ອພ຺ຍາກຕປທໍ

ອເຫຕຸກກຸສລວິປາກວຓ຺ຓນາ

໔໓໑. ກາມາວຈຣ…ເປ… ອາທິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ‘‘ອຸປຈິຕຕ຺ຕາ’’ຕິ ປທໍ ສງ຺ຄຍ຺ຫຕິ ‘‘ອສາຘາຣຓກມ຺ມປຈ຺ຈຍວເສນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ‘‘ອຸປຈິຕຕ຺ຕາຕິ ລທ຺ຘາເສວນຕ຺ຕາ’’ຕິ ເກຈິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ປຐມຊວນສ຺ສ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ ອນາເສວນຕ຺ຕາ. ຕຖາ ຈ ສຕິ ຕສ຺ສ ວິປາກທານເມວ ນ ສິຍາຕິ ຕໂຕ ອຎ຺ຎຖາ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍຖາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ວິປາກາຠິມຸຂນ຺ຕິ ວິປາກທານາຠິມຸຂໍ ກໂຕກາສໍ. ກໂຕກາສຕາ ຈ ອນາທິມ຺ຫິ ສໍສາເຣ ອເນເກສໍ ກມ຺ມານໍ ກຕານໍ ອຕ຺ຖິຕາຍ ປຣສ຺ສ ປຏິພາຫເນນ ໂຫຕີຕິ ‘‘ອຎ຺ຎສ຺ສ ວິປາກໍ ປຏິພາຫິຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວຑ຺ຒິຕຕາ ຈ ສກມ຺ມສ຺ສ ພລທານສມຕ຺ຖຕາວເສນ ອຕ຺ຕໂນ ກາຣເຓຫິ ອຠິສງ຺ຂຕຕາ. ອສາຘາຣເຓນ ນາມໍ ອຸທ຺ຘຏໍ ‘‘ເຠຣີສທ຺ໂທ ຍວງ຺ກຸໂຣ’’ຕິ ຍຖາ. ວິຎ຺ຎາຓານນ຺ຕິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທີນໍ. ວິເສສປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາຕິ ອຘິກປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາ.

ຈກ຺ຂຸສນ຺ນິສ຺ສິຕຎ຺ຈ ຕໍ ຣູປວິຊານນຎ຺ຈາຕິ ເອເຕນ ສມານາຘິກຣຓຕໍ ສມາສສ຺ສ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຕຕ຺ຖ ຈ ‘‘ຈກ຺ຂຸສນ຺ນິສ຺ສິຕ’’ນ຺ຕິອາທິປທທ຺ວຍສ຺ສ ນີລຸປ຺ປລສທ຺ທາທີນໍ ວິຍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎວິເສສນວິເສສິຕພ຺ພຠາວມາຫ. ອຎ຺ຎວິຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ຣູປາຣມ຺ມຓໍ ມໂນວິຎ຺ຎາຓໍ. ຣູປໍເຍວາຣມ຺ມຓນ຺ຕິ ປນ ອຕ຺ເຖ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ ຕໍສທິສານໍ ຕທຸປຈາຣໍ ກຕ຺ວາ ຍຖາ ‘‘ສາ ເອວ ຕິຕ຺ຕິຣີ ຕານິ ເອວ ໂອສຘານີ’’ຕິ. ຌານປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາຠາເວ ນ ຌານງ຺ຄຕາ ນຕ຺ຖີຕິ ປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາເຓສຸ ອຸເປກ຺ຂາທີນໍ ອຸປຈຣິຕຌານງ຺ຄຕໍ ສາເຘຕິ. ນ ຫິ ຌານງ຺ຄານໍ ຌານປຈ຺ຈຍຕໍ ວຕ຺ວາ ເຕສໍ ຌານປຈ຺ຈຍຠາໂວ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ໂຕຕິ. ຍທິ ເອວໍ ປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາເຓສຸ ອຸເປກ຺ຂາທໂຍ ຌານຣາສິຏ຺ຐາເນ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພາ ສິຍຸນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຌານປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາຠາເວ’’ຕິອາທິ. ອຸເປກ຺ຂາທິຠາວໂຕຕິ ອຸເປກ຺ຂາສຸຂທຸກ຺ເຂກຄ຺ຄຕາຠາວໂຕ. ອຎ຺ຎຏ຺ຐານາຠາວໂຕຕິ ຈິຕ຺ຕຏ຺ຐິຕິໍ ເອວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ.

໔໓໖. ອກຸສລໍ ຠວງ຺ຄນິສ຺ສນ຺ເທນ ‘‘ປຓ຺ຑຣ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠວງ຺ເຄ ອປຓ຺ຑເຣ ຕໍມູລິກາ ກຸໂຕ ອກຸສລສ຺ສ ປຓ຺ຑຣຕາຕິ ‘‘ອກຸສລສ຺ສ ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຓ຺ຑຣຕາຍ ກາຣຓໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຍທິ ອຎ຺ຎກາຣຓາ ປຓ຺ຑຣຕາ, ສຠາໂວວາຍນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອກິເລສສຠາວຕາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ເຈຕ຺ຖ ຜສ຺ສາທີນມ຺ປິ ປຓ຺ຑຣຕາປຕ຺ຕິ. ຍໂຕ ຘມ຺ມານໍ ສຠາວກິຈ຺ຈວິເສສຎ຺ຎຸນາ ຠຄວຕາ ວິຎ຺ຎາຓໍເຍວ ຕຖາ ນິທ຺ທິຏ຺ຐນ຺ຕິ.

໔໓໙. ອນຕິກ຺ກມເນນ ຠາວນາຍ. ປສາທຆຏ຺ຏນໍ ວິສຍສ຺ສ ໂຍຄ຺ຍເທເສ ອວຏ຺ຐານນ຺ຕິ ‘‘ປສາທໍ ຆຏ຺ເຏຕ຺ວາ ອາປາຖໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ມຫາຠູເຕສຸ ປຏິຫຎ຺ຎຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ນ ສຍໍ ກິຎ຺ຈິ ປຏິຫຎ຺ຎຕິ, ນາປິ ເກນຈິ ປຏິຫຎ຺ຎີຍຕິ ອໂຜຏ຺ຐພ຺ພສຠາວຕ຺ຕາ. ວິສຍວິສຍີຠູຕໍ ປນ ອຠິມຸຂຠາວປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ວິຎ຺ຎາຓຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ເຫຕຸຕາຍ ວິສິຏ຺ຐຠາວປ຺ປຕ຺ຕໍ ປຏິຫຕປຏິຆາຕກຠາເວນ ໂວຫຣີຍຕິ, ຕສ຺ມາ ເຕສຸ ສປ຺ປຏິຆໂວຫາໂຣ. ‘‘ອຸປາທາຣູປໍ ຆຏ຺ເຏຕີຕິ ເອວມາທິ ຈ ອຸປຈາຣວເສເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ມຫາຠູຕາຣມ຺ມເຓນ ປນ ກາຍປ຺ປສາທນິສ຺ສຍຠູເຕສຸ ມຫາຠູເຕສຸ ຆຏ຺ຏິຍມາເນສຸ ປສາໂທປິ ຆຏ຺ຏິໂຕ ເອວ ນາມ ໂຫຕີຕິ ວຕ຺ວາ ວີມໍສິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຍຖາຘິປ຺ເປເຕນ ເອກເທສສາມຎ຺ເຎນ ອຸປມາວຈນໂຕ ນິສ຺ສິຕນິສ຺ສຍຆຏ຺ຏນານໍ ສຕິປິ ປຸພ຺ພາປຣຠາເວ ອຸປມຕ຺ເຕ ອຸປມາຠາເວນ ຄເຫຕພ຺ພຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອຸຠຍຆຏ຺ຏນທສ຺ສນຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ ອາຫ.

໔໕໕. ທສ຺ສນາທິປ຺ປວຕ຺ຕິຠາວໂຕຕິ ມໂນຘາຕຸມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕູນໍ ອທສ຺ສນາທິຕາຍ ສາ ເອເຕສໍ ເອວ ວິເສໂສ. ອນຎ຺ຎນິສ຺ສຍມໂນປຸພ຺ພງ຺ຄມຕາຍາຕິ ອຎ຺ຎນິສ຺ສຍມໂນປຸພ຺ພງ຺ຄມຕ຺ຕາຠາວໂຕ. ອຎ຺ຎນິສ຺ສຍວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາຠາເວນາຕິ ອິມິນາ ກິຣິຍາມໂນຘາຕຸໂຕປິ ວິເສສສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ມໂນທ຺ວາຣນິຄ຺ຄມນມຸຂຠາວາຠາວໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນິຄ຺ຄມນປເວສມຸຂຠາວາຠາວໂຕ’’ຕິ. ຕິວິເຘນປິ ຫິ ມໂນຘາຕຸວິຎ຺ຎາຓຘາຕູຫິ ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸຍາ ວິເສໂສ ທສ຺ສິໂຕຕິ. ຕໂຕ ເອວ ວິຊານນວິເສສວິຣຫໂຕເຍວ. ຍທິ ມໂນຘາຕຸ ‘‘ມໂນວິຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິ ນ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຉວິຎ຺ຎາຓກາຍາຕິ ກຖໍ ມໂນຘາຕຸຍາ ຕຕ຺ຖ ສງ຺ຄໂຫ ໂຫຕີຕິ? ສງ຺ຄໂຫ ເອວ ປຣິຍາຍເທສນຕ຺ຕາ. ອຕ຺ຖິ ຫິ ເອສ ປຣິຍາໂຍ ‘‘ມນນມຕ຺ຕໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ມໂນວິຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິ ຍຖາ ‘‘ມນນມຕ຺ຕາ ຘາຕຸ ມໂນຘາຕູ’’ຕິ. ອປິຈ ວຕ຺ຖຸກິຈ຺ເຈຫິ ມໂນວິຎ຺ຎາຓສຠາຄຕ຺ຕາ ຕສ຺ສ ອຸປຣມຸປ຺ປາທຠາວໂຕ ອນ຺ຕາທິຠາວໂຕ ຈ ມໂນວິຎ຺ຎາຓກາຍສງ຺ຄຫິຕາ ມໂນຘາຕຸ, ນ ເສສວິຎ຺ຎາຓກາຍສງ຺ຄຫິຕາ ອຕໍສຠາຄຕ຺ຕາ, ອິຘ ປນ ນິປ຺ປຣິຍາຍກຕຕ຺ຕາ ມນໂສ ສມ຺ຠູຍ ວິສິຏ຺ຐມໂນກິຈ຺ຈຍຸຕ຺ຕໍ ມໂນວິຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ຕທຠາວໂຕ ‘‘ມໂນວິຎ຺ຎາຓນ຺ຕິປິ ນ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ອິມເມວຕ຺ຖໍ ສາເຘຕຸໍ ‘‘ນ ຫິ ຕໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ມນໂຕ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນ ມໂນຘາຕຸຍາ ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕ ມໂນວິຎ຺ຎາຓກິຈ຺ຈວິຣຫໍເຍວ ທສ຺ເສຕິ. ທສ຺ສນາທີນໍ ປນາຕິອາທິນາ ອຎ຺ຎວິຎ຺ຎາຓວິຘຸຣໍ ມໂນຘາຕຸຍາ ຈ ສຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ.

ຍທິ ຊນກສທິສຕາ ນາມ ມຫາວິປາເກສຸ ວິຕກ຺ກາທີນໍ ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ປາທິຕາ, ຕິເຫຕຸກໂຕ ນິພ຺ພຕ຺ຕານໍ ຕິເຫຕຸການໍ, ທຸເຫຕຸກໂຕ ນິພ຺ພຕ຺ຕານໍ ທຸເຫຕຸການຎ຺ຈ ຠວຕຸ ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ປາທິຕາ, ຕິເຫຕຸກໂຕ ປນ ນິພ຺ພຕ຺ຕທຸເຫຕຸການໍ ກຖນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຕຕ຺ຖ ຫີ’’ຕິອາທິ. ຕໍໂສຕປຕິຕຕາ ນ ສິຍາ ຕສ຺ສາ ອນານນ຺ຕຣຕ຺ຕາ. ຕໂຕ ເອວ ຫີຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕໂສຕປຕິຕໍ ເອວານນ຺ຕເຣນ ວຈເນນ ສມຕ຺ຖຍຕິ. ຍທິ ວິຊ຺ຊມານານມ຺ປິ ມໂນຘາຕຸອາທີສຸ ວິຕກ຺ກາທີນໍ ປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາເຓສຸ ວິຍ ອຄຓນູປຄຠາໂວ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ ປຏ຺ຐາເນ ກຖໍ ເຕສໍ ຌານປຈ຺ຈຍຕາວຈນໍ. ‘‘ອພ຺ຍາກໂຕ ຘມ຺ໂມ ອພ຺ຍາກຕສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ຌານປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໔໓໑), ‘‘ວິປາກາພ຺ຍາກຕານິ ກິຣິຍາພ຺ຍາກຕານິ ຌານງ຺ຄານິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕການໍ ຂນ຺ຘານໍ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານານຎ຺ຈ ຣູປານໍ ຌານປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໔໓໑) ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຈ຺ຈນີເຍປິ ‘‘ອພ຺ຍາກຕໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິຈ຺ຈ ອພ຺ຍາກໂຕ ຘມ຺ໂມ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ນ ຌານປຈ຺ຈຍາ, ປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາຓສຫິຕໍ ເອກໍ ຂນ຺ຘໍ ປຏິຈ຺ຈ ຕໂຍ ຂນ຺ຘາ’’ຕິອາທິນາ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໙໘) ປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາຓານິ ເອວ ອຸທ຺ຘຏານິ, ນ ມໂນຘາຕຸອາທີນີຕິ ອາຫ ‘‘ຌານປຈ຺ຈຍກິຈ຺ຈມຕ຺ຕໂຕ’’ຕິອາທິ. ນ ເຫຕ຺ຖ ຌານງ຺ຄານໍ ພລວທຸພ຺ພລຠາໂວ ອຘິກໂຕ, ອຖ ໂຂ ຌານປຈ຺ຈຍຠາວມຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໔໖໙. ສມານວຕ຺ຖຸກໍ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈຍໍ ລຠິຕ຺ວາຕິ ທສ຺ສນາທິໂຕ ມໂນຘາຕຸຍາ ຈ ພລວຠາເວ ກາຣຓວຈນໍ. ຍຖາຣມ຺ມຓນ຺ຕິ ອາຣມ຺ມຓານຸຣູປໍ. ຍທິ ສມານນິສ຺ສຍຕາຍ ມໂນຘາຕຸໂຕ ພລວຕຣຕ຺ຕໍ ວິປາກມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸຍາ ໂສມນສ຺ສສຫຄຕາຍ, ໂວຏ຺ຐພ຺ພນໍ ກຖໍ ມຊ຺ຌຕ຺ຕເວທນນ຺ຕິ ອນຸໂຍຄໍ ມນສິ ກຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ພລວຠາວໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ສນ຺ຕຕິປຣິຓາມນພ຺ຍາປາຣວິເສສາ ນ ໂສມນສ຺ສເວທນນ຺ຕິ ປຣິຫາຣໍ ວທນ຺ໂຕ ‘‘ໂວຏ຺ຐພ຺ພນ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ວິປາໂກ ວິຍ ອນຸຠວນເມວ ນ ໂຫຕີຕິ ສຕິ ສມຕ຺ຖຕາຍ ວິປາການໍ ເອກນ຺ເຕນ ອາຣມ຺ມຓຣສານຸຠວນຕາຍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອເຫຕຸກກຸສລວິປາກວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອຏ຺ຐມຫາວິປາກຈິຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໔໙໘. ວິປາກຘມ຺ມານໍ ກມ຺ມທ຺ວາຣໍ ວຸຕ຺ຕໍ ທ຺ວາຣກຖາຍໍ ‘‘ເຕຠູມກກຸສລາກຸສໂລ ເອກູນຕິໍສວິໂຘ ມໂນ’’ຕິ (ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ມໂນກມ຺ມທ຺ວາຣກຖາ). ປໂຍເຄນາຕິ ອຕ຺ຕນາ ປເຣຫິ ວາ ກເຕນ ອຸສ຺ສາຫນປໂຍເຄນ. ກຸສລາກຸສລານິ ວິຍ ເຍສໍ ຕໍ ຕທາຣມ຺ມຓໍ ອນຸພນ຺ຘຠູຕໍ. ປຐມປຎ຺ຈມຈິຕ຺ຕານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎພລວທຸພ຺ພລຠາວວິຈາເຣນ ທຸຕິຍຉຏ຺ຐາທີນມ຺ປິ ໂສ ວິຈາຣິໂຕ ໂຫຕີຕິ ‘‘ເອເຕສຸ ພລວໍ ທຸພ຺ພລຎ຺ຈ ວິຈາເຣຕຸ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຖາ ສາລິອາທີນໍ ຖທ຺ຘມຸທຸຠູມິວເສນ ຕິຓາທີນໍ ອນີຫຣຓນີຫຣຓວເສນ ອຸຕຸອາທິອວເສສປຈ຺ຈຍານໍ ວິປຕ຺ຕິສມ຺ປຕ຺ຕິວເສນ ຈ ຜລວິເສສໂຍໂຄ, ເອວໍ ກມ຺ມສ຺ສ ສຸຄຕິທຸຄ຺ຄຕິວເສນ ອວິສຸທ຺ຘວິສຸທ຺ຘປໂຍຄວເສນ ອຸປປຕ຺ຕິຍາ ວິປຕ຺ຕິສມ຺ປຕ຺ຕິວເສນ ຈ ວິສິຏ຺ຐຜລຕາຍ ປຣິຓມນໍ, ເອວເມວ ຄິມ຺ຫວສ຺ສກາລາທີສຸ ພີຊານໍ ຜລວິເສສໂຍໂຄ ວິຍ ຕໍຕໍກາລວິເສເສນ ກມ຺ມສ຺ສ ຜລວິເສສໂຍໂຄ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ກາລວເສນ ປຣິຓມຕີ’’ຕິ. ສຸກ຺ກໂສຓິຕປຈ຺ຈຍານນ຺ຕິ ກມ຺ມວິເສສປຣິຠາວິຕສນ຺ຕານຸປ຺ປນ຺ນຕາຍ ສຸກ຺ກໂສຓິຕານໍ ອາຍຸວິເສສເຫຕຸຠາວມາຫ ສຸກ຺ກໂສຓິຕວເສນປິ ວຓ຺ຓາທິວິເສສທສ຺ສນໂຕ, ເຍນ ‘‘ປິຕູນໍ ອາກາຣໍ ປຸຕ຺ໂຕ ອນຸວິທຫຕີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕໍມູລການນ຺ຕິ ອປ຺ປາຍຸກສໍວຕ຺ຕນິຍກມ຺ມມູລການໍ. ອາຫາຣາທີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ວິສມູປກ຺ກມາທໂຍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ.

ວິປາກຸທ຺ຘາຣກຖາວຓ຺ຓນາ

ຍໂຕ ຕິເຫຕຸກາທິກມ຺ມໂຕ. ຍສ຺ມິຎ຺ຈ ຐາເນຕິ ປຏິສນ຺ຘິອາທິຏ຺ຐາເນ, ສຸຄຕິທຸຄ຺ຄຕິຍໍ ວາ. ຕິເຫຕຸກໂຕ ທຸເຫຕຸກໍ ອນິຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປຏິສນ຺ຘິນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ປວຕ຺ຕິວິປາກໍ ປນ ຕິເຫຕຸກໂຕ ທຸເຫຕຸກມ຺ປິ ອິຈ຺ຉຕິ ເອວ. ຕຖາ ຫິ ວກ຺ຂຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ຍໍ ປຸຣິມາຍ ເຫຕຸກິຕ຺ຕນລທ຺ຘິຍາ ນ ຍຸຊ຺ຊຕີ’’ຕິ (ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ໔໙໘).

ເຍ ‘‘ຕສ຺ເສວ ກມ຺ມສ຺ສ ວິປາກາວເສເສນາ’’ຕິ, ‘‘ເອກປຸປ຺ຜໍ ຍຊິຕ຺ວານ, ອສີຕິ ກປ຺ປໂກຏິໂຍ (ເຖຣຄາ. ໙໖). ທຸຄ຺ຄຕິໍ ນາຠິຊານາມີ’’ຕິ (ອປ. ເຖຣ ໒.໔໖.໖໔) ຈ ເອວມາທິວຈນສ຺ສ ອຘິປ຺ປາຍໍ ອຊານນ຺ຕາ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ເອເກນປິ ກມ຺ເມນ ອເນກາ ປຏິສນ຺ຘິ ໂຫຕີ’’ຕິ, ‘‘ທິສ຺ວາ ກຸມາຣໍ ສຕປຸຎ຺ຎລກ຺ຂຓ’’ນ຺ຕິອາທິວຈນສ຺ສ (ທີ. ນິ. ໓.໒໐໕) ອຕ຺ຖໍ ອສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ‘‘ກິນ຺ນຸ ໂຂ ນານາກມ຺ເມຫິ ເອກາ ປຏິສນ຺ຘິ ໂຫຕີ’’ຕິ ສໍສຍປກ຺ຂນ຺ທາ, ເຕສໍ ພີຊງ຺ກຸໂຣປມາຍ ‘‘ເອກສ຺ມາ ເອກາ, ອເນກສ຺ມາ ຈ ອເນກາ ປຏິສນ຺ຘິ ໂຫຕີ’’ຕິ ວິນິຈ຺ຉິຕຕ຺ຕາ ກມ຺ມປຏິສນ຺ຘິວວຕ຺ຖານໂຕ ສາເກຕປຎ຺ເຫ ວິປາກຸທ຺ຘາຣກຖາຍ ອຸສ຺ສທກິຕ຺ຕນຄຫຓສ຺ສ ສມ຺ພນ຺ຘໍ ອາຫ ‘‘ກມ຺ມວເສນ…ເປ… ທສ຺ເສຕຸ’’ນ຺ຕິ. ປຏິສນ຺ຘິຊນກກມ຺ມວເສນ ປຏິສນ຺ຘິວິປາໂກ ເອວ ອໂລຠໂລຠາທິຄຸຓໂທສາຕິເຣກຠາວເຫຕູຕິ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ໂສ ເຕນ ກມ຺ເມນ ທິນ຺ນປຏິສນ຺ຘິວເສນ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ລຸທ຺ໂຘ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ໂລຠວເສນ, ໂທສ, ໂມຫ, ໂລຠໂທສ, ໂລຠໂມຫ, ໂທສໂມຫ, ໂລຠໂທສໂມຫວເສນາຕິ ຕໂຍ ເອກກາ, ຕໂຍ ທ຺ວິກາ, ເອໂກ ຕິໂກຕິ ໂລຠາທິທສ຺ສນວເສນ ອກຸສລປກ຺ເຂເຍວ ສຕ຺ຕ ວາຣາ. ຕຖາ ກຸສລປກ຺ເຂ ອໂລຠາທິທສ຺ສນວເສນາຕິ ຈຸທ຺ທສ ວາຣາ ລພ຺ຠນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ‘‘ອໂລຠໂທສາໂມຫາ, ອໂລຠາໂທສໂມຫາ, ອໂລຠໂທສາໂມຫາ ພລວນ຺ໂຕ’’ຕິ ອາຄເຕຫິ ກຸສລປກ຺ເຂ ຕຕິຍທຸຕິຍປຐມວາເຣຫິ ໂທສຸສ຺ສທໂມຫຸສ຺ສທໂທສໂມຫຸສ຺ສທວາຣາ ຄຫິຕາ. ຕຖາ ອກຸສລປກ຺ເຂ ‘‘ໂລຠາໂທສໂມຫາ, ໂລຠໂທສາໂມຫາ, ໂລຠາໂທສາໂມຫາ ພລວນ຺ໂຕ’’ຕິ ອາຄເຕຫິ ຕຕິຍທຸຕິຍປຐມວາເຣຫິ ອໂທສຸສ຺ສທອໂມຫຸສ຺ສທອໂທສາໂມຫຸສ຺ສທວາຣາ ຄຫິຕາເຍວາຕິ ອກຸສລກຸສລປກ຺ເຂ ຕໂຍ ຕໂຍ ວາເຣ ອນ຺ໂຕຄເຘ ກຕ຺ວາ ອຏ຺ເຐວ ວາຣາ ທສ຺ສິຕາ. ເຍ ປນ ອຸຠເຍສໍ ໂວມິສ຺ສຕາວເສເນວ ໂລຠາໂລຠຸສ຺ສທວາຣາທໂຍ ອປເຣ ເອກູນປຎ຺ຎາສ ວາຣາ ທສ຺ເສຕພ຺ພາ, ເຕ ອສມ຺ຠວໂຕ ເອວ ນ ທສ຺ສິຕາ. ນ ຫິ ເອກສ຺ມິໍ ສນ຺ຕາເນ ອນ຺ຕເຣນ ອວຕ຺ຖນ຺ຕຣໍ ໂລໂຠ ພລວາ ອໂລໂຠ ຈາຕິ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ປຏິປກ຺ຂໂຕເຍວ ຫິ ເອເຕສໍ ພລວທຸພ຺ພລຠາໂວ, ສຫຊາຕຘມ຺ມໂຕ ວາ. ເຕສຸ ໂລຠສ຺ສ ຕາວ ປຏິປກ຺ຂໂຕ ອໂລເຠນ ອນຠິຠູຕຕາຍ ພລວຠາໂວ, ຕຖາ ໂທສໂມຫານໍ ອໂທສາໂມເຫຫິ. ອໂລຠາທີນໍ ປນ ໂລຠາທິອຠິຠວນໂຕ ສພ຺ເພສຎ຺ຈ ສມານຊາຕິຍໍ ສມຠິຠູຍ ປວຕ຺ຕິວເສເນວ ສຫຊາຕຘມ຺ມໂຕ ພລວຠາໂວ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ໂລໂຠ ພລວາ, ອໂລໂຠ ມນ຺ໂທ, ອໂທສາໂມຫາ ພລວນ຺ໂຕ, ໂທສໂມຫາ ມນ຺ທາ’’ຕິ. ໂສ ຈ ເຕສໍ ມນ຺ທພລວຠາໂວ ປຸຣິມູປນິສ຺ສຍໂຕ ອາສຍສ຺ສ ປຣິຠາວິຕຕາຍ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອຕ຺ຖ ຈ ປຐມທຸຕິເຍຫິ, ສຕ຺ຕມປຐເມຫິ ວາ ວາເຣຫິ ຕິເຫຕຸກກມ຺ມໂຕ ປຏິສນ຺ຘິປວຕ຺ຕິວເສນ ຕິເຫຕຸກວິປາໂກ, ອິຕເຣຫິ ຕິເຫຕຸກທຸເຫຕຸກກມ຺ມໂຕ ຍຖາສມ຺ຠວໍ ປຏິສນ຺ຘິປວຕ຺ຕິວເສນ ທຸເຫຕຸກາເຫຕຸກວິປາກາ ທສ຺ສິຕາຕິ ອຍມ຺ປິ ວິເສໂສ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອິຘາຕິ ວິປາກຸທ຺ຘາຣມາຕິກາຍໍ. ເຕນ ເຫຕຸກິຕ຺ຕນໍ ວິເສເສຕິ. ຊຈ຺ຈນ຺ຘາທິວິປຕ຺ຕິນິມິຕ຺ຕໍ ໂມໂຫ, ສພ຺ພາກຸສລໍ ວາ. ຍໍ ປນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເຕນ ປຏິສມ຺ຠິທາມຄ຺ຄວຈເນນ. ຄຕິສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສຕິ ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕ ປຏິສນ຺ຘິມ຺ຫິ ນິປ຺ຜາເທຕພ຺ເພ. ອຎ຺ຎຕ຺ຖາຕິ ນິກນ຺ຕິປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂເຓສຸ. ກມ຺ມສຣິກ຺ຂໂກຕິ ອິຘ ສາຕິສໂຍ ສຣິກ຺ຂຠາໂວ ອຘິປ຺ເປໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອິຕຣຖາ ຕິເຫຕຸກທຸເຫຕຸກາປິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສຣິກ຺ຂາເຍວາຕິ ທສ຺ສິຕເມຕນ຺ຕິ. ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທີນີຕິ ເອຕ຺ຖ ປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາຓານິ ວິຍ ອປຸພ຺ພນິສ຺ສຍປວຕ຺ຕິນີ ວິຊານນວິເສສຣຫິຕາ ຈ ມໂນຘາຕຸ ອິຏ຺ຐາທິຠາຄຄ຺ຄຫເຓ ນ ສມຕ຺ຖາຕິ ‘‘ປາກຏາເຍວາ’’ຕິ ນ ວຸຕ຺ຕາ, ອາທິ-ສທ຺ເທນ ວາ ສງ຺ຄຫິຕາ. ຕທາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈຍສພ຺ພຊວນວຕາຕິ ຕທາຣມ຺ມຓສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠູຕສກລຊວນປ຺ປວຕ຺ຕິສຫິເຕນ. ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອິຘ ປຣິປກ຺ກຕ຺ຕາ ອາຍຕນານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຎ຺ຎກາເລຕິ ອພຸທ຺ຘິປວຕ຺ຕິກາເລ.

ອນຸໂລເມຕິ ຘມ຺ມານຸໂລເມ. ອາເສວນປຈ຺ຈຍາຕິ ອາເສວນຠູຕາ ປຈ຺ຈຍາ. ນ ມຄ຺ເຄ ອມຄ຺ຄປຈ຺ຈເຍ. ໂສປິ ໂມຆວາໂຣ ລພ຺ເຠຍ຺ຍາຕິ ຍທິ ໂວຏ຺ຐພ຺ພນມ຺ປິ ອາເສວນປຈ຺ຈໂຍ ສິຍາ, ຍຖາ ‘‘ສຸຂາຍ ເວທນາຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິຈ຺ຈ ສຸຂາຍ ເວທນາຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ຘມ຺ໂມ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ອາເສວນປຈ຺ຈຍາ ນ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໒.໓) ມຄ຺ຄປຈ຺ຈຍາ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໒.໑໔) ອນຸໂລມປຈ຺ຈນີເຍ, ປຈ຺ຈນີຍານຸໂລເມ ຈ ‘‘ສຸຂາ…ເປ… ນ ມຄ຺ຄປຈ຺ຈຍາ ອາເສວນປຈ຺ຈຍາ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ ຫສິຕຸປ຺ປາທຈິຕ຺ຕວເສນ, ເອວໍ ໂວຏ຺ຐພ຺ພນວເສນ ‘‘ອທຸກ຺ຂມສຸຂາຍ ເວທນາຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິຈ຺ຈາ’’ຕິອາທິນາ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ປາໂຐ ສິຍາ, ຕຖາ ຈ ສຕິ ວາຣທ຺ວຍວເສນ ຄຓນາຍໍ ‘‘ອາເສວນປຈ຺ຈຍາ ນ ມຄ຺ເຄ ທ຺ເວ. ນ ມຄ຺ຄປຈ຺ຈຍາ ອາເສວເນ ທ຺ເວ’’ຕິ ຈ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ, ນ ປນ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ນ ລພ຺ເຠຍ຺ຍາຍໍ ໂມຆວາໂຣຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ໂວຏ຺ຐພ຺ພນມ຺ປິ ຍທິ ອາເສວນປຈ຺ຈໂຍ ສິຍາ, ທຸຕິຍໂມຆວາເຣ ອຕ຺ຕໂນ ວິຍ ຕຕິຍຈຕຸຕ຺ຖວາເຣສຸປິ ສິຍາ, ຕຖາ ສຕິ ອຕ຺ຕນາປິ ກຸສລາກຸສລານໍ ສິຍາ. ນ ຫິ…ເປ… ອວຸຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຖິ ‘‘ປຸຣິມາ ປຸຣິມາ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ’’ຕິອາທິນາ ອນວເສສໂຕ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ໂວຏ຺ຐພ຺ພນສ຺ສ…ເປ… ອວຸຕ຺ໂຕ ‘‘ອພ຺ຍາກໂຕ ຘມ຺ໂມ ກຸສລສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ອາເສວນປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ. ອກຸສລສ຺ສ…ເປ… ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ ວຈນາຠາວໂຕ. ນ ເກວລໍ ອວຸຕ຺ໂຕ, ອຖ ໂຂ ກຸສລໍ…ເປ… ປຏິກ຺ຂິຕ຺ໂຕວ. ອຖາປິ ສິຍາຕິອາທິ ມຄ຺ຄໂສຘນຕ຺ຖເມວ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສມານເວທນານໍ ເອວ ອາເສວນປຈ຺ຈຍຠາວສ຺ສ ທສ຺ສນໂຕ ‘‘ອສມານເວທນານໍ ວເສນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວໍ ‘‘ອາເສວນ ປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິປິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ, ສມານເວທນາວເສນາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຠິນ຺ນຊາຕິກສ຺ສ ຈາຕິ ຈ-ສທ຺ໂທ ອຠິນ຺ນເວທນສ຺ສ ຈາຕິ ສມ຺ປິຓ຺ຑນຕ຺ໂຖ. ເວທນາຕ຺ຕິເກປິ ໂວຏ຺ຐພ຺ພນສ຺ສ ອາເສວນປຈ຺ຈຍຕ຺ຕສ຺ສ ອຠາວາຕິ ໂຍຊນາ. ກຸສລຕ຺ຕິກາທີສຸ ຍຖາທສ຺ສິຕປາຬິປ຺ປເທເສສຸປີຕິ ສມ຺ປິຓ຺ຑນຕ຺ໂຖ ປິ-ສທ຺ໂທ. ຄຓນາຍ ກາຣຓຠູຕາຍ ຄຓນາຍ ນິທ຺ຘາຣິຍມານາຍ ສຕິ ຄຓນາຍ ວາ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ. ທຸຕິໂຍ ໂມຆວາໂຣ ວີມໍສິຕພ຺ໂພຕິ ອາເສວນປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາຠາວາ ຊວນຏ຺ຐາເນ ຐາຕຸໍ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ນ ຫິ ວິນາ ອາເສວນໍ ຊວນປ຺ປວຕ຺ຕິ ອຕ຺ຖີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ອປິເຈຕ຺ຖ ‘‘ຍໍ ຊວນຠາວປ຺ປຕ຺ຕໍ, ຕໍ ຉິນ຺ນມູລກຣຸກ຺ຂປຸປ຺ຜໍ ວິຍາ’’ຕິ (ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ໕໖໖) ວກ຺ຂມານຕ຺ຕາ ອນຸປຈ຺ຉິນ຺ນຠວມູລານໍ ປວຕ຺ຕມານສ຺ສ ໂວຏ຺ຐພ຺ພນສ຺ສ ກິຣິຍຠາໂວ ນ ສິຍາ, ວຸຕ຺ໂຕ ຈ ‘‘ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ໂຫຕິ ກິຣິຍາ ເນວ ກຸສລາ ນາກຸສລາ ນ ຈ ກມ຺ມວິປາກາ ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕາ’’ຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຊວນຏ຺ຐາເນ ຐຕ຺ວາຕິ ຊວນສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນຏ຺ຐາເນ ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປວຕ຺ຕິຕ຺ວາ, ນ ຊວນຠາເວນາ’’ຕິ, ‘‘ອາເສວນໍ ລຠິຕ຺ວາຕິ ຈ ອາເສວນໍ ວິຍ ອາເສວນ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈມາເນ ນ ໂກຈິ ວິໂຣໂຘ, ວິປ຺ຜາຣິກສ຺ສ ປນ ສໂຕ ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປວຕ຺ຕິເຍເວຕ຺ຖ ອາເສວນສທິສຕາ. ວິປ຺ຜາຣິກຕາຍ ຫິ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິສມຸຏ຺ຐາປກຕ຺ຕຎ຺ຈສ຺ສ ວຸຈ຺ຈຕິ. ວິປ຺ຜາຣິກມ຺ປິ ຊວນໍ ວິຍ ອເນກກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ອປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ທຸພ຺ພລຕ຺ຕາ ນ ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕ ອາເສວນປຈ຺ຈຍຠາເວນ ປວຕ຺ເຕຍ຺ຍາຕິ ນ ອິມສ຺ສ ປາເຐ ອາເສວນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ປຣິຍາຍໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ ຍຖາ ‘‘ຜລຈິຕ຺ເຕສຸ ມຄ຺ຄງ຺ຄໍ ມຄ຺ຄປຣິຍາປນ຺ນ’’ນ຺ຕິ. ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ຕໂນມຕິ. ອຍມ຺ປິ ໂປຣາຓເກຫິ ອສໍວຓ຺ຓິຕຕ຺ຕາ ສາຘຸກໍ ອຸປປຣິກ຺ຂິຕພ຺ໂພ.

ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາຕິ ໂວຏ຺ຐພ຺ພນາວຊ຺ຊນານໍ ອນຕ຺ຖນ຺ຕຣຠາວໂຕ ‘‘ອາວຊ຺ຊນາ’’ອິຈ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕໍ, ໂວຏ຺ຐພ຺ພນຏ຺ຐາເນປີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ໂວຏ຺ຐພ຺ພນໍ ອາວຊ຺ຊນາເຍວ ອຕ຺ຖໂຕ ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕາເຫຕຸກກິຣິຍມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸຠາວໂຕ, ຕສ຺ມາ. ຕໍ ອາວຊ຺ຊນາ ວິຍ ສຕິ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ກາມາວຈຣກຸສລາກຸສລກິຣິຍຊວນານໍ ເອກນ຺ຕໂຕ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈຍຠາເວເນວ ວຕ຺ເຕຍ຺ຍ, ໂນ ອຎ຺ຎຖາຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ‘‘ໂວຏ຺ຐພ຺ພນໂຕ’’ຕິອາທິມາຫ. ຈຕຸນ຺ນນ຺ຕິ ມຸຎ຺ຉາມຣຓາສນ຺ນເວລາທີສຸ ມນ຺ທີຠູຕເວຄຕາຍ ຈຕ຺ຕາຣິປິ ຊວນານິ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຍເມຕສ຺ສ ສຠາໂວຕິ ອາຣມ຺ມຓມຸເຂນປິ ຈິຕ຺ຕນິຍາມໍເຍວ ທສ຺ເສຕິ. ຍທິປິ ‘‘ຊວນາປາຣິປູຣິຍາ…ເປ… ຍຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ‘‘ອາວຊ຺ຊນາທີນໍ ປຈ຺ຈໂຍ ຠວິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕີ’’ຕິ ປນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຈິຕ຺ຕປ຺ປວຕ຺ຕິວເສນ ປຐມໂມຆວາຣໂຕ ເອຕສ຺ສ ນ ໂກຈິ ວິເສໂສ. ເຕເນວາຫ ‘‘ອຍມ຺ປິ…ເປ… ເຣຕພ຺ໂພ’’ຕິ. ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ເຕເຍວ ປວຕ຺ຕິຍໍ ‘‘ຠວງ຺ຄ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈມາເນ ນ ຕສ຺ສ ເຫຕຸວເສນ ເຠໂທຕິ ‘‘ສເຫຕຸກໍ ຠວງ຺ຄໍ ອເຫຕຸກສ຺ສ ຠວງ຺ຄສ຺ສ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໓.໑.໑໐໒) ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ, ວຸຕ຺ຕຎ຺ຈ, ຕສ຺ມາ ສເຫຕຸກໍ ຠວງ຺ຄນ຺ຕິ ຕທາຣມ຺ມຓໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ.

ສຠາວກິຈ຺ເຈຫິ ອຕ຺ຕໂນ ຜລສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ, ສຠາວກິຈ຺ຈານໍ ວາ ຜລຠູຕານໍ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ ສຠາວກິຈ຺ຈປຈ຺ຈຍຠາໂວ. ອປ຺ປຏິສິທ຺ຘໍ ທຏ຺ຐພ຺ພນ຺ຕິ ‘‘ທຸເຫຕຸກໂສມນສ຺ສສຫຄຕອສງ຺ຂາຣິກຊວນາວສາເນ ເອວາ’’ຕິ ອິມສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ອນຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ. ຍຖາ ຈ ອເຫຕຸກທຸເຫຕຸກປຏິສນ຺ຘິການໍ ຕິເຫຕຸກຊວນາວສາເນ ອເຫຕຸກທຸເຫຕຸກຕທາຣມ຺ມຓໍ ອປ຺ປຏິສິທ຺ຘໍ, ເອວໍ ຕິເຫຕຸກປຏິສນ຺ຘິກສ຺ສ ຕິເຫຕຸກຊວນານນ຺ຕຣໍ ທຸເຫຕຸກຕທາຣມ຺ມຓໍ, ທຸເຫຕຸກປຏິສນ຺ຘິກສ຺ສ ຈ ທຸເຫຕຸການນ຺ຕຣໍ ອເຫຕຸກຕທາຣມ຺ມຓໍ ອປ຺ປຏິສິທ຺ຘໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ‘‘ຕິເຫຕຸກກມ຺ມໍ ຕິເຫຕຸກມ຺ປິ ທຸເຫຕຸກມ຺ປິ ອເຫຕຸກມ຺ປິ ວິປາກໍ ເທຕີ’’ຕິ (ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ໔໙໘) ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຣິປຸຓ຺ຓວິປາກສ຺ສາຕິ ອິມິນາປິ ຕິເຫຕຸກຊວນໂຕ ຍຖາວຸຕ຺ຕຕທາຣມ຺ມຓສ຺ສ ອປ຺ປຏິສິທ຺ຘໍເຍວ ສາເຘຕິ. ນ ຫິ ປຈ຺ຈຍນ຺ຕຣສາມຄ຺ຄິຍາ ອສຕິ ຕທາຣມ຺ມຓໍ ສພ຺ພໍ ອວິປຈ຺ຈນ຺ຕໍ ກມ຺ມໍ ປຣິປຸຓ຺ຓວິປາກໍ ໂຫຕີຕິ. ມຸຂນິທສ຺ສນມຕ຺ຕເມວ ຍຖາວຸຕ຺ຕຕທາຣມ຺ມຓປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ອວິຠາວິຕຕ຺ຕາ. ຕິເຫຕຸກາທິກມ຺ມສ຺ສ ຫິ ອຸກ຺ກຏ຺ຐສ຺ສ ຕິເຫຕຸກກມ຺ມສ຺ສ ໂສຬສ, ອິຕຣສ຺ສ ທ຺ວາທສ, ອຸກ຺ກຏ຺ຐສ຺ເສວ ທຸເຫຕຸກກມ຺ມສ຺ສ ທ຺ວາທສ, ອິຕຣສ຺ສ ອຏ຺ຐາຕິ ເອວໍ ໂສຬສວິປາກຈິຕ຺ຕາທີນິ ໂຍເຊຕພ຺ພານິ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ປຣິປຸຓ຺ຓວິປາກສ຺ສ ປຏິສນ຺ຘິຊນກກມ຺ມສ຺ສ ວເສນ ວິປາກວິຠາວນາຍ ມຸຂນິທສ຺ສນມຕ຺ຕເມເວຕໍ, ຕສ຺ມາ.

ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາຕິ ນານາກມ຺ມໂຕ ຕທາຣມ຺ມຓຸປ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ອິໂຕ ອຎ຺ຎຖາປິ ສມ຺ຠວໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ອຸເປກ຺ຂາ…ເປ… ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ເກນ ກິຈ຺ເຈນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ? ຕທາຣມ຺ມຓກິຈ຺ຈໍ ຕາວ ນ ໂຫຕິ ຊວນາຣມ຺ມຓສ຺ສ ອນາລມ຺ພຓໂຕ, ນາປິ ສນ຺ຕີຣຓກິຈ຺ຈໍ ຕຖາ ອປ຺ປວຕ຺ຕນໂຕ, ປຏິສນ຺ຘິຈຸຕີສຸ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖິ, ປາຣິເສສໂຕ ຠວງ຺ຄກິຈ຺ຈນ຺ຕິ ຍຸຕ຺ຕໍ ສິຍາ. ນ ຫິ ປຏິສນ຺ຘິຠູຕໍເຍວ ຈິຕ຺ຕໍ ‘‘ຠວງ຺ຄ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ.

ຕນ຺ນິນ຺ນນ຺ຕິ ອາປາຖຄຕວິສຍນິນ຺ນໍ ອາວຊ຺ຊນນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອຎ຺ຎສ຺ສ ວິຍ ປຐມຊ຺ຌານາທິກສ຺ສ ວິຍ. ເອຕສ຺ສປິ ສາວຊ຺ຊນຕາຍ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຕທຕ຺ຖາຕິ ເອຕ຺ຖ ຕໍ-ສທ຺ເທນ ນິໂຣຘໍ ປຈ຺ຈາມສຕິ. ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາຕິ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ. ຕນ຺ຕິ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນໍ. ຕສ຺ສ ນິໂຣຘສ຺ສ. ຕຖາ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ‘‘ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີ’’ຕິ ປທສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ວິວຣຕິ. ຍຖາວຸຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣາ. ໂວທານໍ ທຸຕິຍມຄ຺ຄາທີນໍ ປຸເຣຈາຣິກຎາຓໍ. ເອເຕສນ຺ຕິ ອຣິຍມຄ຺ຄຈິຕ຺ຕມຄ຺ຄານນ຺ຕຣຜລຈິຕ຺ຕານໍ. ເອຕສ຺ສາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕວິປາກຈິຕ຺ຕສ຺ສ.

ອຸປນິສ຺ສຍໂຕ ຕສ຺ເສວ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທິວິປາກສ຺ສ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ຈກ຺ຂາທີນໍ ທສ຺ສນາທິອຕ຺ຖໂຕ ທສ຺ສນາທິຜລໂຕ, ທສ຺ສນາທິປ຺ປໂຍຊນໂຕ ວາ. ປຸຣິມຈິຕ຺ຕານິ ອາວຊ຺ຊນາທີນິ. ວຕ຺ຖນ຺ຕຣຣຫິຕຕ຺ເຕ ທສ຺ເສຕພ຺ເພ ວຕ຺ຖນ຺ຕເຣ ວິຍ ອາຣມ຺ມຓນ຺ຕເຣປິ ນ ວຕ຺ຕຕີຕິ ‘‘ວຕ຺ຖາຣມ຺ມຓນ຺ຕຣຣຫິຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຍທິ ວິປາເກນ ກມ຺ມສຣິກ຺ເຂເນວ ຠວິຕພ຺ພໍ, ເອວໍ ສຕິ ອິມສ຺ມິໍ ວາເຣ ອເຫຕຸກວິປາການໍ ອສມ຺ຠໂວ ເອວ ສິຍາ ເຕສໍ ອກມ຺ມສຣິກ຺ຂກຕ຺ຕາຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ມນສິ ກຕ຺ວາ ອາຫ ‘‘ອເຫຕຸການໍ ປນາ’’ຕິ. ອຠິນິປາຕມຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ວິຎ຺ຎາຓານໍ ກິຈ຺ຈມາຫ. ເຕ ຫິ ອາປາຖຄເຕສຸ ຣູປາທີສຸ ອຠິນິປາຕນມຕ຺ເຕເນວ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນາທີນິ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ກຸສເລສຸ ກຸສລາກຸສລກິຣິເຍສຸປິ ວາ ວິຊ຺ຊມານາ ສສງ຺ຂາຣິກາສງ຺ຂາຣິກຕາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອສຣິກ຺ຂຕ຺ຕາ ປຫານາວຏ຺ຐານໂຕ ຈ ວິຣຸທ຺ຘາ ວິຍາຕິ ວິປາເກສຸ ສາ ຕທນຸກູລາ ສິຍາ, ສາ ປນ ມູລາຠາເວນ ນ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕານໍ ສວິສຍາຠິນິປຕນມຕ຺ຕາທິວຸຕ຺ຕີນໍ ນຕ຺ຖີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນ ສສງ຺ຂາຣິກວິຣຸທ຺ໂຘ’’ຕິອາທິ. ອຸຠເຍນປິ ເຕສໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໍ ອນຸຊານາຕິ ຍຖາ ‘‘ກຏຕ຺ຕາຣູປານ’’ນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ວິປາກຘມ຺ມຘມ຺ໂມ ວິປາກສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ. ວິປາກຘມ຺ມຘມ຺ເມ ຂນ຺ເຘ ອນິຈ຺ຈໂຕ ທຸກ຺ຂໂຕ ອນຕ຺ຕໂຕ ວິປສ຺ສຕິ, ອສ຺ສາເທຕິ ອຠິນນ຺ທຕິ, ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ຣາໂຄ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ໂທມນສ຺ສໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ກຸສລາກຸສເລ ນິຣຸທ຺ເຘ’’ຕິອາທິນາ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໓.໙໓) ວິປາກຕ຺ຕິເກ ວິຍ ສິຍາ ກຸສລຕ຺ຕິເກປິ ປາຬີຕິ ກຕ຺ວາ ‘‘ກຸສລຕ຺ຕິເກ ຈາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ‘‘ກຸສໂລ ຘມ຺ໂມ ອພ຺ຍາກຕສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ‘‘ເສກ຺ຂາ ວາ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ ວາ ກຸສລໍ ອນິຈ຺ຈໂຕ ທຸກ຺ຂໂຕ ອນຕ຺ຕໂຕ ວິປສ຺ສນ຺ຕິ, ກຸສເລ ນິຣຸທ຺ເຘ ວິປາໂກ ຕທາຣມ຺ມຓຕາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ກຸສລໍ ອສ຺ສາເທຕິ ອຠິນນ຺ທຕິ, ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ຣາໂຄ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ທິຏ຺ຐິ, ວິຈິກິຈ຺ຉາ, ອຸທ຺ຘຈ຺ຈໍ, ໂທມນສ຺ສໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອກຸສເລ ນິຣຸທ຺ເຘ ວິປາໂກ ຕທາຣມ຺ມຓຕາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອວິຊ຺ຊມານຕ຺ຕາ ເອວ ອວຈນນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ຕຕ຺ຖ ຍຸຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ວິປ຺ຜາຣິກຎ຺ຫີ’’ຕິອາທິນາ.

ເອຕ຺ຖ ເກຈິ ‘‘ຉຬງ຺ຄຸເປກ຺ຂາວໂຕປິ ກິຣິຍມຍຈິຕ຺ຕຕາຍ ກິຣິຍຊວນສ຺ສ ວິປ຺ຜາຣິກກິຣິຍຠາໂວ ນ ສກ຺ກາ ນິເສເຘຕຸນ຺ຕິ ນິທສ຺ສນຠາເວນ ປຓ຺ຓປຸຏມຸປນີຕໍ ອສມານໍ. ກິຣິຍຊວນານນ຺ຕຣໍ ຕທາຣມ຺ມຓາຠາວສ຺ສ ປາຬິຍໍ ອວຈນມ຺ປິ ອກາຣຓໍ ລພ຺ຠມານສ຺ສປິ ກຕ຺ຖຈິ ເກນຈິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ອວຈນໂຕ. ຕຖາ ຫິ ຘມ຺ມສງ຺ຄເຫ ອກຸສລນິທ຺ເທເສ ລພ຺ຠມາໂນປິ ອຘິປຕິ ນ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ມາ ກິຣິຍຊວນານນ຺ຕຣໍ ຕທາຣມ຺ມຓາຠາໂວ ວີມໍສິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ສຕິປິ ກິຣິຍມຍຕ຺ເຕ ສພ຺ພຕ຺ຖ ຕາທິຠາວປ຺ປຕ຺ຕານໍ ຂີຓາສວານໍ ຊວນຈິຕ຺ຕໍ ນ ອິຕເຣສໍ ວິຍ ວິປ຺ຜາຣິກໍ, ສນ຺ຕສຠາວຕາຍ ປນ ສນ຺ນິສິນ຺ນຣສໍ ສິຍາຕິ ຕສ຺ສ ປຓ຺ຓປຸຏໍ ທສ຺ສິຕໍ. ຘມ຺ມສງ຺ຄເຫ ອກຸສລນິທ຺ເທເສ ອຘິປຕິໂນ ວິຍ ປຏ຺ຐາເນ ກິຣິຍຊວນານນ຺ຕຣໍ ຕທາຣມ຺ມຓສ຺ສ ລພ຺ຠມານສ຺ສ ອວຈເນ ນ ກິຎ຺ຈິ ກາຣຓໍ ທິສ຺ສຕິ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ຕຕ຺ຖ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ເຫຏ຺ຐາ ທສ຺ສິຕນຍຕ຺ຕາ’’ຕິ (ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ໔໒໙). ນ ເຈຕ຺ຖ ທສ຺ສິຕນຍຕ຺ຕາຕິ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ ວິປາກຘມ຺ມຘມ຺ເມຫິ ກຸສລາກຸສເລຫິ ອຕໍສຠາວານໍ ນຍທສ຺ສນສ຺ສ ອຍຸຊ຺ຊມານກຕ຺ຕາ. ອປິຈ ຕຕ຺ຖ ວີມໍສາຍ ເກສຸຈິ ສພ຺ເພສຎ຺ຈ ອຘິປຕີນໍ ອຠາວໂຕ ເອກຣສໍ ເທສນໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຸທ຺ຘໂຏ’’ຕິ ຈ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ, ອິຘ ປນ ນ ຕາທິສໍ ອວຈເນ ກາຣຓໍ ລພ຺ຠຕີຕິ ‘‘ອວຈເນ ກາຣຓໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອຘິປ຺ປາເຍນາຕິ ອກຸສລານນ຺ຕຣໍ ສເຫຕຸກຕທາຣມ຺ມຓໍ ນຕ຺ຖີຕິ ຕສ຺ສ ເຖຣສ຺ສ ມຕິມຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ກຸສລາກຸສເລ ນິຣຸທ຺ເຘ ສເຫຕຸໂກ ວິປາໂກ ຕທາຣມ຺ມຓຕາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໓.໑.໙໘) ວຈນໂຕ ປນ ອກຸສລານນ຺ຕຣໍ ສເຫຕຸກຕທາຣມ຺ມຓມ຺ປິ ວິຊ຺ຊຕິເຍວາຕິ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ວທນ຺ຕສ຺ສ ຍຸຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓວເສນາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ນ ເອຕ຺ຖ ກາຣຓໍ ທິສ຺ສຕີຕິ ເອເຕນ ຕິເຫຕຸກຊວນານນ຺ຕຣໍ ຕິວິຘມ຺ປິ ຕທາຣມ຺ມຓໍ ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເຍນ ອຘິປ຺ປາເຍນາຕິ ປຐມເຖເຣນ ຕາວ ເອເກນ ກມ຺ມຸນາ ອເນກຕທາຣມ຺ມຓໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕມານໍ ກມ຺ມວິເສສາຠາວາ ຕໍຕໍຊວນສງ຺ຂາຕປຈ຺ຈຍວິເສເສນ ວິສິຏ຺ຐໍ ໂຫຕີຕິ ອິມິນາ ອຘິປ຺ປາເຍນ ຊວນວເສນ ຕທາຣມ຺ມຓສ຺ສ ສສງ຺ຂາຣາທິວິຘານໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ວິປາເກນ ນາມ ກມ຺ມສຣິກ຺ເຂນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ນ ກມ຺ມວິຣຸທ຺ຘສຠາເວນ. ອຎ຺ຎຖາ ອນິຏ຺ຐປ຺ປສງ຺ໂຄ ສິຍາຕິ ເອວມຘິປ຺ປາເຍນ ທຸຕິຍຕ຺ເຖໂຣ ກມ຺ມວເສເນວ ຕທາຣມ຺ມຓວິເສສໍ ອາຫ. ຎາຓສ຺ສ ຊຈ຺ຈນ຺ຘາທິທຸຄ຺ຄຕິວິປຕ຺ຕິນິມິຕ຺ຕປຏິປກ຺ຂຕາ ວິຍ ສຸຄຕິວິປຕ຺ຕິນິມິຕ຺ຕປຏິປກ຺ຂຕາປິ ສິຍາຕິ ມຎ຺ຎມາໂນ ຕຕິຍຕ຺ເຖໂຣ ‘‘ຕິເຫຕຸກກມ຺ມໂຕ ທຸເຫຕຸກປຏິສນ຺ຘິມ຺ປິ ນານຸຊານາຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ນເຍນ ເຕສຸ ວາເທສຸ ອຘິປ຺ປາຍາວິໂຣຘວເສນ ຍຸຕ຺ຕໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ມຫາປກຣເຓ ອາຄຕປາຬິຍາຕິ ‘‘ສເຫຕຸໂກ ຘມ຺ໂມ ອເຫຕຸກສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໓.໑.໑໐໒) ອິມສ຺ສ ວິຠງ຺ເຄ ‘‘ສເຫຕຸກໍ ຠວງ຺ຄໍ ອເຫຕຸກສ຺ສ ຠວງ຺ຄສ຺ສ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ, ສເຫຕຸກາ ຂນ຺ຘາ ວຸຏ຺ຐານສ຺ສ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ ເອວມາທິນາ ປຏ຺ຐາເນ ສເຫຕຸກທຸກາທີສຸ ອາຄຕປາຬິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ກາມາວຈຣກຸສລວິປາກວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຣູປາວຈຣາຣູປາວຈຣວິປາກກຖາວຓ຺ຓນາ

໔໙໙. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ວິຊ຺ຊມານານໍ ຉນ຺ທາທີນນ຺ຕິ ເອເຕນ ວິປາກຊ຺ຌາເນ ທຸກ຺ຂາປຏິປທາທິຠາວສ຺ສ ອວິຊ຺ຊມານຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ນ ຫິ ກຸສລຊ຺ຌານໍ ວິຍ ວິປາກຊ຺ຌານໍ ປຣິກມ຺ມວເສນ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕີຕິ. ນ ເຈຕ຺ຖ ປຏິປທາເຠໂທ ວິຍ ກຸສລານຸຣູໂປ ວິປາກສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓເຠໂທປິ ນ ປຣມຕ຺ຖິໂກ ສິຍາຕິ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ ເອກນ຺ເຕນ ສາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາ ອຣູປຘມ຺ມານໍ ວິປາກສ຺ສ ຈ ກມ຺ມນິມິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓຕາຍ ອຎ຺ຎຕ຺ຣາປິ ວິຊ຺ຊມານຕ຺ຕາ. ນານາກ຺ຂເຓສຸ ນານາຘິປເຕຍ຺ຍນ຺ຕິ ‘‘ຍສ຺ມິໍ ຂເຓ ຍໍ ຌານໍ ຍທຘິປຕິກໍ, ຕໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ຂເຓ ຕໍ ຌານໍ ເອກນ຺ເຕນ ຕທຘິປຕິກໍ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານສ຺ເສວາຕິ ຈ ປຏິປທາ ວິຍ ອຘິປຕໂຍ ນ ເອກນ຺ຕິກາຕິ ອິມເມວຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ.

ຣູປາວຈຣາຣູປາວຈຣວິປາກກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ໂລກຸຕ຺ຕຣວິປາກກຖາວຓ຺ຓນາ

໕໐໕. ຕຓ຺ຫາວິຊ຺ຊາທີຫິ ອາຫິຕວິເສສໍ ໂລກິຍກມ຺ມໍ ວິປາກຸປ຺ປາທນສມຕ຺ຖໍ ໂຫຕິ, ນ ອຎ຺ຎຖາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕຓ຺ຫາທີຫິ ອຠິສງ຺ຂຕ’’ນ຺ຕິ. ອິຕຣສ຺ສາຕິ ສຸຎ຺ຎຕາປ຺ປຓິຫິຕນາມຣຫິຕສ຺ສ. ໂຍ ສຸທ຺ຘິກປຏິປທາຍ ວິຠາວິໂຕ, ໂຍ ຈ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປຣິຍາເຍນ ອນິມິຕ຺ໂຕຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເຕເນວາຫ ‘‘ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນານນ຺ຕຣສ຺ສປິ ມຄ຺ຄສ຺ສາ’’ຕິອາທິ. ວຬຎ຺ຊນ…ເປ… ເຠໂທ ໂຫຕິ ມຄ຺ຄາຄມນວເສນາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ມຄ຺ຄານນ຺ຕຣຜລຈິຕ຺ຕສ຺ມິໍ ເຍວາ’’ຕິ ວຈນໍ ອເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ‘‘ສຸຎ຺ຎຕາທິນາມລາເຠ ສຕີ’’ຕິ ສາສງ຺ກໍ ອາຫ. ອນິມິຕ຺ຕນາມຎ຺ຈ ລຠຕິ ມຄ຺ຄາຄມນໂຕ ຜລສ຺ສ ນາມລາເຠ ວິເສສາຠາວໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຕາທິສາຍ ເອວາຕິ ຍາທິສາ ມຄ຺ເຄ ສທ຺ຘາ, ຕາທິສາຍ ເອວ ຜເລ ສທ຺ຘາຍ.

໕໕໕. ‘‘ກຕເມ ຘມ຺ມາ ນິຍ຺ຍານິກາ? ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຄ຺ຄາ’’ຕິ ວຈນໂຕ (ຘ. ສ. ໑໒໙໕, ໑໖໐໙) ອນິຍ຺ຍານິກປທນິທ຺ເທເສ ຈ ‘‘ຈຕູສຸ ຠູມີສຸ ວິປາໂກ’’ຕິ (ຘ. ສ. ໑໖໑໐) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ນ ນິປ຺ປຣິຍາເຍນ ຜລໍ ນິຍ຺ຍານສຠາວໍ, ນິຍ຺ຍານສຠາວສ຺ສ ປນ ວິປາໂກ ກິເລສານໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິປ຺ປຫານວເສນ ປວຕ຺ຕມາໂນ ປຣິຍາຍໂຕ ຕຖາ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອາຫ ‘‘ນິຍ຺ຍານິກສຠາວສ຺ສາ’’ຕິອາທິ. ປຎ຺ຈງ຺ຄິໂກ ຈາຕິ ເອເຕນ ມຄ຺ຄວິຠງ຺ເຄ ສພ຺ພວາເຣສຸປິ ຜລສ຺ສ ມຄ຺ຄປຣິຍາໂຍ ອາຄໂຕຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ອຣິຍມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ວິຊ຺ຊມານາສຸປິ ວິຣຕີສຸ ຕທວສິຏ຺ຐານໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ກາຣາປກງ຺ຄານໍ ອຕິເຣກກິຈ຺ຈຕາທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ປາຬິຍໍ ປຎ຺ຈງ຺ຄິໂກປິ ມຄ຺ໂຄ ອຸທ຺ຘໂຏຕິ. ເອວໍ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາປີຕິ ຍຖາ ມຄ຺ໂຄ, ເອວໍ ມຄ຺ຄໂພຊ຺ຌງ຺ຄວິຠງ຺ເຄສຸ ຜເລສຸ ຈ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ ອຸທ຺ຘຏາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ໂລກຸຕ຺ຕຣວິປາກກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ກິຣິຍາພ຺ຍາກຕກຖາວຓ຺ຓນາ

໕໖໘. ປຸຣິມາ ປວຕ຺ຕີຕິ ມຫາກິຣິຍຈິຕ຺ຕປ຺ປວຕ຺ຕິໍ ອາຫ. ຕາຍ ຫິ ຂີຓາສໂວ ເອວໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຕິ. ເຕເນວາຫ ‘‘ອິທໍ ປນ ຈິຕ຺ຕໍ ວິຈາຣຓປຎ຺ຎາຣຫິຕ’’ນ຺ຕິ. ເອວນ຺ຕິ ຍຖາ ໂສຕທ຺ວາເຣ, ເອວໍ ຆານທ຺ວາຣາທີສຸປິ ມຫາກິຣິຍຈິຕ຺ເຕຫິ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ວິສເຍ ອິທມຕ຺ຖິກຕາຍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນາຍ ອິທໍ ຈິຕ຺ຕໍ ວຕ຺ຕຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ປຎ຺ຈທ຺ວາຣານຸຄຕໍ ຫຸຕ຺ວາ ລພ຺ຠມານນ຺ຕິ ປຎ຺ຈທ຺ວາເຣ ປວຕ຺ຕມຫາກິຣິຍຈິຕ຺ຕານໍ ປິຏ຺ຐິວຏ຺ຏກຠາເວນ ອິມສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປວຕ຺ຕິໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ປຎ຺ຈທ຺ວາເຣ ເອວ ວາ ອິທເມວ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ໂລລຸປ຺ປ…ເປ… ຠູຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປຎ຺ຈທ຺ວາເຣ ປຐມໍ ອິມິນາ ຈິຕ຺ເຕນ ໂສມນສ຺ສິໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ມຫາກິຣິຍຈິຕ຺ເຕຫິ ຕໍ ຕໍ ອຕ຺ຖໍ ວິຈິໂນຕີຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ ວິຍ ທິສ຺ສຕິ. ປຸພ຺ເພເຍວ ປນ ມໂນທ຺ວາຣິກຈິຕ຺ເຕນ ປຘານສາຣຸປ຺ປຏ຺ຐານາທິໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທນ຺ຕສ຺ສ ປຎ຺ຈທ຺ວາເຣ ຕາທິສສ຺ເສວ ຕາທິເສສຸ ຣູປາທີສຸ ອິທໍ ຈິຕ຺ຕໍ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ວທນ຺ຕິ. ອຍມ຺ປິ ອຕ຺ໂຖ ປຎ຺ຈທ຺ວາເຣ ເອວ ປວຕ຺ຕໍ ໂລລຸປ຺ປຕຓ຺ຫາປຫານາທິປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາເຫຕຸ ຍຖາວຸຕ຺ຕກາຣຓຠູຕໍ ຊາຕນ຺ຕິ ເອວໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ. ເອວຎ຺ຈ ສຕິ ອິມສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠູຕາ ປຸຣິມາ ປວຕ຺ຕີຕິ ອິທມ຺ປິ ວຈນໍ ສມຕ຺ຖິຕໍ ໂຫຕິ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ປຎ຺ຈທ຺ວາເຣ ອິມິນາ ຈິຕ຺ເຕນ ໂສມນສ຺ສຸປ຺ປາທນມຕ຺ຕໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ນ ຫາສຸປ຺ປາທນໍ ປຎ຺ຈທ຺ວາຣິກຈິຕ຺ຕານໍ ອວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຊນກຕ຺ຕາ, ມໂນທ຺ວາເຣ ປນ ຫາສຸປ຺ປາທນໍ ໂຫຕິ. ເຕເນວ ຫິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປຎ຺ຈທ຺ວາເຣ ‘‘ໂສມນສ຺ສິໂຕ ໂຫຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ວຸຕ຺ຕໍ, ມໂນທ຺ວາເຣ ຈ ‘‘ຫາສຍມານ’’ນ຺ຕິ. ອິມິນາ ຫສິຕຸປ຺ປາທຈິຕ຺ເຕນ ປວຕ຺ຕິຍມານມ຺ປິ ຠຄວໂຕ ສິຕກຣຓໍ ປຸພ຺ເພນິວາສອນາຄຕໍສສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓານໍ ອນຸວຕ຺ຕກຕ຺ຕາ ຎາຓານຸປຣິວຕ຺ຕິເຍວາຕິ. ເອວໍ ປນ ຎາຓານຸປຣິວຕ຺ຕິຠາເວ ສຕິ ນ ໂກຈິ ປາຬິອຏ຺ຐກຖານໍ ວິໂຣໂຘ, ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ເຕສໍ ຎາຓານໍ ຈິຓ຺ຓປຣິຍນ຺ເຕ ອິທໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອວສ຺ສຎ຺ຈ ເອຕໍ ເອວໍ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ, ອຎ຺ຎຖາ ອາວຊ຺ຊນຈິຕ຺ຕສ຺ສປິ ຠຄວໂຕ ປວຕ຺ຕິ ນ ຍຸຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ຕສ຺ສປິ ຫິ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິສມຸຏ຺ຐາປກຠາວສ຺ສ ນິຈ຺ຉິຕຕ຺ຕາ, ນ ຈ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິສມຸຏ຺ຐາປກຕ຺ເຕ ຕໍສມຸຏ຺ຐິຕາຍ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ກາຍກມ຺ມາທິຠາວໍ ອາວຊ຺ຊນຠາໂວ ວິພນ຺ຘຕີຕິ.

ຕໂຕ ເອວາຕິ ມູລາຠາເວນ ນ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕຕ຺ຕາ ເອວ. ‘‘ອເຫຕຸການໍ ຌານງ຺ຄານິ ພລານິ ຈາ’’ຕິ ສມ຺ປິຓ຺ຑນຕ຺ໂຖ ຌານງ຺ຄານິ ຈາຕິ ຈ-ສທ຺ໂທ. ຍທິ ອປຣິປຸຓ຺ຓຕ຺ຕາ ພລຠາວສ຺ສ ອິມສ຺ມິໍ ອເຫຕຸກທ຺ວເຍ ພລານິ ອນຸທ຺ທິຏ຺ຐານິ ອສງ຺ຄຫິຕານິ ຈ, ອຖ ກສ຺ມາ ນິທ຺ທິຏ຺ຐານີຕິ ອາຫ ‘‘ຍສ຺ມາ ປນາ’’ຕິອາທິ. ສມ຺ມາ ນິຍ຺ຍານິກສຠາວານໍ ກຸສລານໍ ປຏິຠາຄຠູໂຕ ວິປາໂກປິ ຜລໍ ວິຍ ຕໍສຠາໂວ ສິຍາຕິ ສເຫຕຸກວິປາກຈິຕ຺ຕານິ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ກິຣິຍຈິຕ຺ຕກຕຕ຺ຕາ ວາ ‘‘ມຫາກິຣິຍຈິຕ຺ເຕສູ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຖ ວາ ມຫາກິຣິຍຈິຕ຺ເຕສຸຈາຕິ ຈ-ສທ຺ເທນ ສເຫຕຸກວິປາກຈິຕ຺ຕານິປິ ຄຫິຕານີຕິ ເວທິຕພ຺ພານິ.

໕໗໔. ‘‘ອິນ຺ທ຺ຣິຍ …ເປ… ອິມສ຺ສານນ຺ຕຣໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ເຕສໍ ຎາຓານໍ ກາມາວຈຣຕ຺ຕາ. ອິຕເຣສໍ ມຫຄ຺ຄຕຕ຺ຕາ ‘‘ປຣິກມ຺ມານນ຺ຕຣານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໕໗໗. ອາຫິໂຕ ອຫໍ ມາໂນ ເອຕ຺ຖາຕິ ອຕ຺ຕາ, ໂສ ເອວ ຠວຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ນ ປຣປຣິກປ຺ປິໂຕ ວິຍ ນິຈ຺ໂຈຕິ ອຕ຺ຕຠາໂວ. ອຕ຺ຕາຕິ ວາ ທິຏ຺ຐິຄຕິເກຫິ ຄເຫຕພ຺ພາກາເຣນ ຠວຕິ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ອຕ຺ຕຠາໂວ.

ກິຣິຍາພ຺ຍາກຕກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທກຓ຺ຑວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.