൭. വസ്സകാരസുത്തം

൧൮൭. ഏകം സമയം ഭഗവാ രാജഗഹേ വിഹരതി വേളുവനേ കലന്ദകനിവാപേ. അഥ ഖോ വസ്സകാരോ ബ്രാഹ്മണോ മഗധമഹാമത്തോ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവതാ സദ്ധിം സമ്മോദി. സമ്മോദനീയം കഥം സാരണീയം വീതിസാരേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ വസ്സകാരോ ബ്രാഹ്മണോ മഗധമഹാമത്തോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച –

‘‘ജാനേയ്യ നു ഖോ, ഭോ ഗോതമ, അസപ്പുരിസോ അസപ്പുരിസം – ‘അസപ്പുരിസോ അയം ഭവ’’’ന്തി? ‘‘അട്ഠാനം ഖോ ഏതം, ബ്രാഹ്മണ, അനവകാസോ യം അസപ്പുരിസോ അസപ്പുരിസം ജാനേയ്യ – ‘അസപ്പുരിസോ അയം ഭവ’’’ന്തി. ‘‘ജാനേയ്യ പന, ഭോ ഗോതമ, അസപ്പുരിസോ സപ്പുരിസം – ‘സപ്പുരിസോ അയം ഭവ’’’ന്തി? ‘‘ഏതമ്പി ഖോ, ബ്രാഹ്മണ, അട്ഠാനം അനവകാസോ യം അസപ്പുരിസോ സപ്പുരിസം ജാനേയ്യ – ‘സപ്പുരിസോ അയം ഭവ’’’ന്തി. ‘‘ജാനേയ്യ നു ഖോ, ഭോ ഗോതമ, സപ്പുരിസോ സപ്പുരിസം – ‘സപ്പുരിസോ അയം ഭവ’’’ന്തി? ‘‘ഠാനം ഖോ ഏതം, ബ്രാഹ്മണ, വിജ്ജതി യം സപ്പുരിസോ സപ്പുരിസം ജാനേയ്യ – ‘സപ്പുരിസോ അയം ഭവ’’’ന്തി. ‘‘ജാനേയ്യ പന, ഭോ ഗോതമ, സപ്പുരിസോ അസപ്പുരിസം – ‘അസപ്പുരിസോ അയം ഭവ’’’ന്തി? ‘‘ഏതമ്പി ഖോ, ബ്രാഹ്മണ, ഠാനം വിജ്ജതി യം സപ്പുരിസോ അസപ്പുരിസം ജാനേയ്യ – ‘അസപ്പുരിസോ അയം ഭവ’’’ന്തി.

‘‘അച്ഛരിയം, ഭോ ഗോതമ, അബ്ഭുതം, ഭോ ഗോതമ! യാവ സുഭാസിതം ചിദം, ഭോതാ ഗോതമേന – ‘അട്ഠാനം ഖോ ഏതം, ബ്രാഹ്മണ, അനവകാസോ യം അസപ്പുരിസോ അസപ്പുരിസം ജാനേയ്യ – അസപ്പുരിസോ അയം ഭവന്തി. ഏതമ്പി ഖോ, ബ്രാഹ്മണ, അട്ഠാനം അനവകാസോ യം അസപ്പുരിസോ സപ്പുരിസം ജാനേയ്യ – സപ്പുരിസോ അയം ഭവന്തി. ഠാനം ഖോ ഏതം, ബ്രാഹ്മണ, വിജ്ജതി യം സപ്പുരിസോ സപ്പുരിസം ജാനേയ്യ – സപ്പുരിസോ അയം ഭവന്തി. ഏതമ്പി ഖോ, ബ്രാഹ്മണ, ഠാനം വിജ്ജതി യം സപ്പുരിസോ അസപ്പുരിസം ജാനേയ്യ – അസപ്പുരിസോ അയം ഭവ’’’ന്തി.

‘‘ഏകമിദം, ഭോ ഗോതമ, സമയം തോദേയ്യസ്സ ബ്രാഹ്മണസ്സ പരിസതി പരൂപാരമ്ഭം വത്തേന്തി – ‘ബാലോ അയം രാജാ ഏളേയ്യോ സമണേ രാമപുത്തേ അഭിപ്പസന്നോ, സമണേ ച പന രാമപുത്തേ ഏവരൂപം പരമനിപച്ചകാരം കരോതി, യദിദം അഭിവാദനം പച്ചുട്ഠാനം അഞ്ജലികമ്മം സാമീചികമ്മ’ന്തി. ഇമേപി രഞ്ഞോ ഏളേയ്യസ്സ പരിഹാരകാ ബാലാ – യമകോ മോഗ്ഗല്ലോ [പുഗ്ഗലോ (ക.)] ഉഗ്ഗോ നാവിന്ദകീ ഗന്ധബ്ബോ അഗ്ഗിവേസ്സോ, യേ സമണേ രാമപുത്തേ അഭിപ്പസന്നാ, സമണേ ച പന രാമപുത്തേ ഏവരൂപം പരമനിപച്ചകാരം കരോന്തി, യദിദം അഭിവാദനം പച്ചുട്ഠാനം അഞ്ജലികമ്മം സാമീചികമ്മന്തി. ത്യാസ്സുദം തോദേയ്യോ ബ്രാഹ്മണോ ഇമിനാ നയേന നേതി. തം കിം മഞ്ഞന്തി, ഭോന്തോ, പണ്ഡിതോ രാജാ ഏളേയ്യോ കരണീയാധികരണീയേസു വചനീയാധിവചനീയേസു അലമത്ഥദസതരേഹി അലമത്ഥദസതരോ’തി? ‘ഏവം, ഭോ, പണ്ഡിതോ രാജാ ഏളേയ്യോ കരണീയാധികരണീയേസു വചനീയാധിവചനീയേസു അലമത്ഥദസതരേഹി അലമത്ഥദസതരോ’’’തി.

‘‘യസ്മാ ച ഖോ, ഭോ, സമണോ രാമപുത്തോ രഞ്ഞാ ഏളേയ്യേന പണ്ഡിതേന പണ്ഡിതതരോ കരണീയാധികരണീയേസു വചനീയാധിവചനീയേസു അലമത്ഥദസതരേന അലമത്ഥദസതരോ, തസ്മാ രാജാ ഏളേയ്യോ സമണേ രാമപുത്തേ അഭിപ്പസന്നോ, സമണേ ച പന രാമപുത്തേ ഏവരൂപം പരമനിപച്ചകാരം കരോതി, യദിദം അഭിവാദനം പച്ചുട്ഠാനം അഞ്ജലികമ്മം സാമീചികമ്മം’’.

‘‘തം കിം മഞ്ഞന്തി, ഭോന്തോ, പണ്ഡിതാ രഞ്ഞോ ഏളേയ്യസ്സ പരിഹാരകാ – യമകോ മോഗ്ഗല്ലോ ഉഗ്ഗോ നാവിന്ദകീ ഗന്ധബ്ബോ അഗ്ഗിവേസ്സോ, കരണീയാധികരണീയേസു വചനീയാധിവചനീയേസു അലമത്ഥദസതരേഹി അലമത്ഥദസതരാതി? ‘ഏവം, ഭോ, പണ്ഡിതാ രഞ്ഞോ ഏളേയ്യസ്സ പരിഹാരകാ – യമകോ മോഗ്ഗല്ലോ ഉഗ്ഗോ നാവിന്ദകീ ഗന്ധബ്ബോ അഗ്ഗിവേസ്സോ, കരണീയാധികരണീയേസു വചനീയാധിവചനീയേസു അലമത്ഥദസതരേഹി അലമത്ഥദസതരാ’’’തി.

‘‘യസ്മാ ച ഖോ, ഭോ, സമണോ രാമപുത്തോ രഞ്ഞോ ഏളേയ്യസ്സ പരിഹാരകേഹി പണ്ഡിതേഹി പണ്ഡിതതരോ കരണീയാധികരണീയേസു വചനീയാധിവചനീയേസു അലമത്ഥദസതരേഹി അലമത്ഥദസതരോ, തസ്മാ രഞ്ഞോ ഏളേയ്യസ്സ പരിഹാരകാ സമണേ രാമപുത്തേ അഭിപ്പസന്നാ; സമണേ ച പന രാമപുത്തേ ഏവരൂപം പരമനിപച്ചകാരം കരോന്തി, യദിദം അഭിവാദനം പച്ചുട്ഠാനം അഞ്ജലികമ്മം സാമീചികമ്മ’’ന്തി.

‘‘അച്ഛരിയം, ഭോ, ഗോതമ, അബ്ഭുതം, ഭോ ഗോതമ! യാവ സുഭാസിതം ചിദം ഭോതാ ഗോതമേന – ‘അട്ഠാനം ഖോ ഏതം, ബ്രാഹ്മണ, അനവകാസോ യം അസപ്പുരിസോ അസപ്പുരിസം ജാനേയ്യ – അസപ്പുരിസോ അയം ഭവന്തി. ഏതമ്പി ഖോ, ബ്രാഹ്മണ, അട്ഠാനം അനവകാസോ യം അസപ്പുരിസോ സപ്പുരിസം ജാനേയ്യ – സപ്പുരിസോ അയം ഭവന്തി. ഠാനം ഖോ ഏതം, ബ്രാഹ്മണ, വിജ്ജതി യം സപ്പുരിസോ സപ്പുരിസം ജാനേയ്യ – സപ്പുരിസോ അയം ഭവന്തി. ഏതമ്പി ഖോ, ബ്രാഹ്മണ, ഠാനം വിജ്ജതി യം സപ്പുരിസോ അസപ്പുരിസം ജാനേയ്യ – അസപ്പുരിസോ അയം ഭവ’ന്തി. ഹന്ദ ച ദാനി മയം, ഭോ ഗോതമ, ഗച്ഛാമ. ബഹുകിച്ചാ മയം ബഹുകരണീയാ’’തി. ‘‘യസ്സദാനി ത്വം, ബ്രാഹ്മണ, കാലം മഞ്ഞസീ’’തി. അഥ ഖോ വസ്സകാരോ ബ്രാഹ്മണോ മഗധമഹാമത്തോ ഭഗവതോ ഭാസിതം അഭിനന്ദിത്വാ അനുമോദിത്വാ ഉട്ഠായാസനാ പക്കാമീതി. സത്തമം.