.നമോ തസ്സ ഭഗവതോ അരഹതോ സമ്മാസമ്ബുദ്ധസ്സ.

അങ്ഗുത്തരനികായോ

ചതുക്കനിപാതപാളി

൧. പഠമപണ്ണാസകം

൧. ഭണ്ഡഗാമവഗ്ഗോ

൧. അനുബുദ്ധസുത്തം

൧. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ വജ്ജീസു വിഹരതി ഭണ്ഡഗാമേ. തത്ര ഖോ ഭഗവാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘ഭിക്ഖവോ’’തി. ‘‘ഭദന്തേ’’തി തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ പച്ചസ്സോസും. ഭഗവാ ഏതദവോച –

‘‘ചതുന്നം, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മാനം അനനുബോധാ അപ്പടിവേധാ ഏവമിദം ദീഘമദ്ധാനം സന്ധാവിതം സംസരിതം മമഞ്ചേവ തുമ്ഹാകഞ്ച. കതമേസം ചതുന്നം? അരിയസ്സ, ഭിക്ഖവേ, സീലസ്സ അനനുബോധാ അപ്പടിവേധാ ഏവമിദം ദീഘമദ്ധാനം സന്ധാവിതം സംസരിതം മമഞ്ചേവ തുമ്ഹാകഞ്ച. അരിയസ്സ, ഭിക്ഖവേ, സമാധിസ്സ അനനുബോധാ അപ്പടിവേധാ ഏവമിദം ദീഘമദ്ധാനം സന്ധാവിതം സംസരിതം മമഞ്ചേവ തുമ്ഹാകഞ്ച. അരിയായ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ഞായ അനനുബോധാ അപ്പടിവേധാ ഏവമിദം ദീഘമദ്ധാനം സന്ധാവിതം സംസരിതം മമഞ്ചേവ തുമ്ഹാകഞ്ച. അരിയായ, ഭിക്ഖവേ, വിമുത്തിയാ അനനുബോധാ അപ്പടിവേധാ ഏവമിദം ദീഘമദ്ധാനം സന്ധാവിതം സംസരിതം മമഞ്ചേവ തുമ്ഹാകഞ്ച. തയിദം, ഭിക്ഖവേ, അരിയം സീലം അനുബുദ്ധം പടിവിദ്ധം, അരിയോ സമാധി അനുബുദ്ധോ പടിവിദ്ധോ, അരിയാ പഞ്ഞാ അനുബുദ്ധാ പടിവിദ്ധാ, അരിയാ വിമുത്തി അനുബുദ്ധാ പടിവിദ്ധാ, ഉച്ഛിന്നാ ഭവതണ്ഹാ, ഖീണാ ഭവനേത്തി, നത്ഥി ദാനി പുനബ്ഭവോ’’തി.

ഇദമവോച ഭഗവാ. ഇദം വത്വാന സുഗതോ അഥാപരം ഏതദവോച സത്ഥാ –

‘‘സീലം സമാധി പഞ്ഞാ ച, വിമുത്തി ച അനുത്തരാ;

അനുബുദ്ധാ ഇമേ ധമ്മാ, ഗോതമേന യസസ്സിനാ.

‘‘ഇതി ബുദ്ധോ അഭിഞ്ഞായ, ധമ്മമക്ഖാസി ഭിക്ഖുനം;

ദുക്ഖസ്സന്തകരോ സത്ഥാ, ചക്ഖുമാ പരിനിബ്ബുതോ’’തി. പഠമം;

൨. പപതിതസുത്തം

൨. ‘‘ചതൂഹി, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മേഹി അസമന്നാഗതോ ‘ഇമസ്മാ ധമ്മവിനയാ പപതിതോ’തി വുച്ചതി. കതമേഹി ചതൂഹി? അരിയേന, ഭിക്ഖവേ, സീലേന അസമന്നാഗതോ ‘ഇമസ്മാ ധമ്മവിനയാ പപതിതോ’തി വുച്ചതി. അരിയേന, ഭിക്ഖവേ, സമാധിനാ അസമന്നാഗതോ ‘ഇമസ്മാ ധമ്മവിനയാ പപതിതോ’തി വുച്ചതി. അരിയായ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ഞായ അസമന്നാഗതോ ‘ഇമസ്മാ ധമ്മവിനയാ പപതിതോ’തി വുച്ചതി. അരിയായ, ഭിക്ഖവേ, വിമുത്തിയാ അസമന്നാഗതോ ‘ഇമസ്മാ ധമ്മവിനയാ പപതിതോ’തി വുച്ചതി. ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചതൂഹി ധമ്മേഹി അസമന്നാഗതോ ‘ഇമസ്മാ ധമ്മവിനയാ പപതിതോ’തി വുച്ചതി.

‘‘ചതൂഹി, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ‘ഇമസ്മാ ധമ്മവിനയാ അപപതിതോ’തി [അപ്പപതിതോതി (ക.)] വുച്ചതി. കതമേഹി ചതൂഹി? അരിയേന, ഭിക്ഖവേ, സീലേന സമന്നാഗതോ ‘ഇമസ്മാ ധമ്മവിനയാ അപപതിതോ’തി വുച്ചതി. അരിയേന, ഭിക്ഖവേ, സമാധിനാ സമന്നാഗതോ ‘ഇമസ്മാ ധമ്മവിനയാ അപപതിതോ’തി വുച്ചതി. അരിയായ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ഞായ സമന്നാഗതോ ‘ഇമസ്മാ ധമ്മവിനയാ അപപതിതോ’തി വുച്ചതി. അരിയായ, ഭിക്ഖവേ, വിമുത്തിയാ സമന്നാഗതോ ‘ഇമസ്മാ ധമ്മവിനയാ അപപതിതോ’തി വുച്ചതി. ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചതൂഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ‘ഇമസ്മാ ധമ്മവിനയാ അപപതിതോ’തി വുച്ചതീ’’തി.

‘‘ചുതാ പതന്തി പതിതാ, ഗിദ്ധാ ച പുനരാഗതാ;

കതം കിച്ചം രതം രമ്മം, സുഖേനാന്വാഗതം സുഖ’’ന്തി. ദുതിയം;

൩. പഠമഖതസുത്തം

൩. ‘‘ചതൂഹി, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ബാലോ അബ്യത്തോ [അവ്യത്തോ (സീ. പീ.)] അസപ്പുരിസോ ഖതം ഉപഹതം അത്താനം പരിഹരതി, സാവജ്ജോ ച ഹോതി സാനുവജ്ജോ ച വിഞ്ഞൂനം, ബഹുഞ്ച അപുഞ്ഞം പസവതി. കതമേഹി ചതൂഹി? അനനുവിച്ച അപരിയോഗാഹേത്വാ അവണ്ണാരഹസ്സ വണ്ണം ഭാസതി, അനനുവിച്ച അപരിയോഗാഹേത്വാ വണ്ണാരഹസ്സ അവണ്ണം ഭാസതി, അനനുവിച്ച അപരിയോഗാഹേത്വാ അപ്പസാദനീയേ ഠാനേ പസാദം ഉപദംസേതി, അനനുവിച്ച അപരിയോഗാഹേത്വാ പസാദനീയേ ഠാനേ അപ്പസാദം ഉപദംസേതി – ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചതൂഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ബാലോ അബ്യത്തോ അസപ്പുരിസോ ഖതം ഉപഹതം അത്താനം പരിഹരതി, സാവജ്ജോ ച ഹോതി സാനുവജ്ജോ ച വിഞ്ഞൂനം, ബഹുഞ്ച അപുഞ്ഞം പസവതി.

‘‘ചതൂഹി, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ പണ്ഡിതോ വിയത്തോ [വ്യത്തോ (സീ. പീ.), ബ്യത്തോ (സ്യാ. കം.)] സപ്പുരിസോ അക്ഖതം അനുപഹതം അത്താനം പരിഹരതി, അനവജ്ജോ ച ഹോതി അനനുവജ്ജോ ച വിഞ്ഞൂനം, ബഹുഞ്ച പുഞ്ഞം പസവതി. കതമേഹി ചതൂഹി? അനുവിച്ച പരിയോഗാഹേത്വാ അവണ്ണാരഹസ്സ അവണ്ണം ഭാസതി, അനുവിച്ച പരിയോഗാഹേത്വാ വണ്ണാരഹസ്സ വണ്ണം ഭാസതി, അനുവിച്ച പരിയോഗാഹേത്വാ അപ്പസാദനീയേ ഠാനേ അപ്പസാദം ഉപദംസേതി, അനുവിച്ച പരിയോഗാഹേത്വാ പസാദനീയേ ഠാനേ പസാദം ഉപദംസേതി – ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചതൂഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ പണ്ഡിതോ വിയത്തോ സപ്പുരിസോ അക്ഖതം അനുപഹതം അത്താനം പരിഹരതി, അനവജ്ജോ ച ഹോതി അനനുവജ്ജോ ച വിഞ്ഞൂനം, ബഹുഞ്ച പുഞ്ഞം പസവതീ’’തി.

[സു. നി. ൬൬൩; സം. നി. ൧.൧൮൦] ‘‘യോ നിന്ദിയം പസംസതി,

തം വാ നിന്ദതി യോ പസംസിയോ;

വിചിനാതി മുഖേന സോ കലിം,

കലിനാ തേന സുഖം ന വിന്ദതി.

[സു. നി. ൬൬൩; സം. നി. ൧.൧൮൦] ‘‘അപ്പമത്തോ അയം കലി,

യോ അക്ഖേസു ധനപരാജയോ;

സബ്ബസ്സാപി സഹാപി അത്തനാ,

അയമേവ മഹന്തതരോ കലി;

യോ സുഗതേസു മനം പദോസയേ.

‘‘സതം സഹസ്സാനം നിരബ്ബുദാനം,

ഛത്തിംസതീ പഞ്ച ച അബ്ബുദാനി;

യമരിയഗരഹീ [യമരിയം ഗരഹീയ (സ്യാ. കം.)] നിരയം ഉപേതി,

വാചം മനഞ്ച പണിധായ പാപക’’ന്തി. തതിയം;

൪. ദുതിയഖതസുത്തം

൪. ‘‘ചതൂസു, ഭിക്ഖവേ, മിച്ഛാ പടിപജ്ജമാനോ ബാലോ അബ്യത്തോ അസപ്പുരിസോ ഖതം ഉപഹതം അത്താനം പരിഹരതി സാവജ്ജോ ച ഹോതി സാനുവജ്ജോ ച വിഞ്ഞൂനം, ബഹുഞ്ച അപുഞ്ഞം പസവതി. കതമേസു ചതൂസു? മാതരി, ഭിക്ഖവേ, മിച്ഛാ പടിപജ്ജമാനോ ബാലോ അബ്യത്തോ അസപ്പുരിസോ ഖതം ഉപഹതം അത്താനം പരിഹരതി, സാവജ്ജോ ച ഹോതി സാനുവജ്ജോ ച വിഞ്ഞൂനം, ബഹുഞ്ച അപുഞ്ഞം പസവതി. പിതരി, ഭിക്ഖവേ, മിച്ഛാ പടിപജ്ജമാനോ…പേ… തഥാഗതേ, ഭിക്ഖവേ, മിച്ഛാ പടിപജ്ജമാനോ…പേ… തഥാഗതസാവകേ, ഭിക്ഖവേ, മിച്ഛാ പടിപജ്ജമാനോ ബാലോ അബ്യത്തോ അസപ്പുരിസോ ഖതം ഉപഹതം അത്താനം പരിഹരതി, സാവജ്ജോ ച ഹോതി സാനുവജ്ജോ ച വിഞ്ഞൂനം, ബഹുഞ്ച അപുഞ്ഞം പസവതി. ഇമേസു ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചതൂസു മിച്ഛാ പടിപജ്ജമാനോ ബാലോ അബ്യത്തോ അസപ്പുരിസോ ഖതം ഉപഹതം അത്താനം പരിഹരതി, സാവജ്ജോ ച ഹോതി സാനുവജ്ജോ ച വിഞ്ഞൂനം, ബഹുഞ്ച അപുഞ്ഞം പസവതി.

‘‘ചതൂസു, ഭിക്ഖവേ, സമ്മാ പടിപജ്ജമാനോ പണ്ഡിതോ വിയത്തോ സപ്പുരിസോ അക്ഖതം അനുപഹതം അത്താനം പരിഹരതി, അനവജ്ജോ ച ഹോതി അനനുവജ്ജോ ച വിഞ്ഞൂനം, ബഹുഞ്ച പുഞ്ഞം പസവതി. കതമേസു ചതൂസു? മാതരി, ഭിക്ഖവേ, സമ്മാ പടിപജ്ജമാനോ പണ്ഡിതോ വിയത്തോ സപ്പുരിസോ അക്ഖതം അനുപഹതം അത്താനം പരിഹരതി, അനവജ്ജോ ച ഹോതി അനനുവജ്ജോ ച വിഞ്ഞൂനം, ബഹുഞ്ച പുഞ്ഞം പസവതി. പിതരി, ഭിക്ഖവേ, സമ്മാ പടിപജ്ജമാനോ…പേ… തഥാഗതേ, ഭിക്ഖവേ, സമ്മാ പടിപജ്ജമാനോ…പേ… തഥാഗതസാവകേ, ഭിക്ഖവേ, സമ്മാ പടിപജ്ജമാനോ പണ്ഡിതോ വിയത്തോ സപ്പുരിസോ അക്ഖതം അനുപഹതം അത്താനം പരിഹരതി, അനവജ്ജോ ച ഹോതി അനനുവജ്ജോ ച വിഞ്ഞൂനം, ബഹുഞ്ച പുഞ്ഞം പസവതി. ഇമേസു ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചതൂസു സമ്മാ പടിപജ്ജമാനോ പണ്ഡിതോ വിയത്തോ സപ്പുരിസോ അക്ഖതം അനുപഹതം അത്താനം പരിഹരതി, അനവജ്ജോ ച ഹോതി അനനുവജ്ജോ ച വിഞ്ഞൂനം, ബഹുഞ്ച പുഞ്ഞം പസവതീ’’തി.

‘‘മാതരി പിതരി ചാപി, യോ മിച്ഛാ പടിപജ്ജതി;

തഥാഗതേ വാ സമ്ബുദ്ധേ, അഥ വാ തസ്സ സാവകേ;

ബഹുഞ്ച സോ പസവതി, അപുഞ്ഞം താദിസോ നരോ.

‘‘തായ നം അധമ്മചരിയായ [തായ അധമ്മചരിയായ (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)], മാതാപിതൂസു പണ്ഡിതാ;

ഇധേവ നം ഗരഹന്തി, പേച്ചാപായഞ്ച ഗച്ഛതി.

‘‘മാതരി പിതരി ചാപി, യോ സമ്മാ പടിപജ്ജതി;

തഥാഗതേ വാ സമ്ബുദ്ധേ, അഥ വാ തസ്സ സാവകേ;

ബഹുഞ്ച സോ പസവതി, പുഞ്ഞം ഏതാദിസോ [പുഞ്ഞമ്പി താദിസോ (സീ. സ്യാ. കം.)] നരോ.

‘‘തായ നം ധമ്മചരിയായ, മാതാപിതൂസു പണ്ഡിതാ;

ഇധേവ [ഇധ ചേവ (സീ.)] നം പസംസന്തി, പേച്ച സഗ്ഗേ പമോദതീ’’തി [സഗ്ഗേ ച മോദതീതി (സീ.)]. ചതുത്ഥം;

൫. അനുസോതസുത്തം

൫. ‘‘ചത്താരോമേ, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലാ സന്തോ സംവിജ്ജമാനാ ലോകസ്മിം. കതമേ ചത്താരോ? അനുസോതഗാമീ പുഗ്ഗലോ, പടിസോതഗാമീ പുഗ്ഗലോ, ഠിതത്തോ പുഗ്ഗലോ, തിണ്ണോ പാരങ്ഗതോ [പാരഗതോ (സീ. സ്യാ. കം.)] ഥലേ തിട്ഠതി ബ്രാഹ്മണോ. കതമോ ച, ഭിക്ഖവേ, അനുസോതഗാമീ പുഗ്ഗലോ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ പുഗ്ഗലോ കാമേ ച പടിസേവതി, പാപഞ്ച കമ്മം കരോതി. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, അനുസോതഗാമീ പുഗ്ഗലോ.

‘‘കതമോ ച, ഭിക്ഖവേ, പടിസോതഗാമീ പുഗ്ഗലോ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ പുഗ്ഗലോ കാമേ ച നപ്പടിസേവതി, പാപഞ്ച കമ്മം ന കരോതി, സഹാപി ദുക്ഖേന സഹാപി ദോമനസ്സേന അസ്സുമുഖോപി രുദമാനോ പരിപുണ്ണം പരിസുദ്ധം ബ്രഹ്മചരിയം ചരതി. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, പടിസോതഗാമീ പുഗ്ഗലോ.

‘‘കതമോ ച, ഭിക്ഖവേ, ഠിതത്തോ പുഗ്ഗലോ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ പുഗ്ഗലോ പഞ്ചന്നം ഓരമ്ഭാഗിയാനം സംയോജനാനം പരിക്ഖയാ ഓപപാതികോ ഹോതി, തത്ഥ പരിനിബ്ബായീ, അനാവത്തിധമ്മോ തസ്മാ ലോകാ. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, ഠിതത്തോ പുഗ്ഗലോ.

‘‘കതമോ ച, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലോ തിണ്ണോ പാരങ്ഗതോ ഥലേ തിട്ഠതി ബ്രാഹ്മണോ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ പുഗ്ഗലോ ആസവാനം ഖയാ അനാസവം ചേതോവിമുത്തിം പഞ്ഞാവിമുത്തിം ദിട്ഠേവ ധമ്മേ സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലോ തിണ്ണോ പാരങ്ഗതോ ഥലേ തിട്ഠതി ബ്രാഹ്മണോ. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചത്താരോ പുഗ്ഗലാ സന്തോ സംവിജ്ജമാനാ ലോകസ്മി’’ന്തി.

‘‘യേ കേചി കാമേസു അസഞ്ഞതാ ജനാ,

അവീതരാഗാ ഇധ കാമഭോഗിനോ;

പുനപ്പുനം ജാതിജരൂപഗാമി തേ [ജാതിജരൂപഗാഹിനോ (സീ.), ജാതിജരൂപഗാ ഹി തേ (സ്യാ. കം.)],

തണ്ഹാധിപന്നാ അനുസോതഗാമിനോ.

‘‘തസ്മാ ഹി ധീരോ ഇധുപട്ഠിതസ്സതീ,

കാമേ ച പാപേ ച അസേവമാനോ;

സഹാപി ദുക്ഖേന ജഹേയ്യ കാമേ,

പടിസോതഗാമീതി തമാഹു പുഗ്ഗലം.

‘‘യോ വേ കിലേസാനി പഹായ പഞ്ച,

പരിപുണ്ണസേഖോ അപരിഹാനധമ്മോ;

ചേതോവസിപ്പത്തോ സമാഹിതിന്ദ്രിയോ,

സ വേ ഠിതത്തോതി നരോ പവുച്ചതി.

‘‘പരോപരാ യസ്സ സമേച്ച ധമ്മാ,

വിധൂപിതാ അത്ഥഗതാ ന സന്തി;

സ വേ മുനി [സ വേദഗൂ (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] വുസിതബ്രഹ്മചരിയോ,

ലോകന്തഗൂ പാരഗതോതി വുച്ചതീ’’തി. പഞ്ചമം;

൬. അപ്പസ്സുതസുത്തം

൬. ‘‘ചത്താരോമേ, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലാ സന്തോ സംവിജ്ജമാനാ ലോകസ്മിം. കതമേ ചത്താരോ? അപ്പസ്സുതോ സുതേന അനുപപന്നോ, അപ്പസ്സുതോ സുതേന ഉപപന്നോ, ബഹുസ്സുതോ സുതേന അനുപപന്നോ, ബഹുസ്സുതോ സുതേന ഉപപന്നോ. കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലോ അപ്പസ്സുതോ ഹോതി സുതേന അനുപപന്നോ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ അപ്പകം സുതം ഹോതി – സുത്തം ഗേയ്യം വേയ്യാകരണം ഗാഥാ ഉദാനം ഇതിവുത്തകം ജാതകം അബ്ഭുതധമ്മം വേദല്ലം. സോ തസ്സ അപ്പകസ്സ സുതസ്സ ന അത്ഥമഞ്ഞായ ധമ്മമഞ്ഞായ [ന ധമ്മമഞ്ഞായ (പീ. ക.)] ധമ്മാനുധമ്മപ്പടിപന്നോ ഹോതി. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലോ അപ്പസ്സുതോ ഹോതി സുതേന അനുപപന്നോ.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലോ അപ്പസ്സുതോ ഹോതി സുതേന ഉപപന്നോ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ അപ്പകം സുതം ഹോതി – സുത്തം ഗേയ്യം വേയ്യാകരണം ഗാഥാ ഉദാനം ഇതിവുത്തകം ജാതകം അബ്ഭുതധമ്മം വേദല്ലം. സോ തസ്സ അപ്പകസ്സ സുതസ്സ അത്ഥമഞ്ഞായ ധമ്മമഞ്ഞായ ധമ്മാനുധമ്മപ്പടിപന്നോ ഹോതി. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലോ അപ്പസ്സുതോ ഹോതി സുതേന ഉപപന്നോ.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലോ ബഹുസ്സുതോ ഹോതി സുതേന അനുപപന്നോ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ ബഹുകം സുതം ഹോതി – സുത്തം ഗേയ്യം വേയ്യാകരണം ഗാഥാ ഉദാനം ഇതിവുത്തകം ജാതകം അബ്ഭുതധമ്മം വേദല്ലം. സോ തസ്സ ബഹുകസ്സ സുതസ്സ ന അത്ഥമഞ്ഞായ ധമ്മമഞ്ഞായ [ന ധമ്മമഞ്ഞായ (പീ.)] ധമ്മാനുധമ്മപ്പടിപന്നോ ഹോതി. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലോ ബഹുസ്സുതോ ഹോതി സുതേന അനുപപന്നോ.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലോ ബഹുസ്സുതോ ഹോതി സുതേന ഉപപന്നോ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ ബഹുകം സുതം ഹോതി – സുത്തം ഗേയ്യം വേയ്യാകരണം ഗാഥാ ഉദാനം ഇതിവുത്തകം ജാതകം അബ്ഭുതധമ്മം വേദല്ലം. സോ തസ്സ ബഹുകസ്സ സുതസ്സ അത്ഥമഞ്ഞായ ധമ്മമഞ്ഞായ ധമ്മാനുധമ്മപ്പടിപന്നോ ഹോതി. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലോ ബഹുസ്സുതോ ഹോതി സുതേന ഉപപന്നോ. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചത്താരോ പുഗ്ഗലാ സന്തോ സംവിജ്ജമാനാ ലോകസ്മി’’ന്തി.

‘‘അപ്പസ്സുതോപി ചേ ഹോതി, സീലേസു അസമാഹിതോ;

ഉഭയേന നം ഗരഹന്തി, സീലതോ ച സുതേന ച.

‘‘അപ്പസ്സുതോപി ചേ ഹോതി, സീലേസു സുസമാഹിതോ;

സീലതോ നം പസംസന്തി, തസ്സ സമ്പജ്ജതേ സുതം.

‘‘ബഹുസ്സുതോപി ചേ ഹോതി, സീലേസു അസമാഹിതോ;

സീലതോ നം ഗരഹന്തി, നാസ്സ സമ്പജ്ജതേ സുതം.

‘‘ബഹുസ്സുതോപി ചേ ഹോതി, സീലേസു സുസമാഹിതോ;

ഉഭയേന നം പസംസന്തി, സീലതോ ച സുതേന ച.

‘‘ബഹുസ്സുതം ധമ്മധരം, സപ്പഞ്ഞം ബുദ്ധസാവകം;

നേക്ഖം ജമ്ബോനദസ്സേവ, കോ തം നിന്ദിതുമരഹതി;

ദേവാപി നം പസംസന്തി, ബ്രഹ്മുനാപി പസംസിതോ’’തി. ഛട്ഠം;

൭. സോഭനസുത്തം

൭. ‘‘ചത്താരോമേ, ഭിക്ഖവേ, വിയത്താ വിനീതാ വിസാരദാ ബഹുസ്സുതാ ധമ്മധരാ ധമ്മാനുധമ്മപ്പടിപന്നാ സങ്ഘം സോഭേന്തി. കതമേ ചത്താരോ? ഭിക്ഖു, ഭിക്ഖവേ, വിയത്തോ വിനീതോ വിസാരദോ ബഹുസ്സുതോ ധമ്മധരോ ധമ്മാനുധമ്മപ്പടിപന്നോ സങ്ഘം സോഭേതി. ഭിക്ഖുനീ, ഭിക്ഖവേ, വിയത്താ വിനീതാ വിസാരദാ ബഹുസ്സുതാ ധമ്മധരാ ധമ്മാനുധമ്മപ്പടിപന്നാ സങ്ഘം സോഭേതി. ഉപാസകോ, ഭിക്ഖവേ, വിയത്തോ വിനീതോ വിസാരദോ ബഹുസ്സുതോ ധമ്മധരോ ധമ്മാനുധമ്മപ്പടിപന്നോ സങ്ഘം സോഭേതി. ഉപാസികാ, ഭിക്ഖവേ, വിയത്താ വിനീതാ വിസാരദാ ബഹുസ്സുതാ ധമ്മധരാ ധമ്മാനുധമ്മപ്പടിപന്നാ സങ്ഘം സോഭേതി. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചത്താരോ വിയത്താ വിനീതാ വിസാരദാ ബഹുസ്സുതാ ധമ്മധരാ ധമ്മാനുധമ്മപ്പടിപന്നാ സങ്ഘം സോഭേന്തീ’’തി.

‘‘യോ ഹോതി വിയത്തോ [വ്യത്തോ (സീ. പീ.), ബ്യത്തോ (സ്യാ. കം.)] ച വിസാരദോ ച,

ബഹുസ്സുതോ ധമ്മധരോ ച ഹോതി;

ധമ്മസ്സ ഹോതി അനുധമ്മചാരീ,

സ താദിസോ വുച്ചതി സങ്ഘസോഭനോ [സംഘസോഭണോ (ക.)].

‘‘ഭിക്ഖു ച സീലസമ്പന്നോ, ഭിക്ഖുനീ ച ബഹുസ്സുതാ;

ഉപാസകോ ച യോ സദ്ധോ, യാ ച സദ്ധാ ഉപാസികാ;

ഏതേ ഖോ സങ്ഘം സോഭേന്തി, ഏതേ ഹി സങ്ഘസോഭനാ’’തി. സത്തമം;

൮. വേസാരജ്ജസുത്തം

൮. ‘‘ചത്താരിമാനി, ഭിക്ഖവേ, തഥാഗതസ്സ വേസാരജ്ജാനി, യേഹി വേസാരജ്ജേഹി സമന്നാഗതോ തഥാഗതോ ആസഭം ഠാനം പടിജാനാതി, പരിസാസു സീഹനാദം നദതി, ബ്രഹ്മചക്കം പവത്തേതി. കതമാനി ചത്താരി? ‘സമ്മാസമ്ബുദ്ധസ്സ തേ പടിജാനതോ ഇമേ ധമ്മാ അനഭിസമ്ബുദ്ധാ’തി തത്ര വത മം സമണോ വാ ബ്രാഹ്മണോ വാ ദേവോ വാ മാരോ വാ ബ്രഹ്മാ വാ കോചി വാ ലോകസ്മിം സഹധമ്മേന പടിചോദേസ്സതീതി നിമിത്തമേതം, ഭിക്ഖവേ, ന സമനുപസ്സാമി. ഏതമഹം [ഏതമ്പഹം (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)], ഭിക്ഖവേ, നിമിത്തം അസമനുപസ്സന്തോ ഖേമപ്പത്തോ അഭയപ്പത്തോ വേസാരജ്ജപ്പത്തോ വിഹരാമി.

‘‘‘ഖീണാസവസ്സ തേ പടിജാനതോ ഇമേ ആസവാ അപരിക്ഖീണാ’തി തത്ര വത മം സമണോ വാ ബ്രാഹ്മണോ വാ ദേവോ വാ മാരോ വാ ബ്രഹ്മാ വാ കോചി വാ ലോകസ്മിം സഹധമ്മേന പടിചോദേസ്സതീതി നിമിത്തമേതം, ഭിക്ഖവേ, ന സമനുപസ്സാമി. ഏതമഹം, ഭിക്ഖവേ, നിമിത്തം അസമനുപസ്സന്തോ ഖേമപ്പത്തോ അഭയപ്പത്തോ വേസാരജ്ജപ്പത്തോ വിഹരാമി.

‘‘‘യേ ഖോ പന തേ അന്തരായികാ ധമ്മാ വുത്താ തേ പടിസേവതോ നാലം അന്തരായായാ’തി തത്ര വത മം സമണോ വാ ബ്രാഹ്മണോ വാ ദേവോ വാ മാരോ വാ ബ്രഹ്മാ വാ കോചി വാ ലോകസ്മിം സഹധമ്മേന പടിചോദേസ്സതീതി നിമിത്തമേതം, ഭിക്ഖവേ, ന സമനുപസ്സാമി. ഏതമഹം, ഭിക്ഖവേ, നിമിത്തം അസമനുപസ്സന്തോ ഖേമപ്പത്തോ അഭയപ്പത്തോ വേസാരജ്ജപ്പത്തോ വിഹരാമി.

‘‘‘യസ്സ ഖോ പന തേ അത്ഥായ ധമ്മോ ദേസിതോ സോ ന നിയ്യാതി തക്കരസ്സ സമ്മാ ദുക്ഖക്ഖയായാ’തി തത്ര വത മം സമണോ വാ ബ്രാഹ്മണോ വാ ദേവോ വാ മാരോ വാ ബ്രഹ്മാ വാ കോചി വാ ലോകസ്മിം സഹധമ്മേന പടിചോദേസ്സതീതി നിമിത്തമേതം, ഭിക്ഖവേ, ന സമനുപസ്സാമി. ഏതമഹം, ഭിക്ഖവേ, നിമിത്തം അസമനുപസ്സന്തോ ഖേമപ്പത്തോ അഭയപ്പത്തോ വേസാരജ്ജപ്പത്തോ വിഹരാമി. ഇമാനി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചത്താരി തഥാഗതസ്സ വേസാരജ്ജാനി, യേഹി വേസാരജ്ജേഹി സമന്നാഗതോ തഥാഗതോ ആസഭം ഠാനം പടിജാനാതി, പരിസാസു സീഹനാദം നദതി, ബ്രഹ്മചക്കം പവത്തേതീ’’തി.

‘‘യേ കേചിമേ വാദപഥാ പുഥുസ്സിതാ,

യം നിസ്സിതാ സമണബ്രാഹ്മണാ ച;

തഥാഗതം പത്വാ ന തേ ഭവന്തി,

വിസാരദം വാദപഥാതിവത്തം [വാദപഥാഭിവത്തിനം (സീ.), വാദപഥാതി വുത്തം (പീ. ക.)].

‘‘യോ ധമ്മചക്കം അഭിഭുയ്യ കേവലീ [കേവലം (സ്യാ.), കേവലോ (ക.)],

പവത്തയീ സബ്ബഭൂതാനുകമ്പീ;

തം താദിസം ദേവമനുസ്സസേട്ഠം,

സത്താ നമസ്സന്തി ഭവസ്സ പാരഗു’’ന്തി. അട്ഠമം;

൯. തണ്ഹുപ്പാദസുത്തം

൯. ‘‘ചത്താരോമേ, ഭിക്ഖവേ, തണ്ഹുപ്പാദാ യത്ഥ ഭിക്ഖുനോ തണ്ഹാ ഉപ്പജ്ജമാനാ ഉപ്പജ്ജതി. കതമേ ചത്താരോ? ചീവരഹേതു വാ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ തണ്ഹാ ഉപ്പജ്ജമാനാ ഉപ്പജ്ജതി; പിണ്ഡപാതഹേതു വാ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ തണ്ഹാ ഉപ്പജ്ജമാനാ ഉപ്പജ്ജതി; സേനാസനഹേതു വാ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ തണ്ഹാ ഉപ്പജ്ജമാനാ ഉപ്പജ്ജതി; ഇതിഭവാഭവഹേതു വാ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ തണ്ഹാ ഉപ്പജ്ജമാനാ ഉപ്പജ്ജതി. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചത്താരോ തണ്ഹുപ്പാദാ യത്ഥ ഭിക്ഖുനോ തണ്ഹാ ഉപ്പജ്ജമാനാ ഉപ്പജ്ജതീ’’തി.

‘‘തണ്ഹാ ദുതിയോ പുരിസോ, ദീഘമദ്ധാന സംസരം;

ഇത്ഥഭാവഞ്ഞഥാഭാവം, സംസാരം നാതിവത്തതി.

‘‘ഏവമാദീനവം ഞത്വാ, തണ്ഹം ദുക്ഖസ്സ സമ്ഭവം;

വീതതണ്ഹോ അനാദാനോ, സതോ ഭിക്ഖു പരിബ്ബജേ’’തി [ഇതിവു. ൧൫, ൧൦൫]. നവമം;

൧൦. യോഗസുത്തം

൧൦. ‘‘ചത്താരോമേ, ഭിക്ഖവേ, യോഗാ. കതമേ ചത്താരോ? കാമയോഗോ, ഭവയോഗോ, ദിട്ഠിയോഗോ, അവിജ്ജായോഗോ. കതമോ ച, ഭിക്ഖവേ, കാമയോഗോ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ കാമാനം സമുദയഞ്ച അത്ഥങ്ഗമഞ്ച [അത്ഥഗമഞ്ച (സീ. പീ.)] അസ്സാദഞ്ച ആദീനവഞ്ച നിസ്സരണഞ്ച യഥാഭൂതം നപ്പജാനാതി. തസ്സ കാമാനം സമുദയഞ്ച അത്ഥങ്ഗമഞ്ച അസ്സാദഞ്ച ആദീനവഞ്ച നിസ്സരണഞ്ച യഥാഭൂതം അപ്പജാനതോ [നപ്പജാനതോ (സ്യാ. കം. ക.)] യോ കാമേസു കാമരാഗോ കാമനന്ദീ [കാമനന്ദി (സീ. സ്യാ. കം.)] കാമസ്നേഹോ കാമമുച്ഛാ കാമപിപാസാ കാമപരിളാഹോ കാമജ്ഝോസാനം കാമതണ്ഹാ സാനുസേതി. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, കാമയോഗോ. ഇതി കാമയോഗോ.

‘‘ഭവയോഗോ ച കഥം ഹോതി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ ഭവാനം സമുദയഞ്ച അത്ഥങ്ഗമഞ്ച അസ്സാദഞ്ച ആദീനവഞ്ച നിസ്സരണഞ്ച യഥാഭൂതം നപ്പജാനാതി. തസ്സ ഭവാനം സമുദയഞ്ച അത്ഥങ്ഗമഞ്ച അസ്സാദഞ്ച ആദീനവഞ്ച നിസ്സരണഞ്ച യഥാഭൂതം അപ്പജാനതോ യോ ഭവേസു ഭവരാഗോ ഭവനന്ദീ ഭവസ്നേഹോ ഭവമുച്ഛാ ഭവപിപാസാ ഭവപരിളാഹോ ഭവജ്ഝോസാനം ഭവതണ്ഹാ സാനുസേതി. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, ഭവയോഗോ. ഇതി കാമയോഗോ ഭവയോഗോ.

‘‘ദിട്ഠിയോഗോ ച കഥം ഹോതി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ ദിട്ഠീനം സമുദയഞ്ച അത്ഥങ്ഗമഞ്ച അസ്സാദഞ്ച ആദീനവഞ്ച നിസ്സരണഞ്ച യഥാഭൂതം നപ്പജാനാതി. തസ്സ ദിട്ഠീനം സമുദയഞ്ച അത്ഥങ്ഗമഞ്ച അസ്സാദഞ്ച ആദീനവഞ്ച നിസ്സരണഞ്ച യഥാഭൂതം അപ്പജാനതോ യോ ദിട്ഠീസു ദിട്ഠിരാഗോ ദിട്ഠിനന്ദീ ദിട്ഠിസ്നേഹോ ദിട്ഠിമുച്ഛാ ദിട്ഠിപിപാസാ ദിട്ഠിപരിളാഹോ ദിട്ഠിജ്ഝോസാനം [ദിട്ഠിഅജ്ഝോസാനം (സീ. പീ.)] ദിട്ഠിതണ്ഹാ സാനുസേതി. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, ദിട്ഠിയോഗോ. ഇതി കാമയോഗോ ഭവയോഗോ ദിട്ഠിയോഗോ.

‘‘അവിജ്ജായോഗോ ച കഥം ഹോതി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ ഛന്നം ഫസ്സായതനാനം സമുദയഞ്ച അത്ഥങ്ഗമഞ്ച അസ്സാദഞ്ച ആദീനവഞ്ച നിസ്സരണഞ്ച യഥാഭൂതം നപ്പജാനാതി. തസ്സ ഛന്നം ഫസ്സായതനാനം സമുദയഞ്ച അത്ഥങ്ഗമഞ്ച അസ്സാദഞ്ച ആദീനവഞ്ച നിസ്സരണഞ്ച യഥാഭൂതം അപ്പജാനതോ യാ ഛസു ഫസ്സായതനേസു അവിജ്ജാ അഞ്ഞാണം സാനുസേതി. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, അവിജ്ജായോഗോ. ഇതി കാമയോഗോ ഭവയോഗോ ദിട്ഠിയോഗോ അവിജ്ജായോഗോ, സംയുത്തോ പാപകേഹി അകുസലേഹി ധമ്മേഹി സംകിലേസികേഹി പോനോഭവികേഹി [പോനോ ബ്ഭവികേഹി (സ്യാ. ക.)] സദരേഹി ദുക്ഖവിപാകേഹി ആയതിം ജാതിജരാമരണികേഹി. തസ്മാ അയോഗക്ഖേമീതി വുച്ചതി. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചത്താരോ യോഗാ.

‘‘ചത്താരോമേ, ഭിക്ഖവേ, വിസംയോഗാ. കതമേ ചത്താരോ? കാമയോഗവിസംയോഗോ, ഭവയോഗവിസംയോഗോ, ദിട്ഠിയോഗവിസംയോഗോ, അവിജ്ജായോഗവിസംയോഗോ. കതമോ ച, ഭിക്ഖവേ, കാമയോഗവിസംയോഗോ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ കാമാനം സമുദയഞ്ച അത്ഥങ്ഗമഞ്ച അസ്സാദഞ്ച ആദീനവഞ്ച നിസ്സരണഞ്ച യഥാഭൂതം പജാനാതി. തസ്സ കാമാനം സമുദയഞ്ച അത്ഥങ്ഗമഞ്ച അസ്സാദഞ്ച ആദീനവഞ്ച നിസ്സരണഞ്ച യഥാഭൂതം പജാനതോ യോ കാമേസു കാമരാഗോ കാമനന്ദീ കാമസ്നേഹോ കാമമുച്ഛാ കാമപിപാസാ കാമപരിളാഹോ കാമജ്ഝോസാനം കാമതണ്ഹാ സാ നാനുസേതി. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, കാമയോഗവിസംയോഗോ. ഇതി കാമയോഗവിസംയോഗോ.

‘‘ഭവയോഗവിസംയോഗോ ച കഥം ഹോതി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ ഭവാനം സമുദയഞ്ച അത്ഥങ്ഗമഞ്ച അസ്സാദഞ്ച ആദീനവഞ്ച നിസ്സരണഞ്ച യഥാഭൂതം പജാനാതി. തസ്സ ഭവാനം സമുദയഞ്ച അത്ഥങ്ഗമഞ്ച അസ്സാദഞ്ച ആദീനവഞ്ച നിസ്സരണഞ്ച യഥാഭൂതം പജാനതോ യോ ഭവേസു ഭവരാഗോ ഭവനന്ദീ ഭവസ്നേഹോ ഭവമുച്ഛാ ഭവപിപാസാ ഭവപരിളാഹോ ഭവജ്ഝോസാനം ഭവതണ്ഹാ സാ നാനുസേതി. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, ഭവയോഗവിസംയോഗോ. ഇതി കാമയോഗവിസംയോഗോ ഭവയോഗവിസംയോഗോ.

‘‘ദിട്ഠിയോഗവിസംയോഗോ ച കഥം ഹോതി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ ദിട്ഠീനം സമുദയഞ്ച അത്ഥങ്ഗമഞ്ച അസ്സാദഞ്ച ആദീനവഞ്ച നിസ്സരണഞ്ച യഥാഭൂതം പജാനാതി. തസ്സ ദിട്ഠീനം സമുദയഞ്ച അത്ഥങ്ഗമഞ്ച അസ്സാദഞ്ച ആദീനവഞ്ച നിസ്സരണഞ്ച യഥാഭൂതം പജാനതോ യോ ദിട്ഠീസു ദിട്ഠിരാഗോ ദിട്ഠിനന്ദീ ദിട്ഠിസ്നേഹോ ദിട്ഠിമുച്ഛാ ദിട്ഠിപിപാസാ ദിട്ഠിപരിളാഹോ ദിട്ഠിജ്ഝോസാനം ദിട്ഠിതണ്ഹാ സാ നാനുസേതി. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, ദിട്ഠിയോഗവിസംയോഗോ. ഇതി കാമയോഗവിസംയോഗോ ഭവയോഗവിസംയോഗോ ദിട്ഠിയോഗവിസംയോഗോ.

‘‘അവിജ്ജായോഗവിസംയോഗോ ച കഥം ഹോതി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ ഛന്നം ഫസ്സായതനാനം സമുദയഞ്ച അത്ഥങ്ഗമഞ്ച അസ്സാദഞ്ച ആദീനവഞ്ച നിസ്സരണഞ്ച യഥാഭൂതം പജാനാതി. തസ്സ ഛന്നം ഫസ്സായതനാനം സമുദയഞ്ച അത്ഥങ്ഗമഞ്ച അസ്സാദഞ്ച ആദീനവഞ്ച നിസ്സരണഞ്ച യഥാഭൂതം പജാനതോ യാ ഛസു ഫസ്സായതനേസു അവിജ്ജാ അഞ്ഞാണം സാ നാനുസേതി. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, അവിജ്ജായോഗവിസംയോഗോ. ഇതി കാമയോഗവിസംയോഗോ ഭവയോഗവിസംയോഗോ ദിട്ഠിയോഗവിസംയോഗോ അവിജ്ജായോഗവിസംയോഗോ, വിസംയുത്തോ പാപകേഹി അകുസലേഹി ധമ്മേഹി സംകിലേസികേഹി പോനോഭവികേഹി സദരേഹി ദുക്ഖവിപാകേഹി ആയതിം ജാതിജരാമരണികേഹി. തസ്മാ യോഗക്ഖേമീതി വുച്ചതി. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചത്താരോ വിസംയോഗാ’’തി.

‘‘കാമയോഗേന സംയുത്താ, ഭവയോഗേന ചൂഭയം;

ദിട്ഠിയോഗേന സംയുത്താ, അവിജ്ജായ പുരക്ഖതാ.

‘‘സത്താ ഗച്ഛന്തി സംസാരം, ജാതിമരണഗാമിനോ;

യേ ച കാമേ പരിഞ്ഞായ, ഭവയോഗഞ്ച സബ്ബസോ.

‘‘ദിട്ഠിയോഗം സമൂഹച്ച, അവിജ്ജഞ്ച വിരാജയം;

സബ്ബയോഗവിസംയുത്താ, തേ വേ യോഗാതിഗാ മുനീ’’തി. ദസമം;

ഭണ്ഡഗാമവഗ്ഗോ പഠമോ.

തസ്സുദ്ദാനം –

അനുബുദ്ധം പപതിതം ദ്വേ, ഖതാ അനുസോതപഞ്ചമം;

അപ്പസ്സുതോ ച സോഭനം, വേസാരജ്ജം തണ്ഹായോഗേന തേ ദസാതി.

൨. ചരവഗ്ഗോ

൧. ചരസുത്തം

൧൧. [ഇതിവു. ൧൧൦] ‘‘ചരതോ ചേപി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ ഉപ്പജ്ജതി കാമവിതക്കോ വാ ബ്യാപാദവിതക്കോ വാ വിഹിംസാവിതക്കോ വാ. തം ചേ ഭിക്ഖു അധിവാസേതി, നപ്പജഹതി ന വിനോദേതി ന ബ്യന്തീകരോതി [ബ്യന്തികരോതി (പീ.), ബ്യന്തിം കരോതി (ക.)] ന അനഭാവം ഗമേതി, ചരമ്പി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ഏവംഭൂതോ ‘അനാതാപീ അനോത്താപീ സതതം സമിതം കുസീതോ ഹീനവീരിയോ’തി വുച്ചതി.

‘‘ഠിതസ്സ ചേപി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ ഉപ്പജ്ജതി കാമവിതക്കോ വാ ബ്യാപാദവിതക്കോ വാ വിഹിംസാവിതക്കോ വാ. തം ചേ ഭിക്ഖു അധിവാസേതി, നപ്പജഹതി ന വിനോദേതി ന ബ്യന്തീകരോതി ന അനഭാവം ഗമേതി, ഠിതോപി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ഏവംഭൂതോ ‘അനാതാപീ അനോത്താപീ സതതം സമിതം കുസീതോ ഹീനവീരിയോ’തി വുച്ചതി.

‘‘നിസിന്നസ്സ ചേപി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ ഉപ്പജ്ജതി കാമവിതക്കോ വാ ബ്യാപാദവിതക്കോ വാ വിഹിംസാവിതക്കോ വാ. തം ചേ ഭിക്ഖു അധിവാസേതി, നപ്പജഹതി ന വിനോദേതി ന ബ്യന്തീകരോതി ന അനഭാവം ഗമേതി, നിസിന്നോപി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ഏവംഭൂതോ ‘അനാതാപീ അനോത്താപീ സതതം സമിതം കുസീതോ ഹീനവീരിയോ’തി വുച്ചതി.

‘‘സയാനസ്സ ചേപി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ ജാഗരസ്സ ഉപ്പജ്ജതി കാമവിതക്കോ വാ ബ്യാപാദവിതക്കോ വാ വിഹിംസാവിതക്കോ വാ. തം ചേ ഭിക്ഖു അധിവാസേതി, നപ്പജഹതി ന വിനോദേതി ന ബ്യന്തീകരോതി ന അനഭാവം ഗമേതി, സയാനോപി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ജാഗരോ ഏവംഭൂതോ ‘അനാതാപീ അനോത്താപീ സതതം സമിതം കുസീതോ ഹീനവീരിയോ’തി വുച്ചതി.

‘‘ചരതോ ചേപി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ ഉപ്പജ്ജതി കാമവിതക്കോ വാ ബ്യാപാദവിതക്കോ വാ വിഹിംസാവിതക്കോ വാ. തം ചേ ഭിക്ഖു നാധിവാസേതി, പജഹതി വിനോദേതി ബ്യന്തീകരോതി അനഭാവം ഗമേതി, ചരമ്പി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ഏവംഭൂതോ ‘ആതാപീ ഓത്താപീ സതതം സമിതം ആരദ്ധവീരിയോ പഹിതത്തോ’തി വുച്ചതി.

‘‘ഠിതസ്സ ചേപി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ ഉപ്പജ്ജതി കാമവിതക്കോ വാ ബ്യാപാദവിതക്കോ വാ വിഹിംസാവിതക്കോ വാ. തം ചേ ഭിക്ഖു നാധിവാസേതി, പജഹതി വിനോദേതി ബ്യന്തീകരോതി അനഭാവം ഗമേതി, ഠിതോപി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ഏവംഭൂതോ ‘ആതാപീ ഓത്താപീ സതതം സമിതം ആരദ്ധവീരിയോ പഹിതത്തോ’തി വുച്ചതി.

‘‘നിസിന്നസ്സ ചേപി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ ഉപ്പജ്ജതി കാമവിതക്കോ വാ ബ്യാപാദവിതക്കോ വാ വിഹിംസാവിതക്കോ വാ. തം ചേ ഭിക്ഖു നാധിവാസേതി, പജഹതി വിനോദേതി ബ്യന്തീകരോതി അനഭാവം ഗമേതി, നിസിന്നോപി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ഏവംഭൂതോ ‘ആതാപീ ഓത്താപീ സതതം സമിതം ആരദ്ധവീരിയോ പഹിതത്തോ’തി വുച്ചതി.

‘‘സയാനസ്സ ചേപി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ ജാഗരസ്സ ഉപ്പജ്ജതി കാമവിതക്കോ വാ ബ്യാപാദവിതക്കോ വാ വിഹിംസാവിതക്കോ വാ. തം ചേ ഭിക്ഖു നാധിവാസേതി, പജഹതി വിനോദേതി ബ്യന്തീകരോതി അനഭാവം ഗമേതി, സയാനോപി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ജാഗരോ ഏവംഭൂതോ ‘ആതാപീ ഓത്താപീ സതതം സമിതം ആരദ്ധവീരിയോ പഹിതത്തോ’തി വുച്ചതീ’’തി.

‘‘ചരം വാ യദി വാ തിട്ഠം, നിസിന്നോ ഉദ വാ സയം;

യോ വിതക്കം വിതക്കേതി, പാപകം ഗേഹനിസ്സിതം.

‘‘കുമ്മഗ്ഗപ്പടിപന്നോ സോ, മോഹനേയ്യേസു മുച്ഛിതോ;

അഭബ്ബോ താദിസോ ഭിക്ഖു, ഫുട്ഠും സമ്ബോധിമുത്തമം.

‘‘യോ ച ചരം വാ തിട്ഠം വാ, നിസിന്നോ ഉദ വാ സയം;

വിതക്കം സമയിത്വാന, വിതക്കൂപസമേ രതോ;

ഭബ്ബോ സോ താദിസോ ഭിക്ഖു, ഫുട്ഠും സമ്ബോധിമുത്തമ’’ന്തി. പഠമം;

൨. സീലസുത്തം

൧൨. ‘‘സമ്പന്നസീലാ, ഭിക്ഖവേ, വിഹരഥ സമ്പന്നപാതിമോക്ഖാ, പാതിമോക്ഖസംവരസംവുതാ വിഹരഥ ആചാരഗോചരസമ്പന്നാ അണുമത്തേസു വജ്ജേസു ഭയദസ്സാവിനോ. സമാദായ സിക്ഖഥ സിക്ഖാപദേസു. സമ്പന്നസീലാനം വോ, ഭിക്ഖവേ, വിഹരതം സമ്പന്നപാതിമോക്ഖാനം പാതിമോക്ഖസംവരസംവുതാനം വിഹരതം ആചാരഗോചരസമ്പന്നാനം അണുമത്തേസു വജ്ജേസു ഭയദസ്സാവീനം സമാദായ സിക്ഖതം സിക്ഖാപദേസു കിമസ്സ ഉത്തരി കരണീയം?