോ’തി? ഹോതു നോ ഏത്ഥ കഥാസല്ലാപോ’’തി.

‘‘തം കിം മഞ്ഞസി, വപ്പ, യേ കായസമാരമ്ഭപച്ചയാ ഉപ്പജ്ജന്തി ആസവാ വിഘാതപരിളാഹാ, കായസമാരമ്ഭാ പടിവിരതസ്സ ഏവംസ തേ ആസവാ വിഘാതപരിളാഹാ ന ഹോന്തി. സോ നവഞ്ച കമ്മം ന കരോതി, പുരാണഞ്ച കമ്മം ഫുസ്സ ഫുസ്സ ബ്യന്തീകരോതി, സന്ദിട്ഠികാ നിജ്ജരാ അകാലികാ ഏഹിപസ്സികാ ഓപനേയ്യികാ പച്ചത്തം വേദിതബ്ബാ വിഞ്ഞൂഹി [വിഞ്ഞൂഹീതി (സീ. പീ. ക.) സം. നി. ൪.൩൬൪ പസ്സിതബ്ബം]. പസ്സസി നോ ത്വം, വപ്പ, തം ഠാനം യതോനിദാനം പുരിസം ദുക്ഖവേദനിയാ ആസവാ അസ്സവേയ്യും അഭിസമ്പരായ’’ന്തി? ‘‘നോ ഹേതം, ഭന്തേ’’.

‘‘തം കിം മഞ്ഞസി, വപ്പ, യേ വചീസമാരമ്ഭപച്ചയാ ഉപ്പജ്ജന്തി ആസവാ വിഘാതപരിളാഹാ, വചീസമാരമ്ഭാ പടിവിരതസ്സ ഏവംസ തേ ആസവാ വിഘാതപരിളാഹാ ന ഹോന്തി. സോ നവഞ്ച കമ്മം ന കരോതി, പുരാണഞ്ച കമ്മം ഫുസ്സ ഫുസ്സ ബ്യന്തീകരോതി. സന്ദിട്ഠികാ നിജ്ജരാ അകാലികാ ഏഹിപസ്സികാ ഓപനേയ്യികാ പച്ചത്തം വേദിതബ്ബാ വിഞ്ഞൂഹി. പസ്സസി നോ ത്വം, വപ്പ, തം ഠാനം യതോനിദാനം പുരിസം ദുക്ഖവേദനിയാ ആസവാ അസ്സവേയ്യും അഭിസമ്പരായ’’ന്തി? ‘‘നോ ഹേതം, ഭന്തേ’’.

‘‘തം കിം മഞ്ഞസി, വപ്പ, യേ മനോസമാരമ്ഭപച്ചയാ ഉപ്പജ്ജന്തി ആസവാ വിഘാതപരിളാഹാ, മനോസമാരമ്ഭാ പടിവിരതസ്സ ഏവംസ തേ ആസവാ വിഘാതപരിളാഹാ ന ഹോന്തി. സോ നവഞ്ച കമ്മം ന കരോതി, പുരാണഞ്ച കമ്മം ഫുസ്സ ഫുസ്സ ബ്യന്തീകരോതി. സന്ദിട്ഠികാ നിജ്ജരാ അകാലികാ ഏഹിപസ്സികാ ഓപനേയ്യികാ പച്ചത്തം വേദിതബ്ബാ വിഞ്ഞൂഹി. പസ്സസി നോ ത്വം, വപ്പ, തം ഠാനം യതോനിദാനം പുരിസം ദുക്ഖവേദനിയാ ആസവാ അസ്സവേയ്യും അഭിസമ്പരായ’’ന്തി? ‘‘നോ ഹേതം, ഭന്തേ’’.

‘‘തം കിം മഞ്ഞസി, വപ്പ, യേ അവിജ്ജാപച്ചയാ ഉപ്പജ്ജന്തി ആസവാ വിഘാതപരിളാഹാ, അവിജ്ജാവിരാഗാ വിജ്ജുപ്പാദാ ഏവംസ തേ ആസവാ വിഘാതപരിളാഹാ ന ഹോന്തി. സോ നവഞ്ച കമ്മം ന കരോതി, പുരാണഞ്ച കമ്മം ഫുസ്സ ഫുസ്സ ബ്യന്തീകരോതി. സന്ദിട്ഠികാ നിജ്ജരാ അകാലികാ ഏഹിപസ്സികാ ഓപനേയ്യികാ പച്ചത്തം വേദിതബ്ബാ വിഞ്ഞൂഹി. പസ്സസി നോ ത്വം, വപ്പ, തം ഠാനം യതോനിദാനം പുരിസം ദുക്ഖവേദനിയാ ആസവാ അസ്സവേയ്യും അഭിസമ്പരായ’’ന്തി? ‘‘നോ ഹേതം, ഭന്തേ’’.

‘‘ഏവം സമ്മാ വിമുത്തചിത്തസ്സ ഖോ, വപ്പ, ഭിക്ഖുനോ ഛ സതതവിഹാരാ അധിഗതാ ഹോന്തി. സോ ചക്ഖുനാ രൂപം ദിസ്വാ നേവ സുമനോ ഹോതി ന ദുമ്മനോ; ഉപേക്ഖകോ വിഹരതി സതോ സമ്പജാനോ. സോതേന സദ്ദം സുത്വാ…പേ… ഘാനേന ഗന്ധം ഘായിത്വാ…പേ... ജിവ്ഹായ രസം സായിത്വാ…പേ… കായേന ഫോട്ഠബ്ബം ഫുസിത്വാ…പേ… മനസാ ധമ്മം വിഞ്ഞാ നേവ സുമനോ ഹോതി ന ദുമ്മനോ; ഉപേക്ഖകോ വിഹരതി സതോ സമ്പജാനോ. സോ കായപരിയന്തികം വേദനം വേദിയമാനോ ‘കായപരിയന്തികം വേദനം വേദിയാമീ’തി പജാനാതി; ജീവിതപരിയന്തികം വേദനം വേദിയമാനോ ‘ജീവിതപരിയന്തികം വേദനം വേദിയാമീ’തി പജാനാതി; ‘കായസ്സ ഭേദാ ഉദ്ധം ജീവിതപരിയാദാനാ ഇധേവ സബ്ബവേദയിതാനി അനഭിനന്ദിതാനി സീതീ ഭവിസ്സന്തീ’തി പജാനാതി’’.

‘‘സേയ്യഥാപി, വപ്പ, ഥൂണം പടിച്ച ഛായാ പഞ്ഞായതി. അഥ പുരിസോ ആഗച്ഛേയ്യ കുദ്ദാലപിടകം ആദായ. സോ തം ഥൂണം മൂലേ ഛിന്ദേയ്യ; മൂലേ ഛിന്ദിത്വാ പലിഖണേയ്യ; പലിഖണിത്വാ മൂലാനി ഉദ്ധരേയ്യ, അന്തമസോ ഉസീരനാളിമത്താനിപി [ഉസീരനാളമത്താനിപി (സീ.)]. സോ തം ഥൂണം ഖണ്ഡാഖണ്ഡികം ഛിന്ദേയ്യ. ഖണ്ഡാഖണ്ഡികം ഛേത്വാ ഫാലേയ്യ. ഫാലേത്വാ സകലികം സകലികം കരേയ്യ. സകലികം സകലികം കത്വാ വാതാതപേ വിസോസേയ്യ. വാതാതപേ വിസോസേത്വാ അഗ്ഗിനാ ഡഹേയ്യ. അഗ്ഗിനാ ഡഹേത്വാ മസിം കരേയ്യ. മസിം കരിത്വാ മഹാവാതേ വാ ഓഫുണേയ്യ നദിയാ വാ സീഘസോതായ പവാഹേയ്യ. ഏവം ഹിസ്സ, വപ്പ, യാ ഥൂണം പടിച്ച ഛായാ സാ ഉച്ഛിന്നമൂലാ താലാവത്ഥുകതാ അനഭാവംകതാ ആയതിം അനുപ്പാദധമ്മാ.

‘‘ഏവമേവം ഖോ, വപ്പ, ഏവം സമ്മാ വിമുത്തചിത്തസ്സ ഭിക്ഖുനോ ഛ സതതവിഹാരാ അധിഗതാ ഹോന്തി. സോ ചക്ഖുനാ രൂപം ദിസ്വാ നേവ സുമനോ ഹോതി ന ദുമ്മനോ; ഉപേക്ഖകോ വിഹരതി സതോ സമ്പജാനോ. സോതേന സദ്ദം സുത്വാ…പേ… ഘാനേന ഗന്ധം ഘായിത്വാ…പേ… ജിവ്ഹായ രസം സായിത്വാ…പേ… കായേന ഫോട്ഠബ്ബം ഫുസിത്വാ…പേ… മനസാ ധമ്മം വിഞ്ഞായ നേവ സുമനോ ഹോതി ന ദുമ്മനോ; ഉപേക്ഖകോ വിഹരതി സതോ സമ്പജാനോ. സോ കായപരിയന്തികം വേദനം വേദിയമാനോ ‘കായപരിയന്തികം വേദനം വേദിയാമീ’തി പജാനാതി; ജീവിതപരിയന്തികം വേദനം വേദിയമാനോ ‘ജീവിതപരിയന്തികം വേദനം വേദിയാമീ’തി പജാനാതി; ‘കായസ്സ ഭേദാ ഉദ്ധം ജീവിതപരിയാദാനാ ഇധേവ സബ്ബവേദയിതാനി അനഭിനന്ദിതാനി സീതീ ഭവിസ്സന്തീ’തി പജാനാതി’’.

ഏവം വുത്തേ വപ്പോ സക്കോ നിഗണ്ഠസാവകോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘സേയ്യഥാപി, ഭന്തേ, പുരിസോ ഉദയത്ഥികോ അസ്സപണിയം പോസേയ്യ. സോ ഉദയഞ്ചേവ നാധിഗച്ഛേയ്യ, ഉത്തരിഞ്ച കിലമഥസ്സ വിഘാതസ്സ ഭാഗീ അസ്സ. ഏവമേവം ഖോ അഹം, ഭന്തേ, ഉദയത്ഥികോ ബാലേ നിഗണ്ഠേ പയിരുപാസിം. സ്വാഹം ഉദയഞ്ചേവ നാധിഗച്ഛിം, ഉത്തരിഞ്ച കിലമഥസ്സ വിഘാതസ്സ ഭാഗീ അഹോസിം. ഏസാഹം, ഭന്തേ, അജ്ജതഗ്ഗേ യോ മേ ബാലേസു നിഗണ്ഠേസു പസാദോ തം മഹാവാതേ വാ ഓഫുണാമി നദിയാ വാ സീഘസോതായ പവാഹേമി. അഭിക്കന്തം, ഭന്തേ…പേ… ഉപാസകം മം, ഭന്തേ, ഭഗവാ ധാരേതു അജ്ജതഗ്ഗേ പാണുപേതം സരണം ഗത’’ന്തി. പഞ്ചമം.