൩. ഭദ്ദിയസുത്തം

൧൯൩. ഏകം സമയം ഭഗവാ വേസാലിയം വിഹരതി മഹാവനേ കൂടാഗാരസാലായം. അഥ ഖോ ഭദ്ദിയോ ലിച്ഛവി യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ ഭദ്ദിയോ ലിച്ഛവി ഭഗവന്തം ഏതദവോച –

‘‘സുതം മേതം, ഭന്തേ – ‘മായാവീ സമണോ ഗോതമോ ആവട്ടനിം മായം [ആവട്ടനീമായം (സീ.), ആവട്ടനിമായം (സ്യാ. കം. ക.) മ. നി. ൨.൬൦ പസ്സിതബ്ബം] ജാനാതി യായ അഞ്ഞതിത്ഥിയാനം സാവകേ ആവട്ടേതീ’തി. യേ തേ, ഭന്തേ, ഏവമാഹംസു – ‘മായാവീ സമണോ ഗോതമോ ആവട്ടനിം മായം ജാനാതി യായ അഞ്ഞതിത്ഥിയാനം സാവകേ ആവട്ടേതീ’തി, കച്ചി തേ, ഭന്തേ, ഭഗവതോ വുത്തവാദിനോ, ന ച ഭഗവന്തം അഭൂതേന അബ്ഭാചിക്ഖന്തി, ധമ്മസ്സ ച അനുധമ്മം ബ്യാകരോന്തി, ന ച കോചി സഹധമ്മികോ വാദാനുപാതോ ഗാരയ്ഹം ഠാനം ആഗച്ഛതി, അനബ്ഭക്ഖാതുകാമാ ഹി മയം, ഭന്തേ, ഭഗവന്ത’’ന്തി?

‘‘ഏഥ തുമ്ഹേ, ഭദ്ദിയ, മാ അനുസ്സവേന, മാ പരമ്പരായ, മാ ഇതികിരായ, മാ പിടകസമ്പദാനേന, മാ തക്കഹേതു, മാ നയഹേതു, മാ ആകാരപരിവിതക്കേന, മാ ദിട്ഠിനിജ്ഝാനക്ഖന്തിയാ, മാ ഭബ്ബരൂപതായ, മാ ‘സമണോ നോ ഗരൂ’തി. യദാ തുമ്ഹേ, ഭദ്ദിയ, അത്തനാവ ജാനേയ്യാഥ – ‘ഇമേ ധമ്മാ അകുസലാ, ഇമേ ധമ്മാ സാവജ്ജാ, ഇമേ ധമ്മാ വിഞ്ഞുഗരഹിതാ, ഇമേ ധമ്മാ സമത്താ സമാദിന്നാ അഹിതായ ദുക്ഖായ സംവത്തന്തീ’തി, അഥ തുമ്ഹേ, ഭദ്ദിയ, പജഹേയ്യാഥ.

‘‘തം കിം മഞ്ഞഥ, ഭദ്ദിയ, ലോഭോ പുരിസസ്സ അജ്ഝത്തം ഉപ്പജ്ജമാനോ ഉപ്പജ്ജതി ഹിതായ വാ അഹിതായ വാ’’തി? ‘‘അഹിതായ, ഭന്തേ’’. ‘‘ലുദ്ധോ പനായം, ഭദ്ദിയ, പുരിസപുഗ്ഗലോ ലോഭേന അഭിഭൂതോ പരിയാദിന്നചിത്തോ പാണമ്പി ഹനതി, അദിന്നമ്പി ആദിയതി, പരദാരമ്പി ഗച്ഛതി, മുസാപി ഭണതി, പരമ്പി തഥത്തായ [തദത്ഥായ (ക.) അ. നി. ൩.൬൬] സമാദപേതി യംസ ഹോതി ദീഘരത്തം അഹിതായ ദുക്ഖായാ’’തി. ‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’.

‘‘തം കിം മഞ്ഞഥ, ഭദ്ദിയ, ദോസോ പുരിസസ്സ…പേ… മോഹോ പുരിസസ്സ…പേ… സാരമ്ഭോ പുരിസസ്സ അജ്ഝത്തം ഉപ്പജ്ജമാനോ ഉപ്പജ്ജതി ഹിതായ വാ അഹിതായ വാ’’തി? ‘‘അഹിതായ, ഭന്തേ’’. ‘‘സാരദ്ധോ പനായം, ഭദ്ദിയ, പുരിസപുഗ്ഗലോ സാരമ്ഭേന അഭിഭൂതോ പരിയാദിന്നചിത്തോ പാണമ്പി ഹനതി, അദിന്നമ്പി ആദിയതി, പരദാരമ്പി ഗച്ഛതി, മുസാപി ഭണതി, പരമ്പി തഥത്തായ സമാദപേതി യംസ ഹോതി ദീഘരത്തം അഹിതായ ദുക്ഖായാ’’തി. ‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’.

‘‘തം കിം മഞ്ഞഥ, ഭദ്ദിയ, ഇമേ ധമ്മാ കുസലാ വാ അകുസലാ വാ’’തി? ‘‘അകുസലാ, ഭന്തേ’’. ‘‘സാവജ്ജാ വാ അനവജ്ജാ വാ’’തി? ‘‘സാവജ്ജാ, ഭന്തേ’’. ‘‘വിഞ്ഞുഗരഹിതാ വാ വിഞ്ഞുപ്പസത്ഥാ വാ’’തി? ‘‘വിഞ്ഞുഗരഹിതാ, ഭന്തേ’’. ‘‘സമത്താ സമാദിന്നാ അഹിതായ ദുക്ഖായ സംവത്തന്തി, നോ വാ? കഥം വാ ഏത്ഥ ഹോതീ’’തി? ‘‘സമത്താ, ഭന്തേ, സമാദിന്നാ അഹിതായ ദുക്ഖായ സംവത്തന്തി. ഏവം നോ ഏത്ഥ ഹോതീ’’തി.

‘‘ഇതി ഖോ, ഭദ്ദിയ, യം തം തേ അവോചുമ്ഹാ – ഏഥ തുമ്ഹേ, ഭദ്ദിയ, മാ അനുസ്സവേന, മാ പരമ്പരായ, മാ ഇതികിരായ, മാ പിടകസമ്പദാനേന, മാ തക്കഹേതു, മാ നയഹേതു, മാ ആകാരപരിവിതക്കേന, മാ ദിട്ഠിനിജ്ഝാനക്ഖന്തിയാ, മാ ഭബ്ബരൂപതായ, മാ ‘സമണോ നോ ഗരൂ’തി. യദാ തുമ്ഹേ, ഭദ്ദിയ, അത്തനാവ ജാനേയ്യാഥ – ‘ഇമേ ധമ്മാ അകുസലാ, ഇമേ ധമ്മാ സാവജ്ജാ, ഇമേ ധമ്മാ വിഞ്ഞുഗരഹിതാ, ഇമേ ധമ്മാ സമത്താ സമാദിന്നാ അഹിതായ ദുക്ഖായ സംവത്തന്തീതി, അഥ തുമ്ഹേ, ഭദ്ദിയ, പജഹേയ്യാഥാ’തി, ഇതി യം തം വുത്തം ഇദമേതം പടിച്ച വുത്തം.

‘‘ഏഥ തുമ്ഹേ, ഭദ്ദിയ, മാ അനുസ്സവേന, മാ പരമ്പരായ, മാ ഇതികിരായ, മാ പിടകസമ്പദാനേന, മാ തക്കഹേതു, മാ നയഹേതു, മാ ആകാരപരിവിതക്കേന, മാ ദിട്ഠിനിജ്ഝാനക്ഖന്തിയാ, മാ ഭബ്ബരൂപതായ, മാ ‘സമണോ നോ ഗരൂ’തി. യദാ തുമ്ഹേ, ഭദ്ദിയ, അത്തനാവ ജാനേയ്യാഥ – ‘ഇമേ ധമ്മാ കുസലാ, ഇമേ ധമ്മാ അനവജ്ജാ, ഇമേ ധമ്മാ വിഞ്ഞുപ്പസത്ഥാ, ഇമേ ധമ്മാ സമത്താ സമാദിന്നാ ഹിതായ സുഖായ സംവത്തന്തീ’തി, അഥ തുമ്ഹേ, ഭദ്ദിയ, ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരേയ്യാഥാ’’തി.

‘‘തം കിം മഞ്ഞഥ, ഭദ്ദിയ, അലോഭോ പുരിസസ്സ അജ്ഝത്തം ഉപ്പജ്ജമാനോ ഉപ്പജ്ജതി ഹിതായ വാ അഹിതായ വാ’’തി? ‘‘ഹിതായ, ഭന്തേ’’. ‘‘അലുദ്ധോ പനായം, ഭദ്ദിയ, പുരിസപുഗ്ഗലോ ലോഭേന അനഭിഭൂതോ അപരിയാദിന്നചിത്തോ നേവ പാണം ഹനതി, ന അദിന്നം ആദിയതി, ന പരദാരം ഗച്ഛതി, ന മുസാ ഭണതി, പരമ്പി തഥത്തായ ന സമാദപേതി യം’സ ഹോതി ദീഘരത്തം ഹിതായ സുഖായാ’’തി. ‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’.

‘‘തം കിം മഞ്ഞഥ, ഭദ്ദിയ, അദോസോ പുരിസസ്സ…പേ… അമോഹോ പുരിസസ്സ…പേ… അസാരമ്ഭോ പുരിസസ്സ അജ്ഝത്തം ഉപ്പജ്ജമാനോ ഉപ്പജ്ജതി ഹിതായ വാ അഹിതായ വാ’’തി? ‘‘ഹിതായ, ഭന്തേ’’. ‘‘അസാരദ്ധോ പനായം, ഭദ്ദിയ, പുരിസപുഗ്ഗലോ സാരമ്ഭേന അനഭിഭൂതോ അപരിയാദിന്നചിത്തോ നേവ പാണം ഹനതി, ന അദിന്നം ആദിയതി, ന പരദാരം ഗച്ഛതി, ന മുസാ ഭണതി, പരമ്പി തഥത്തായ ന സമാദപേതി യം’സ ഹോതി ദീഘരത്തം ഹിതായ സുഖായാ’’തി. ‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’.

‘‘തം കിം മഞ്ഞഥ, ഭദ്ദിയ, ഇമേ ധമ്മാ കുസലാ വാ അകുസലാ വാ’’തി? ‘‘കുസലാ, ഭന്തേ’’. ‘‘സാവജ്ജാ വാ അനവജ്ജാ വാ’’തി? ‘‘അനവജ്ജാ, ഭന്തേ’’. ‘‘വിഞ്ഞുഗരഹിതാ വാ വിഞ്ഞുപ്പസത്ഥാ വാ’’തി? ‘‘വിഞ്ഞുപ്പസത്ഥാ, ഭന്തേ’’. ‘‘സമത്താ സമാദിന്നാ ഹിതായ സുഖായ സംവത്തന്തി നോ വാ? കഥം വാ ഏത്ഥ ഹോതീ’’തി? ‘‘സമത്താ, ഭന്തേ, സമാദിന്നാ ഹിതായ സുഖായ സംവത്തന്തി. ഏവം നോ ഏത്ഥ ഹോതീ’’തി.

‘‘ഇതി ഖോ, ഭദ്ദിയ, യം തം തേ അവോചുമ്ഹാ – ഏഥ തുമ്ഹേ, ഭദ്ദിയ, മാ അനുസ്സവേന, മാ പരമ്പരായ, മാ ഇതികിരായ, മാ പിടകസമ്പദാനേന, മാ തക്കഹേതു, മാ നയഹേതു, മാ ആകാരപരിവിതക്കേന, മാ ദിട്ഠിനിജ്ഝാനക്ഖന്തിയാ, മാ ഭബ്ബരൂപതായ, മാ ‘സമണോ നോ ഗരൂ’തി. യദാ തുമ്ഹേ, ഭദ്ദിയ, അത്തനാവ ജാനേയ്യാഥ – ‘ഇമേ ധമ്മാ കുസലാ, ഇമേ ധമ്മാ അനവജ്ജാ, ഇമേ ധമ്മാ വിഞ്ഞുപ്പസത്ഥാ, ഇമേ ധമ്മാ സമത്താ സമാദിന്നാ ഹിതായ സുഖായ സംവത്തന്തീതി, അഥ തുമ്ഹേ, ഭദ്ദിയ, ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരേയ്യാഥാ’തി, ഇതി യം തം വുത്തം ഇദമേതം പടിച്ച വുത്തം.

‘‘യേ ഖോ തേ, ഭദ്ദിയ, ലോകേ സന്തോ സപ്പുരിസാ തേ സാവകം ഏവം സമാദപേന്തി – ‘ഏഹി ത്വം, അമ്ഭോ പുരിസ, ലോഭം വിനേയ്യ [വിനേയ്യ വിനേയ്യ (സീ. സ്യാ. കം.)] വിഹരാഹി. ലോഭം വിനേയ്യ വിഹരന്തോ ന ലോഭജം കമ്മം കരിസ്സസി കായേന വാചായ മനസാ. ദോസം വിനേയ്യ വിഹരാഹി. ദോസം വിനേയ്യ വിഹരന്തോ ന ദോസജം കമ്മം കരിസ്സസി കായേന വാചായ മനസാ. മോഹം വിനേയ്യ വിഹരാഹി. മോഹം വിനേയ്യ വിഹരന്തോ ന മോഹജം കമ്മം കരിസ്സസി കായേന വാചായ മനസാ. സാരമ്ഭം വിനേയ്യ വിഹരാഹി. സാരമ്ഭം വിനേയ്യ വിഹരന്തോ ന സാരമ്ഭജം കമ്മം കരിസ്സസി കായേന വാചായ മനസാ’’’തി.

ഏവം വുത്തേ ഭദ്ദിയോ ലിച്ഛവി ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘അഭിക്കന്തം, ഭന്തേ…പേ… ഉപാസകം മം, ഭന്തേ, ഭഗവാ ധാരേതു അജ്ജതഗ്ഗേ പാണുപേതം സരണം ഗത’’ന്തി.

‘‘അപി നു താഹം, ഭദ്ദിയ, ഏവം അവചം – ‘ഏഹി മേ ത്വം, ഭദ്ദിയ, സാവകോ ഹോഹി; അഹം സത്ഥാ ഭവിസ്സാമീ’’’തി? ‘‘നോ ഹേതം, ഭന്തേ’’. ‘‘ഏവംവാദിം ഖോ മം, ഭദ്ദിയ, ഏവമക്ഖായിം ഏകേ സമണബ്രാഹ്മണാ അസതാ തുച്ഛാ മുസാ അഭൂതേന അബ്ഭാചിക്ഖന്തി – ‘മായാവീ സമണോ ഗോതമോ ആവട്ടനിം മായം ജാനാതി യായ അഞ്ഞതിത്ഥിയാനം സാവകേ ആവട്ടേതീ’’’തി. ‘‘ഭദ്ദികാ, ഭന്തേ, ആവട്ടനീ മായാ. കല്യാണീ, ഭന്തേ, ആവട്ടനീ മായാ. പിയാ മേ, ഭന്തേ, ഞാതിസാലോഹിതാ ഇമായ ആവട്ടനിയാ ആവട്ടേയ്യും, പിയാനമ്പി മേ അസ്സ ഞാതിസാലോഹിതാനം ദീഘരത്തം ഹിതായ സുഖായ. സബ്ബേ ചേപി, ഭന്തേ, ഖത്തിയാ ഇമായ ആവട്ടനിയാ ആവട്ടേയ്യും, സബ്ബേസമ്പിസ്സ ഖത്തിയാനം ദീഘരത്തം ഹിതായ സുഖായ. സബ്ബേ ചേപി, ഭന്തേ, ബ്രാഹ്മണാ… വേസ്സാ … സുദ്ദാ ഇമായ ആവട്ടനിയാ ആവട്ടേയ്യും, സബ്ബേസമ്പിസ്സ സുദ്ദാനം ദീഘരത്തം ഹിതായ സുഖായാ’’തി.

‘‘ഏവമേതം, ഭദ്ദിയ, ഏവമേതം, ഭദ്ദിയ! സബ്ബേ ചേപി, ഭദ്ദിയ, ഖത്തിയാ ഇമായ ആവട്ടനിയാ ആവട്ടേയ്യും അകുസലധമ്മപ്പഹാനായ കുസലധമ്മൂപസമ്പദായ, സബ്ബേസമ്പിസ്സ ഖത്തിയാനം ദീഘരത്തം ഹിതായ സുഖായ. സബ്ബേ ചേപി, ഭദ്ദിയ, ബ്രാഹ്മണാ… വേസ്സാ… സുദ്ദാ ആവട്ടേയ്യും അകുസലധമ്മപ്പഹാനായ കുസലധമ്മൂപസമ്പദായ, സബ്ബേസമ്പിസ്സ സുദ്ദാനം ദീഘരത്തം ഹിതായ സുഖായ. സദേവകോ ചേപി, ഭദ്ദിയ, ലോകോ സമാരകോ സബ്രഹ്മകോ സസ്സമണബ്രാഹ്മണീ പജാ സദേവമനുസ്സാ ഇമായ ആവട്ടനിയാ ആവട്ടേയ്യും [ആവട്ടേയ്യ (?)] അകുസലധമ്മപ്പഹാനായ കുസലധമ്മൂപസമ്പദായ, സദേവകസ്സപിസ്സ ലോകസ്സ സമാരകസ്സ സബ്രഹ്മകസ്സ സസ്സമണബ്രാഹ്മണിയാ പജായ സദേവമനുസ്സായ ദീഘരത്തം ഹിതായ സുഖായ. ഇമേ ചേപി, ഭദ്ദിയ, മഹാസാലാ ഇമായ ആവട്ടനിയാ ആവട്ടേയ്യും അകുസലധമ്മപ്പഹാനായ കുസലധമ്മൂപസമ്പദായ, ഇമേസമ്പിസ്സ മഹാസാലാനം ദീഘരത്തം ഹിതായ സുഖായ ( ) [(സചേ ചേതേയ്യും) (സീ. സ്യാ. കം. പീ.), (ആവട്ടേയ്യും) (ക.) അ. നി. ൮.൪൪]. കോ പന വാദോ മനുസ്സഭൂതസ്സാ’’തി! തതിയം.