໑. ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທກຓ຺ຑໍ

ຕິກມາຕິກາປທວຓ຺ຓນາ

໑. ເຕນາຕິ ເວທນາສທ຺ເທນ. ສພ຺ພປເທຫີຕິ ຕີຫິ ປເທຫິ ລທ຺ຘນາໂມ ໂຫຕິ ອວຍວຘມ຺ເມນາປິ ສມຸທາຍສ຺ສ ອປທິສິຕພ຺ພໂຕ ຍຖາ ‘‘ສມໍ ຈຸຓ຺ຓ’’ນ຺ຕິ. ໂຈທໂກ ຍຖາຘິປ຺ເປຕມຕ຺ຖໍ ອປ຺ປຏິປຊ຺ຊມາໂນ ວິຠຕ຺ຕິອນ຺ຕສ຺ເສວ ປທຠາວໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ‘‘ນນຸ ສຸຂາຍາ’’ຕິອາທິນາ ໂຈເທຕິ. ອິຕໂຣ ‘‘ອຘິປ຺ເປຕປ຺ປກາຣຕ຺ຖຄມກສ຺ສາ’’ຕິອາທິນາ ອຕ຺ຕໂນ ອຘິປ຺ປາຍໍ ວິວຣຕິ. ເຕນ ‘‘ວາກ຺ຍໍ ອິຘ ປທນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເຫຕຸປທສເຫຕຸກປທາທີຫີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ນເຫຕຸປທອເຫຕຸກປທເຫຕຸສມ຺ປຍຸຕ຺ຕປທານິ ເຫຕຸວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕປທມ຺ປິ ວາ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ.

ອຸຠເຍກປທວເສນາຕິ ອຸຠຍປທວເສນ ເຫຕຸທຸກສມ຺ພນ຺ໂຘ, ເອກປທວເສນ ສເຫຕຸກທຸກສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕຖາຕິ ອຸຠເຍກປທວເສນ. ເອຕ຺ຖ ຈ ສເຫຕຸກເຫຕຸສມ຺ປຍຸຕ຺ຕທຸກາຕິອາທິນາ ຍຖາ ເຫຕຸໂຄຈ຺ຉເກ ປຐມທຸກສມ຺ພນ຺ຘາ ທຸຕິຍຕຕິຍທຸກາ, ປຐມທຸກທຸຕິຍທຸກສມ຺ພນ຺ຘາ ຈຕຸຕ຺ຖຉຏ຺ຐທຸກາ, ປຐມທຸກຕຕິຍທຸກສມ຺ພນ຺ໂຘ ປຎ຺ຈໂມ ທຸໂກ, ເອວໍ ອາສວໂຄຈ຺ຉກາທີສຸປີຕິ ນຍໍ ທສ຺ເສຕິ. ສກ຺ກາ ຫິ ອິມິນາວ ນເຍນ ເຕສຸປິ ທຸກນ຺ຕຣສມ຺ພນ຺ໂຘ ວິຎ຺ຎາຕຸໍ, ເກວລໍ ປນ ອາສວໂຄຈ຺ຉກາທີສຸ ທຸຕິຍທຸກຕຕິຍທຸກສມ຺ພນ຺ໂຘ ໂອສານທຸໂກ, ກິເລສໂຄຈ຺ຉເກ ຈ ທຸຕິຍຈຕຸຕ຺ຖທຸກສມ຺ພນ຺ໂຘຕິ. ຘມ຺ມານໍ ສາວເສສນິຣວເສສຠາເວນ ຕິກທຸການໍ ສປ຺ປເທສນິປ຺ປເທສຕາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເຍຫິ ຕິກທຸກາ ສາວເສສາຕິ ປທິສ຺ສນ຺ຕິ ອປທິສ຺ສນ຺ຕິ, ເຕ ອສງ຺ຄຫິຕຘມ຺ມາປເທໂສ. ເອວໍ ສຕິ ‘‘ອສງ຺ຄຫິໂຕ’’ຕິ ວິເສສນໍ ກິມຕ຺ຖິຍນ຺ຕິ? ເອຕສ຺ເສວຕ຺ຖສ຺ສ ປາກຏກຣຓຕ຺ຖໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອຖ ວາ ປທິສ຺ສຕິ ເອເຕນ ສມຸທາໂຍຕິ ປເທໂສ, ອວຍໂວ. ‘‘ສາມຎ຺ຎໂຊຕນາ ວິເສເສ ອວຕິຏ຺ຐຕີ’’ຕິ ຍຖາຘິປ຺ເປຕໍ ວິເສສໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອສງ຺ຄຫິໂຕ’’ຕິ ອາຫ.

ອນວຊ຺ຊຕ຺ໂຖ ອວຊ຺ຊວິຣຫຕ຺ໂຖ. ນາມໍ ສຎ຺ຎາ, ກິຣິຍາ ກຣຓໍ, ປໂຍຊນໍ ຣຖຣຖງ຺ຄວິຠາວເນນ ເຕສໍ ປກາຣໂຕ ໂຍຊນໍ. ກຸເສນ ຎາເຓນ ລາຕພ຺ພາຕິ ກຸສລາຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານໍ ຕາວ ໂຫຕຸ, ຎາຓວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕານໍ ກຖນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຎາຓວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕານມ຺ປີ’’ຕິອາທິ. ຎາຓວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕາປິ ຫິ ຎາເຓເນວ ປວຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ຫິຕສຸຂເຫຕຸຠູຕາຍ ປວຕ຺ຕິຍາ ປຎ຺ຎວນ຺ຕານໍ ປຏິປຕ຺ຕິຠາວໂຕ. ນ ຫິ ອນ຺ຕເຣນ ໂຍນິໂສມນສິກາຣໍ ກຸສລຸປ຺ປຕ຺ຕິ ອຕ຺ຖີຕິ. ‘‘ຍທິ ກຸສລສ຺ສ ອຸຠຍຠາຄຄຕໍ ສໍກິເລສລວນໍ ປາກຏໍ ສິຍາ, ກຸສາ ວິຍ ລຸນນ຺ຕີຕິ ກຸສລາຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ຍຸຕ຺ໂຕ ສິຍາ’’ຕິ ໂກຈິ ວເທຍ຺ຍາຕິ ອາສງ຺ກາຍ ອາຫ ‘‘ສມ຺ມປ຺ປຘານທ຺ວຍໍ ວິຍາ’’ຕິ.

ນ ຈາຕິອາທິນາ ‘‘ສຠາວໍ ຘາເຣນ຺ຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ກຕ຺ຕຸກມ຺ມສ຺ສ ຈ ເຠໂທ ນຕ຺ຖິ, ກປ຺ປນາສິທ຺ໂຘ ເອວ ປນ ເຠໂທຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຕຕ຺ຖ ນາມວເສນ ວິຎ຺ຎາຕາວິຎ຺ຎາເຕຕິ ເຍສໍ ‘‘ຘມ຺ມາ’’ຕິ ອິມິນາ ປຣິຍາເຍນ ອວິຎ຺ຎາຕາ ສຠາວາ, ‘‘ສຠາວໍ ຘາເຣນ຺ຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ຈ ປຣິຍາເຍນ ວິຎ຺ຎາຕາ, ເຕສໍ ວເສນ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ປຐໂມ ອຕ຺ໂຖ ສງ຺ຂຕາສງ຺ຂຕຘມ຺ມວເສນ ວຸຕ຺ໂຕ, ທຸຕິໂຍ ສງ຺ຂຕວເສນ, ຕຕິໂຍ ສງ຺ຂຕາສງ຺ຂຕປຎ຺ຎຕ຺ຕິຘມ຺ມວເສນາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ກຸສລປຏິເສຘນໍ ກຸສລາຠາໂວ ເອວ. ອຠາໂວ ຫິ ສຕ຺ຕາປຏິເສໂຘຕິ. ຘມ຺ໂມຕິ ສຠາວຘມ຺ໂມ. ອກຸສລວຈເນນ ນ ໂກຈິ ອຕ຺ໂຖ ສຠາວຘມ຺ມສ຺ສ ອໂພຘກຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຖ ສິຍາ ອກຸສລວຈເນນ ໂກຈິ ອຕ຺ໂຖ ອສຠາວຘມ຺ມໂພຘກຕ຺ເຕປິ ‘‘ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຘມ຺ມາ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ, ເອວໍ ສຕິ ‘‘ອນພ຺ຍາກຕາ’’ຕິ ຈ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ, ຕໂຕ ຈາຍໍ ຈຕຸກ຺ໂກ ອາປຊ຺ຊຕິ, ນ ຕິໂກ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ທຸກຈຕຸກ຺ກຠາໂວ ອນພ຺ຍາກຕໂວຫາໂຣ ຈ ນຕ຺ຖິ, ໂສ ຈ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອຠາວມຕ຺ຕວຈເນ ອາປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມາ. ສຠາວຘາຣຓາທີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ‘‘ຘາຣີຍນ຺ຕິ ປຈ຺ຈເຍຫີ’’ຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ສງ຺ຄຫິໂຕ. ເຎຍ຺ຍປຣິຍາເຍນ ປນ ຘມ຺ມ-ສທ຺ເທນາຍໍ ໂທໂສຕິ ນນຸ ອເຎຍ຺ຍປຣິຍາເຍປິ ຘມ຺ມ-ສທ຺ເທ ນ ໂກຈິ ໂທໂສຕິ? ນ, ວຸຕ຺ຕໂທສານຕິວຕ຺ຕນໂຕ.

ປາຣິເສເສນາຕິ ເອຕ຺ຖ ນນຸ ອຍມກາໂຣ ນ-ອຕ຺ຖຕ຺ຕຍສ຺ເສວ ໂຊຕໂກ, ອຖ ໂຂ ‘‘ອເຫຕຸກາ ຘມ຺ມາ, ອຠິກ຺ຂຸໂກ ອາວາໂສ’’ຕິ ຕໍໂຍຄນິວຕ຺ຕິຍາ, ‘‘ອປ຺ປຈ຺ຈຍາ ຘມ຺ມາ’’ຕິ ຕໍສມ຺ພນ຺ຘິຠາວນິວຕ຺ຕິຍາ. ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນຎ຺ຫິ ປຈ຺ຈຍສມ຺ພນ຺ຘີຕິ ອປ຺ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ອສມ຺ພນ຺ຘິຕາ ເອຕ຺ຖ ໂຊຕີຍຕິ. ‘‘ອນິທສ຺ສນາ ຘມ຺ມາ’’ຕິ ຕໍສຠາວນິວຕ຺ຕິຍາ. ນິທສ຺ສນຎ຺ຫິ ທຏ຺ຐພ຺ພຕາ. ອຖ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ ນິທສ຺ສນໍ, ຕຄ຺ຄຍ຺ຫຠາວນິວຕ຺ຕິຍາ, ຕຖາ ‘‘ອນາສວາ ຘມ຺ມາ’’ຕິ. ‘‘ອປ຺ປຏິຆາ ຘມ຺ມາ ອນາຣມ຺ມຓາ ຘມ຺ມາ’’ຕິ ຕໍກິຈ຺ຈນິວຕ຺ຕິຍາ. ‘‘ອຣູປິໂນ ຘມ຺ມາ ອເຈຕສິກາ ຘມ຺ມາ’’ຕິ ຕພ຺ຠາວນິວຕ຺ຕິຍາ. ຕທຎ຺ຎຕາ ຫິ ເອຕ຺ຖ ປກາສີຍຕິ. ‘‘ອມນຸສ຺ໂສ’’ຕິ ຕພ຺ຠາວມຕ຺ຕນິວຕ຺ຕິຍາ. ມນຸສ຺ສຕ຺ຕມຕ຺ຕໍ ນຕ຺ຖິ ອຎ຺ຎໍ ສມານນ຺ຕິ ສທິສຕາ ເຫຕ຺ຖ ສູຈິຍຕິ. ‘‘ອສມໂຓ ສມຓປຏິຎ຺ໂຎ ອປຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ຕໍສມ຺ຠາວນຄຸຓນິວຕ຺ຕິຍາ. ຄຣຫາ ຫິ ເອຕ຺ຖ ຎາຍຕິ. ‘‘ກຈ຺ຈິ ນຸ ໂຠໂຕ ອນາມຍາ, ອນຸທຣາ ກຎ຺ຎາ’’ຕິ ຕທປ຺ປຠາວນິວຕ຺ຕິຍາ. ‘‘ອນຸປ຺ປນ຺ນາ ຘມ຺ມາ’’ຕິ ຕໍສທິສຠາວນິວຕ຺ຕິຍາ. ອຕີຕານຎ຺ຫິ ອຸປ຺ປນ຺ນປຸພ຺ພຕ຺ຕາ ອຸປາທິຘມ຺ມານຎ຺ຈ ປຈ຺ຈເຍກເທສນິປ຺ຜຕ຺ຕິຍາ ອາຣທ຺ຘຸປ຺ປາທຠາວໂຕ ກາລວິນິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ວິຊ຺ຊມານຕ຺ຕາ ອຸປ຺ປນ຺ນານຸກູລຕາ, ປເຄວ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນານນ຺ຕິ ຕພ຺ພິຘຸຣຠາໂວ ເອຕ຺ຖ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ‘‘ອເສກ຺ຂາ ຘມ຺ມາ’’ຕິ ຕທປຣິໂຍສານນິວຕ຺ຕິຍາ. ຕໍນິຏ຺ຐານຎ຺ເຫຕ຺ຖ ປກາສີຍຕີຕິ ເອວມເນເກສໍ ອຕ຺ຖານໍ ໂຊຕໂກ, ຕຕ຺ຖ ກິໍ ວຸຈ຺ຈເຕ ອຕ຺ຖທ຺ວຍເມວ ວຕ຺ວາ ປາຣິເສເສນາຕິ? ອິຕເຣສໍ ເອຕ຺ຖ ສຸວິທູຣຠາວໂຕ. ນ ຫິ ກຸສລວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕາທີນໍ ຘມ຺ມານໍ ອກຸສລຠາໂວ ຍຸຊ຺ຊຕິ.

ອກຸສລສທ຺ທສ຺ສ ອຸຈ຺ຈາຣຓານນ຺ຕຣໍ ວິເນຍ຺ຍານໍ ກຸສລປຏິປກ຺ຂຠູເຕ ອຕ຺ເຖ ປຏິປຕ຺ຕິຠາວໂຕ ຕຕ຺ຖ ນິຣຸຬ຺ຫຕາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ‘‘ວິຣຸທ຺ຘສຠາວຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ກິຈ຺ຈວິໂຣຘາທີນມ຺ປິ ຕທນ຺ໂຕຄຘຕ຺ຕາ, ວິຣຸທ຺ຘສຠາວຕ຺ເຕປິ ວິນາສກວິນາສິຕພ຺ພຠາໂວ ກຸສລາກຸສເລສຸ ນິຍໂຕຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕປ຺ປເຫຍ຺ຍຠາວໂຕ’’ຕິ ອາຫ. ອິຕຣຖາ ກຸສລານມ຺ປິ ອກຸສເລຫິ ປຫາຕພ຺ພຠາເວ ອຈ຺ຈນ຺ຕໍ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນກຸສລມູລຕ຺ຕາ ອປາຍປູຣກາ ເອວ ສຕ຺ຕາ ສິຍຸໍ. ຍໍ ປນ ‘‘ຘມ຺ມາປິ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຫາຕພ຺ພາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໒໔໐) ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ‘‘ຣູປໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ນ ຕຸມ຺ຫາກໍ, ຕໍ ປຊຫຖາ’’ຕິອາທີສຸ (ສໍ. ນິ. ໓.໓໓) ວິຍ ຕທາຣມ຺ມຓສໍກິເລສປ຺ປຫານວເສນ ປຣິຍາເຍນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຖາຫ ‘‘ນ ຫິ ກຸສລາ ອກຸສເລຫິ ປຫາຕພ຺ພາ’’ຕິ (ຘ. ສ. ມູລຏີ ໑).

ຜສ຺ສາທິວຈເນຫິ ຕໍນິທ຺ເທສຠູເຕຫິ. ຕພ຺ພຈນີຍຠາເວນາຕິ ເຕຫິ ‘‘ສຸຂາຍ ເວທນາຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ຘມ຺ມາ’’ຕິອາທິວຈເນຫິ ອຠິເຘຍ຺ຍຠາເວນ. ຍຖາ ອນວຊ຺ຊສຸຂວິປາກາທິອຕ຺ຖາ ກຸສລາທິວຈເນຫິ, ເອວໍ ອວິປາກຕ຺ຖາ ອພ຺ຍາກຕວຈເນນ ໂພຘິຕາ ເອວາຕິ ອາຫ ‘‘ອພ຺ຍາກຕວຈເນເນວ ຈາ’’ຕິ. ກາຣຓໍ ອວຕ຺ວາຕິ ອິຘ ວຸຕ຺ຕຠາເວນ ອນຸວຕ຺ຕມານຕ຺ຕາຕິ ກາຣຓໍ ອວຕ຺ວາ. ອຎ຺ຎາ…ເປ… ນິວາເຣຕພ຺ໂພຕິ ເອເຕນ ກຸສລາກຸສລສທ຺ທາ ວິຍ ກຸສລາກຸສລສຠາວານໍ ຕທຸຠຍວິປຣີຕສຠາວານໍ ຘມ຺ມານໍ ອພ຺ຍາກຕສທ຺ໂທ ໂພຘໂກຕິ ທສ຺ເສຕິ. ນ ຫິ ອວິປາກວຈນໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອກຸສລວຈນຎ຺ຈ ອວຸຕ຺ຕໍ. ຍໂຕ ອວິປາກວຈນສ຺ສ ອຘິກຕຠາໂວ ອກຸສລສ຺ສ ຈ ຕພ຺ພຈນີຍຠາເວນ ອກຖິຕຠາໂວ ສິຍາ, ຕສ຺ມາ ນ ອກຸສລານໍ ອພ຺ຍາກຕຕາຕິ ອຍໍ ອກຸສລານໍ ອນພ຺ຍາກຕຠາເວ ໂຍຊນາ.

ຕໍ ປຣິຫຣິຕຸນ຺ຕິ ອພ຺ຍາກຕນິວຕ຺ຕນມາຫ. ຍທິ ເອວໍ ‘‘ສຸຂວິປາການວຊ຺ຊາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ອນວຊ຺ຊາ ຫິ ພ຺ຍຠິຈາຣິຕາຍ ວິເສສິຕພ຺ພາຕິ? ນ, ສຸຂວິປາກວຈນສ຺ສ ວິເສສນຠາເວນ ອຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ. ສຸຂວິປາກວຈເນນ ຫິ ກຸສລຠາເວ ສມຕ຺ໂຕ ວິຎ຺ຎາຍຕິ, ອນວຊ຺ຊວຈນໍ ປເນຕ຺ຖ ກຸສລານໍ ອຄຣຫິຕພ຺ພຕາສງ຺ຂາຕໍ ກຎ຺ຈິ ວິເສສມາຫ. ເຕເນວ ຈ ຕສ຺ສ ວິເສສນຠາເວນ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ປວຕ຺ຕິສຸຂຕາທິທສ຺ສນຠາວໍ ສຍເມວ ວກ຺ຂຕີຕິ. ມໂນສມາຈາຣວິເສສຠູຕາ ຜລຘມ຺ມາ ວິເສເສນ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘາວຊ຺ຊາ ນາມ ໂຫນ຺ຕີຕິ ສມາຈາຣຕ຺ຕຍວເສນ ຕສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ອນວຊ຺ຊຘມ຺ມານໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຈ ເຕ ອນວເສສໂຕ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ວິຣຫິຕາວຊ຺ຊມຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອວຊ຺ຊວິນາສນຠາໂວ ທສ຺ສິໂຕ ກຓ຺ຫສຸກ຺ກຘມ຺ມານໍ ວຊ຺ຌຆາຕກຠາວສ຺ສ ນິຍຕຕ຺ຕາ. ສວິປາກຕາ ວິປາກຘມ຺ມຕາ. ສຸໂຂ ວິປາໂກ ເອເຕສນ຺ຕິ ສຸຂວິປາກາຕິ ອິມິນາ ສມາເສນ ກຸສລານໍ ສຸຂວິປາກວນ຺ຕຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ສາ ຈ ເນສໍ ນ ຕໍສມງ຺ຄິຕາຍ ອສຫວຕ຺ຕນໂຕຕິ ຕທຸປ຺ປາທນສມຕ຺ຖຕາຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສຸຂວິປາກວິປຈ຺ຈນສຠາວໍ ທສ຺ເສຕີ’’ຕິ. ຍຸຕ຺ຕເມຕນ຺ຕິ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ເຠທາຠາເວປິ ຍຖາວຸຕ຺ຕວຈນວຈນີຍຠາວສງ຺ຂາໂຕ ເຠໂທ ຕສ຺ມິໍ ອຠິເຘຍ຺ຍຕ຺ຖຠູເຕ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ອຸປຈາເຣນ ໂຫຕີຕິ ຍຸຕ຺ຕເມຕ຺ຖ ລກ຺ຂຓລກ຺ຂິຕພ຺ພຠາເວນ ເຠທວຈນໍ. ຠວຕິ ຫິ ສທ຺ທຕ຺ຖວິເສສມຕ຺ເຕນປິ ອຠິນ຺ເນ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ເຠທວຈນໍ ຍຖາ ‘‘ສິລາປຸຕ຺ຕກສ຺ສ ສຣີຣ’’ນ຺ຕິ.

ວິນາປິ ຠາວາຠິຘາຍິນາ ສທ຺ເທນ ຠາວປ຺ປຘາໂນ ນິທ຺ເທໂສ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອນວຊ຺ຊວຈເນນ ອນວຊ຺ຊຕ຺ຕໍ ອາຫາ’’ຕິ. ເອວຎ຺ເຈຕ຺ຖ ປທວິຄ຺ຄໂຫ ຄເຫຕພ຺ໂພ – ນ ອວຊ຺ຊໍ ອນວຊ຺ຊໍ, ອວຊ຺ຊປຏິປກ຺ຂຕາຍ ອຄຣຫິຕພ຺ພສຠາໂວ. ສຸໂຂ ວິປາໂກ ອສ຺ສາຕິ ສຸຂວິປາກໍ, ສຸຂວິປາກວິປຈ຺ຈນສມຕ຺ຖຕາ. ອນວຊ຺ຊຎ຺ຈ ຕໍ ສຸຂວິປາກຎ຺ຈາຕິ ອນວຊ຺ຊສຸຂວິປາກໍ, ຕໍ ລກ຺ຂຓໍ ເອເຕສນ຺ຕິ ອນວຊ຺ຊສຸຂວິປາກລກ຺ຂຓາ. ອຖ ວາ ປຸພ຺ເພ ວິຍ ອນວຊ຺ຊໍ, ວິປຈ຺ຈນໍ ວິປາໂກ, ສຸຂສ຺ສ ວິປາໂກ ສຸຂວິປາໂກ, ອນວຊ຺ຊຎ຺ຈ ສຸຂວິປາໂກ ຈ ອນວຊ຺ຊສຸຂວິປາກໍ ເອກຕ຺ຕວເສນ. ຕໍ ລກ຺ຂຓໍ ເອເຕສນ຺ຕິ ອນວຊ຺ຊສຸຂວິປາກລກ຺ຂຓາ. ກິໍ ປເນຕ຺ຖ ກາຣຓໍ ປທທ຺ວຍປຣິຄ຺ຄເຫ, ນນຸ ເອເກເນວ ປເທນ ອິຏ຺ຐປ຺ປສິທ຺ຘິ. ຍທິປິ ‘‘ອວຊ຺ຊຣຫິຕໍ ອນວຊ຺ຊ’’ນ຺ຕິ ອິມສ຺ມິໍ ປນ ປກ຺ເຂ ອພ຺ຍາກຕນິວຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ ສຸຂວິປາກຄ຺ຄຫຓໍ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ, ສຸຂວິປາກຄ຺ຄຫເຓ ປນ ກເຕ ອນວຊ຺ຊຄ຺ຄຫຓໍ ນ ກຕ຺ຕພ຺ພເມວ. ‘‘ອວຊ຺ຊປຏິປກ຺ຂາ ອນວຊ຺ຊາ’’ຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ປນ ປກ຺ເຂ ສຸຂວິປາກຄ຺ຄຫຓຎ຺ຈາຕິ ໂຈທນໍ ມນສິ ກຕ຺ວາ ອາຫ ‘‘ຕຕ຺ຖ ອນວຊ຺ຊວຈເນນາ’’ຕິອາທິ. ເຕນ ປວຕ຺ຕິສຸຂສຸຂວິປາກຕາອຕ຺ຕສຸທ຺ຘິວິສຸທ຺ຘວິປາກຕາອກຸສລອພ຺ຍາກຕສຠາວນິວຕ຺ຕິຣສປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານປທຏ຺ຐານວິເສສທີປນໂຕ ເອວໍ ວິປຸລປ຺ປໂຍຊນຕ຺ໂຖ ປທທ຺ວຍປຣິຄ຺ຄໂຫຕິ ທສ຺ເສຕິ. ສຸຂ-ສທ຺ທສ຺ສ ອິຏ຺ຐປຣິຍາຍຕາ ວິຍ ‘‘ນິພ຺ພານປຣມໍ ສຸຂໍ (ຘ. ປ. ໒໐໓-໒໐໔), ສຸຂາ ວິຣາຄຕາ ໂລເກ (ອຸທາ. ໑໑), ເຕສໍ ວູປສໂມ ສຸໂຂ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໒.໒໒໑, ໒໗໒) ສງ຺ຂາຣທຸກ຺ຂູປສມປຣິຍາຍຕາປິ ວິຊ຺ຊຕິ, ຕໍອວິປາກຕາຍ ປນ ອິຘ ສຸຂວິປາກຠາໂວ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ສງ຺ຂາ…ເປ… ນຕ຺ຖີ’’ຕິ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ເຕຠູມກກຸສລານມ຺ປິ ວິວຏ຺ຏສນ຺ນິສ຺ສຍຠາເວນ ປວຕ຺ຕິສຠາວຕ຺ຕາ ກິຎ຺ຈາປິ ສພ຺ເພ ກຸສລາ ສງ຺ຂາຣທຸກ຺ຂູປສມສຸຂນິປ຺ຜາທກາ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ, ຍຖາວຸຕ຺ຕສຸຂສ຺ສ ປນ ອວິປາກຠາວໂຕ ນ ເອເຕນ ປເທນ ກຸສລານໍ ສຸຂວິປາກຕາ ສມ຺ຠວຕີຕິ. ວິປກ຺ກຠາວມາປນ຺ເນສຸ ອຣູປຘມ຺ເມສຸ ນິຣຸຬ຺ຫຕ຺ຕາ ວິປາກ-ສທ຺ທສ຺ສ ‘‘ຍທິ ປນາ’’ຕິ ສາສງ຺ກໍ ວທຕິ.

ຍຖາສມ຺ຠວນ຺ຕິ ສຫ ອວຊ຺ເຊນາຕິ ສາວຊ຺ຊາ, ຄຣຫິຕພ຺ພຠາວຍຸຕ຺ຕາ. ເຕນ ເນສໍ ຄຣຫິຕພ຺ພສຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ອຎ຺ເຎປິ ອຕ຺ຖິ ທຸກ຺ຂຠາເວນ ຄຣຫິຕພ຺ພສຠາວາ ອກຸສລວິປາກາຕິ ສາວຊ຺ຊວຈນມຕ຺ເຕນ ເຕສມ຺ປິ ອກຸສລຕາປຕ຺ຕິໂທສໍ ທິສ຺ວາ ຕໍ ປຣິຫຣິຕຸໍ ທຸກ຺ຂວິປາກວຈນມາຫ. ອວຊ຺ຊ-ສທ຺ໂທ ວາ ຣາຄາທີສຸ ເອກນ຺ຕາກຸສເລສຸ ນິຣຸຬ຺ໂຫຕິ ຕໍສຫວຕ຺ຕິຘມ຺ມານໍ ເອວ ສາວຊ຺ຊຠາເວ ກຸສລາພ຺ຍາກເຕຫິ ອກຸສລານໍ ວິເສໂສ ສາວຊ຺ຊວຈເນເນວ ທສ຺ສິໂຕ. ອພ຺ຍາກເຕຫິ ປນ ວິສິຏ຺ຐໍ ກຸສລາກຸສລານໍ ສາຘາຣຓໍ ສວິປາກຕາລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ຕສ຺ມິໍ ລກ຺ຂເຓ ວິເສສທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ທຸກ຺ຂວິປາກລກ຺ຂຓໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິໂຕ ປຣໍ ‘‘ທຸກ຺ໂຂ ວິປາໂກ ເອເຕສນ຺ຕິ ທຸກ຺ຂວິປາກາ’’ຕິອາທິນາ ສຸຂວິປາກອນວຊ຺ຊກຸສລປທານໍ ຐາເນ ທຸກ຺ຂວິປາກສາວຊ຺ຊອກຸສລປທານິ ຐເປຕ຺ວາ ຍຖາວຸຕ຺ຕນເຍນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ໂຍຊນາ ຈ ສາວຊ຺ຊວຈເນນ ອກຸສລານໍ ປວຕ຺ຕິທຸກ຺ຂຕໍ ທສ຺ເສຕິ, ທຸກ຺ຂວິປາກວຈເນນ ວິປາກທຸກ຺ຂຕໍ. ປຸຣິມຎ຺ຫິ ອຕ຺ຕໂນ ປວຕ຺ຕິສຠາວວເສນ ລກ຺ຂຓວຈນໍ, ປຈ຺ຉິມໍ ກາລນ຺ຕເຣ ວິປາກຸປ຺ປາທນສມຕ຺ຖຕາຍາຕິ. ຕຖາ ປຸຣິເມນ ອກຸສລານໍ ອວິສຸທ຺ຘສຠາວຕໍ ທສ຺ເສຕິ, ປຈ຺ຉິເມນ ອວິສຸທ຺ຘວິປາກຕໍ. ປຸຣິເມນ ຈ ອກຸສເລ ກຸສລສຠາວໂຕ ນິວຕ຺ເຕຕິ, ປຈ຺ຉິເມນ ອພ຺ຍາກຕສຠາວໂຕ ສວິປາກຕ຺ຕທີປກຕ຺ຕາ ປຈ຺ຉິມສ຺ສ. ປຸຣິເມນ ວາ ອວຊ຺ຊວນ຺ຕຕາທສ຺ສນໂຕ ກິຈ຺ຈຏ຺ເຐນ ຣເສນ ອນຕ຺ຖຊນນຣສຕໍ ທສ຺ເສຕິ, ປຈ຺ຉິເມນ ສມ຺ປຕ຺ຕິອຕ຺ເຖນ ອນິຏ຺ຐວິປາກຣສຕໍ. ປຸຣິເມນ ຈ ອຸປຏ຺ຐານາກາຣຏ຺ເຐນ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາເນນ ສໍກິເລສປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານຕໍ, ປຈ຺ຉິເມນ ຜລຏ຺ເຐນ ທຸກ຺ຂວິປາກປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານຕໍ. ປຸຣິເມນ ຈ ອໂຍນິໂສມນສິກາຣໍ ອກຸສລານໍ ປທຏ຺ຐານໍ ປກາເສຕິ. ຕໂຕ ຫິ ເຕ ສາວຊ຺ຊາ ຊາຕາຕິ. ປຈ຺ຉິເມນ ອກຸສລານໍ ອຎ຺ເຎສໍ ປທຏ຺ຐານຠາວໍ ວິຠາເວຕິ. ເຕ ຫິ ທຸກ຺ຂວິປາກສ຺ສ ກາຣຓໍ ໂຫຕີຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ທຸກ຺ຂ-ສທ຺ໂທ ອນິຏ຺ຐປຣິຍາຍວຈນນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອນິຏ຺ຐຈຕຸກ຺ຂນ຺ຘວິປາກາ ຫິ ອກຸສລາ, ນ ທຸກ຺ຂເວທນາວິປາກາວ. ວິປາກ-ສທ຺ທສ຺ສ ຜລປຣິຍາຍຠາເວ ປນ ນິສ຺ສນ຺ທວິປາເກນ ອນິຏ຺ຐຣູເປນປິ ທຸກ຺ຂວິປາກຕາ ໂຍເຊຕພ຺ພາ. ວິປາກຘມ຺ມຕາປຏິເສຘວເສນ ອພ຺ຍາກຕານໍ ອວິປາກລກ຺ຂຓາຕິ ລກ຺ຂຓໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຕທຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອວິປາກາຣຫສຠາວາ’’ຕິ ອາຫ. ເອວໍປກາຣານນ຺ຕິ ອຠິຎ຺ຎາທິເກ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ.

ຉຫິ ປເທຫິ ຕິເກສຸ, ຈຕູຫິ ທຸເກສຸ ຍຖາກ຺ກມໍ ຉ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຕ຺ຖາ ວຸຕ຺ຕາ. ຉກ຺ກຠາໂວ ນ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ເອເຕນ ຈຕຸກ຺ກຠາວາຠາໂວ ທສ຺ສິຕນຍຕ຺ຕາ ໂຈທິໂຕເຍວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອຕ຺ຖເຠໂທ ອຸປປຊ຺ຊຕີຕິ ກສ຺ມາ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນນຸ ຕີຫິ ຘມ຺ມສທ຺ເທຫິ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ສຠາວຘາຣຓາທິອຕ຺ເຖນ ອຠິນ຺ໂນ ເອວ ໂສ ອຕ຺ໂຖຕິ? ນ, ຊາຕິອາທິເຠເທນ ເຠທສພ຺ຠາວໂຕ. ເຠທກາ ຫິ ຊາຕິອາທໂຍ. ມາສປທຕ຺ຖຕາຍາຕິ ມາສ-ສທ຺ທາຠິເຘຍ຺ຍຠາເວນ. ຕພ຺ພຈນີຍຠິນ຺ນຕ຺ຖານນ຺ຕິ ເຕຫິ ກາລສທ຺ທາທີຫິ ວຕ຺ຕພ຺ພານໍ ວິສິຏ຺ຐຕ຺ຖານໍ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ‘‘ຍຖາ ກາລສທ຺ທາທິອຠິເຘຍ຺ຍານໍ ກາລາທິອຕ຺ຖານໍ ຠິນ຺ນສຠາວານມ຺ປິ ມາສ-ສທ຺ທາຠິເຘຍ຺ຍຠາເວນ ອເຠໂທ, ເອວໍ ຊາຕິອາທິເຠເທນ ຠິນ຺ນານມ຺ປິ ເຕສໍ ຕິຓ຺ຓໍ ທ຺ວິນ຺ນຎ຺ຈ ອຕ຺ຖານໍ ຘມ຺ມ-ສທ຺ທາຠິເຘຍ຺ຍຠາເວນ ນຕ຺ຖິ ເຠໂທ’’ຕິ. ວິນິ…ເປ… ມານາຕິ ຘມ຺ມ-ສທ຺ທສ຺ສ ຣູປາເຠເທປິ ເຠທກາຣຓມາຫ. ຠິນ຺ນຊາຕິຍຕ຺ຖວຈນີຍຕາຍ ຫິ ຕສ຺ເສວຕ຺ຖເຠໂທຕິ.

ສາເຘຕຸນ຺ຕິ ໂພເຘຕຸໍ. ໂຫຕຸ ອສມ຺ພນ຺ໂຘ, ກາ ໂນ ຫານີຕິ ກທາຈິ ວເທຍ຺ຍາຕິ ອາສງ຺ກາຍ ອາຫ ‘‘ປຸພ຺ພາ…ເປ… ນາມ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ. ໂສ ຈາຕິ ສຠາວຘາຣຓປຈ຺ຈຍຘຣິຍມານຕາສງ຺ຂາໂຕ ອຕ຺ໂຖ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸນ຺ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຠາວສ຺ສ ອເປກ຺ຂາວຸຕ຺ຕິຕາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ຫິ ອເປກ຺ຂາວຸຕ຺ຕິໂນ ອນ຺ຕເຣນ ອເປກ຺ຂິຕພ຺ພໍ ລຠນ຺ຕິ. ສຕິປິ ສຠາວຘາຣຓາທິອຕ຺ຖສາມຎ຺ເຎ ກຸສລຊາຕິອາທິວິສິຏ຺ຐສ຺ເສວ ຕສ຺ສ ອິຘ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ ເອກຕ຺ຖຕາ ນ ອນຸຎ຺ຎາຕາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ວຈນສິເລສວເສນ ວາ. ອຖ ວາຕິອາທິນາ ຕິຓ຺ຓໍ ຘມ຺ມສທ຺ທານໍ ອຠາວຕ຺ຕໍ ອສມ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ໂຕ ນານຕ຺ຖຕາຠາວໂທສໍ ປຣິຫຣຕິ.

ຎາປກເຫຕຸຠາວໂຕ ອຸປປຕ຺ຕິ ອິຘ ກາຣຓນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາຕິ ອາຫ ‘‘ກາຣຓໍ ນາມ ຍຸຕ຺ຕີ’’ຕິ. ປຸນຣຸຕ຺ຕີຕິອາທິນາ ນນຸ ‘‘ກຸສລາທີນມ຺ປິ ເອກຕ຺ຕໍ ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເອກຕ຺ຕາປຕ຺ຕິປິ ວຕ຺ຕພ຺ພາຕິ? ສຈ຺ຈໍ ວຕ຺ຕພ຺ພາ, ສາ ປນ ອຠາວາປຕ຺ຕິຍໍ ເອວ ອນ຺ໂຕຄຘາ ນານຕ຺ຕາຠາວໂຈທນາສາມຎ຺ເຎນ. ເຠທາເຠທນິພນ຺ຘນຕ຺ຕາ ວິເສສນວິເສສິຕພ຺ພຠາວສ຺ສ ໂສ ອຈ຺ຈນ຺ຕມຠິນ຺ເນສຸ ນິຍເມນ ນຕ຺ຖີຕິ ວິເສສນວິເສສິຕພ຺ພາຠາເວນ ອຈ຺ຈນ຺ຕາເຠທໍ ທສ຺ເສຕິ, ນ ປນ ອຈ຺ຈນ຺ຕໍ ອຠິນ຺ເນສຸເຍວ ວິເສສນວິເສສິຕພ຺ພາຠາວໍ. ອຖ ວາ ອຈ຺ຈນ຺ຕໍ ອຠິນ຺ເນສຸ ອວິວຏສທ຺ທຕ຺ຖວິວຣຓຕ຺ຖໍ ປວຕ຺ຕາ. ກສ຺ມາ? ວິເສສນວິເສສິຕພ຺ພາຠາວໂຕຕິ ເອວໍ ໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາ. ອມິຕ຺ຕໍ ອຠິຠວິຕຸໍ ສກ຺ກຸຓາຕີຕິ ສກ຺ໂກ, ອິນ຺ທຕີຕິ ອິນ຺ໂທ, ປຸຣິເມ ທທາຕີຕິ ປຸຣິນ຺ທໂທຕິ ເອວໍ ກິຣິຍາຄຸຓາທິປຣິຄ຺ຄຫວິເສເສນ.

ເຠທາເຠທວນ຺ເຕສູຕິ ວິເສສສາມຎ຺ຎວນ຺ເຕສຸ. ນີລ-ສທ຺ໂທ ຫິ ອຸປ຺ປລສທ຺ທສມາໂຍໂຄ ຣຕ຺ຕຸປ຺ປລເສຕຸປ຺ປລາທິອຸປ຺ປລຊາຕິສາມຎ຺ຎໂຕ ວິນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ນີລຄຸຓຍຸຕ຺ຕເມວ ອຸປ຺ປລຊາຕິວິເສສໍ ໂຊເຕຕິ. ອຸປ຺ປລ-ສທ຺ໂທປິ ນີລ-ສທ຺ທສມາຍຸຕ຺ໂຕ ຠມຣງ຺ຄາຣໂກກິລາທິຄຕນີລຄຸຓສາມຎ຺ຎໂຕ ອວຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອຸປ຺ປລວຕ຺ຖຸຄຕເມວ ນີລຄຸຓໍ ປກາເສຕີຕິ ວິເສສຕ຺ຖສາມຎ຺ຎຕ຺ຖຍຸຕ຺ຕຕາ ປທທ຺ວຍສ຺ສ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ອິມິນາ ນເຍນ ອິຕຣຕ຺ຣາປິ ເຠທາເຠທວນ຺ຕຕາ ໂຍເຊຕພ຺ພາ. ຕາຍ ຕາຍ ອນຸມຕິຍາຕິ ເຕນ ເຕນ ສງ຺ເກເຕນ. ເຕ ເຕ ໂວຫາຣາຕິ ອຈ຺ຈນ຺ຕໍ ອຠິນ຺ເນ ອຕ຺ເຖ ປຣິຍາຍຠາເວນ ອຈ຺ຈນ຺ຕໍ ຠິນ຺ເນ ຍຖາສກໍ ອຕ຺ຖວິວຣຓຠາເວນ ເຠທາເຠທວນ຺ເຕ ວິເສສນວິເສສິຕພ຺ພຠາເວນ ຕາ ຕາ ສມຎ຺ຎາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິໂຍ ສິທ຺ຘາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມາເນຕິ ເອກສ຺ມິໍ. ກຸສລາທິຠາວນ຺ຕິ ກຸຈ຺ຉິຕສລນາທິຠາວໍ. ອຠິຘານຕ຺ໂຖປິ ຫິ ອນວຊ຺ຊສຸຂວິປາກາທິອຠິເຘຍ຺ຍຕ຺ໂຖ ວິຍ ສຠາວຘາຣຓາທິສາມຎ຺ຎຕ຺ຖໍ ວິເສເສຕີຕິ.

ເອຕ຺ຖາຫ ‘‘ກິໍ ປນ ກາຣຓໍ ຕິກາ ເອວ ປຐມໍ ວຸຕ຺ຕາ, ນ ທຸກາ, ຕິເກສຸປິ ກຸສລຕ຺ຕິໂກວ, ນ ອຎ຺ໂຎ’’ຕິ? ວຸຈ຺ຈເຕ – ສຸຂຄ຺ຄຫຓໂຕ ອປ຺ປເຠທໂຕ ຈ ຕິກາ ເອວ ປຐມໍ ວຸຕ຺ຕາ. ຍສ຺ມາ ຕິເກຫິ ໂພຘິເຕ ກຸສລາທິເຠເທ ຕພ຺ພິຠາຄຠິນ຺ນາ ເຫຕຸອາທໂຍ ວຸຈ຺ຈມານາ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ໂຫນ຺ຕິ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ຕໂຍ ກຸສລເຫຕູ’’ຕິອາທິນາ ກຸສລາທິມຸເຂນ ເຫຕຸອາທໂຍ ວິຠຕ຺ຕາ, ກຕິປຍເຠທາ ຈ ຕິກາ ທ຺ວາວີສຕິປຣິມາຓຕ຺ຕາ.

ເຕສຸ ປນ ສພ຺ພສງ຺ຄຫອສງ຺ກຣອາທິກລ຺ຍາຓຠາເວນ ປຐມໍ ກຸສລຕ຺ຕິກໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ນິຣວເສສາ ຫິ ຣູປາຣູປຘມ຺ມາ ກຸສລຕ຺ຕິເກນ ສງ຺ຄຫິຕາ, ນ ຕຖາ ເວທນາຕ຺ຕິກາທີຫິ. ນນຸ ວິປາກຕ຺ຕິກາທີຫິປິ ນິຣວເສສາ ຘມ຺ມາ ສງ຺ຄຫິຕາຕິ? ສຈ຺ຈເມຕໍ, ເຕສຸ ປນ ອນວຊ຺ຊສາວຊ຺ຊຘມ຺ມາ ນ ອສງ຺ກຣໂຕ ວຸຕ຺ຕາ ຍຖາ ກຸສລຕ຺ຕິເກ. ນນຸ ຈ ສໍກິລິຏ຺ຐສໍກິເລສິກຕ຺ຕິກາທີສຸປິ ເຕ ອສງ຺ກຣໂຕ ວຸຕ຺ຕາຕິ? ເອວເມຕໍ, ເຕ ປນ ອກລ຺ຍາຓຠູເຕ ປາປຘມ຺ເມ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕາ, ນ ເອວມຍໍ. ອຍໍ ປນ ກລ຺ຍາຓຠູເຕ ປຸຊ຺ຊຠວປຣິນິພ຺ພຸຕິນິປ຺ຜາທເກ ປຸຎ຺ຎຘມ຺ເມ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ໂຕ. ອິຕິ ຠຄວາ ສຓ຺ຫສຸຂຸມໍ ຣູປາຣູປເທສນໍ ອາຣຠນ຺ໂຕ ສພ຺ພສງ຺ຄຫອສງ຺ກຣອາທິກລ຺ຍາຓຄຸຓໂຍຄໂຕ ປຐມໍ ກຸສລຕ຺ຕິກໍ ເທເສຕິ, ກິຎ຺ຈ ຕທຎ຺ຎຕ຺ຕິການໍ ສຸຂຄ຺ຄຫຓໂຕ. ຕຖາ ຫິ ກຸສລຕ຺ຕິກມຸເຂນ ‘‘ກາມາວຈຣກຸສລໂຕ ຈຕ຺ຕາໂຣ ໂສມນສ຺ສສຫຄຕຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທາ’’ຕິອາທິນາ ເວທນາຕ຺ຕິກາທໂຍ ວິຠຕ຺ຕາຕິ.

ກຸສລຕ຺ຕິເກປິ ຈ ປຘານປາສໍສອຸຠຍຫິຕຠາວໂຕ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ປຐມໍ ວຸຕ຺ຕາ. ກຸສລາ ຫິ ຘມ຺ມາ ສຸຂວິປາກຕ຺ຕາ ສພ຺ພສງ຺ຂຕຘມ຺ມານໍ ອຸຕ຺ຕມາ ອວຊ຺ຊວິຘມນໂຕ ວິຎ຺ຎຸປ຺ປສຕ຺ຖາ ອິຘໂລກປຣໂລເກສຸ ອຕ຺ຖາວຫາ ນິສ຺ສຣຓາວຫາ ຈ, ຕສ຺ມາ ປຘານາທິຠາເວນ ປຐມໍ ວຸຕ຺ຕາ, ຕປ຺ປຏິປກ຺ຂຕ຺ຕາ ຕທນນ຺ຕຣໍ ອກຸສລາ, ຕທຸຠຍວິປຣີຕສຠາວາ ຕທນນ຺ຕຣໍ ອພ຺ຍາກຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ກຸສລວເສນ ວາ ອສ຺ສາໂທ, ອກຸສລວເສນ ອາທີນໂວ, ອພ຺ຍາກຕຘມ຺ເມສຸ ນິພ຺ພານວເສນ ນິສ຺ສຣຓນ຺ຕິ ອິມິນາ ອສ຺ສາທາທິກ຺ກເມນ, ກຸສເລສຸ ປຕິຏ຺ຐາຍ ປຓ຺ຑິຕາ ອກຸສເລ ປຊຫນ຺ຕາ ອພ຺ຍາກຕຘມ຺ມຠູຕມຄ຺ຄຜລໍ ນິພ຺ພານຎ຺ຈ ສຈ຺ຉິກໂຣນ຺ຕີຕິ ອິມິນາ ວາ ປຏິປຕ຺ຕິກ຺ກເມນ ອຍມນຸປຸພ຺ພີ ຐປິຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ກສ຺ມາ ປເນຕ຺ຖ ເສກ຺ຂຕ຺ຕິກາທີສຸ ວິຍ ສຣູປໂຕ ປຸຣິມປທທ຺ວຍປຏິກ຺ເຂປວເສນ ຕຕິຍປທໍ ນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເນວກຸສລາ ນາກຸສລາ’’ຕິ? ວິເສສທີປນຕ຺ຖໍ. ຍຖາ ຫິ ເສກ຺ຂາເສກ຺ຂສຠາເວສຸ ຘມ຺ເມສຸ ໂກຈິປິ ຘມ຺ໂມ ຕທຸຠຍສຠາເວນ ເກນຈິປິ ປຣິຍາເຍນ ກທາຈິ ອພ຺ຍາກຣຓີໂຍ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ ເສກ຺ຂຕ຺ຕິເກ ປທທ຺ວຍປຏິກ຺ເຂປວເສນ ‘‘ເນວເສກ຺ຂາ ນາເສກ຺ຂາ’’ຕ຺ເວວ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ເອວໍ ອິຘ. ອິຘ ປນ ກຸສລສຠາວາ ເອວ ຘມ຺ມາ ອຄ຺ຄຜລຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຕຖາ ນ ພ຺ຍາກຣຓີຍາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອິມສ຺ສ ວິເສສສ຺ສ ທີປນຕ຺ຖໍ ‘‘ອພ຺ຍາກຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວຈນມຕ຺ເຕ ເອວ ວາ ອິທໍ ນານາກຣຓໍ ‘‘ອພ຺ຍາກຕາ ເນວກຸສລາ ນາກຸສລາ’’ຕິ ພ຺ຍາກຕ-ສທ຺ເທນ ກຸສລາກຸສລານໍ ໂພຘິຕຕ຺ຕາຕິ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ອກຸສເລສຸ ຕຓ຺ຫາຍ ສພ຺ພາກຸສເລຫິ, ເຕຠູມກກຸສລາກຸສເລຫິ ວາ ສມຸທຍສຈ຺ຈໍ, ຕໍຕໍອວສິຏ຺ຐເຕຠູມກຘມ຺ເມຫິ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈໍ, ໂລກຸຕ຺ຕຣກຸສເລນ ມຄ຺ຄສຈ຺ຈໍ, ອວສິຏ຺ຐອພ຺ຍາກຕວິເສເສນ ນິໂຣຘສຈ຺ຈໍ ທສ຺ສິຕໍ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ສມຸທເຍນ ອສ຺ສາໂທ, ທຸກ຺ເຂນ ອາທີນໂວ, ມຄ຺ຄນິໂຣເຘຫິ ນິສ຺ສຣຓໍ. ກິຎ຺ຈາປິ ນາມຣູປປຣິຈ຺ເຉທຠາວໂຕ ສຠາວຘມ຺ມນິທ຺ຘາຣຓປຘານາ ອຠິຘມ຺ມກຖາ, ເຕສໍ ປນ ກຸສລາທິວິເສເສ ນິທ຺ຘາຣິເຕ ຕສ຺ສ ອຸປສມ຺ປາເທຕພ຺ພຕາທິປິ ອຕ຺ຖໂຕ ວຸຕ຺ຕເມວ ໂຫຕິ. ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ປຫານາຍ ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ອຸປສມ຺ປທາຍ ‘‘ສພ຺ພປາປສ຺ສ ອກຣຓໍ, ກຸສລສ຺ສ ອຸປສມ຺ປທາ’’ຕິ (ຘ. ປ. ໑໘໓; ທີ. ນິ. ໒.໙໐) ເອວມາທິວຈນໂຕ ຫິ ກຸສລາທີນໍ ອຸປສມ຺ປາທນາທິທສ຺ສນປຣໍ ຠຄວໂຕ ສາສນໍ, ຕສ຺ມາ ກຸສລານໍ ອຸປສມ຺ປາທນໍ ອກຸສລານໍ ປຫານຎ຺ຈ ອຸປາໂຍ, ອພ຺ຍາກຕວິເສສສ຺ສ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາ ຜລໍ, ກຸສລາທີນໍ ອຸປສມ຺ປາທນາທິອຕ຺ຖາ ເທສນາ ອາຓຕ຺ຕີຕິ ອຍໍ ເທສນາຫາໂຣ.

ອາໂຣຄ຺ຍຏ຺ເຐນ ອນວຊ຺ຊຏ຺ເຐນ ໂກສລ຺ຍສມ຺ຠູຕຏ຺ເຐນ ຈ ກຸສລາ, ຕປ຺ປຏິປກ຺ຂໂຕ ອກຸສລາ, ຕທຸຠຍວິປຣີຕໂຕ ອພ຺ຍາກຕາ, ສຠາວຘາຣຓາທິອຕ຺ເຖນ ຘມ຺ມາຕິ ອນຸປທວິຈິນນໍ ວິຈໂຍ ຫາໂຣ.

ປຸຊ຺ຊຠວຜລປຣິນິພ຺ພຸຕິນິປ຺ຜຕ຺ຕິ ກຸສເລຫີຕິ ຍຸຊ຺ຊຕິ ສຸຂວິປາກຕ຺ຕາ, ອປາຍທຸກ຺ຂສໍສາຣທຸກ຺ຂຸປ຺ປຕ຺ຕິ ອກຸສເລຫີຕິ ຍຸຊ຺ຊຕິ ອນິຏ຺ຐຜລຕ຺ຕາ, ຕທຸຠຍຜລານໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິ ອພ຺ຍາກເຕຫີຕິ ຍຸຊ຺ຊຕິ ອວິປາກຘມ຺ມຕ຺ຕາຕິ ອຍໍ ຍຸຕ຺ຕິ ຫາໂຣ.

ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ສຸຂວິປາກສ຺ສ ປທຏ຺ຐານໍ, ອກຸສລາ ທຸກ຺ຂວິປາກສ຺ສ, ອພ຺ຍາກຕາ ກຸສລາກຸສລາພ຺ຍາກຕຘມ຺ມານນ຺ຕິ ອຍໍ ປທຏ຺ຐາໂນ ຫາໂຣ.

ກຸສລຄ຺ຄຫເຓນ ເຍ ອນວຊ຺ຊສຸຂວິປາກາ ສຸຂາຍ ເວທນາຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂາຍ ເວທນາຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ວິປາກຘມ຺ມຘມ຺ມາ ອນຸປາທິນ຺ນຸປາທານິຍາ ອນຸປາທິນ຺ນອນຸປາທານິຍາ…ເປ… ອຣຓາ ຘມ຺ມາ, ເຕ ໂພຘິຕາ ຠວນ຺ຕິ ກຸສລລກ຺ຂເຓນ ເອກລກ຺ຂຓຕ຺ຕາ. ຕຖາ ອກຸສລຄ຺ຄຫເຓນ ເຍ ສາວຊ຺ຊທຸກ຺ຂວິປາກາ ສຸຂາຍ ເວທນາຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ທຸກ຺ຂາຍ ເວທນາຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂາຍ ເວທນາຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ວິປາກຘມ຺ມຘມ຺ມາ ອນຸປາທິນ຺ນຸປາທານິຍາ ສໍກິລິຏ຺ຐສໍກິເລສິກາ…ເປ… ສຣຓາ ຘມ຺ມາ, ເຕ ໂພຘິຕາ ຠວນ຺ຕິ ອກຸສລລກ຺ຂເຓນ ເອກລກ຺ຂຓຕ຺ຕາ. ຕຖາ ອພ຺ຍາກຕຄ຺ຄຫເຓນ ເຍ ອວິປາກາຣຫາ ສຸຂາຍ ເວທນາຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ທຸກ຺ຂາຍ ເວທນາຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂາຍ ເວທນາຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ວິປາກາ ຘມ຺ມາ ເນວວິປາກນວິປາກຘມ຺ມຘມ຺ມາ ອຸປາທິນ຺ນຸປາທານິຍາ ອນຸປາທິນ຺ນຸປາທານິຍາ ອນຸປາທິນ຺ນອນຸປາທານິຍາ…ເປ… ອຣຓາ ຘມ຺ມາ, ເຕ ໂພຘິຕາ ຠວນ຺ຕິ ອພ຺ຍາກຕລກ຺ຂເຓນ ເອກລກ຺ຂຓຕ຺ຕາຕິ ອຍໍ ລກ຺ຂໂຓ ຫາໂຣ.

‘‘ກຸຈ຺ຉິເຕ ປາປຘມ຺ເມ ສລຍນ຺ຕີ’’ຕິອາທິນາ ນິຣຸຕ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ, ກຸສລາທິມຸເຂນ ຣູປາຣູປຘມ຺ເມ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ວິສຸທ຺ຘິປຣມ຺ປຣາຍ ‘‘ກຖໍ ນຸ ໂຂ ສຕ຺ຕາ ອນຸປາທິເສສນິພ຺ພານຠາຄິໂນ ຠເວຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ຠຄວໂຕ ອຘິປ຺ປາໂຍ, ນິທານໍ ອສາຘາຣຓໂຕ ກຸສລາທິເຠເທນ ພຸຊ຺ຌນກສຕ຺ຕາ. ສາຘາຣຓໂຕ ປນ ປາກຏເມວ. ປຐມໍ ກຸສລຕ຺ຕິກສ຺ສ ເທສນາ ວິຈາຣິຕາເຍວາຕິ ອຍໍ ຈຕຸພ຺ຍູໂຫ ຫາໂຣ.

ກຸສລຄ຺ຄຫເຓນ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕປຣິຄ຺ຄໂຫ ໂຍນິໂສມນສິກາຣປຣິຄ຺ຄໂຫ ຈ. ຕຕ຺ຖ ປຐເມນ ສກລໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍມາວຕ຺ຕຕິ, ທຸຕິເຍນ ຈ ໂຍນິໂສມນສິກາຣມູລກາ ຘມ຺ມາ. ອກຸສລຄ຺ຄຫເຓນ ວຸຕ຺ຕວິປຣິຍາເຍນ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ອພ຺ຍາກຕຄ຺ຄຫເຓນ ປນ ສກລສໍກິເລສໂວທານປກ຺ໂຂ ຍຖາຣຫມາວຕ຺ຕຕີຕິ ອຍໍ ອາວຕ຺ໂຕ ຫາໂຣ.

ຕຕ຺ຖ ກຸສລາ ຠູມິໂຕ ຈຕຸຘາ ວິຠຕ຺ຕາ, ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕປວຕ຺ຕິອາກາຣາທິໂຕ ປນ ອເນກຘາ. ອກຸສລາ ຠູມິໂຕ ເອກຘາ ວິຠຕ຺ຕາ, ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາທິໂຕ ອເນກຘາ. ອພ຺ຍາກຕາ ປນ ວິປາກກິຣິຍຣູປນິພ຺ພານວເສນ ຈຕຸຘາ ຠູມິສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາທິໂຕ ອເນກຘາ ຈ ວິຠຕ຺ຕາຕິ ອຍໍ ວິຠຕ຺ຕິ ຫາໂຣ.

ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອກຸສລານໍ ຕທງ຺ຄາທິປ຺ປຫານາຍ ວີຕິກ຺ກມາທິປ຺ປຫານາຍ ຈ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ກຸສລານໍ ອນຸປສມ຺ປຊ຺ຊນາຍ, ອພ຺ຍາກເຕສຸ ອສງ຺ຂຕຘາຕຸ ສພ຺ພສງ຺ຂຕນິສ຺ສຣຓາຍາຕິ ອຍໍ ປຣິວຕ຺ໂຕ ຫາໂຣ.

ກຸສລາ ອນວຊ຺ຊາ ປຸຎ຺ຎານີຕິ ປຣິຍາຍວຈນໍ, ອກຸສລາ ສາວຊ຺ຊາ ອປຸຎ຺ຎານີຕິ ປຣິຍາຍ ວຈນໍ, ອພ຺ຍາກຕາ ອວິປາກາຣຫາ ເນວອາຈຍຄາມີ ນອປຈຍຄາມີໂນຕິ ປຣິຍາຍວຈນນ຺ຕິ ອຍໍ ເວວຈໂນ ຫາໂຣ.

ກຸສລາທໂຍ ‘‘ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ’’ຕິອາທິນາ ປຠວຠູມິເວວຈນປຎ຺ຎຕ຺ຕິວເສນ ຍຖາສມ຺ຠວໍ ປຣິຎ຺ຎາທິປຎ຺ຎຕ຺ຕິວເສນ ຈ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາຕິ ອຍໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ຫາໂຣ.

ອກຸສລານໍ ກຸຈ຺ຉິຕານໍ ປາປຘມ຺ມານໍ ສລນໍ ກຸສານໍ ວິຍ ກຸສານໍ ວາ ຣາຄາທີນໍ ລວນໍ ເອວໍຘມ຺ມຕາຕິ ອຍໍ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທມຸເຂນ ອວຕຣຓໍ, ຕຖາ ກຸເສນ ລາຕພ຺ພາ ໂກສລ຺ລສມ຺ຠູຕາ ຈາຕິ ປຈ຺ຈຍປຏິພທ຺ຘວຸຕ຺ຕິຕາຍ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທ…ເປ… ອວຕຣຓໍ, ປຈ຺ຈຍປຏິພທ຺ຘວຸຕ຺ຕິຕາຍ ວາ ອາທິອນ຺ຕວນ຺ຕາ ອນິຈ຺ຈນ຺ຕິກາ ຈາຕິ ອນິຈ຺ຈຕາມຸເຂນ ອວຕຣຓໍ, ອນິຈ຺ຈຕາ ເອວ ອຸທຍພ຺ພຍປຏິປີຬິຕຕາຍ ທຸກ຺ຂາຕິ ທຸກ຺ຂຕາມຸເຂນ ອວຕຣຓໍ, ນິສ຺ສຕ຺ຕນິຊ຺ຊີວຏ຺ເຐນ ຘມ຺ມາຕິ ອພ຺ຍາປາຣໂຕ ສຸຎ຺ຎຕາມຸເຂນ ອວຕຣຓໍ, ເອວໍ ກຸສລາຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຂນ຺ຘາ ທ຺ວາຍຕນານິ ທ຺ເວ ຘາຕຸໂຍຕິອາທິນາ ຂນ຺ຘາຍຕນຘາຕາທິມຸເຂນປິ ອວຕຣຓໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອິມິນາ ນເຍນ ອກຸສລາພ຺ຍາກເຕສຸປິ ອວຕຣຓໍ ທສ຺ເສຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຍໍ ອວຕຣໂຓ ຫາໂຣ.

ກຸສລາຕິ ອາຣມ຺ໂຠ, ຘມ຺ມາຕິ ປທສຸທ຺ຘິ, ໂນ ອາຣມ຺ຠສຸທ຺ຘິ. ຕຖາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອພ຺ຍາກຕາຕິ, ຘມ຺ມາຕິ ປນ ປທສຸທ຺ຘິ ອາຣມ຺ຠສຸທ຺ຘິ ຈາຕິ ອຍໍ ໂສຘໂນ ຫາໂຣ.

ຘມ຺ມາຕິ ສາມຎ຺ຎໂຕ ອຘິຏ຺ຐານໍ, ຕໍ ອວິກປ຺ເປຕ຺ວາ ວິເສສວຈນໍ ກຸສລາກຸສລາພ຺ຍາກຕາຕິ. ຕຖາ ກຸສລາ ຘມ຺ມາຕິ ສາມຎ຺ຎໂຕ ອຘິຏ຺ຐານໍ, ຕໍ ອວິກປ຺ເປຕ຺ວາ ກາມາວຈຣໍ ໂສມນສ຺ສສຫຄຕນ຺ຕິອາທິ ວິເສສວຈນໍ. ອກຸສລາ ຘມ຺ມາຕິອາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍຕິ ອຍໍ ອຘິຏ຺ຐາໂນ ຫາໂຣ.

ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ນວໂມ ຂໂຓ ຈຕ຺ຕາຣິ ຈ ສມ຺ປຕ຺ຕິຈກ຺ການິ ໂຍນິໂສມນສິກາໂຣ ເອວ ວາ ເຫຕຸ, ວຸຕ຺ຕວິປຣິຍາເຍນ ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ເຫຕຸ, ກຸສລາກຸສລາ ຘມ຺ມາ ຍຖາສມ຺ຠວໍ ອພ຺ຍາກຕານໍ ຘມ຺ມານໍ ເຫຕູຕິ ອຍໍ ປຣິກ຺ຂາໂຣ ຫາໂຣ.

ກຸສລາຕິ ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍຄ຺ຄຫຓຎ຺ເຈວ ຠາເວຕພ຺ພຄ຺ຄຫຓຎ຺ຈ. ອກຸສລາຕິ ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍຄ຺ຄຫຓຎ຺ເຈວ ປຫາຕພ຺ພຄ຺ຄຫຓຎ຺ຈ. ອພ຺ຍາກຕາຕິ ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍຄ຺ຄຫຓຎ຺ເຈວ ສຈ຺ຉິກາຕພ຺ພຄ຺ຄຫຓຎ຺ຈ. ຘມ຺ມາຕິ ປຣິຎ຺ຎາທີນໍ ປວຕ຺ຕນາກາຣຄ຺ຄຫຓໍ. ເຕນ ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍປ຺ປຫານຠາວນາສຈ຺ຉິກຣຓານິ ທີປິຕານີຕິ ຕທງ຺ຄາທິວີຕິກ຺ກມາທິປ຺ປຫານານິ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣາ ຈ ຠາວນາ ທສ຺ສິຕາຕິ ອຍໍ ສມາໂຣປໂນ ຫາໂຣ.

ກາມຎ຺ເຈຕໍ ອວິເສສໂຕ ສຠາວຘມ຺ມກຖນໍ, ວິເສສວນ຺ໂຕ ປນ ຘມ຺ມາ ວິເສສໂຕ ນິທ຺ຘາຣິຕາ. ຕຖາ ຫິ ຈິຕ຺ເຕເນວ ສມໂຍ ນິຍມິໂຕ, ຕສ຺ມາ ກຸສລຄ຺ຄຫເຓນ ວິເສສໂຕ ສາຘິຏ຺ຐາໂນ ສມໂຖ ວິປສ຺ສນາ ຈ ທສ຺ສິຕາຕິ. ຕຖາ ຕປ຺ປຏິປກ຺ຂໂຕ ອກຸສລຄ຺ຄຫເຓນ ສາຘິຏ຺ຐານາ ຕຓ຺ຫາ ອວິຊ຺ຊາ ຈ, ອພ຺ຍາກຕຄ຺ຄຫເຓນ ສປຣິວາຣາ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິ ຈາຕິ ອຍໍ ນນ຺ທິຍາວຕ຺ຕສ຺ສ ນຍສ຺ສ ຠູມິ.

ຕຖາ ກຸສລຄ຺ຄຫເຓນ ມູລຠາວວິເສສໂຕ ຕີຓິ ກຸສລມູລານິ, ເຕສຸ ຈ ອໂທເສນ ສີລກ຺ຂນ຺ໂຘ, ອໂລເຠນ ສມາຘິກ຺ຂນ຺ໂຘ, ອໂມເຫນ ປຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ໂຘ ນີຍຕິ. ຕຖາ ອກຸສລຄ຺ຄຫເຓນ ຕີຓິ ອກຸສລມູລານິ, ເຕສຸ ຈ ໂລເຠນ ຕເທກຏ຺ຐາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ. ຕຖາ ໂທສໂມເຫຫິ ຕໍຕເທກຏ຺ຐາ. ອພ຺ຍາກຕຄ຺ຄຫເຓນ ອປ຺ປຓິຫິຕານິມິຕ຺ຕສຸຎ຺ຎຕາ ນີຍນ຺ຕີຕິ ອຍໍ ຕິປຸກ຺ຂລສ຺ສ ນຍສ຺ສ ຠູມິ.

ຕຖາ ກຸສລຄ຺ຄຫເຓນ ຍໂຕ ໂກສລ຺ລໂຕ ສມ຺ຠູຕາ ກຸສລາ, ຕໍ ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ຕໍສຫຊາຕາ ຕທຸປນິສ຺ສຍາ ຈ ສທ຺ທຫນຸສ຺ສຫນາປິລາປາວິກ຺ເຂປາ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍາທີນິ. ເຕຫິ ຈ ສພ຺ເພ ສທ຺ຘມ຺ມາ ໂພຘິຕາ ຠວນ຺ຕິ. ອກຸສລຄ຺ຄຫເຓນ ອໂກສລ຺ລປຏິຈ຺ຉາທິຕາທີນເວສຸ ກາຍເວທນາຈິຕ຺ຕຘມ຺ເມສຸ ສຸຠສຸຂນິຈ຺ຈອຕ຺ຕາຠິນິເວສຠູຕາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ວິປລ຺ລາສາ. ອພ຺ຍາກຕຄ຺ຄຫເຓນ ຍຖາວຸຕ຺ຕອິນ຺ທ຺ຣິຍປຈ຺ຈຍານິ ຍຖາວຸຕ຺ຕວິປລ຺ລາສປ຺ປຫານຠູຕານິ ຈ ຈຕ຺ຕາຣິ ສາມຎ຺ຎຜລານິ ໂພຘິຕານີຕິ ອຍໍ ສີຫວິກ຺ກີຬິຕສ຺ສ ນຍສ຺ສ ຠູມີຕິ ອິເມ ຕໂຍ ອຕ຺ຖນຍາ.

ເຕຫິ ຈ ສິທ຺ເຘຫິ ທ຺ເວ ກມ຺ມນຍາປິ ສິທ຺ຘາ ໂຫນ຺ຕີຕິ. ອຍໍ ຕິໂກ ສພ຺ພຘມ຺ມສງ຺ຄຫິຕສພ຺ພຠາຄິໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ອິທໍ ສາສນປຏ຺ຐານໍ.

ອຍໍ ຕາວ ເນຕ຺ຕິນເຍນ ກຸສລຕ຺ຕິກວຓ຺ຓນາ.

ເອວໍ ເວທນາຕ຺ຕິກາທີສຸປິ ຍຖາສມ຺ຠວໍ ຈຕຸສຈ຺ຈນິທ຺ຘາຣຓາທິວິຘິນາ ໂສຬສ ຫາຣາ ປຎ຺ຈ ນຍາ ນິທ຺ທິສິຕພ຺ພາ, ອຕິວິຕ຺ຖາຣຠເຍນ ປນ ນ ວິຕ຺ຖາຣຍາມ. ສກ຺ກາ ຫິ ອິມິນາ ນເຍນ ເຕສຸ ເຕສຸ ຕິກທຸເກສຸ ຕໍຕໍຫາຣນຍໂຍຊນານຸຣູປຘມ຺ມນິທ຺ຘາຣຓວເສນ ເຕ ເຕ ຫາຣນຍາ ວິຎ຺ຎຸນາ ນິທ຺ທິສິຕຸນ຺ຕິ.

໒. ຕຎ຺ຈ ສຸຂິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ສຸຂເວທນາ ເອວ ໂຫຕິ ສາມຎ຺ຎສ຺ສ ເຠທປຣິຍາທານໂຕ, ເຠທສ຺ສ ຈ ສາມຎ຺ຎປຣິຈ຺ຈາຄໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຍສ຺ມາ ປນ ວິເສສສາມຎ຺ຎານິ ອວຍວສມຸທາຍາ ວິຍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໂຕ ຠິນ຺ນານິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ນ ປນ…ເປ… ສມານຕ຺ຖຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິທານິ ຕເມວ ເນສໍ ຠິນ຺ນຕຕ຺ວໍ ‘‘ອຍຎ຺ຫີ’’ຕິອາທິນາ ວິວຣຕິ. ຕນ຺ຕິ ສຸຂເຫຕູນໍ ກາຣຓໍ. ເຕນ ສຸຂສ຺ສ ກາຣຓໍ ສຸຂເຫຕຸ, ສຸຂສ຺ສ ກາຣຓກາຣຓໍ ສຸຂມູລນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ສຸຂເຫຕູນນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ເຫຕຸ-ສທ຺ເທນ ກາຣຓຠາວສາມຎ຺ຎໂຕ ເຫຕຸປຈ຺ຈຍາ ສງ຺ຄຫິຕາຕິ ອາຫ ‘‘ປຸຎ຺ຎປສ຺ສທ຺ຘິອາທີນ’’ນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ສຸຂມູລສຸຂເຫຕູສຸ ຜລູປຈາເຣນ, ສຸຂາຣມ຺ມຓສຸຂປຈ຺ຈຍຏ຺ຐາເນສຸ ສຸຂສຫຈຣິຍາຍ, ອພ຺ຍາປຊ຺ຊນິພ຺ພາເນສຸ ທຸກ຺ຂາປຄມຠາເວນ ສຸຂປຣິຍາໂຍ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອິຏ຺ຐາສູຕິ ສຸຂຸເປກ຺ຂານໍ ວິປຣິຓາມາຎ຺ຎາຓສງ຺ຂາຣທຸກ຺ຂຕາຍ ອນິຏ຺ຐຠາໂວປິ ອຕ຺ຖີຕິ ວິເສເສຕິ. ອຸເປກ຺ຂເມວ ວາ ອເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ວິເສສນໍ ກຕໍ. ສາ ຫິ ອກຸສລວິປາກຠູຕາ ອນິຏ຺ຐາປິ ອຕ຺ຖີຕິ. ເອວມາທີສູຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ‘‘ໂສວຄ຺ຄິກໍ ສຸຂວິປາກ’’ນ຺ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໑໖໓) ເອວມາທິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ອິຏ຺ຐປຣິຍາໂຍ ຫິ ເອຕ຺ຖ ສຸຂ-ສທ຺ໂທຕິ.

ສງ຺ຂາຣທຸກ຺ຂາທີສູຕິ ເອຕ຺ຖ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ‘‘ຐິຕິສຸຂໍ ວິປຣິຓາມທຸກ຺ຂໍ, ອກຸສລໍ ກາຍກມ຺ມໍ ທຸກ຺ຂຸທ຺ຣຍໍ ທຸກ຺ຂວິປາກ’’ນ຺ຕິອາທິເກ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຍຖາກ຺ກມໍ ສຸຂເວທນາ ທຸກ຺ຂອນິຏ຺ຐປຣິຍາໂຍ ຫິ ເອຕ຺ຖ ທຸກ຺ຂ-ສທ຺ໂທຕິ. ທຸກ຺ຂເວທນາທຸກ຺ຂວຕ຺ຖຸອາທີສຸ ທຸກ຺ຂສທ຺ທປ຺ປວຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ໂຍເຊຕພ຺ພາ. ວິປາກາວິປາກເຠທາຍ ສພ຺ພາຍປິ ສຸຂເວທນາຍ ວເສນ ລກ຺ຂຓສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຕທຸຠຍານຸກູລມຕ຺ຖໍ ວິວຣນ຺ໂຕ ‘‘ສຠາວໂຕ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ວິປາກາ ສຠາວໂຕ ອິຏ຺ຐສ຺ສ ອນຸຠວນລກ຺ຂຓາ. ອິຕຣາ ສຠາວໂຕ ສງ຺ກປ຺ປໂຕ ຈ ອິຏ຺ຐສ຺ສ ອິຏ຺ຐາກາຣສ຺ສ ວາ ອນຸຠວນລກ຺ຂຓາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ອສມານປຈ຺ຈເຍຫິ ເອກຊ຺ຌໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ສມານປຈ຺ຈເຍຫິ ເອກຊ຺ຌໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ສາຕິສຍາຕິ ອຸກ຺ກໍສຄຕິວິຊານນວເສນ ‘‘ສມານປຈ຺ຈເຍຫິ ສຫຸປ຺ປຕ຺ຕິກາຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຖ ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໍ ອຸປ຺ປາໂທ, ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ເອຕສ຺ມາຕິ ອຸປ຺ປາໂທຕິ ທຸວິໂຘປິ ອຸປ຺ປາໂທ ເອກຸປ຺ປາທາຕິ ເອຕ຺ຖ ເອກເສສນເຍນ ສງ຺ຄຫິໂຕຕິ ອິມິນາ ອຘິປ຺ປາເຍນ ‘‘ສມາ…ເປ… ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ສິຍາ. ເຕນ ຕານິ ເອກວຕ຺ຖຸການີຕິ ເອຕສ຺ສ ຈ ‘‘ກປ຺ເປນ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິອາທິນາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕຕ຺ຖ ປຸຣິມວິກປ຺ເປ ເອກໍ ວຕ຺ຖຸ ນິສ຺ສໂຍ ເອເຕສນ຺ຕິ ໂຍຊນາ, ນ ເອກໍເຍວ ວຕ຺ຖູຕິ. ເອເກກຠູຕສ຺ສ ຠູຕຕ຺ຕຍນິສ຺ສິຕຕ຺ຕາ ຈຕຸຠູຕນິສ຺ສິຕຕ຺ຕາ ຈ ອຸປາທາຣູປານໍ. ທຸຕິຍວິກປ຺ເປ ປນ ເອກໍເຍວ ວຕ຺ຖຸ ເອເຕສຸ ນິສ຺ສິຕນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ນິສ຺ສຍນິສ຺ສິຕຕາສງ຺ຂາຕອຸປກາໂຣປກຕ຺ຕພ຺ພຠາວທີປນໍ ເອກວຕ຺ຖຸກວຈນນ຺ຕິ ທຸຕິຍວິກປ຺ເປ ມຫາຠູຕວເສນ ໂຍຊນາ ກຕາ. ອິຕຣຖາ ເອກໍ ວຕ຺ຖຸ ເອເຕສູຕິ ສມາສຕ຺ຖຠາເວນ ອຸປາທາຣູປານມ຺ປິ ປຣິຄ຺ຄໂຫ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ສິຍາ. ປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາຓສມ຺ປຏິຈ຺ຉນານນ຺ຕິ ອິທໍ ນິທສ຺ສນນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ກິຣິຍມໂນຘາຕຸຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທໂຍປິ ຫິ ເອກາຣມ຺ມຓາຠິນ຺ນວຕ຺ຖຸກາ ຈາຕິ ປາກໂຏຍມຕ຺ໂຖຕິ. ສນ຺ຕີຣຓາທີນນ຺ຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ໂວຏ຺ຐພ຺ພນຊວນຕທາຣມ຺ມຓານິ ສງ຺ຄຍ຺ຫນ຺ຕິ, ເອຕານິ ຈ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນາທີນິ ຈຸຕິອາສນ຺ນານິ ອິຘາຘິປ຺ເປຕານີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຕານິ ຫິ ຕທຸທ຺ຘໍ ກມ຺ມຊຣູປສ຺ສ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ເອກສ຺ມິໍເຍວ ຫທຍວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ອິຕຣານິ ປນ ປຸຣິມປຸຣິມຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓຸປ຺ປນ຺ເນ ຫທຍວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ອຸຕ຺ຕຣຸຕ຺ຕຣານິ ປວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ. ຉສຸ ວາ ວຕ຺ຖູສຸ ເອກໍ ຫທຍວຕ຺ຖຸເຍວ ວຕ຺ຖຸ ເອເຕສນ຺ຕິ ເອວໍ ປນ ອຕ຺ເຖ ສຕິ ຈຸຕິອາສນ຺ນໂຕ ອິຕເຣສໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນາທີນໍ ຄຫຓໍ ສິຍາຕິ ຎາຕພ຺ພໍ.

ເອຕ຺ຖາຫ – ‘‘ກສ຺ມາ ປເນຕ຺ຖ ກຸສລຕ຺ຕິການນ຺ຕຣໍ ເວທນາຕ຺ຕິໂກວ ວຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ? ກິສ຺ມິໍ ປນ ວຸຈ຺ຈມາເນ ອຍມນຸໂຍໂຄ ນ ສິຍາ, ອປິຈ ອວຍວານໍ ອເນກເຠທຕາທສ຺ສນຕ຺ຖາ ຕິກນ຺ຕຣເທສນາ. ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ຫິ ກຸສລຕ຺ຕິເກນ ສພ຺ພຘມ຺ມານໍ ຕິຘາ ວິຠາຄໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຸນ ຕທວຍວານໍ ກຸສລາທີນມ຺ປິ ອເນກເຠທຠິນ຺ນຕໍ ທສ຺ເສນ຺ເຕນ ເຕສໍ ເວທນາສມ຺ປໂຍຄວິຠາຄວິຠາວນຕ຺ຖໍ ‘‘ສຸຂາຍ ເວທນາຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກຸສລາ ຫິ ຘມ຺ມາ ສິຍາ ສຸຂາຍ ເວທນາຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ, ສິຍາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂາຍ ເວທນາຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ. ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ສິຍາ ສຸຂາຍ ເວທນາຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ, ສິຍາ ທຸກ຺ຂາຍ ເວທນາຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ, ສິຍາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂາຍ ເວທນາຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ, ຕຖາ ອພ຺ຍາກຕາ ສມ຺ປໂຍຄາຣຫາຕິ. ເອວໍ ກຸສລາທິຘມ຺ມານໍ ປຈ຺ເຈກໍ ເວທນາເຠເທນ ວິຠາຄທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ກຸສລຕ຺ຕິການນ຺ຕຣໍ ເວທນາຕ຺ຕິກໍ ວຕ຺ວາ ອິທານິ ສຸຂສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາທີນໍ ປຈ຺ເຈກໍ ວິປາກາທິເຠທຠິນ຺ນຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ເວທນາຕ຺ຕິການນ຺ຕຣໍ ວິປາກຕ຺ຕິໂກ ວຸຕ຺ໂຕ. ສຸຂສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ຫິ ຘມ຺ມາ ສິຍາ ວິປາກາ, ສິຍາ ວິປາກຘມ຺ມຘມ຺ມາ, ສິຍາ ເນວວິປາກນວິປາກຘມ຺ມຘມ຺ມາ. ຕຖາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ, ທຸກ຺ຂສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ປນ ສິຍາ ວິປາກາ, ສິຍາ ວິປາກຘມ຺ມຘມ຺ມາຕິ ອິມິນາ ນເຍນ ອວເສສຕ຺ຕິການໍ ທຸການຎ຺ຈ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ອນນ຺ຕຣວຈເນ ປໂຍຊນໍ ວິຠາເວຕພ຺ພໍ.

໓. ວິປາກນິຣຸຕ຺ຕິຎ຺ຈ ລຠນ຺ຕີຕິ ເຕສຸ ວິປາກສທ຺ທສ຺ສ ນິຣຸຬ຺ຫຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ສຸກ຺ກກຓ຺ຫາທີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ອກຓ຺ຫອສຸກ຺ກຜສ຺ສາທິຠາໂວ ປຣິຄ຺ຄຫິໂຕ. ສຕິ ປນ ປາກ-ສທ຺ທສ຺ສ ຜລປຣິຍາຍຠາເວ ຣູປໍ ວິຍ ນ ນິຫີໂນ ປກ຺ກໍ ວິຍ ວິສິຏ຺ໂຐ ປາໂກຕິ ວິປາໂກຕິ ເອວໍ ວາ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ສພ຺ຍາປາຣຕາຕິ ສອຸສ຺ສາຫຕາ. ສນ຺ຕາເນ ສພ຺ຍາປາຣຕາຕິ ເອເຕນ ຈິຕ຺ຕປ຺ປໂຍຄສງ຺ຂາເຕນ ກິຣິຍາຠາເວນ ວິປາກຘມ຺ມານໍ ສນ຺ຕານວິເສສມາຫ ‘‘ຍໂຕ ຍສ຺ມິໍ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາເທ ກຸສລາກຸສລາ ເຈຕນາ, ຕໍສນ຺ຕາເນ ເອວ ຕສ຺ສາ ວິປາກຸປ຺ປຕ຺ຕີ’’ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ສພ຺ຍາປາຣຕາ’’ຕິ ເອເຕນ ອາວຊ຺ຊນທ຺ວຍໍ ວິປາກຎ຺ຈ ນິວຕ຺ເຕຕິ, ‘‘ອນຸປຈ຺ຉິນ຺ນາວິຊ຺ຊາຕຓ຺ຫາມາເນ’’ຕິ ອິມິນາ ອວສິຏ຺ຐໍ ກິຣິຍໍ ນິວຕ຺ເຕຕິ. ອຸຠເຍນປິ ອນຸສຍສຫາຍສອຸສ຺ສາຫຕາລກ຺ຂຓາ ວິປາກຘມ຺ມຘມ຺ມາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ໂລກຸຕ຺ຕຣກຸສລານມ຺ປິ ຫິ ອນຸສຍາ ອຸປນິສ຺ສຍາ ໂຫນ຺ຕິ, ຍໂຕ ‘‘ກຕເມ ຘມ຺ມາ ກຸສລາ? ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ ໂລກຸຕ຺ຕຣໍ…ເປ… ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ສງ຺ຂາຣາ’’ຕິອາທິນາ (ວິຠ. ໓໔໒) ອຣິຍມຄ຺ຄເຈຕນາຍ ອວິຊ຺ຊາອຸປນິສ຺ສຍຕາ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທວິຠງ຺ເຄ ປກາສິຕາ. ນິຣຸສ຺ສາຫສນ຺ຕຠາວລກ຺ຂຓາ ວິປາກາ, ອຸຠຍວິປຣີຕລກ຺ຂຓາ ເນວວິປາກນວິປາກຘມ຺ມຘມ຺ມາຕິ.

ອຠິຎ຺ຎາທິກຸສລານນ຺ຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ‘‘ອໂຫສິ ກມ຺ມໍ ນາໂຫສິ ກມ຺ມວິປາໂກ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໒໓໔) ອິມິນາ ຕິເກນ ສງ຺ຄຫິຕໍ ຄຕິອຸປຘິກາລປໂຍຄາຠາເວນ ອວິປາກໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍໍ ອຸປປຊ຺ຊເວທນີຍຎ຺ຈ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ອປຣາປຣິຍເວທນີຍໍ ປນ ສໍສາຣປ຺ປວຕ຺ຕິຍໍ ອໂຫສິກມ຺ມາທິຠາວໍ ນ ຠຊຕິ. ຠາວນາຍ ປຫາຕພ຺ພາທີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ທສ຺ສເນນ ປຫາຕພ຺ພໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ອຸຠຍມ຺ປິ ‘‘ວິປາການຸປ຺ປາທເນ’’ຕິ ວຈນໂຕ ຄຕິອຸປຘິກາລປໂຍຄາຠາເວນ ອນຸປ຺ປນ຺ນວິປາກເມວ ອຘິປ຺ເປຕໍ ຠາວນາຍ ປຫາຕພ຺ພສ຺ສປິ ປວຕ຺ຕິວິປາກສ຺ສ ອນຸຊານນໂຕ. ເຍສໍ ປນ ຠາວນາຍ ປຫາຕພ຺ພາ ອວິປາກາ, ເຕສໍ ມເຕນ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ທສ຺ສເນນ ປຫາຕພ຺ພສ຺ສ ອໂຫສິກມ຺ມນ຺ຕິ ເອວໍປກາຣສ຺ເສວ ປຣິຄ຺ຄໂຫຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໔. ‘‘ກຖມາທິນ຺ນາ’’ຕິ ອຍມ຺ປິ ປຎ຺ໂຫ ລພ຺ຠຕິ. ‘‘ຜລຠາເວນາ’’ຕິ ຫິ ອາທານປ຺ປກາຣວຈນໍ. ເກສຎ຺ຈິ ໂຄຕ຺ຣຠຸປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາທີນໍ ອຸເປຕກິຣິຍຠູຕານໍ ຕໍກຕ຺ຕຸຠູຕານຎ຺ຈ ອຕ຺ຖານໍ ອຸເປຕພ຺ພສມ຺ພນ຺ຘຠາວໂຕ ຕທຠິຘາຍິໂນປິ ສທ຺ທາ ສມ຺ພນ຺ຘາ ເອວາຕິ ‘‘ອຸເປຕສທ຺ທສມ຺ພນ຺ຘິນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸເປຕນ຺ຕິ ຫິ ອຸເປຕພ຺ພຕ຺ເຖ ວຸຈ຺ຈມາເນ ອວສ຺ສໍ ອຸເປຕກິຣິຍາ ອຸເປຕາ ຈ ຎາຍຕີຕິ. ‘‘ຣູປຘາຕຸຍາ ໂຂ ປນ, ຄຫປຕິ, ໂຍ ຉນ຺ໂທ ໂຍ ຣາໂຄ ຍາ ນນ຺ທີ ຍາ ຕຓ຺ຫາ ເຍ ອຸປຍຸປາທານາ, ເຈຕໂສ ອຘິຏ຺ຐານາ ອຠິນິເວສາ ອນຸສຍາ’’ຕິອາທີສຸ ‘‘ອຸປໂຍ’’ຕິ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິໂຍ ອຘິປ຺ເປຕາຕິ ອາຫ ‘‘ອຸປຍ…ເປ… ທິຏ຺ຐີຫີ’’ຕິ. ຍຖາສມ຺ຠວນ຺ຕິ ‘‘ອາຣມ຺ມຓກຣຓວເສນາ’’ຕິອາທິນາ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕອຕ຺ເຖສຸ ໂຍ ໂຍ ສມ຺ຠວຕິ ໂຍເຊຕຸໍ, ໂສ ໂສຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ວຈນານຸປຸພ຺ເພນາຕິ ‘‘ກິໍ ປນ ຕໍ ອຸເປຕ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕວຈນານຸປຸພ຺ເພນ ນ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ສພ຺ພປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນານນ຺ຕິ ສພ຺ພເຕຠູມກປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນານໍ. ນາປຊ຺ຊຕິ ສາມຎ຺ຎໂຊຕນາຍ ວິເສເສ ອວຏ຺ຐານໂຕ ວິເສສຕ຺ຖິນາ ຈ ວິເສໂສ ອນຸປຍຸຊ຺ຊຕີຕິ ຕໍ ປນ ວິເສສໍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໍ ນິຍເມຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ໂພຘເນຍ຺ຍາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອຸເປຕໍ ທີເປຕີຕິ ຍຖາ ‘‘ປາຈຣິໂຍ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ປຄໂຕ ອາຈຣິໂຍ ປາຈຣິໂຍຕິ ປ-ສທ຺ໂທ ປຄຕໍ ທີເປຕິ, ເອວໍ ອຸປ-ສທ຺ໂທ ອຸເປຕໍ ທີເປຕິ ເອວ, ນ ເຈຕ຺ຖ ຄຕາທິອຕ຺ຖານໍ ເອກນ຺ເຕນ ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈນໂຍໂຄ ອິຈ຺ຉິໂຕຕິ. ອຕິສທ຺ໂທ ວິຍາຕິ ຈ ອິທໍ ສສາຘນກິຣິຍາທີປນສາມຎ຺ເຎນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ປຈ຺ຈຍຠາເວນາຕິ ເອເຕນ ປຸຣິມນິພ຺ພຕ຺ຕິໍ ວິເສເສຕິ. ເຕນ ສຫຊາຕສ຺ສປິ ອຸປາທານສ຺ສ ສງ຺ຄໂຫ ກໂຕ ໂຫຕິ. ສຫຊາໂຕປິ ຫິ ຘມ຺ໂມ ປຈ຺ຈຍຠູໂຕ ປຸຣິມນິປ຺ຜນ຺ໂນ ວິຍ ໂວຫຣີຍຕິ ຍຖາ ‘‘ເອກໍ ມຫາຠູຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ຕໂຍ ມຫາຠູຕາ’’ຕິ, ‘‘ເອກໍ ຂນ຺ຘໍ ປຏິຈ຺ຈ ຕໂຍ ຂນ຺ຘາ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໕໓) ຈ. ຘາຕຸກຖາຍໍ ປກາສິຕນ຺ຕິ ‘‘ອຸປປຕ຺ຕິຠໂວ ປຎ຺ຈຫິ ຂນ຺ເຘຫິ ເອກາທສຫາຍຕເນຫິ ສຕ຺ຕຣສຫິ ຘາຕູຫິ ສງ຺ຄຫິໂຕ. ກຕິຫິ ອສງ຺ຄຫິໂຕ. ນ ເກຫິຈິ ຂນ຺ເຘຫິ ເອເກນາຍຕເນນ ເອກາຍ ຘາຕຸຍາ ອສງ຺ຄຫິໂຕ’’ຕິ (ຘາຕຸ. ໖໗) ເອວມາທິໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ຕສ຺ມາ ເອວາຕິ ອຸປາທິນ຺ນສທ຺ທານເປກ຺ຂຕ຺ຕາ ເອວ. ອວິເສເສຕ຺ວາຕິ ອຸປາທິນ຺ນານຸປາທິນ຺ນວິເສສໍ ອກຕ຺ວາ. ອຸປາທານານໍ ອາຣມ຺ມຓຠາວານຕິວຕ຺ຕນໂຕ ອຸປາທາເນຫິ ອຸປາທາຕພ຺ພາຕິ ວາ ອຸປາທານິຍາ, ອຸປາທາຕຸໍ ວາ ອຣຫນ຺ຕີຕິ ອຸປາທານິຍາ, ອຸປາທາເນ ນິຍຸຕ຺ຕາຕິ ວາ ອຸປາທານິຍາ ກ-ກາຣສ຺ສ ຍ-ກາຣໍ ກຕ຺ວາຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພຕິ.

໕. ວິພາຘນໍ ປີຬນໍ ກິລມນໍ ອຸປຕາໂປ ປຣິຬາໂຫ ອປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິຠາໂວ. ວິທູສິຕາ ມລີນາ ຈ ຍໂຕ ເກຈິ ອກິເລສສຠາວາປິ ອນິຏ຺ຐຜລາ ຄາຣຍ຺ຫາ ຈ ຊາຕາ.

໖. ‘‘ສີລມຕ຺ຕກໍ, ປຣໍ ວິຍ ມຕ຺ຕາຍາ’’ຕິອາທີສຸ ມຕ຺ຕາ-ສທ຺ທສ຺ສ ປມາຓວາຈກຕາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ມຣິຍາທວາຈໂກ ວາ ມຕ຺ຕາ-ສທ຺ໂທ. ວິຈາໂຣ ເຫຕ຺ຖ ຌານງ຺ເຄສຸ ເຫຏ຺ຐິມມຣິຍາໂທ, ນ ປຐມຊ຺ຌານອຸປຈາຣຊ຺ຌາເນສຸ ວິຍ ວິຕກ຺ໂກ. ສາ ປນ ວິຈາຣມຣິຍາທຕາ ວິຕກ຺ກາຠາເວນ ເອເຕສໍ ຊາຕາຕິ ອວິຕກ຺ກຄ຺ຄຫຓໍ ກຕໍ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ອວິຕກ຺ກາ ຫຸຕ຺ວາ ວິຈາຣມຣິຍາທຌານງ຺ເຄສຸ ວິຈາຣເຫຏ຺ຐິມໂກຏິກາຕິ. ອຖ ວາ ອີສທຕ຺ໂຖ ມຕ຺ຕາ-ສທ຺ໂທ ‘‘ມຕ຺ຕາສຸຂປຣິຈ຺ຈາຄາ’’ຕິອາທີສຸ (ຘ. ປ. ໒໙໐) ວິຍ. ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ – ວິຕກ຺ກຣຫິຕາ ຠາວນາຍ ອຕິສຸຂຸມຠູຕວິຈາຣຕ຺ຕາ ອີສໍ ວິຈາຣາ ຈ ອວິຕກ຺ກວິຈາຣມຕ຺ຕາຕິ. ນ ຫິ ອິໂຕ ປຣໍ ວິຈາໂຣ ອຕ຺ຖີຕິ. ຍທິ ວິຕກ຺ກວິເສສຣຫິຕາ ວິຈາຣມຕ຺ຕາ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ ອວິຕກ຺ກວຈນໍ ກິມຕ຺ຖິຍນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ວິຈາຣມຕ຺ຕວຈເນນາ’’ຕິອາທິ. ຍທິ ວິຈາຣມຕ຺ຕໂຕ ອຎ຺ເຎສມ຺ປິ ອວິຕກ຺ການໍ ອຕ຺ຖິຠາວໂຊຕນຕ຺ຖໍ ອວິຕກ຺ກວຈນໍ, ອວິຕກ຺ກາ ຈ ວິຈາຣມຕ຺ຕາ ອວິຈາຣາຕິ ນິວຕ຺ເຕຕພ຺ພາ ຄເຫຕພ຺ພາ ຈ, ເອວໍ ສຕິ ວິຈາຣມຕ຺ຕາ ວິເສສນໍ, ອວິຕກ຺ກາ ວິເສສິຕພ຺ພາຕິ ວິຈາຣມຕ຺ຕາວິຕກ຺ກາຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ໂຈທນໍ ມນສິ ກຕ຺ວາ ອາຫ ‘‘ວິເສສນວິເສສິຕພ຺ພຠາໂວ’’ຕິອາທິ. ຍຖາກາມນ຺ຕິ ວຕ຺ຕຸອິຈ຺ຉານຸຣູປໍ. ເຍນ ເຍນ ຫິ ປກາເຣນ ຘມ຺ເມສຸ ນິວຕ຺ເຕຕພ຺ພຄເຫຕພ຺ພຠາວາ ລພ຺ຠນ຺ຕິ, ເຕນ ເຕນ ປກາເຣນ ວິເສສນວິເສສິຕພ຺ພຠາໂວ ສມ຺ຠວຕີຕິ. ປທານໍ ອນຸກ຺ກໂມ ປທານຸກ຺ກໂມ.

ອວິຕກ຺ກາ ສວິຕກ຺ກາ ຈ ສວິຈາຣາ ອວິຈາຣາ ຈາຕິ ອວິຕກ຺ກາສວິຈາຣາ ສວິຕກ຺ກາ ອວິຈາຣາຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ອຸຠເຍກເທສທສ຺ສນມ຺ປິ ອຸຠຍທສ຺ສນນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ‘‘ຍທິ ສວິຕກ຺ກສວິຈາຣາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຕຣມ຺ປິ ປກາເສຕຸນ຺ຕິ ອິທໍ ຍຖາ ສວິຕກ຺ກສວິຈາເຣສຸ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາເທສຸ ວິຕກ຺ໂກ ອວິຕກ຺ກສວິຈາຣຕາຍ ‘‘ອວິຕກ຺ກວິຈາຣມຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ເອວໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາເທສຸ ວິຈາໂຣ ‘‘ສວິຕກ຺ກອວິຈາໂຣ’’ຕິ ສກ຺ກາ ວິຎ຺ຎາຕຸນ຺ຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິຕກ຺ກາຠາເວນ ເອເຕ ວິຈາຣມຕ຺ຕາຕິ ອຍມ຺ປິ ອຕ຺ໂຖ ວິເສສນິວຕ຺ຕິອຕ຺ຖໍເຍວ ມຕ຺ຕາ-ສທ຺ທໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວຸຕ຺ໂຕ. ວິຈາຣມຕ຺ຕາຕິ ຫິ ວິຈາຣມຕ຺ຕວນ຺ໂຕຕິ ວິຎ຺ຎາຍມານຕ຺ຕາ ຕທຎ຺ຎວິເສສວິຣຫສາມຎ຺ຎໂຕ ນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ວິຕກ຺ກວິເສສວິຣຫສງ຺ຂາເຕ ອວິຕກ຺ກ-ສທ຺ໂທ ສນ຺ນິຘາປິໂຕ ວິເສເສຕິ ທຸຕິຍຊ຺ຌານຘມ຺ເມຕິ. ຍຖາຫ ‘‘ນ ວິຈາຣໂຕ’’ຕິອາທິ.

໗. ເວທຍມານາຕິ ອນຸຠວມານາ. ສຸຂາກາເຣຕິ ອິຏ຺ຐາກາເຣ, ອິຏ຺ຐານຸຠວນາກາເຣ ວາ. ອຸທາສິນາຕິ ນຕິອປນຕິຣຫິຕາ. ສຸຂທຸກ຺ຂານໍ ອວິຣຸທ຺ຘາ ເຕສໍ ພ຺ຍວຘາຍິກາຠາວໂຕ. ສຸຂທຸກ຺ຂານິ ວິຍ ຫິ ສຸຂທຸກ຺ຂານໍ ອນນ຺ຕຣໍ ປວຕ຺ຕນໂຕ ພ຺ຍວຘາຍິກາຠູຕາ ນ ເຕຫິ ວິຣຸຊ຺ຌຕິ, ນ ປນ ສຸຂທຸກ຺ຂານິ ອນນ຺ຕຣາປວຕ຺ຕິໂຕ. ‘‘ອຸປປຕ຺ຕິໂຕ ອິກ຺ຂຕີຕິ ອຸເປກ຺ຂາ’’ຕິ ອຍໍ ປນຕ຺ໂຖ ອິຘ ອຸເປກ຺ຂາ-ສທ຺ທສ຺ສ ສພ຺ພຸເປກ຺ຂາປຣິຍາທານໂຕ ນ ວຸຕ຺ໂຕ. ນ ຫິ ໂລຠສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາທິອຸເປກ຺ຂາ ອຸປປຕ຺ຕິໂຕ ອິກ຺ຂຕີຕິ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ປີຕິສຫຄຕາເຍວ ນ ສຸຂສຫຄຕາ, ສຸຂສຫຄຕາປິ ນ ປີຕິສຫຄຕາ ເອວາຕິ ປີຕິສຫຄຕາ ສຸຂສຫຄຕາ ຈ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ຠິນ຺ນາ, ຕສ຺ມາ. ສຕິປິ ສຸຂສຫຄຕານໍ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ປີຕິສຫຄຕຠາເວ ເຍນ ສຸເຂນ ສມນ຺ນາຄຕາ ສຸຂສຫຄຕາ ເອວ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ປີຕິສຫຄຕາ, ຕໍ ສຸຂໍ ນິປ຺ປີຕິກສຸຂນ຺ຕິ ອຍໍ ວິເສໂສ ອິມິນາ ຕິເກນ ທສ຺ສິໂຕຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ວິຠາເວນ຺ໂຕ ‘‘ປີຕິສຫຄຕາຕິ ວຕ຺ວາ’’ຕິອາທິມາຫ.

ສິທ຺ໂຘຕິ ສາວເສສໍ ນິຣວເສສຎ຺ຈ ສຸຂປີຕິໂຍ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປວຕ຺ເຕຫິ ປຐມທຸຕິຍປເທຫິ ໂຍ ປີຕິສຫຄໂຕ ຘມ຺ມວິເສໂສ, ຕໍ ສຸຂໍ, ໂຍ ຈ ສຸຂສຫຄໂຕ ຘມ຺ມວິເສໂສ, ສາ ປີຕີຕິ ສຕິປິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສໍສຏ຺ຐຠາເວ ປທນ຺ຕຣສງ຺ຄຫິຕຠາວທີປນໂຕສິທ຺ໂຘ ຎາໂຕ ວິທິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານສຸຂໍ ອຕິປຓີຕສຸຂນ຺ຕິ ໂອຬາຣິກງ຺ຄໂຕ ນີຫຣິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ປຓີຕຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ອຍໍ ຕິໂກ ວຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ເກຈິ ວທນ຺ຕິ, ຕເທຕໍ ສພ຺ເພສໍ ສຸຂເວທນາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມານໍ ອິຘ ‘‘ສຸຂສຫຄຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວິຈາເຣຕພ຺ພໍ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ສຸຂຠູມິຍໍ ກາມາວຈເຣ’’ຕິອາທິນາ (ຘ. ສ. ໑໒໘໓) ‘‘ກາມາວຈຣກຸສລໂຕ ຈຕ຺ຕາໂຣ ໂສມນສ຺ສສຫຄຕຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທາ’’ຕິອາທິນາ (ຘ. ສ. ໑໕໙໘) ຈ ນິທ຺ເທໂສ ປວຕ຺ໂຕຕິ.

໘. ນິພ຺ພານາຣມ຺ມຓຕໍ ສນ຺ຘາຍາຫ, ນ ນິພ຺ພານປຏິວິຊ຺ຌນໍ, ອິຕຣຖາ ໂຄຕ຺ຣຠຸສ຺ສ ທສ຺ສນຠາວາປຕ຺ຕິ ອໂຈທນີຍາ ສິຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ນນຸ ຈ ທິສ຺ວາ ກຕ຺ຕພ຺ພກິຈ຺ຈກຣເຓນ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ໂຄວ ທສ຺ສນນ຺ຕິ ອຸກ຺ກໍສຄຕິວິຊານເນນ ນິພ຺ພານສ຺ສ ປຏິວິຊ຺ຌນເມວ ທສ຺ສນນ຺ຕິ ໂຄຕ຺ຣຠຸສ຺ສ ທສ຺ສນຠາວາປຕ຺ຕິ ນ ໂຈເທຕພ຺ພາວາຕິ? ນ, ທສ຺ສນສາມຎ຺ຎສ຺ເສວ ສຸຍ຺ຍມານຕ຺ຕາ ທສ຺ສນກຕ຺ຕພ຺ພກິຈ຺ຈກຣຓານຎ຺ຈ ເຠເທນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ຕຕ຺ຖ ຍທິປິ ‘‘ປຎ຺ຎາຍ ຈສ຺ສ ທິສ຺ວາ ອາສວາ ປຣິກ຺ຂີຓາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໒.໑໘໒) ວິຍ ອຠິນ຺ນກາລສ຺ສປິ ຠິນ຺ນກາລສ຺ສ ວິຍ ເຠໂທປຈາຣທສ຺ສນໂຕ ເຠທວຈນໍ ຍຸຕ຺ຕໍ, ທສ຺ສນວິເສເສ ປນ ອຘິປ຺ເປເຕ ທສ຺ສນສາມຎ຺ຎວຈນໍ ນ ກຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ສນສາມຎ຺ຎມຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ໂຈທນາ ກຕາຕິ ‘‘ນິພ຺ພານາຣມ຺ມຓຕໍ ສນ຺ຘາຍາຫາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ທຸຕິຍຕຕິຍມຄ຺ຄານມ຺ປິ ຘມ຺ມຈກ຺ຂຸປຣິຍາຍສພ຺ຠາວໂຕ ‘‘ຠາວນາຠາວໍ ອປ຺ປຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຠາວນາ ວຑ຺ຒນາ. ສາ ຈ ພຫຸລໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ປຸນປ຺ປຸນໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕເນນາ’’ຕິ. ຕຖາ ຫິ ສຕີຕິ ‘‘ອຸຠຍປຏິກ຺ເຂປວເສນາ’’ຕິ ປທສ຺ສ ທສ຺ສນຠາວນາປຏິກ຺ເຂປວເສນາຕິ ອຕ຺ເຖ ສຕິ. ນນຸ ໂລກິຍສມຖວິປສ຺ສນາປິ ຍຖາພລໍ ກາມຈ຺ຉນ຺ທາທີນໍ ປຫາຍກາ, ຕຕ຺ຣ ກຖມິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ຈ ອຎ຺ໂຎ ປຫາຍໂກ ອຕ຺ຖີຕິ ໂຈທນໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ອຎ຺ເຎຫີ’’ຕິອາທິ.

໙. ອປ຺ປຫາຕພ຺ພເຫຕຸມຕ຺ເຕສູຕິ ອປ຺ປຫາຕພ຺ພເຫຕຸກມຕ຺ເຕສຸ. ສພ຺ໂພ ກຸສລາພ຺ຍາກຕຘມ຺ໂມ ຍຖາຘິປ຺ເປຕຕ຺ໂຖ. ສມາໂສ ນ ອຸປປຊ຺ຊຕິ ອສມຕ຺ຖຠາວໂຕ. ເຍສນ຺ຕິ ເຍ ຕຕິຍຣາສິຠາເວນ ວຸຕ຺ຕາ ຘມ຺ມາ, ອຕ຺ໂຖ ເຕສໍ. ອຸຠິນ຺ນນ຺ຕິ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ໂຍເຊຕພ຺ພຕາຍ ທ຺ເວ ປຫາຕພ຺ພເຫຕຸສທ຺ທາຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕນ຺ຕິ ‘‘ເນວທສ຺ສເນນ ນຠາວນາຍ ປຫາຕພ຺ໂພ ເຫຕຸ ເອເຕສໍ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ເອຕໍ ວຈນໍ. ເຕຫິ ທສ຺ສນຠາວນາປເທຫິ ຍຸຕ຺ເຕນ ປຫາຕພ຺ພເຫຕຸກປເທນ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາຕິ ເອວໍ ທສ຺ສນຠາວນາປເທຫິ ປຫາຕພ຺ພເຫຕຸກປທສ຺ສ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ໂຍຊນໂຕ. ເອວຎ຺ຫິ ປຸຣິມປທທ຺ວຍ…ເປ… ທສ຺ສນເມຕໍ ໂຫຕີຕິ. ເອວນ຺ຕິ ທສ຺ສນຠາວນາຫິ ນປຫາຕພ຺ໂພ ເຫຕຸ ເອເຕສນ຺ຕິ ເອວໍ ອຕ຺ເຖ ສຕິ. ‘‘ເຫຕຸ…ເປ… ສິຍາ’’ຕິ ເອຕສ຺ສ ‘‘ປຸຣິມສ຺ມິຎ຺ຫິ ອຕ຺ເຖ’’ຕິອາທິນາ ອເຫຕຸການໍ ອຄ຺ຄຫິຕຠາວທສ຺ສນວເສນ ອຕ຺ຖໍ ວຕ຺ວາ ອິທານິ ‘‘ອຖ ວາ’’ຕິອາທິນາ ທຸຕິຍສ຺ເສວ ອຕ຺ຖສ຺ສ ຍຸຕ຺ຕຠາວໍ ວິຠາເວນ຺ໂຕ ‘‘ຄເຫຕພ຺ພຕ຺ຖສ຺ເສວາ’’ຕິອາທິມາຫ. ໂສ ຫິ ‘‘ເອວມຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຄເຫຕພ຺ພຕ຺ໂຖ.

໑໐. ອຎ຺ຎຖາຕິ ອາຣມ຺ມຓກຣຓມຕ຺ເຕ ອຘິປ຺ເປເຕ. ກຖໍ ປເນຕໍ ຊານິຕພ຺ພໍ ‘‘ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາຕິ ເອເຕນ ຈຕຸກິຈ຺ຈສາຘກໍ ອາຣມ຺ມຓກຣຓໍ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ? ສາມຎ຺ຎໂຊຕນາຍ ວິເສເສ ອວຏ຺ຐານໂຕ ອຣິຍມຄ຺ຄຘມ຺ມານໍເຍວ ຈ ອປຈຍຄາມິຠາວໂຕ. ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຄ຺ຄາ ອປຣິຍາປນ຺ນາ ອປຈຍຄາມິໂນ’’ຕິ (ຘ. ສ. ໑໐໒໑) ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕເນວາຫ ‘‘ອຣິຍມຄ຺ຄານໍ ເອຕໍ ອຘິວຈນ’’ນ຺ຕິ. ເອເຕເນວ ວາ ວິເສສຸປລກ຺ຂຓເຫຕຸຠູເຕນ ວຈເນນ ຍຖາວຸຕ຺ໂຕ ອາຣມ຺ມຓກຣຓວິເສໂສ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ອຸກ຺ກໍສຄຕິວິຊານເນນ ວາ ອຍມຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາທີນນ຺ຕິ ໂວທານາທໂຍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ເຫຕຸຠາເວນາຕິ ສມ຺ປາປກເຫຕຸຠາເວນ. ຎາປໂກ ກາຣໂກ ສມ຺ປາປໂກຕິ ຕິວິໂຘ ຫິ ເຫຕຸ, ຕຖາ ຎາເປຕພ຺ພາທິຠາເວນ ຜລໍ. ຍຖາ ນິຣຍາທິມນຸສ຺ສຠາວາທິຄາມິປຏິປທາຠາວໂຕ ອກຸສລໂລກິຍກຸສລຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທາ ‘‘ອາຈຍຄາມິໂນ ຘມ຺ມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ນ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິອາທິໂລກິຍສມ຺ມາທິຏ຺ຐິອາທິຘມ຺ມາ ເອວ, ເອວໍ ນິພ຺ພານຄາມິປຏິປທາຠາວໂຕ ໂລກຸຕ຺ຕຣກຸສລຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທາ ‘‘ອປຈຍຄາມິໂນ’’ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ, ນ ອຣິຍມຄ຺ຄຘມ຺ມາ ເອວາຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ປຸຣິມປຈ຺ຉິມານ’’ນ຺ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ອຣິຍມຄ຺ຄສ຺ເສວ ນິພ຺ພານຄາມິປຏິປທາຠາໂວ ປຣິພ຺ຍຕ຺ໂຕຕິ ຕສ຺ເສວ ອປຈຍຄາມິຠາໂວ ຍຸຕ຺ໂຕ, ຕທນຸວຕ຺ຕກຕ຺ຕາ ປນ ເສສຘມ຺ເມ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ອປຈເຍ ທຸກ຺ຂປຣິຊານນາທິນາ ສາຕິສຍໍ ຄມນໍ ເຍສນ຺ເຕ ອປຈຍຄາມິໂນຕິ ‘‘ມຄ຺ຄາ ເອວ ອປຈຍຄາມິໂນ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຸຣິມປຈ຺ຉິມານນ຺ຕິ ຈ ອິມສ຺ມິໍ ຕິເກ ປຐມປທທຸຕິຍປທສງ຺ຄຫິຕານໍ ອຕ຺ຖານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ຊຍໍ ເວຣໍ ປສວຕິ (ຘ. ປ. ໒໐໑), ຈຣໍ ວາ ຍທິ ວາ ຕິຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ອິຕິວຸ. ໘໖, ໑໑໐; ສຸ. ນິ. ໑໙໕) ວິຍ ສານຸນາສິໂກ ອາຈຍ-ສທ຺ໂທຕິ ‘‘ອນຸນາສິກໂລໂປ ກໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ອາຈິນ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ‘‘ອາຈຍ’’ນ຺ຕິ ພ຺ຍຕ຺ຕຍວເສນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອາຈຍາ ຫຸຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ເອເຕນ ອປຈິນນ຺ຕີຕິ ອປຈຍາ, ອປຈຍາ ຫຸຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ປວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ນຍໂຕ ທສ຺ສິໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

໑໑. ໂລກິເຍສຸ ອເສກ຺ຂຠາວານາປຕ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາຕິ ກສ຺ມາ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນນຸ –

‘‘ສິກ຺ຂຕີຕິ ໂຂ ຠິກ຺ຂຸ ຕສ຺ມາ ເສກ຺ໂຂຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ກິຎ຺ຈ ສິກ຺ຂຕິ, ອຘິສີລມ຺ປິ ສິກ຺ຂຕິ ອຘິຈິຕ຺ຕມ຺ປິ ສິກ຺ຂຕິ ອຘິປຎ຺ຎມ຺ປິ ສິກ຺ຂຕິ. ສິກ຺ຂຕີຕິ ໂຂ ຠິກ຺ຂຸ ຕສ຺ມາ ເສກ຺ໂຂຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ (ອ. ນິ. ໓.໘໖). ໂຍປິ ກລ຺ຍາຓປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ອນຸໂລມປຏິປທາຍ ປຣິປູຣກາຣີ ສີລສມ຺ປນ຺ໂນ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ຄຸຕ຺ຕທ຺ວາໂຣ ໂຠຊເນ ມຕ຺ຕຎ຺ຎູ ຊາຄຣິຍານຸໂຍຄມນຸຍຸຕ຺ໂຕ ປຸພ຺ພຣຕ຺ຕາປຣຣຕ຺ຕໍ ໂພຘິປກ຺ຂິຍານໍ ຘມ຺ມານໍ ຠາວນານຸໂຍຄມນຸຍຸຕ຺ໂຕ ວິຫຣຕິ ‘ອຊ຺ຊ ວາ ສ຺ເວ ວາ ອຎ຺ຎຕຣໍ ສາມຎ຺ຎຜລໍ ອຘິຄມິສ຺ສາມີ’ຕິ, ໂສປິ ສິກ຺ຂຕີຕິ ເສກ຺ໂຂ’’ຕິ –

ວຈນໂຕ ຍຖາວຸຕ຺ຕກລ຺ຍາຓປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສປິ ສີລາທິຘມ຺ມາ ເສກ຺ຂາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ? ນ, ປຣິຍາຍຠາວໂຕ. ນິປ຺ປຣິຍາເຍນ ຫິ ເສກ຺ຂາເສກ຺ຂຠາໂວ ຍຖາສມ຺ຠວໍ ມຄ຺ຄຜລຘມ຺ເມສຸ ເອວາຕິ ໂລກິເຍສຸ ເສກ຺ຂຠາວາສງ຺ກາຠາວໂຕ ອເສກ຺ຂຠາວານາປຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ເຕເນວາຫ ‘‘ສີລສມາຘີ’’ຕິອາທິ. ອຣຫຕ຺ຕຜລຘມ຺ມາປິ ສິກ຺ຂາຜລຠາເວນ ປວຕ຺ຕນໂຕ ເຫຏ຺ຐິມຜລຘມ຺ມາ ວິຍ ສິກ຺ຂາສຸ ຊາຕາຕິອາທິອຕ຺ເຖຫິ ເສກ຺ຂາ ສິຍຸໍ, ເຫຏ຺ຐິມຜລຘມ຺ມາປິ ວາ ສິກ຺ຂາຜລຠາເວນ ປວຕ຺ຕນໂຕ ອຣຫຕ຺ຕຜລຘມ຺ມາ ວິຍ ອເສກ຺ຂາຕິ ໂຈທນໍ ມນສິກຕ຺ວາ ‘‘ປຣິນິຏ຺ຐິຕສິກ຺ຂາກິຈ຺ຈຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຖາ ‘‘ເຫຏ຺ຐິມຜເລສຸ ປນາ’’ຕິອາທິ. ‘‘ຕໍ ເອວ ສາລິໍ ຠຸຎ຺ຊາມິ, ສາ ເອວ ຕິຕ຺ຕິຣີ, ຕານິ ເອວ ໂອສຘານີ’’ຕິອາທີສຸ ຕໍສທິເສສຸ ຕພ຺ໂພຫາໂຣ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເອເຕນ ຈ ເສກ຺ຂສທິສາ ອເສກ຺ຂາ ຍຖາ ‘‘ອມນຸສ຺ໂສ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕີຕິ ອຎ຺ເຎ. ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ‘‘ອຣິຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ວຸທ຺ຘິອຕ຺ເຖປິ ອ-ກາໂຣ ທິສ຺ສຕີຕິ ວຸທ຺ຘິປ຺ປຕ຺ຕາ ເສກ຺ຂາ ອເສກ຺ຂາຕິ ອຍມ຺ປິ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ.

໑໒. ກິເລສວິກ຺ຂມ຺ຠນສມຕ຺ຖຕາຍາຕິ ອິທໍ ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ວິຕກ຺ກາທິວິກ຺ຂມ຺ຠນສມຕ຺ຖຕາປິ ເຫຕ຺ຖ ລພ຺ຠຕີຕິ. ອກຸສລວິທ຺ຘໍສນຣສຕ຺ຕາ ວາ ກຸສລານໍ ຕຕ຺ຖ ສາຕິສຍກິຈ຺ຈຍຸຕ຺ຕຕໍ ປຣິຕ຺ຕຘມ຺ເມຫິ ມຫຄ຺ຄຕານໍ ປກາເສຕຸໍ ‘‘ກິເລສວິກ຺ຂມ຺ຠນສມຕ຺ຖຕາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິປາກກິຣິເຍສຸ ທີຆສນ຺ຕານຕາວ, ນ ກິເລສວິກ຺ຂມ຺ຠນສມຕ຺ຖຕາ ວິປຸລຜລຕາ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ວິປຸລໍ ຜລໍ ວິປຸລຜລ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ປນ ອຕ຺ເຖ ຄຍ຺ຫມາເນ ວິປາເກສຸປິ ວິປຸລຜລຕາ ລພ຺ຠເຕວ. ໂສປິ ເອກເສສນເຍນ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ມຫນ຺ເຕຫິ ຄຕາ ປຏິປນ຺ນາຕິ ອຍໍ ປນຕ຺ໂຖ ຕິຓ຺ຓມ຺ປິ ສາຘາຣໂຓຕິ. ຄຸຓໂຕ ອຍໍ ເອຕ຺ຕໂກຕິ ສຕ຺ຕານໍ ປມາຓໍ ກໂຣນ຺ຕາ ວິຍ ປວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ໂອຬາຣິກາ ກິເລສາ ‘‘ປມາຓກຣາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ເຕຫິ ປຣິໂຕ ຂຓ຺ຑິຕາ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນາຕິ ປຣິຕ຺ຕາ. ສຕິປິ ເກຫິຈິ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ເຕ ມຫາປມາຓຠາເວນ ຄຕາ ປວຕ຺ຕາຕິ ມຫຄ຺ຄຕາ. ປຣິຈ຺ເຉທກຣານໍ ກິເລສານໍ ສຸຂຸມານມ຺ປິ ອໂຄຈຣຠາວໂຕ ເຕຫິ ນ ກຖຎ຺ຈິປິ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນາ ວີຕິກ຺ກນ຺ຕາຕິ ອປຣິຈ຺ຉິນ຺ນາ ອປ຺ປມາຓາ, ຍໂຕ ເຕ ‘‘ອປຣິຍາປນ຺ນາ’’ຕິປິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ.

໑໔. ຕິຕ຺ຕິໍ ນ ຊເນນ຺ຕິ ສນ຺ຕຕຣຕາຍ ອເສຈນກຠາວໂຕ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ປມາຓກເຣຫີ’’ຕິອາທິໂກ ອຕ຺ຖວິກປ຺ໂປ ‘‘ອຕປ຺ປກຕ຺ເຖນາ’’ຕິອາທິກາຍ ຫີນຕ຺ຕິກປທວຓ຺ຓນາຍ ປຣໂຕ ພຫູສຸ ໂປຕ຺ຖເກສຸ ລິຂີຍຕິ, ຍຖາຐາເນ ເອວ ປນ ອາເນຕ຺ວາ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ.

໑໕. ໂລກິຍສາຘຸຊເນຫິປິ ອຕິຊິຄຸຈ຺ຉນີເຍສຸ ອານນ຺ຕຣິຍກມ຺ມນຕ຺ຖິກວາທາທີສຸ ປວຕ຺ຕິ ວິນາ ວິປລ຺ລາສພລວຠາເວນ ນ ໂຫຕີຕິ ‘‘ວິປຣິຍາສທຬ຺ຫຕາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອເຕນາຕິ ‘‘ວິປາກທາເນ ສຕີ’’ຕິອາທິນາ ສຕິປິ ກາລນິຍເມ ວິປາກຸປ຺ປາທເນ ສາສງ຺ກວຈເນນ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ຍຖາວຸຕ຺ຕນເຍນ ນິຍຕຕາຍ ອຕິປ຺ປສງ຺ໂຄ ທຸນ຺ນິວາໂຣ, ຕສ຺ມາ. ພລວຕາ…ເປ… ປວຕ຺ຕີຕິ ເອເຕນ ອສມານຊາຕິເກນ ອນິວຕ຺ຕນີຍວິປາກຕໍ, ສມານຊາຕິເກນ ຈ ວິປາການຸປ຺ປາທເນປິ ອນນ຺ຕຣໍ ວິປາກຸປ຺ປາທນສມຕ຺ຖຕາຍ ອວິຫນ຺ຕພ຺ພຕໍ ອນນ຺ຕຣິການໍ ທສ຺ເສຕິ. ຍໂຕ ເຕສໍ ວິປາກຘມ຺ມຕາ ວິຍ ສຠາວສິທ຺ຘາ ນິຍຕານນ຺ຕຣິຍຕາ. ອຎ຺ຎສ຺ສ…ເປ… ທານໂຕຕິ ອິມິນາປິ ອສມານຊາຕິກາທີຫິ ອນິວຕ຺ຕນີຍຜລຕໍ ເອວ ວິຠາເວຕິ.

ໂຈທໂກ ອຘິປ຺ປາຍໍ ອຊານນ຺ໂຕ ‘‘ນນູ’’ຕິອາທິນາ ອຕິປ຺ປສງ຺ຄເມວ ໂຈເທຕິ. ອິຕໂຣ ‘‘ນາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິອາທິນາ ອຕ຺ຕໂນ ອຘິປ຺ປາຍໍ ວິວຣຕິ. ເອກນ຺ເຕຕິ ອວສ຺ສມ຺ຠາວິນິ. ສນ຺ນິຍຕຕ຺ຕາຕິ ສມ຺ປາທເນ ຊນເນ ນິຍຕຠາວໂຕ. ອຸປຣຕາ ອວິປຈ຺ຈນສຠາວາສງ຺ກາ ເຍສຸ ຕານິ ອຸປຣຕາວິປຈ຺ຈ…ເປ… ສງ຺ການິ, ຕພ຺ຠາໂວ ອຸປ…ເປ… ສງ຺ກຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ. ‘‘ນ ສມຕ຺ຖຕາວິຆາຕຕ຺ຕາຕິ ພລວຕາປິ ອານນ຺ຕຣິເຍນ ອນຸປຫນ຺ຕພ຺ພຕໍ ອາຫ. ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠການິ ອນຸພລປ຺ປທາຍການິ ໂຫນ຺ຕິ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສນ຺ຕານສ຺ສ ວິເສສິຕຕ຺ຕາ. ເຕນ ເນສໍ ວິປາການຸປ຺ປາທເນປິ ອໂມຆວຸຕ຺ຕິຕໍ ອາຫ.

໑໖. ມຄ຺ຄກິຈ຺ຈໍ ປຣິຎ຺ຎາທິ. ອຏ຺ຐງ຺ຄິກມຄ຺ຄສມ຺ມາທິຏ຺ຐິມຄ຺ຄສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາໂລຠາໂທສສງ຺ຂາເຕຫິ ມຄ຺ຄເຫຕູຫິ ມຄ຺ຄສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຂນ຺ຘເສສມຄ຺ຄງ຺ຄສມ຺ມາທິຏ຺ຐີນໍ ສເຫຕຸກຠາວທສ຺ສນໂຕ ຕິຓ຺ຓໍ ນຍານໍ ອສງ຺ຄຫິຕສງ຺ຄຓ຺ຫນວເສນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຫຕຸພຫຸຕາວເສນາຕິ ພຫຸເຫຕຸກສ຺ສ ປຐມນຍສ຺ສ ອນນ຺ຕຣໍ ພຫຸເຫຕຸກຕາສາມຎ຺ເຎນ ນິກ຺ເຂປກຓ຺ຑປາຬິຍໍ ຕຕິຍໍ ວຸຕ຺ຕນໂຍ ອິຘ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ທຸຕິຍໍ ວຸຕ຺ໂຕ. ຍຖາສກໍ ປຈ຺ຈເຍຫິ ປວຕ຺ຕມາເນສຸ ນິຣີຫເກສຸ ຘມ຺ເມສຸ ເກສຎ຺ຈິ ອນຸວຕ຺ຕນີຍຠາໂວ ນ ເກວລໍ ຘມ຺ມສຠາວໂຕເຍວ, ອຖ ໂຂ ປຸຣິມຘມ຺ມານໍ ປວຕ຺ຕິວິເສເສນປິ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ປຸພ຺ພາຠິສງ຺ຂາຣວເສນາ’’ຕິ. ປວຕ຺ຕິວິເສໂສ ຫິ ປຸຣິມປຸຣິມານໍ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິການໍ ອຸຕ຺ຕຣຸຕ຺ຕເຣສຸ ວິເສສາຘານໍ ຠາວນາປຸພ຺ພາຠິສງ຺ຂາໂຣຕິ. ອນຸວຕ຺ຕຍມາໂນຕິ ຄຣຸກາຣຍມາໂນ. ອຸທາຫຣຓວເສນາຕິ ນິທສ຺ສນວເສນ, ນ ນິຣວເສສທສ຺ສນວເສນ. ຍສ຺ມາ ປນາຕິອາທິນາ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຖໍ ປາຐນ຺ຕເຣນ ສາເຘຕິ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ອຘິປຕິປຈ຺ຈຍສ຺ສ ປຈ຺ຈນີເຍ ຐິຕຕ຺ຕາ ມຄ຺ໂຄ ອຘິປຕິ ມຄ຺ຄາຘິປຕີຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ລພ຺ຠຕີຕິ. ສມານສທ຺ທຕ຺ຖວເສນາຕິ ສຕິປິ ອຎ຺ຎປທຕ຺ຖສມານາຘິກຣຓສມາສຕ຺ຖເຠເທ ມຄ຺ຄາຘິປຕິສທ຺ທຕ຺ຖເຠທາຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ.

໑໗. ອຸປ຺ປນ຺ນ-ສທ຺ໂທ ອຸປ຺ປາທາທິໍ ປຏິປຊ຺ຊມາໂນ, ປຕ຺ວາ ວິຄໂຕ ຈາຕິ ທຸວິເຘສຸ ອຕ຺ເຖສຸ ອຸຠເຍສມ຺ປິ ວາຈໂກ, ນ ປຸຣິມານໍເຍວາຕິ ຕມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອນຸປ຺ປນ຺ນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອຸປ຺ປນ຺ນຠາໂວ ອຸປ຺ປາທາທິປ຺ປຕ຺ຕຕາ. ເຕນ ອຕີຕາປິ ສງ຺ຄຫິຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕເນວາຫ ‘‘ສພ຺ໂພ ອຸປ຺ປນ຺ນຠາໂວ’’ຕິ. ອຸປ຺ປນ຺ນຘມ຺ມຠາໂວ ‘‘ອຸປ຺ປນ຺ນາ ຘມ຺ມາ’’ຕິ ປເທນ ຄຫິຕຘມ຺ມຠາໂວ, ວຕ຺ຕມານຘມ຺ມຠາໂວຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂຍ ວາ ອຸປ຺ປາທາທິປ຺ປຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ຈ ສຠາວໍ ຘາເຣຕິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ຈ ຘາຣີຍຕິ, ໂສ ອຸປ຺ປນ຺ນຘມ຺ໂມຕິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຠາໂວ ອຸປ຺ປນ຺ນຘມ຺ມຠາໂວຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອຸປ຺ປນ຺ນຘມ຺ເມ ວຕ຺ວາ ‘‘ອນຸປ຺ປນ຺ນາ’’ຕິ ວຈນໍ ນ ຍຖາຘິຄຕປຏິເສຘນນ຺ຕິ ກຖມິທໍ ປຈ຺ເຈຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຍທິ ຫີ’’ຕິອາທິ. ເກຈິ ປເນຕ຺ຖ ‘‘ອຸປ຺ປນ຺ນາຕິ ປເທນ ອຕີຕາປິ ສງ຺ຄຫິຕາ. ຍທິ ນ ສງ຺ຄຫິຕາ, ນິພ຺ພານໍ ວິຍ ເຕປິ ນວຕ຺ຕພ຺ພາຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ, ນ ຈ ຕຖາ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ປນ ເຕສໍ ມຕິມຕ຺ຕເມວ. ອຍໍ ປນ ຕິໂກ ທ຺ວິນ຺ນໍ ອທ຺ຘານໍ ວເສນ ປູເຣຕ຺ວາ ທສ຺ສິໂຕຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວກ຺ຂຕີຕິ. ເອວໍ ສນ຺ເຕ ກສ຺ມາ ອຕີຕາ ນວຕ຺ຕພ຺ພາຕິ ນ ວຸຕ຺ຕາຕິ? ຘມ຺ມວເສນ ອສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາຠາວໂຕ. ຘມ຺ມວເສນ ຫິ ອສງ຺ຄຫິຕໍ ນິພ຺ພານໍ ຕຕ຺ຖ ນວຕ຺ຕພ຺ພໍ ຊາຕໍ, ນ ຈ ນິໂຍຄໂຕ ອຕີຕາ ນາມ ຘມ຺ມາ ເກຈິ ອຕ຺ຖິ, ເຍ ອິຘ ອສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ ນວຕ຺ຕພ຺ພາ ສິຍຸນ຺ຕິ. ຜລນິພ຺ພຕ຺ຕິໂຕ ກາຣຓສ຺ສ ປຸເຣຕຣໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ ອິຘ ປຣິນິຏ຺ຐິຕສທ຺ເທນ ວຸຈ຺ຈຕິ, ນ ຕສ຺ສ ຫຸຕ຺ວາ ວິຄຕຠາໂວຕິ ອາຫ ‘‘ອນາຄເຕ ວາ’’ຕິ. ຍໂຕ ເມຕ຺ເຕຍ຺ຍສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກຜລມ຺ປິ ‘‘ອຸປ຺ປາທີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

໒໐. ຍສ຺ສ ຌານາ ວຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາຕິອາທິນາ ‘‘ເຕນານນ຺ທາ’’ຕິອາທິປາຬິຍາ ເຫຏ຺ຐາປາຬິໍ ອຕ຺ຖວເສນ ທສ຺ເສຕິ. ອຍຎ຺ຫິ ຕຕ຺ຖ ປາຬິ –

‘‘ກຖຎ຺ຈານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ ອຊ຺ຌຕ຺ຕເມວ ຈິຕ຺ຕໍ ສຓ຺ຐເປຕິ ສນ຺ນິສາເທຕິ ເອໂກທິໍ ກໂຣຕິ ສມາທຫຕິ. ອິຘານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ ວິວິຈ຺ເຈວ…ເປ… ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ເອວໍ ໂຂ…ເປ… ສມາທຫຕິ. ໂສ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສຸຎ຺ຎຕໍ ມນສິ ກໂຣຕິ, ຕສ຺ສ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສຸຎ຺ຎຕໍ ມນສິກໂຣໂຕ ສຸຎ຺ຎຕາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ປກ຺ຂນ຺ທຕິ…ເປ… ມຸຈ຺ຈຕິ. ເອວໍ ສນ຺ຕເມຕໍ, ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍ ສມ຺ປຊານາຕິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ໂຂ ເມ ສຸຎ຺ຎຕໍ ມນສິກໂຣໂຕ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສຸຎ຺ຎຕາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ປກ຺ຂນ຺ທຕິ…ເປ… ມຸຈ຺ຈຕີຕິ, ອິຕິຫ ຕຕ຺ຖ ສມ຺ປຊາໂນ ໂຫຕິ. ໂສ ພຫິທ຺ຘາ ສຸຎ຺ຎຕໍ…ເປ… ອຊ຺ຌຕ຺ຕພຫິທ຺ຘາ ສຸຎ຺ຎຕໍ…ເປ… ໂສ ອາເນຎ຺ຊໍ ມນສິ ກໂຣຕິ, ຕສ຺ສ ອາເນຎ຺ຊໍ ມນສິກໂຣໂຕ ອາເນຎ຺ຊາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ປກ຺ຂນ຺ທຕິ…ເປ… ມຸຈ຺ຈຕີຕິ, ອິຕິຫ ຕຕ຺ຖ ສມ຺ປຊາໂນ ໂຫຕິ. ເຕນານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸນາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໑໘໘).

ຕຕ຺ຖ ອຊ຺ຌຕ຺ຕສຸຎ຺ຎຕາທີສູຕິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ພຫິທ຺ຘາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕພຫິທ຺ຘາ ຈ ສຸຎ຺ຎຕາຍ ອາເນຎ຺ເຊ ຈ. ປຐມຊ຺ຌານາທິສມາຘິນິມິຕ຺ເຕຕິ ປາທກຠູຕປຐມຊ຺ຌານາທິສມາຘິນິມິຕ຺ເຕ. ອປຄຸຓປາທກຊ຺ຌານໂຕ ວຸຏ຺ຐິຕສ຺ສ ຫິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສຸຎ຺ຎຕໍ ມນສິກໂຣໂຕ ຕຕ຺ຖ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ປກ຺ຂນ຺ທຕິ. ຕໂຕ ‘‘ປຣສ຺ສ ສນ຺ຕາເນ ນຸ ໂຂ ກຖ’’ນ຺ຕິ ພຫິທ຺ຘາ ມນສິ ກໂຣຕິ, ຕຕ຺ຖປິ ນ ປກ຺ຂນ຺ທຕິ. ຕໂຕ ‘‘ກາເລນ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕາເນ, ກາເລນ ປຣສ຺ສ ສນ຺ຕາເນ ນຸ ໂຂ ກຖ’’ນ຺ຕິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕພຫິທ຺ຘາ ມນສິ ກໂຣຕິ, ຕຕ຺ຖປິ ນ ປກ຺ຂນ຺ທຕິ. ຕໂຕ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕຸກາໂມ ‘‘ອຣູປສມາປຕ຺ຕິຍໍ ນຸ ໂຂ ກຖ’’ນ຺ຕິ ອາເນຎ຺ຊໍ ມນສິ ກໂຣຕິ, ຕຕ຺ຖປິ ນ ປກ຺ຂນ຺ທຕິ. ‘‘ອິທານິ ເມ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ປກ຺ຂນ຺ທຕີ’’ຕິ ວິສ຺ສຏ຺ຐວີຣິເຍນ ນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ປາທກຊ຺ຌານເມວ ປນ ສາຘຸກໍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ມນສິ ກາຕພ຺ພໍ, ເອວມສ຺ສ ຣຸກ຺ຂໍ ຉິນ຺ທໂຕ ຜຣສຸມ຺ຫິ ອວຫນ຺ເຕ ປຸນປ຺ປຸນໍ ນິສິຕນິສິຕໍ ກາເຣຕ຺ວາ ຉິນ຺ທນ຺ຕສ຺ສ ຉິຊ຺ເຊ ຜຣສຸ ວິຍ ກມ຺ມຏ຺ຐາເນ ມນສິກາໂຣ ວຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕສ຺ມິໍເຍວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ.

ອຕ຺ຖໂຕ ຈ ອສມານຕ຺ຕາຕິ ອິທໍ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ. ນນຸ ເຍສຸ ອຕ຺ເຖສຸ ອຊ຺ຌຕ຺ຕ-ສທ຺ໂທ ວຕ຺ຕຕິ, ເຕ ສພ຺ເພ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິຘາຘິປ຺ເປຕຕ຺ຖນິທ຺ຘາຣຓຕ຺ຖໍ ອຕ຺ຖຸທ຺ຘາຣວເສເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຈກ຺ຂາທີສຸ ຈ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກ-ສທ຺ໂທ ອຊ຺ຌຕ຺ຕານໍ ອພ຺ຠນ຺ຕຣຕາວິເສສມຸປາທາຍ ປວຕ຺ຕຕິ, ຍໂຕ ເຕ ອຊ຺ຌຕ຺ຕອຊ຺ຌຕ຺ຕາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ອປິຈ ‘‘ຉ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິການີ’’ຕິ ອິທໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກ-ສທ຺ທສ຺ສ ຈກ຺ຂາທີນໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕຠາວວິຠາວນສພ຺ຠາວໂຕ ອິຘ ອຸທາຫຣຓວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕເນວ ຫິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກທຸເກ ‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕາວ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວຎ຺ຈ ສຕິ ນ ເອຕ຺ຖ ສທ຺ທໂຕ ອສມານຕາປິ ສິຍາ, ຕສ຺ມາເຍວ ຍຖາວຸຕ຺ຕໂຈທນໍ ວິໂສເຘນ຺ໂຕ ‘‘ອຍໍ ປເນຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິມາຫ. ເຕນາຕິ ຕສ຺ມາ. ຕໍວາຈກສ຺ສາຕິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕຊ຺ຌຕ຺ຕວາຈກສ຺ສ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ ຕທຕ຺ຖສ຺ສ ອຊ຺ຌຕ຺ຕຠາວສພ຺ຠາວໂຕ.

‘‘ນ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ ໂສຠຕິ ສງ຺ຄຓິກາຣາໂມ ສງ຺ຄຓິກາຣໂຕ ສງ຺ຄຓິກາຣາມຕໍ ອນຸຍຸຕ຺ໂຕ’’ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໓.໑໘໖) ປພ຺ພຊິຕາສາຣຸປ຺ປສ຺ສ ເນກ຺ຂມ຺ມສຸຂາທິນິກາມລາຠິຕາຍ ອຠາວສ຺ສ ຈ ທສ຺ສເນນ ສງ຺ຄຓິກາຣາມຕາຍ, ‘‘ນາຫໍ, ອານນ຺ທ, ເອກໍ ຣູປມ຺ປິ ສມນຸປສ຺ສາມິ, ຍຕ຺ຖ ຣຕ຺ຕສ຺ສ ຍຖາຠິຣຕສ຺ສ ຣູປສ຺ສ ວິປຣິຓາມຎ຺ຎຖາຠາວາ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ ໂສກປຣິ…ເປ… ອຸປາຍາສາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໑໘໖) ເອວໍ ຣູປາທິຣຕິຍາ ຈ ອາທີນວໍ ວຕ຺ວາ ສເຈ ໂກຈິ ທຸປ຺ປຎ຺ຎຊາຕິໂກ ປພ຺ພຊິໂຕ ວເທຍ຺ຍ ‘‘ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ເຂຕ຺ເຕ ປວິຏ຺ຐາ ຄາວິໂຍ ວິຍ ອມ຺ເຫເຍວ ຄຓໂຕ ນີຫຣຕິ, ເອກີຠາເວ ນິໂຍເຊຕິ, ສຍໍ ປນ ຣາຊຣາຊມຫາມຕ຺ຕາທີຫິ ປຣິວຸໂຕ ວິຫຣຕີ’’ຕິ, ຕສ຺ສ ວຈໂນກາສຸປຈ຺ເຉທນຕ຺ຖໍ ຈກ຺ກວາຬປຣິຍນ຺ຕາຍ ປຣິສາຍ ມຊ຺ເຌ ນິສິນ຺ໂນປິ ຕຖາຄໂຕ ເອກໂກວາຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ອຍໍ ໂຂ ປນາ’’ຕິ ເທສນາ ອາຣທ຺ຘາຕິ ອາຫ ‘‘ຕປ຺ປຏິປກ຺ຂວິຫາຣທສ຺ສນຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ສພ຺ພນິມິຕ຺ຕານນ຺ຕິ ຣູປາທີນໍ ສງ຺ຂຕນິມິຕ຺ຕານໍ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕນ຺ຕິ ວິສຍຊ຺ຌຕ຺ຕໍ. ສຸຎ຺ຎຕນ຺ຕິ ອນຕ຺ຕານຸປສ຺ສນານຸຠາວນິພ຺ພຕ຺ຕຜລສມາປຕ຺ຕິໍ. ເຕເນວາຫ ‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ທຸຕິເຍ ວິກປ຺ເປ ຐານ-ສທ຺ໂທ ກາຣຓປຣິຍາໂຍ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ສຈ຺ຈກສຸຕ຺ເຕນາຕິ ມຫາສຈ຺ຈກສຸຕ຺ເຕນ. ຕຕ຺ຖ ຫິ –

‘‘ອຠິຊານາມິ ໂຂ ປນາຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ອເນກສຕາຍ ປຣິສາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕາ, ອປິສ຺ສຸ ມໍ ເອກເມໂກ ເອວໍ ມຎ຺ຎຕິ ‘ມເມວາຣພ຺ຠ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕີ’ຕິ. ນ ໂຂ ປເນຕໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ເອວໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຍາວເທວ ວິຎ຺ຎາປນຕ຺ຖາຍ ຕຖາຄໂຕ ປເຣສໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕີຕິ. ໂສ ໂຂ ອຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ຕສ຺ສາເຍວ ກຖາຍ ປຣິໂຍສາເນ ຕສ຺ມິໍເຍວ ປຸຣິມສ຺ມິໍ ສມາຘິນິມິຕ຺ເຕ ອຊ຺ຌຕ຺ຕເມວ ຈິຕ຺ຕໍ ສຓ຺ຐເປມິ ສນ຺ນິສາເທມິ, ເອໂກທິໍ ກໂຣມິ, ສມາທຫາມິ ‘ເຍນ ສຸທໍ ນິຈ຺ຈກປ຺ປໍ ວິຫຣາມີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໓໘໗) –

ອາຄຕນ຺ຕິ.

໒໒. ອຎ຺ເຎຫິ ອນິທສ຺ສເນຫິ ອຎ຺ຎໍ ວິຍ ກຕ຺ວາ ຍຖາ ‘‘ສິລາປຸຕ຺ຕກສ຺ສ ສຣີຣ’’ນ຺ຕິ. ຘມ຺ມສຠາວສາມຎ຺ເຎນາຕິອາທິນາ ກິຎ຺ຈາປິ ຣູປາຍຕນໂຕ ອຎ຺ໂຎ ນິທສ຺ສນຠາໂວ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຘມ຺ມສຠາໂວ ປນ ອຕ຺ຖິ. ຕໂຕ ຈ ຣູປາຍຕນສ຺ສ ວິເສໂສ ນິທສ຺ສນຠາເວນ ກໂຕຕິ ຕທຎ຺ຎຘມ຺ມວິເສສກໂຣ ນິທສ຺ສນຠາໂວ ຣູປາຍຕນໂຕ ອນຎ຺ໂຎປິ ອຎ຺ໂຎ ວິຍ ກຕ຺ວາ ອຸປຈຣິໂຕຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອຕ຺ຖວິເສໂສ ສາມຎ຺ຎວິເສສຕ຺ຖເຠໂທ. ສຍໍ ສມ຺ປຕ຺ຕານໍ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພຘມ຺ມານໍ, ນິສ຺ສຍວເສນ ສມ຺ປຕ຺ຕານໍ ຆານຊິວ຺ຫາກາຍານໍ ຄນ຺ຘຣສານຎ຺ຈ, ອິຕເຣສໍ ອສມ຺ປຕ຺ຕານໍ. ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຕນໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ໂຍຄ຺ຍເທເສ ອວຏ຺ຐານໍ, ເຍນ ປຏິຫນນຠາເວນ. ພ຺ຍາປາຣາທີຕິ ຈິຕ຺ຕກິຣິຍາວາໂຍຘາຕຸວິປ຺ຜາຣວເສນ ອກ຺ຂິປຏລາທີນໍ ເຫຏ຺ຐາ ອຸປຣິ ຈ ສໍສີທນລງ຺ຆນາທິປ຺ປວຕ຺ຕິມາຫ. ວິກາຣຸປ຺ປຕ຺ຕິ ວິສທິສຸປ຺ປຕ຺ຕິ, ວິສຍສ຺ສ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐຠາເວນ ອນຸຄ຺ຄໂຫ ອຸປຆາໂຕ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຕິກມາຕິກາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ທຸກມາຕິກາປທວຓ຺ຓນາ

໑-໖. ສມານເທສຄ຺ຄຫຓານໍ ເອກສ຺ມິໍເຍວ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ຄເຫຕພ຺ພານໍ, ເອກວຕ຺ຖຸວິສຍານໍ ວາ. ອຖ ວາ ສມານເທສານໍ ເອກວຕ຺ຖຸກຕ຺ຕາ ສມານຄເຫຕພ຺ພຠາວານໍ ເອກຸປ຺ປາທິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຍ ຘມ຺ມາ ເຫຕຸສຫຄຕາ, ເຕ ເຫຕູຫິ ສຫ ສງ຺ຄຍ຺ຫນ຺ຕິ. ໂຍ ຈ ເຕສໍ ສເຫຕຸກຠາໂວ, ໂສ ສຫຊາຕາທີຫິ ເຫຕູຫິ ກໂຕຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສມາ…ເປ… ສພ຺ຠາວ’’ນ຺ຕິ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ເຈຕ຺ຖ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕຠາວສາຘນາທິເຫຕຸພ຺ຍາປາເຣ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ເອກີຠາວູປຄມນນ຺ຕິ ເອກກລາປຠາເວນ ປວຕ຺ຕມານານໍ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິການໍ ສໍສຏ຺ຐຕາຍ ສມູຫຆນຠາເວນ ທຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍນານາກຣຓຕໍເຍວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຘມ຺ມນານຕ຺ຕາຠາເວປີຕິ ສຠາວຕ຺ຖເຠທາຠາເວປິ. ປທຕ຺ຖນານຕ຺ເຕນາຕິ ນານາປທາຠິເຘຍ຺ຍຕາເຠເທນ. ເອເຕນ ປກາຣນ຺ຕຣາເປກ຺ຂໍ ທຸກນ຺ຕຣວຈນນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອເນກປ຺ປກາຣາ ຫິ ຘມ຺ມາ. ເຕເນວ ‘‘ສພ຺ເພ ຘມ຺ມາ ສພ຺ພາກາເຣນ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ຎາຓມຸເຂ ອາປາຖໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕີ’’ຕິ (ມຫານິ. ໑໕໖; ຈູຬນິ. ໂມຆຣາຊມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ ໘໕) ວຸຕ຺ຕໍ. ອຍຎ຺ຈ ອຕ຺ໂຖ ຕິເກສຸປິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເຍສໍ ວິເນຍ຺ຍານໍ ເຍຫິ ປກາຣວິເສເສຫິ ຘມ຺ມານໍ ວິຠາວເນ ກເຕ ປຏິເວໂຘ ໂຫຕິ, ເຕສໍ ຕປ຺ປກາຣເຠເທຫິ ຘມ຺ມານໍ ວິຠາວນໍ. ເຍສໍ ປນ ເຍນ ເອເກເນວ ປກາເຣນ ວິຠາວເນ ປຏິເວໂຘ ໂຫຕິ, ເຕສມ຺ປິ ຕໍ ວຕ຺ວາ ຘມ຺ມິສ຺ສຣຕ຺ຕາ ຕທຎ຺ຎນິຣວເສສປ຺ປກາຣວິຠາວນຎ຺ຈ ເທສນາວິລາໂສຕິ ອາຫ ‘‘ເທເສຕພ຺ພປ຺ປກາຣຊານນ’’ນ຺ຕິອາທິ. ນນຸ ເອເກນ ປກາເຣນ ຊານນ຺ຕສ຺ສ ຕທຎ຺ຎປ຺ປກາຣວິຠາວນໍ ອຜລໍ ໂຫຕີຕິ? ນ ໂຫຕິ ປຏິສມ຺ຠິທາປ຺ປເຠທສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສຍຕ຺ຕາ. ເຕ ປກາຣາ ເອເຕສນ຺ຕິ ຕປ຺ປກາຣາ, ຕພ຺ຠາໂວ ຕປ຺ປກາຣຕາ. ອິມິນາ ຘມ຺ມານໍ ວິຊ຺ຊມານສ຺ເສວ ປກາຣວິເສສສ຺ສ ວິຠາວນໍ ເທສນາວິລາໂສຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ອຎ຺ຎຕ຺ຖາປີຕິ ‘‘ອເຫຕຸກາ ເຈວ ຘມ຺ມາ ນ ຈ ເຫຕູ’’ຕິອາທີສຸ. ຍຖາ ປຐມທຸເກກເທເສ ຄເຫຕ຺ວາ ທຸຕິຍຕຕິຍທຸເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ຉຏ຺ຐທຸກນເຍ ໂຍຊນາ ‘‘ເຫຕູ ຘມ຺ມາ ສເຫຕຸກາປິ ອເຫຕຸກາປີ’’ຕິອາທໂຍ ຕໂຍ ທຸກາ ລພ຺ຠນ຺ຕິ, ເອວໍ ທຸຕິຍຕຕິຍທຸເກກເທເສ ຄເຫຕ຺ວາ ປຐມທຸເກນ ສທ຺ຘິໍ ໂຍຊນາຍ ‘‘ສເຫຕຸກາ ຘມ຺ມາ ເຫຕູປິ ນ ເຫຕູປິ, ອເຫຕຸກາ ຘມ຺ມາ ເຫຕູປິ ນ ເຫຕູປິ, ເຫຕຸສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ຘມ຺ມາ ເຫຕູປິ ນ ເຫຕູປິ, ເຫຕຸວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ຘມ຺ມາ ເຫຕູປິ ນ ເຫຕູປີ’’ຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ທຸກາ ລພ຺ຠນ຺ຕິ, ເຕ ປນ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ສກ຺ກາ ທສ຺ເສຕຸນ຺ຕິ ນ ທສ຺ສິຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ອຖ ວາ ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ເຕຫິ ຈຕຸຕ຺ຖປຎ຺ຈເມຫິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ທສ຺ສິເຕຫິ ປຸຣິເມຫິ ທ຺ວີຫິ ນິນ຺ນານາກຣຓໂຕ ເອເຕ ນ ວຸຕ຺ຕາ. ສນ຺ນິເວສວິເສສມຕ຺ຕເມວ ເຫຕ຺ຖ ວິເສໂສຕິ. ເຕເນວ ຫິ ນິນ຺ນານຕ຺ຖຕ຺ຕາ ປາຬິຍໍ ອາຄຕທຸເກສຸ ຍຖານິທ຺ຘາຣິຕທຸການໍ ຍຖາສມ຺ຠວໍ ອວໂຣຘເນນ ອວຸຕ຺ຕຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເອເຕສຸ ປນາ’’ຕິອາທິມາຫ.

ອຖ ວາ ‘‘ເອເຕນ ວາ ຄຕິທສ຺ສເນນາ’’ຕິອາທິນາ ວກ຺ຂມານນເຍນ ‘‘ເຫຕູ ເຈວ ຘມ຺ມາ ອເຫຕຸກາ ຈາ’’ຕິອາທີນໍ ສມ຺ຠວນ຺ຕານໍ ທຸການໍ ສງ຺ຄເຫ ສຕິ ເອເຕສມ຺ປິ ສງ຺ຄໂຫ ສິຍາ. ຍໂຕ ວາ ທຸກໂຕ ປທໍ ນິທ຺ຘາເຣຕ຺ວາ ທຸກນ຺ຕຣໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເຕນ ສຕິ ຈ ນານຕ຺ເຕ ທຸກນ຺ຕຣໍ ລພ຺ຠຕິ, ນ ເຈຕ຺ຖ ໂກຈິ ວິເສໂສ ຍຖາວຸຕ຺ຕທຸເກຫີຕິ ສໍວຓ຺ຓນາສຸ ນ ທສ຺ສິຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຍຖາ ສເຫຕຸກທຸກໂຕ ເຫຕຸສມ຺ປຍຸຕ຺ຕທຸກສ຺ສ, ເຫຕຸສເຫຕຸກທຸກໂຕ ຈ ເຫຕຸເຫຕຸສມ຺ປຍຸຕ຺ຕທຸກສ຺ສ ປທຕ຺ຖມຕ຺ຕໂຕ ນານຕ຺ຕໍ, ນ ສຠາວຕ຺ຖໂຕ. ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ສເຫຕຸກເຫຕຸສເຫຕຸກທຸເກ ວຕ຺ວາ ອິຕເຣປິ ວຸຕ຺ຕາ, ເອວໍ ເຫຕຸສມ຺ປຍຸຕ຺ຕເຫຕຸເຫຕຸສມ຺ປຍຸຕ຺ຕທຸກາທີຫິ ສຠາວຕ຺ຖນານຕ຺ຕາຠາເວປິ ປທຕ຺ຖນານຕ຺ຕສມ຺ຠວໂຕ ຘມ຺ມນານຕ຺ຕາຠາເວປິ ປທຕ຺ຖນານຕ຺ເຕນ ທຸກນ຺ຕຣໍ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ເຫຕຸສຫຄຕາ ຘມ຺ມາ, ນ ເຫຕຸສຫຄຕາ ຘມ຺ມາ, ເຫຕຸສຫຊາຕາ ຘມ຺ມາ, ນ ເຫຕຸສຫຊາຕາ ຘມ຺ມາ. ເຫຕຸສໍສຏ຺ຐາ ຘມ຺ມາ, ເຫຕຸວິສໍສຏ຺ຐາ ຘມ຺ມາ. ເຫຕຸສມຸຏ຺ຐານາ ຘມ຺ມາ, ນ ເຫຕຸສມຸຏ຺ຐານາ ຘມ຺ມາ. ເຫຕຸສຫຠຸໂນ ຘມ຺ມາ, ນ ເຫຕຸສຫຠຸໂນ ຘມ຺ມາ’’ຕິອາທີນໍ, ຕຖາ ‘‘ເຫຕູ ເຈວ ຘມ຺ມາ ເຫຕຸສຫຄຕາ ຈາ’’ຕິອາທີນໍ, ‘‘ນ ເຫຕູ ໂຂ ປນ ຘມ຺ມາ ເຫຕຸສຫຄຕາປິ, ນ ເຫຕຸສຫຄຕາປີ’’ຕິອາທີນຎ຺ຈ ສມ຺ຠວນ຺ຕານໍ ອເນເກສໍ ທຸການໍ ສງ຺ຄໂຫ ອນຸຎ຺ຎາໂຕ ວິຍ ທິສ຺ສຕິ. ຕຖາ ຫິ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ເອເຕນ ວາ ຄຕິທສ຺ສເນນາ’’ຕິອາທິ. ເອວໍ ອາສວໂຄຈ຺ຉກາທີສຸປິ ອຍມຕ຺ໂຖ ຍຖາສມ຺ຠວໍ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ຘມ຺ມານໍ ວາ ສຠາວກິຈ຺ຈາທິໍ ໂພເຘຕພ຺ພາກາຣຎ຺ຈ ຍາຖາວໂຕ ຊານນ຺ເຕນ ຘມ຺ມສາມິນາ ຍຕ຺ຕກາ ທຸກາ ວຸຕ຺ຕາ, ຕຕ຺ຕເກສຸ ຐາຕພ຺ພໍ. ອທ຺ຘາ ຫິ ເຕ ທຸກາ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພາ, ເຍ ຠຄວຕາ ນ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ນ ເຫຕຸເຫຕຸສມ຺ປຍຸຕ຺ຕທຸໂກ ຉຏ຺ຐທຸເກນ ນິນ຺ນານຕ຺ໂຖຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເຕສູຕິ ປຐມທຸກຕຕິຍທຸເກສຸ. ຍທິ ທຸກນ຺ຕເຣຫິ ທຸກນ຺ຕຣປເທຫິ ຈ ສມານຕ຺ຖຕ຺ຕາ ເອເຕສໍ ທຸການໍ ທຸກນ຺ຕຣປທານຎ຺ຈ ອວຈນໍ, ເອວໍ ສຕິ ຉຏ຺ຐທຸເກ ປຐມປທມ຺ປິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ຈຕຸຕ຺ຖທຸເກ ທຸຕິຍປເທນ ສມານຕ຺ຖຕ຺ຕາ. ຕຖາ ຈ ຉຏ຺ຐທຸໂກເຍວ ນ ໂຫຕີຕິ ໂຈທນໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ຈຕຸຕ຺ຖທຸເກ’’ຕິອາທິ. ທຸກປູຣຓຕ຺ຖນ຺ຕິ ອິທໍ ສມານຕ຺ຖຕໍເຍວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ເທສນາວິເສໂສ ປນ ວິຊ຺ຊຕິເຍວ. ອຕ຺ຖນ຺ຕຣຕາຠາເວປິ ປກາຣເຠທເຫຕຸກໍ ທຸກນ຺ຕຣວຈນນ຺ຕິ ທສ຺ສິໂຕ ຫິ ອຍມຕ຺ໂຖຕິ. ເອເຕນ ຄຕິທສ຺ສເນນາຕິ ອຕ຺ຖວິເສສາຠາເວປິ ຉຏ຺ຐທຸກປູຣຓສງ຺ຂາເຕນ ນຍທສ຺ສເນນ. ປຐມທຸເກ…ເປ… ທສ຺ສິໂຕ ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ເຕຫິ ຈຕຸຕ຺ຖປຎ຺ຈເມຫິ, ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ທສ຺ສິເຕຫິ ປຸຣິເມຫິ ທ຺ວີຫິ, ອິຘ ທສ຺ສິເຕຫິ ຈຕູຫິ. ເຕສູຕິ ທຸຕິຍຕຕິຍທຸເກສຸ. ປຐມທຸກປກ຺ເຂເປນ ທສ຺ສິໂຕ ປາຬິຍໍ ຉຏ຺ຐທຸເກນ ອິຕຣຕ຺ຣ ຈ ອິຕຣທຸເກຫີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໗-໑໓. ປຈ຺ຈຍຠາວມຕ຺ເຕນ…ເປ… ອຕ຺ຖິຕນ຺ຕິ ເອເຕນ ນ ປຏິລທ຺ຘຕ຺ຕຕາສງ຺ຂາຕາ ສສຠາວຕາວ ອຕ຺ຖິຕາ, ອຖ ໂຂ ປຏິປກ຺ເຂນ ອນິໂຣໂຘ ອປ຺ປຫີນຕາ ອນິປ຺ຜາທິຕຜລຕາ ກາຣຓາສມຸຄ຺ຆາເຕນ ຜລນິພ຺ພຕ຺ຕນາຣຫຕາ ຈາຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ສຕິ ອິທໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ສຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ວຈເນນ ເຍນ ວິນາ ຍໍ ນ ໂຫຕິ, ຕໍ ອຕີຕາທິປິ ກາຣຓໍ ສງ຺ຄຫິຕເມວາຕິ. ເຕເນວາຫ ‘‘ນ ສເຫຕຸ…ເປ… ກາລານເມວາ’’ຕິ. ສເມ…ເປ… ທີເປຕິ ສເມຈ຺ຈ ສມ຺ຠູຍ ປຈ຺ຈເຍຫິ ກຕນ຺ຕິ ສງ຺ຂຕນ຺ຕິ. ອຍເມເຕສໍ ວິເສໂສຕິ ອຍໍ ປຈ຺ຈຍນິພ຺ພຕ຺ຕານໍ ປຈ຺ຈຍວນ຺ຕຕາ ອເນກປຈ຺ຈຍນິປ຺ຜາທິຕຕາ ຈ ທຸກທ຺ວເຍ ປຸຣິມປທຕ຺ຖານໍ ເຠໂທ, ອິຕເຣສໍ ປນ ປຸຣິມປທສງ຺ຄຫິຕຘມ຺ມວິຘຸຣສຠາວຕາຍາຕິ. ອວິນິ…ເປ… ຐປນໂຕຕິ ‘‘ເອຕ຺ຕກາ’’ຕິ ປເຠທປຣິຈ຺ເຉທນິທ຺ຘາຣຓວເສນ ອຠິຘມ຺ມມາຕິກາຍໍ ຘມ຺ມານໍ ອວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຸຕ຺ຕນ຺ຕມາຕິກາຍໍ ປນ ນິທ຺ຘາຣິຕສຣູປສງ຺ຂາວິເສສຕ຺ຕາ ວິນິຈ຺ຉິຕຕ຺ຖປຣິຈ຺ເຉທາເຍວ ອວິຊ຺ຊາທໂຍ ວຸຕ຺ຕາຕິ. ‘‘ປຖວີອາທິ ຣູປ’’ນ຺ຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ຖວິກປ຺ເປ ອເນກເຫຕຸເກສຸ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາເທສຸ ເຫຕູນໍ ສເຫຕຸກຠາໂວ ວິຍ ສພ຺ເພສໍ ປຖວີອາທີນໍ ຣູປິຠາໂວ ສິທ຺ໂຘຕິ ອາຫ ‘‘ປຸຣິມ…ເປ… ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ. ນ ຫິ ເຕສຸ ນິຍໂຕ ກຕ຺ຖຈິ ສໍສາມິຠາໂວຕິ. ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາຍ ວາ ລຸຊ຺ຊຕິ ຉິຊ຺ຊຕິ ວິນສ຺ສຕີຕິ ຄເຫຕພ຺ໂພ ໂລໂກຕິ ຕໍຄຫຓຣຫິຕານໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣານໍ ນຕ຺ຖິ ໂລກຕາ. ເຕເນວາຕິ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈຠາເວນ ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍຠາເວນາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ທຸກພຫຸຕາ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ, ນນຸ ວີສຕິ ທຸກາ ວິຠຕ຺ຕາ, ‘‘ອວຸຕ຺ໂຕປິ ຍຖາລາຠວເສນ ເວທິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ຈ ວກ຺ຂຕີຕິ ທຸກພຫຸຕາ ອິຈ຺ຉິຕາ ເອວາຕິ? ສຈ຺ຈເມຕໍ, ຕໍເຍວ ປນ ທຸກພຫຸຕໍ ອນິຈ຺ຉນ຺ໂຕ ເອວມາຫ. ອປິຈ ທຸກພຫຸຕາ ອາປຊ຺ຊຕິ, ສາ ຈ ໂຂ ວິຎ຺ຎາຓເຠທານຸສາຣິນີ, ຕຕ຺ຣາປິ ກາມາວຈຣກຸສລໂຕ ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານິ, ຕຖາ ມຫາກິຣິຍໂຕ ມໂນທ຺ວາຣາວຊ຺ຊນນ຺ຕິ ເອວໍປກາຣານໍ ສພ຺ພຘມ຺ມາຣມ຺ມຓວິຎ຺ຎາຓານໍ ອນາມສນໂຕ ນ ພ຺ຍາປິນີຕິ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ທຸກພຫຸຕາ’’ຕິອາທິນາ. ອພ຺ຍາປິຠາເວ ປນ ໂທສໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕຖາ ຈ…ເປ… ສິຍາ’’ຕິ ອາຫ. ນິທ຺ເທເສນ ຈ ວິຣຸທ຺ຘນ຺ຕິ ‘‘ເຍ ເຕ ຘມ຺ມາ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ, ນ ເຕ ຘມ຺ມາ ໂສຕວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ’’ຕິອາທິນາ ຣູປາຍຕນາທີນໍ ປຈ຺ເຈກຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທິນາ ເກນຈິ ວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕໍ, ໂສຕວິຎ຺ຎາຓາທິນາ ເກນຈິ ນວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕຎ຺ຈ ທສ຺ເສນ຺ເຕນ ນິກ຺ເຂປຣາສິນິທ຺ເທເສນ ‘‘ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ປທານໍ ອຕ຺ຖນານຕ຺ຕໂຕ ທຸໂກ ໂຫຕີ’’ຕິ ອິທໍ ວຈນໍ ວິຣຸທ຺ຘໍ, ຕຖາ ອຕ຺ຖຸທ຺ຘາຣນິທ຺ເທເສນປິ ອຕ຺ຖໂຕ ນ ສເມຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ສໍ ນິກ຺ເຂປຣາສິສໍວຓ຺ຓນາຍໍ. ໂຍ ຈ ປຏິເສໂຘ ກໂຕ ອຕ຺ຖນານຕ຺ຕໂຕ ທຸກໍ ທສ຺ເສຕຸນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ນ ຫິ ສມ…ເປ… ເສເຘຕຸນ຺ຕິ ເອເຕນ ‘‘ເຍ ເຕ ຘມ຺ມາ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ, ນ ເຕ ຘມ຺ມາ ໂສຕວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ’’ຕິ ເອຕ຺ຕເກສຸ ນິທ຺ເທສປເທສຸ ທຸກປທທ຺ວຍປ຺ປວຕ຺ຕິ ປາຬິໂຕ ເອວ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ຕເຖວາຕິ ອຸຠິນ຺ນໍ ເກຈິນ-ສທ຺ທານໍ ອນິຍມໂຕ ຈກ຺ຂຸໂສຕາທິນິສ຺ສຍໂວຫາເຣນ ຈກ຺ຂຸໂສຕວິຎ຺ຎາຓາທິໂກ ຠິນ຺ນສຠາໂວເຍວ ຘມ຺ໂມ ອຕ຺ໂຖຕິ ທສ຺ສນວເສນ. ຣູປາຍຕນເມວ ຫິ ຈກ຺ຂຸໂສຕວິຎ຺ຎາເຓຫິ ວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຠາວໂຕ ‘‘ເກນຈິ ວິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ ເກນຈິ ນວິຎ຺ເຎຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ຈ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ. ຍທິ ເອວໍ ອິມສ຺ມິມ຺ປິ ປກ຺ເຂ ທຸກພຫຸຕາ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ໂຈທນໍ ມນສິ ກຕ຺ວາ ອາຫ ‘‘ນ ເຈຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິ. ວິຎ຺ຎາຕພ຺ພເຠເທນາຕິ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ພວິເສເສນ, ວິຎ຺ເຎຍ຺ເຍກເທເສນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທຸກເຠໂທຕິ ທຸກວິເສໂສ, ເກນຈິ ວິຎ຺ເຎຍ຺ຍທຸໂກ, ຕປ຺ປເຠໂທເຍວ ວາ. ສມຕ຺ໂຕ ປຣິຍຕ຺ໂຕ ປຣິປຸຓ຺ໂຓຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຕ຺ຕກາ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ພາ ຕຕ຺ຕກາ ທຸກາຕິ ທຸກເຠທາປຊ຺ຊນປ຺ປກາຣທສ຺ສນໍ. ເອວຎ຺ຈ ສຕີຕິອາທິນາ ອິມິສ຺ສາ ສໍວຓ຺ຓນາຍ ລທ຺ຘຄຸຓໍ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ເຍ ເຕ ຘມ຺ມາ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ, ນ ເຕ ຘມ຺ມາ ໂສຕວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ’’ຕິ ຣູປາຍຕນສ຺ເສວ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຕ຺ຖເຠທາຠາວໂຕ ກຖມຍໍ ທຸໂກ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ວິຎ຺ຎາຓນານຕ຺ເຕນາ’’ຕິອາທິ. ຍທິ ປນ ສພ຺ພວິຎ຺ຎາຕພ຺ພສງ຺ຄເຫ ທຸໂກສມຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ນິກ຺ເຂປຣາສິນິທ຺ເທໂສ ກຖໍ ນີຍຕີຕິ ອາຫ ‘‘ເອຕສ຺ສ ປນາ’’ຕິອາທິ.

ເອຕ຺ຖ ປນ ຍຖາ ວິຎ຺ຎາຓນານຕ຺ເຕນ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ພໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ທຸເກ ວຸຈ຺ຈມາເນ ສຕິປິ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ພານໍ ພຫຸຠາເວ ຍຕ຺ຕກາ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ພາ, ຕຕ຺ຕກາ ທຸກາຕິ ນຕ຺ຖິ ທຸກພຫຸຕາ ທຸກສງ຺ຄຫິຕຘມ຺ເມກເທເສສຸ ທຸກປທທ຺ວຍປ຺ປວຕ຺ຕິທສ຺ສນຠາວໂຕ. ເອວໍ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ປທານໍ ອຕ຺ຖນານຕ຺ເຕນ ທຸເກ ວຸຈ຺ຈມາເນປິ ຍຕ຺ຕການິ ວິຎ຺ຎາຓານິ, ຕຕ຺ຕກາ ທຸກາຕິ ນຕ຺ຖິ ທຸກພຫຸຕາ ທຸກສງ຺ຄ…ເປ… ຠາວໂຕ ເອວ. ນ ຫິ ເອກໍເຍວ ວິຎ຺ຎາຓໍ ‘‘ເກນຈິ ເກນຈີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ກິນ຺ຕຸ ອປຣມ຺ປີຕິ ສພ຺ພວິຎ຺ຎາຓສງ຺ຄເຫ ທຸໂກ ສມຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ນ ຈ ກຕ຺ຖຈິ ທຸກສ຺ສ ປຈ຺ເຉໂທ ອຕ຺ຖິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍວິຎ຺ຎາຓານໍ ວິຍ ມໂນວິຎ຺ຎາຓສ຺ສປິ ວິສຍສ຺ສ ຠິນ຺ນຕ຺ຕາ. ນ ຫິ ອຕີຕາຣມ຺ມຓໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ອນາຄຕາທິອາຣມ຺ມຓໍ ໂຫຕິ, ອນາຄຕາຣມ຺ມຓໍ ວາ ອຕີຕາທິອາຣມ຺ມຓໍ, ຕສ຺ມາ ຍຖາລທ຺ຘວິເສເສນ ວິສິຏ຺ເຐສຸ ມໂນວິຎ຺ຎາຓເຠເທສຸ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ວິສຍສ຺ສ ອາລມ຺ພນານາລມ຺ພນວເສນ ທຸກປທທ຺ວຍປ຺ປວຕ຺ຕິ ນ ສກ຺ກາ ນິວາເຣຕຸໍ. ເຕເນວ ຈ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ມໂນວິຎ຺ຎາເຓນ ປນ ເກນຈິ ວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຎ຺ເຈວ ອວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຎ຺ຈາຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ໂສ ອວຸຕ຺ໂຕປິ ຍຖາລາຠວເສນ ເວທິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ຠູມິເຠທວເສນ ຍຖາລາຠໍ ທສ຺ເສສ຺ສຕິ. ‘‘ວວຕ຺ຖານາຠາວໂຕ’’ຕິ ອິທມ຺ປິ ອນາມຏ຺ຐວິເສສໍ ມໂນວິຎ຺ຎາຓສາມຎ຺ຎເມວ ຄເຫຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ປາຬິ ປນ ອິນ຺ທ຺ຣິຍວິຎ຺ຎາເຓຫິ ນຍທສ຺ສນວເສນ ອາຄຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ອິມິສ຺ສາປິ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາຍ ‘‘ເກນຈີ’’ຕິ ປທໍ ອນິຍເມນ ສພ຺ພວິຎ຺ຎາຓສງ຺ຄາຫກນ຺ຕິ ສິທ຺ຘໍ ໂຫຕິ, ນິທ຺ເທເສນ ຈ ນ ໂກຈິ ວິໂຣໂຘ. ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍນໂສຕວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຠາເວຫິ ທຸກປທທ຺ວຍປ຺ປວຕ຺ຕິ ທສ຺ສິຕາ, ນ ປນ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຠາເວຫິ ວິເສສກາຣຓາຠາວໂຕ. ກິຎ຺ຈ ‘‘ເຍ ວາ ປນາ’’ຕິ ປທນ຺ຕຣສມ຺ປິຓ຺ຑນໂຕປິ ‘‘ເຍ ເຕ ຘມ຺ມາ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ…ເປ… ນ ເຕ ຘມ຺ມາ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ’’ຕິ (ຘ. ສ. ໑໑໐໑) ເອຕ຺ຕາວຕາ ທຸກປທທ຺ວຍປ຺ປວຕ຺ຕິ ທສ຺ສິຕາຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ປທນ຺ຕຣຠາວທສ຺ສນຕ຺ໂຖ ຫິ ເຍວາປນ-ສທ຺ໂທ ຍຖາ ‘‘ເຍ ເກຈິ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ, ສພ຺ເພ ເຕ ກຸສລມູລາ. ເຍ ວາ ປນ ກຸສລມູລາ, ສພ຺ເພ ເຕ ຘມ຺ມາ ກຸສລາ’’ຕິອາທີສຸ (ຍມ. ໑.ມູລຍມກ.໑). ອຎ຺ຎຖາ ‘‘ເຍ ເຕ ຘມ຺ມາ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ, ນ ເຕ ຘມ຺ມາ ໂສຕວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ. ເຍ ເຕ ຘມ຺ມາ ໂສຕວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ, ນ ເຕ ຘມ຺ມາ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ’’ຕິ ປາຬິ ອຠວິສ຺ສ. ຍໍ ປນ ວທນ຺ຕິ ‘‘ເຍ ເຕ ຘມ຺ມາ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ…ເປ… ນ ເຕ ຘມ຺ມາ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາຕິ ອິມິນາ ອຕ຺ຖໂຕ ທ຺ເວ ທຸກາ ວຸຕ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ, ຕທປິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕໍ ໂສຕວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາໂສຕວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕຎ຺ຈ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປນ ‘‘ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍນໂສຕວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕໍ ໂສຕວິຎ຺ເຎຍ຺ຍນຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕຎ຺ຈາ’’ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເອເຕນ ປາຬິປຏິເສຘນຎ຺ຈ ນິວາຣິຕໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ ປຏິເສຘນສ຺ເສວ ອຠາວໂຕ. ຕຖາ ຍສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ວິຊານນຠາເວນ ໂຍ ອຕ຺ໂຖ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ອນິຍມທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ເກນຈີ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ໂສເຍວ ຕໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ສ ອວິຊານນຠາເວນ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ອນິຍມທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ປຸນ ‘‘ເກນຈີ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ຕທຕ຺ຖທສ຺ສເນ ເຕເນວາຕິ ອຍໍ ປທຕ຺ໂຖ ນ ສມ຺ຠວຕີຕິ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸນ຺ຕິ. ເອວເມຕ຺ຖ ຍຖາ ອຏ຺ຐກຖາ ອວຏ຺ຐິຕາ, ຕຖາ ອຕ຺ໂຖ ຍຸຊ຺ຊຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໑໔-໑໙. ສນ຺ຕານສ຺ສ ອຊຎ຺ຎມລີນຠາວກຣຓໂຕ ກຓ຺ຫກມ຺ມວິປາກເຫຕຸໂຕ ຈ ອປຣິສຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ‘‘ອສຸຈິຠາເວນ ສນ຺ທນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖາຕິ ວເຓ. ປຄ຺ຆຣຓກ…ເປ… ສທ຺ໂທຕິ ເອເຕນ ອາສໂວ ວິຍ ອາສໂວຕິ ອຍມ຺ປິ ອຕ຺ໂຖ ທສ຺ສິໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ໂຄຕ຺ຣຠຸ…ເປ… ວຸຕ຺ຕານີຕິ ເອເຕນ ໂຄຕ຺ຣຠຸຄ຺ຄຫຓໍ ອຸປລກ຺ຂຓໍ ຍຖາ ‘‘ກາເກຫິ ສປ຺ປິ ຣກ຺ຂິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ໂຄຕ຺ຣຠຸສທິສາ ໂຄຕ຺ຣຠູຕິ ປນ ອຕ຺ເຖ ສຕິ ຄຸຓປ຺ປຘານຕ຺ຖານໍ ເອເກນ ສທ຺ເທນ ອວຈນີຍຕ຺ຕາ ໂວທານາທໂຍວ ວຸຕ຺ຕາ ຠເວຍ຺ຍຸໍ. ອຖ ວາ ໂຄຕ຺ຣຠູຕິ ເອກເສເສນ ສາມຎ຺ເຎນ ວາ ອຍໍ ນິທ຺ເທໂສຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຠິວິຘິວິສຍໍ ອວຘິນ຺ຕິ ວິຠຕ຺ຕິໍ ປຣິຓາເມຕ຺ວາ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ.

ສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕຫິ ອາສເວຫິ ຕໍສຫິຕຕາ ອາສວສຫິຕຕາ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຍຖາ ສເຫຕຸການໍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕຫິ ເຫຕູຫິ ສເຫຕຸກຕາ, ນ ເອວໍ ສາສວາຕິ ວຸຕ຺ຕຘມ຺ມານໍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕຫິ ອາສເວຫິ ສາສວຕາ, ອຖ ໂຂ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ເຕຫີຕິ. ທຸກນ຺ຕເຣ ອວຸຕ຺ຕປທຠາໂວເຍເວຕ຺ຖ ທຸກໂຍຊນາຍ ຎາຍາຄຕຕາ. ຍທິ ເອວໍ ເຫຕຸໂຄຈ຺ຉເກ ກຖນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ເຫຕຸໂຄຈ຺ຉເກ ປນາ’’ຕິອາທິ. ປຐເມ ທຸເກ ທຸຕິຍສ຺ສ ປກ຺ເຂເປ ເອໂກຕິ ຈຕຸຕ຺ຖທຸກມາຫ. ປຐເມ ທຸເກ ຕຕິຍສ຺ສ ປກ຺ເຂເປ ທ຺ເວຕິ ‘‘ອາສວາ ເຈວ ຘມ຺ມາ ອາສວວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ຈ, ອາສວວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ເຈວ ຘມ຺ມາ ໂນ ຈ ອາສວາ’’ຕິ ອິມິນາ ສທ຺ຘິໍ ປຎ຺ຈມທຸກມາຫ. ປຐມສ຺ສ ທຸຕິເຍ ທຸເກ ປກ຺ເຂເປ ເອໂກຕິ ‘‘ໂນ ອາສວາ ຘມ຺ມາ ສາສວາປິ ອນາສວາປີ’’ຕິ ອຍເມໂກ. ຕຕິເຍ ປຐມສ຺ສ ປກ຺ເຂເປ ທ຺ເວຕິ ‘‘ອາສວາ ຘມ຺ມາ ອາສວສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາປິ ອາສວວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕາປິ, ໂນ ອາສວາຘມ຺ມາ ອາສວສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາປິ ອາສວວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕາປີ’’ຕິ ອິເມ ທ຺ເວ. ຕຕິເຍ ທຸຕິຍສ຺ສ ປກ຺ເຂເປ ເອໂກຕິ ‘‘ສາສວາ ຘມ຺ມາ ອາສວສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາປິ ອາສວວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕາປີ’’ຕິ ເອໂກ. ທຸຕິເຍ ຕຕິຍສ຺ສ ປກ຺ເຂເປ ເອໂກຕິ ຉຏ຺ຐທຸກມາຫ. ຕີຫີຕິ ຈຕຸຕ຺ຖປຎ຺ຈມຉຏ຺ເຐຫິ. ອິຕເຣຕິ ຕທວສິຏ຺ຐາ ປຎ຺ຈ. ເຕ ປນ ປຐເມ ຕຕິຍທຸກທຸຕິຍປທປກ຺ເຂເປ ເອໂກ, ທຸຕິເຍ ປຐມທຸກທຸຕິຍປທປກ຺ເຂເປ ເອໂກ, ຕຕິເຍ ປຐມສ຺ສ ເອເກກປທປກ຺ເຂເປ ທ຺ເວ, ຕຕິເຍ ທຸຕິຍທຸກປຐມປທປກ຺ເຂເປ ເອໂກຕິ ເອວໍ ເວທິຕພ຺ພາ. ‘‘ສາສວາ ຘມ຺ມາ ອາສວາປິ ໂນ ອາສວາປິ. ອາສວສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ຘມ຺ມາ ອາສວາປິ ໂນ ອາສວາປິ. ອາສວວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ຘມ຺ມາ ອາສວາປິ ໂນ ອາສວາປີ’’ຕິ ເອເຕສມ຺ປິ, ‘‘ອາສວສຫຄຕາ ຘມ຺ມາ ໂນ ອາສວສຫຄຕາ ຘມ຺ມາ’’ຕິ ເອວມາທີນຎ຺ຈ ອຄ຺ຄຫເຓ ກາຣຓໍ ຄຫຓນໂຍ ຈ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ເອສ ນໂຍຕິ ໂຍ ເອສ ປຐມທຸເກ ທຸຕິຍທຸກປກ຺ເຂປາທິໂກ ອຸປາໂຍ ອິຘ ອາສວໂຄຈ຺ຉເກ ວຸຕ຺ໂຕ, ເອສ ນໂຍ ສໍໂຍຊນໂຄຈ຺ຉກາທີສຸ ທຸກນ຺ຕຣນິທ຺ຘາຣເຓຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ປາຬິຍໍ ອນາຄຕທຸກາ ສໍໂຍຊນໂຄຈ຺ຉເກ ຕາວ ‘‘ສໍໂຍຊນາ ເຈວ ຘມ຺ມາ ສໍໂຍຊນວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ຈ, ສໍໂຍຊນວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ເຈວ ຘມ຺ມາ ໂນ ຈ ສໍໂຍຊນາ, ສໍໂຍຊນາ ຘມ຺ມາ ສໍໂຍຊນສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາປິ ສໍໂຍຊນວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕາປິ, ໂນ ສໍໂຍຊນາ ຘມ຺ມາ ສໍໂຍຊນສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາປິ ສໍໂຍຊນວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕາປິ, ໂນ ສໍໂຍຊນາ ຘມ຺ມາ ສໍໂຍຊນິຍາປິ ອສໍໂຍຊນິຍາປິ, ສໍໂຍຊນິຍາ ຘມ຺ມາ ສໍໂຍຊນສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາປິ ສໍໂຍຊນວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕາປີ’’ຕິ ປຎ຺ຈ. ເອວໍ ຄນ຺ຖໂອຆໂຍຄອຸປາທານໂຄຈ຺ຉເກສຸ ປຈ຺ເຈກໍ ປຎ຺ຈ. ນີວຣຓໂຄຈ຺ຉເກ ປນ ນີວຣຓານໍ ນີວຣຓວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕຠາວາຠາວໂຕ ‘‘ໂນ ນີວຣຓາ ຘມ຺ມາ ນີວຣຓິຍາປິ ອນີວຣຓິຍາປິ, ໂນ ນີວຣຓາ ຘມ຺ມາ ນີວຣຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາປິ ນີວຣຓວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕາປິ, ນີວຣຓິຍາ ຘມ຺ມາ ນີວຣຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາປິ ນີວຣຓວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕາປີ’’ຕິ ຕໂຍ. ຕຖາ ປຣາມາສໂຄຈ຺ຉເກ ‘‘ໂນ ປຣາມາສາ ຘມ຺ມາ ປຣາມຏ຺ຐາປິ ອປຣາມຏ຺ຐາປິ, ໂນ ປຣາມາສາ ຘມ຺ມາ ປຣາມາສສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາປິ ປຣາມາສວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕາປິ, ປຣາມຏ຺ຐາ ຘມ຺ມາ ປຣາມາສສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາປິ ປຣາມາສວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕາປີ’’ຕິ. ກິເລສໂຄຈ຺ຉເກ ‘‘ໂນ ກິເລສາ ຘມ຺ມາ ສໍກິເລສິກາປິ ອສໍກິເລສິກາປິ, ໂນ ກິເລສາ ຘມ຺ມາ ສໍກິລິຏ຺ຐາປິ ອສໍກິລິຏ຺ຐາປິ, ໂນ ກິເລສາ ຘມ຺ມາ ກິເລສສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາປິ ກິເລສວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕາປິ, ສໍກິເລສິກາ ຘມ຺ມາ ສໍກິລິຏ຺ຐາປິ ອສໍກິລິຏ຺ຐາປິ, ສໍກິເລສິກາ ຘມ຺ມາ ກິເລສສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາປິ ກິເລສວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕາປິ, ອສໍກິລິຏ຺ຐາ ຘມ຺ມາ ສໍກິເລສິກາປິ ອສໍກິເລສິກາປີ’’ຕິ ຉ ທຸກາຕິ ເອວໍ ເວທິຕພ຺ພາ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

໒໐-໒໕. ປຈ຺ຈຍຠາເວນາຕິ ສໍໂຍຊນຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ຍຖາສກໍ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ ເອວ ຫິ ກາມຣາຄາທີນໍ ວຏ຺ຏສໍໂຍຊນນ຺ຕິ. ຍທິ ເອວໍ ກຖໍ ກາມຣາຄາທີນໍເຍວ ສໍໂຍຊນຠາໂວຕິ ອາຫ ‘‘ສຕິປີ’’ຕິອາທິ. ອຎ຺ເຎສນ຺ຕິ ສໍໂຍຊເນຫິ ອຎ຺ເຎສໍ ກິເລສາຠິສງ຺ຂາຣາທີນໍ. ຕປ຺ປຈ຺ຈຍຠາເວຕິ ເຕສໍ ກິເລສກມ຺ມວິປາກວຏ຺ຏານໍ ປຈ຺ຈຍຠາເວ. ໂອຣມ຺ຠາຄິຍຸທ຺ຘໍຠາຄິຍຠາເວນ ສງ຺ຄຫິຕາ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນາ ໂອຣ…ເປ… ສງ຺ຄຫິຕາ, ເຕຫິ ກາມຣາຄາທີຫິ ວິເສສປຈ຺ຈຍຠູເຕຫິ. ກາມກມ຺ມຠວາທີນໍ ກາມູປປຕ຺ຕິຠວາທິນິປ຺ຜາທເນປິ ນິຍໂມຕິ ກຕ຺ວາ ອາຫ ‘‘ຕໍຕໍ…ເປ… ໂຫຕີ’’ຕິ. ເຕນ ສໍໂຍຊນານໍ ຠາເວ ຍຖາວຸຕ຺ຕນິຍມານໍ ກມ຺ມູປປຕ຺ຕິຠວານໍ ຠາວໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຕທຠາເວ ອຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ນ ຈາ’’ຕິອາທິມາຫ. ພນ຺ຘນໍ ອເສຣິຠາວກຣຓໍ ອນ຺ທຸພນ຺ຘນາທໂຍ ວິຍ. ຄນ຺ຖກຣຓໍ ອວຈ຺ຉິນ຺ນຕາກຣຓໍ. ຈກ຺ກລກໍ ປາທປຸຎ຺ຉນຣຊ຺ຊຸມຓ຺ຑລໍ. ນ ໂຈເທຕພ຺ພນ຺ຕິ ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸນາ ປຈຸຣຊນສ຺ສ ປສ຺ສິຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕ຺ຕາ ຍຖາວຸຕ຺ຕວິເສສສ຺ສ ສທ຺ເຘຍ຺ຍຕໍ ອາຫ. ຕິວິໂຘ ຫິ ອຕ຺ໂຖ ໂກຈິ ປຈ຺ຈກ຺ຂສິທ຺ໂຘ ໂຍ ຣູປາທິຘມ຺ມານໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຕເວທນີໂຍ ອນິທ຺ທິສິຕພ຺ພາກາໂຣ, ສພ຺ພຘມ຺ມານໍ ສຠາວລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ໂກຈິ ອນຸມານສິທ຺ໂຘ ໂຍ ຆຏາທີສຸ ປຏາທີສຸ ຈ ປສິທ຺ເຘນ ປຈ຺ຈຍາຍຕ຺ຕຠາເວນ ຆຏປຏ-ສທ຺ທາທີນໍ ອນິຈ຺ຈຕາທິອາກາໂຣ, ໂກຈິ ໂອກປ຺ປນສິທ຺ໂຘ ໂຍ ປຈຸຣຊນສ຺ສ ອຈ຺ຈນ຺ຕມທິຏ຺ໂຐ ສທ຺ຘາວິສໂຍ ສຄ຺ຄນິພ຺ພານາທິ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ສ ສຕ຺ຖຸໂນ ວຈນໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂສິທ຺ເຘ ອນຸມານສິທ຺ເຘ ຈ ອຕ຺ເຖ ນ ວິສໍວາເທຕິ ອວິປຣີຕປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ, ຕສ຺ສ ວຈເນນ ສທ຺ເຘຍ຺ຍຕ຺ຖສິທ຺ຘີຕິ ຕຖາຣູໂປ ຈ ຠຄວາຕິ ‘‘ຘມ຺ມານໍ ສຠາວ…ເປ… ນ ໂຈເທຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອສ ນໂຍ ອິໂຕ ປເຣສຸປິ ເອວຣູເປສຸ.

໒໖-໓໗. ຍຖາ ສຣເຠຫິ ອຕິກ຺ກມິຕພ຺ພາ ປພ຺ພຕຣາຊິ ສຣຠນິຍາ, ເອວໍ ໂອຆນິຍາຕິ ສທ຺ທສິທ຺ຘີຕິ ອາຫ ‘‘ເຕນາ’’ຕິອາທິ.

໕໐-໕໔. ວິປຣິເຍສຄ຺ຄາໂຫ ປຣາມສນນ຺ຕິ ‘‘ປຣໂຕ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ນ ຘມ຺ມສຠາວໂຕ ອຎ຺ຎຖາມຕ຺ຕໍ ປຣນ຺ຕິ ອຘິປ຺ເປຕໍ, ອຖ ໂຂ ຕພ຺ພິປຣິຍາໂຍຕິ ອາຫ ‘‘ປຣໂຕຕິ ນິຈ຺ຈາທິໂຕ’’ຕິ.

໕໕-໖໘. ຍທິ ສຠາວໂຕ ອວິຊ຺ຊມານໍ, ກຖມາຣມ຺ມຓຠາໂວຕິ ອາຫ ‘‘ວິຈິຕ຺ຕສຎ຺ຎາຍ ສຎ຺ຎິຕ’’ນ຺ຕິ, ປຣິກປ຺ປນາມຕ຺ຕສິທ຺ຘນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍນານຕ຺ຕຕາຍ ນິຣນ຺ຕຣຠາວູປຄມນໍ ສໍສຏ຺ຐຠາໂວຕິ ‘‘ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍນານຕ຺ຕຕ຺ຕາ ນ ສໍສຏ຺ຐຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕສໍ ອຣູປກ຺ຂນ຺ຘານໍ. ອິຕເຣຫິ ຣູປນິພ຺ພາເນຫິ. ກິໍ ປນ ກາຣຓໍ ສມານຸປ຺ປາທນິໂຣຘານໍ ເອກກລາປຠູຕານໍ ອຣູປຘມ຺ມານເມວ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສໍສຏ຺ຐຕາ ວຸຈ຺ຈຕິ, ນ ປນ ຕຖາຠູຕານມ຺ປິ ຣູປຘມ຺ມານນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ເອສ ຫິ ເຕສໍ ສຠາໂວ’’ຕິ. ເຕນ ຍທິປິ ເກຈິ ອຣູປຘມ຺ມາ ວິສຸໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ໂຫນ຺ຕິ, ທນ຺ຘປ຺ປວຕ຺ຕິກຕ຺ຕາ ປນ ຣູປຘມ຺ມານໍເຍວ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍນານຕ຺ຕໍ, ນ ອຣູປຘມ຺ມານນ຺ຕິ ເຕສໍ ສໍສຏ຺ຐຠາໂວ ຕທຠາໂວ ຈ ອິຕເຣສໍ ສຠາວສິທ຺ໂຘຕິ ທສ຺ເສຕິ. ສມູຫຆນຕາຍ ວາ ທຸພ຺ພິຠາຄຕຣຕ຺ຕາ ນຕ຺ຖິ ອຣູປຘມ຺ມານໍ ວິສຸໍ ອາຣມ຺ມຓຠາໂວຕິ ທຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍນານຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເຕສໍເຍວ ສໍສຏ຺ຐຕາ. ອມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ຕທຘີນວຸຕ຺ຕິຕາຍ ຄເຫຕພ຺ພໂຕ ພຸທ຺ຘິຍາ.

໘໓-໑໐໐. ກາມຕຓ຺ຫາ ກາໂມ ອຸຕ຺ຕຣປທໂລເປນ ຍຖາ ຣູປຠໂວ ຣູປໍ. ເອວໍ ເສເສສຸປິ. ອາຣມ຺ມຓກຣຓວເສນາຕິ ເອເຕນ ກາມຣູປາຣູປຕຓ຺ຫານໍ ວິສຍຠາໂວ ຍຖາກ຺ກມໍ ກາມຣູປາຣູປາວຈຣຕາຍ ກາຣຓນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອວສ຺ສຎ຺ເຈຕເມວໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ, ອຎ຺ຎຖາ ກາມາວຈຣາທິຠາໂວ ອປຣິປຸຓ຺ຓວິສໂຍ ສິຍາ. ຍທິ ຫິ ອາລມ຺ພິຕພ຺ພຘມ຺ມວເສນ ຠູມິປຣິຈ຺ເຉໂທ, ເອວໍ ສຕິ ອນາຣມ຺ມຓານໍ ສງ຺ຄໂຫ ນ ສິຍາ. ອຖ ວິປາກທານວເສນ, ເອວມ຺ປິ ອວິປາການໍ ສງ຺ຄໂຫ ນ ສິຍາ, ຕສ຺ມາ ອາຣມ຺ມຓກຣຓວເສນ ປຣິຍາປນ຺ນານໍ ຠູມິປຣິຈ຺ເຉໂທ ກາຕພ຺ໂພ. ເອວຎ຺ຫິ ສຕິ ກາມາວຈຣາທິຠາໂວ ປຣິປຸຓ຺ຓວິສໂຍ ສິຍາ. ເຕເນວາຫ ‘‘ເອວຎ຺ຫິ ສຕີ’’ຕິອາທິ. ອປຣິຍາປນ຺ນານໍ ປນ ໂລກໂຕ ອຸຕ຺ຕິຓ຺ຓຠາເວນ ອນຸຕ຺ຕຣຠູມິຕາ. ອກາມາວຈຣາທິຕາ ນາປຊ຺ຊຕີຕິ ອພ຺ຍາປິຕໂທສໍ ປຣິຫຣຕິ, ກາມາວຈຣາທິຕາ ນາປຊ຺ຊຕີຕິ ອຕິພ຺ຍາປິຕໂທສໍ. ນນຸ ຈ ອິມສ຺ມິໍ ປກ຺ເຂ ກາມຕຓ຺ຫາ ກຕມາ, ກາມາວຈຣຘມ຺ມາຣມ຺ມຓາ ຕຓ຺ຫາ, ກາມາວຈຣຘມ຺ມາ ກຕເມ, ກາມຕຓ຺ຫາວິສຍາຕິ ອິຕຣີຕຣນິສ຺ສຍຕາ ໂທໂສຕິ? ນ, ອວີຈິອາທິເອກາທໂສກາສນິນ຺ນຕາຍ ກິຎ຺ຈິ ຕຓ຺ຫໍ ກາມຕຓ຺ຫາຠາເວນ ຄເຫຕ຺ວາ ຕໍສຠາວາຍ ວິສຍຠາເວນ ກາມາວຈຣຘມ຺ມານໍ ອຸປລກ຺ເຂຕພ຺ພຕ຺ຕາ.

ອິທານິ ຍຖາວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ປາເຐນ ສມຕ຺ເຖນ຺ໂຕ ‘‘ນິກ຺ເຂປກຓ຺ເຑປີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ກາມຕຓ຺ຫາຍ ອາລມ຺ພິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ກາມຘາຕຸປຣິຍາປນ຺ນຘມ຺ມາ ຈ ກາມຠວສງ຺ຂາເຕ ກາເມ ໂອຄາຬ຺ຫາ ຫຸຕ຺ວາ ຈຣນ຺ຕິ, ນາຎ຺ຎຕ຺ຖາຕິ ເອຕ຺ຖາວຈຣາຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ. ວິເສສຕ຺ຖິນາ ວິເສໂສ ອນຸປຍຸຊ຺ຊຕີຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ໂລກສ຺ສ ວເສນ ປຣິຍາປນ຺ນນິຈ຺ຉຍໂຕ’’ຕິ. ເຕນ ໂລກິຍຘມ຺ເມສຸ ປຣິຍາປນ຺ນ-ສທ຺ທສ຺ສ ນິຣຸຬ຺ຫຕໍ ທສ຺ເສຕິ ຠຄວໂຕ ຕທຸຈ຺ຈາຣຓານນ຺ຕຣໍ ວິເນຍ຺ຍານໍ ຕທຕ຺ຖປຏິປຕ຺ຕິໂຕ. ປຣິຈ຺ເຉທກາເປກ຺ຂາ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຕາຕິ ‘‘ປຣິຈ຺ເຉທກາຣິກາຍ ຕຓ຺ຫາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສາ ຫິ ຘມ຺ມານໍ ກາມາວຈຣາທິຠາວໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທຕິ. ປຣິ-ສທ຺ໂທ ເຈຕ຺ຖ ‘‘ອຸປາທິນ຺ນາ’’ຕິອາທີສຸ ອຸປ-ສທ຺ໂທ ວິຍ ສສາຘນໍ ກິຣິຍໍ ທີເປຕີຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ນິຍ຺ຍານກຣຓສີລາ ນິຍ຺ຍານິກາ ຍຖາ ‘‘ອປູປຠກ຺ຂນສີໂລ ອາປູປິໂກ’’ຕິ, ນິຍ຺ຍານສີລາ ເອວ ວາ. ຣາຄໂທສໂມຫາວ ຄຫິຕາຕິ ຎາຍຕິ, ອິຕຣຖາ ປຫາເນກຏ຺ຐຕາວຈນໍ ນິປ຺ປໂຍຊນໍ ສິຍາ. ‘‘ຣໂຓຫຕາ ນ ໂຊຕນ຺ຕິ, ຈນ຺ທສູຣິຍາ ສຕາຣກາ’’ຕິອາທີສຸ ຣຓ-ສທ຺ທສ຺ສ ເຣຓຸປຣິຍາຍຕາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ສມ຺ປຫາຣປຣິຍາຍຕ຺ຕາ ຍຸທ຺ຘ-ສທ຺ທສ຺ສ ສມ຺ປຫາໂຣ ຈ ປຫຣິຕພ຺ພາຘາໂຣຕິ ອກຸສລເສນາວ ‘‘ສຣຓາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ທຸກ຺ຂາທີນນ຺ຕິ ຜລຠູຕານໍ ທຸກ຺ຂວິຆາຕອຸປາຍາສປຣິຬາຫານໍ ສຠາຄຠູຕາຍ ຈ ມິຈ຺ຉາປຏິປທາຍ. ຕນ຺ນິພ຺ພຕ຺ຕກສຠາວານໍ ອກຸສລານນ຺ຕິ ເອເຕນ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ອກຸສລານໍ ສຣຓຕໍ ທສ຺ເສຕິ.

ອຠິຘມ຺ມທຸກມາຕິກາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິກທຸກມາຕິກາປທວຓ຺ຓນາ

໑໐໑-໑໐໘. ວິຊ຺ຊາສຠາຄຕາຍ, ນ ສງ຺ກປ຺ປາທໂຍ ວິຍ ວິຊ຺ຊາຍ ອຸປກາຣກຠາວໂຕ. ‘‘ອເຠຊ຺ຊໍ…ເປ… ຣຸຫຕີ’’ຕິ ອຸຠຍມ຺ປິ ອນວເສສປ຺ປຫານເມວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກິຎ຺ຈາປິ ຫິ ເຫຏ຺ຐິມມຄ຺ເຄຫິປິ ປຫີຍມານາ ກິເລສາ ເຕນ ເຕນ ໂອຘິນາ ອນວເສສເມວ ປຫີຍນ຺ຕິ, ເຍ ປນ ອວສິຏ຺ຐາ ຠິນ຺ທິຕພ຺ພາ, ເຕ ໂລຠາທິກິເລສຠາວສາມຎ຺ຎໂຕ ປຸນ ວິຣຸຬ຺ຫາ ວິຍ ໂຫນ຺ຕິ. ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄ ປນ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ນ ເອວໍ ອວສິຏ຺ຐາຠາວໂຕ. ຕທຸປຈາເຣນ ນິສ຺ສຍໂວຫາເຣນ. ກຸສເລຫິ ຕາເປຕພ຺ພາຕິ ວາ ຕປນິຍາ, ຕທງ຺ຄາທິວເສນ ພາຘິຕພ຺ພາ ປຫາຕພ຺ພາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມານຕ຺ຖານິ ອຘິວຈນາທີນໍ ສງ຺ຂາທິຠາວໂຕ. ‘‘ສພ຺ເພວ ຘມ຺ມາ ອຘິວຈນປຖາ’’ຕິອາທິນາ ອຘິວຈນາທີນໍ ວິສຍຠາເວ ນ ໂກຈິ ຘມ຺ໂມ ວຊ຺ຊິໂຕ, ວຈນຠາໂວ ເອວ ຈ ອຘິວຈນາທີນໍ ວກ຺ຂມາເນນ ນເຍນ ຍຸຊ຺ຊຕີຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນາຫ ‘‘ສພ຺ພຎ຺ຈ ວຈນໍ ອຘິວຈນາທິຠາວໍ ຠຊຕີ’’ຕິ.

໑໐໙-໑໑໘. ອຎ຺ຎໍ ອນເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ສຍເມວ ອຕ຺ຕໂນ ນາມກຣຓສຠາໂວ ນາມກຣຓຏ຺ໂຐຕິ, ເຕນ ອຣູປຘມ຺ມານໍ ວິຍ ໂອປປາຕິກນາມຕາຍ ປຖວີອາທີນມ຺ປິ ນາມຠາໂວ ສິຍາຕິ ອາສງ຺ກາຍ ນິວຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ ‘‘ນາມນ຺ຕຣານາປຊ຺ຊນໂຕ’’ຕິ ອາຫ. ນ ຫິ ວິນາ ປຖວີອາທິນາເມນປິ ຣູປຘມ຺ມາ ວິຍ ເກສາທິນາເມຫິ ວິນາ ເວທນາທິນາເມຫິ ອຎ຺ເຎນ ນາເມນ ອຣູປຘມ຺ມາ ປິຓ຺ຑາກາຣໂຕ ໂວຫຣີຍນ຺ຕີຕິ. ຍໍ ປນ ປຣສ຺ສ ນາມໍ ກໂຣຕິ, ຕສ຺ສ ອຎ຺ຎາເປກ຺ຂໍ ນາມກຣຓນ຺ຕິ ນາມກຣຓສຠາວຕາ ນຕ຺ຖີຕິ ສາມຎ຺ຎນາມາທິກຣຓານໍ ນາມຠາໂວ ນາປຊ຺ຊຕິ. ຍສ຺ສ ຈຎ຺ເຎຫິ ນາມໍ ກຣີຍຕິ, ຕສ຺ສ ນາມກຣຓສຠາວຕາຍ ອຠາໂວເຍວາຕິ ນຕ຺ຖິ ນາມຠາໂວ. ເຍ ປນ ອນາປນ຺ນນາມນ຺ຕຣາ ສຠາວສິທ຺ຘນາມາ ຈ, ເຕ ເວທນາທໂຍວ ນາມໍ ນາມາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອຕ຺ຕນາວາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຜສ຺ສາທີນໍ ອາຣມ຺ມຓາຠິມຸຂຕາ ຕໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອປ຺ປວຕ຺ຕິເຍວາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອວິນາຠາວໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຘິວຈນສມ຺ຜສ຺ໂສ ມໂນສມ຺ຜສ຺ໂສ, ໂສ ນາມມນ຺ຕເຣນ ຄເຫຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕາຍ ປາກໂຏຕິ ນິທສ຺ສນຠາເວນ ວຸຕ຺ໂຕ. ຣຸປ຺ປນສຠາເວນາຕິ ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ປກາສກປກາສິຕພ຺ພຠາເວນປິ ຫິ ວິນາປິ ນາເມນ ຣູປຘມ຺ມາ ປາກຏາ ໂຫນ຺ຕີຕິ. ອຖ ວາ ປກາສກປກາສິຕພ຺ພຠາໂວ ວິສຍິວິສຍຠາໂວ ຈກ຺ຂຸຣູປາທີນໍ ສຠາໂວ, ໂສ ຣຸປ຺ປນສຠາເວ ສາມຎ຺ເຎ ອນ຺ໂຕຄໂຘຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

໑໑໙-໑໒໓. ອິໂຕ ປຸພ຺ເພ ປຣິກມ຺ມນ຺ຕິອາທິນາ ສມາປຕ຺ຕິວຸຏ຺ຐານກຸສລຕາ ວິຍ ສມາປຕ຺ຕິກຸສລຕາປິ ຌານລາຠີນໍເຍວ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ວິຍ ທິສ຺ສຕິ. ‘‘ອິຕເຣສມ຺ປິ ອນຸສ຺ສວວເສນ ສມາປຕ຺ຕີນໍ ອປ຺ປນາປຣິຈ຺ເຉທປຎ຺ຎາ ລພ຺ຠຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ‘‘ເອວໍ ສີລວິໂສຘນາທິນາ ສມາປຕ຺ຕິໍ ອປ຺ເປຕີຕິ ຊານນກປຎ຺ຎາ ສຫ ປຣິກມ຺ເມນ ອປ຺ປນາປຣິຈ຺ເຉທຊານນກປຎ຺ຎາ’’ຕິ ເກຈິ. ວຸຏ຺ຐາເນ ກຸສລຠາໂວ ວຸຏ຺ຐານວສິຕາ. ປຸພ຺ເພຕິ ສມາປຊ຺ຊນໂຕ ປຸພ຺ເພ.

໑໒໔-໑໓໔. ໂສຠເນ ຣໂຕ ສຸຣໂຕ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ໂສຣຈ຺ຈນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ໂສຠນກມ຺ມຣຕຕາ’’ຕິ. ສຸຏ຺ຐຸ ວາ ໂອຣໂຕ ວິຣໂຕ ໂສຣໂຕ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ໂສຣຈ຺ຈນ຺ຕິ. ອຍໍ ປນຕ຺ໂຖ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ໂຕ ເອວ. ອປ຺ປຏິສງ຺ຂານໍ ໂມໂຫ. ກຸສລຠາວນາ ໂພຘິປກ຺ຂິຍຘມ຺ມານໍ ວຑ຺ຒນາ. ສຎ຺ຎາຓໍ ອຸປລກ຺ຂຓໍ. ສວິຄ຺ຄຫໍ ສພິມ຺ພກໍ. ອຸປລກ຺ເຂຕພ຺ພາກາຣໍ ຘມ຺ມຊາຕໍ, ອາຣມ຺ມຓໍ ວາ. ອວິກ຺ເຂໂປຕິ ຈິຕ຺ຕວິກ຺ເຂປປຏິປກ຺ໂຂ. ອຸຊຸວິປຈ຺ຈນີກຕາຍ ຫິ ປຫານວຸຏ຺ຐາເນນ ຈ ອວິກ຺ເຂໂປ ວິກ຺ເຂປໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ, ປວຕ຺ຕິຕຸໍ ນ ເທຕີຕິ.

໑໓໕-໑໔໒. ກາຣຓສີລໍ ໂລກິຍໍ. ຜລສີລໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣໍ ເຕນ ສິຊ຺ຌຕີຕິ ກຕ຺ວາ, ໂລກິຍສ຺ສປິ ວາ ສີລສ຺ສ ກາຣຓຜລຠາໂວ ປຸພ຺ພາປຣຠາເວນ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ສມ຺ປນ຺ນສມຸທາຍສ຺ສ ປຣິປຸຓ຺ຓສມູຫສ຺ສ. ອກຸສລາ ສີລາ ອກຸສລາ ສມາຈາຣາ. ສີລສມ຺ປທາ ສີລສມ຺ປຕ຺ຕິ ສີລຄຸຓາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສໂຫຕ຺ຕປ຺ປໍ ຎາຓນ຺ຕິ ໂອຕ຺ຕປ຺ປສ຺ສ ຎາຓປ຺ປຘານຕໍ ອາຫ, ນ ປນ ຎາຓສ຺ສ ໂອຕ຺ຕປ຺ປສຫິຕຕາມຕ຺ຕໍ. ນ ຫິ ໂອຕ຺ຕປ຺ປຣຫິຕໍ ຎາຓໍ ອຕ຺ຖີຕິ. ອຘິມຸຕ຺ຕຕາ ອຠິຣຕິວເສນ ນິຣາສງ຺ກາປວຕ຺ຕິ. ນິສ຺ສຏຕາ ວິສໍຍຸຕ຺ຕຕາ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອຘິມຸຕ຺ຕຕານິສ຺ສຏຕາວຈເນຫິ ຕທຸຠຍປຣິຍາຍາ ທ຺ເວ ວິມຸຕ຺ຕິໂຍ ເອກເສສນເຍນ ອິຘ ‘‘ວິມຸຕ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ອຘິມຸຕ຺ຕິ ນິພ຺ພານຎ຺ຈາ’’ຕິ. ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ເອເຕນາຕິ ອຸປ຺ປາໂທ, ນ ອຸປ຺ປາໂທຕິ ອນຸປ຺ປາໂທ, ຕພ຺ຠູເຕ ອນຸປ຺ປາທປຣິໂຍສາເນ ວິໂມກ຺ຂນ຺ເຕ ອນຸປ຺ປາທສ຺ສ ອຣິຍມຄ຺ຄສ຺ສ ກິເລສານໍ ວາ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊນສ຺ສ ປຣິໂຍສາເນຕິ ຐານຜເລຫິ ອຣິຍຜລເມວ ອຸປລກ຺ຂີຍຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ມາຕິກາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ກາມາວຈຣກຸສລປທຠາຊນີຍວຓ຺ຓນາ

໑. ອປ຺ເປຕຸນ຺ຕິ ນິຄເມຕຸໍ. ‘‘ປທຠາຊນີຍໍ ນ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ປທຠາຊນີຍາວຈເນນ ອປ຺ປນາວໂຣຘໍ ສາເຘຕ຺ວາ ປທຠາຊນີຍາວຈນສ຺ສ ກາຣຓໍ ວທນ຺ໂຕ ‘‘ສຣູເປນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ຜສ຺ໂສ ໂຫຕີ’’ຕິອາທີສຸ ໂຫຕິ-ສທ຺ໂທ ອຕ຺ຖິ-ສທ຺ເທນ ອນານຕ຺ໂຖຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ທຸຕິເຍນ ໂຫຕິ-ສທ຺ເທນາ’’ຕິ. ປຸພ຺ເພ ອຏ຺ຐກຖາຘິປ຺ປາເຍນ ວຕ຺ວາ ຍຖາວຸຕ຺ຕສ຺ສ ປາຬິປ຺ປເທສສ຺ສ ອປ຺ປນາວໂຣໂຘ ສມຕ຺ຖິໂຕຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອຘິປ຺ປາຍໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສງ຺ເຂເປນາ’’ຕິອາທິມາຫ.

ຎາຕຸໍ ອິຈ຺ຉິໂຕຕິ ລກ຺ຂຓສ຺ສ ປຸຈ຺ຉາວິສຍຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຍນ ເກນຈີຕິ ທສ຺ສນາທິວິເສສຍຸຕ຺ເຕນ, ອິຕເຣນ ວາ. ອວຕ຺ຖາວິເສໂສ ຫິ ຎາຓສ຺ສ ທສ຺ສນຕຸລນຕີຣຓານິ. ‘‘ອທິຏ຺ຐຕ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ອາຫາຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ, ສພ຺ພຕ຺ຖ ຈ ລກ຺ຂຓສ຺ສາຕິ. ຕຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອຘິກຕນ຺ຕິ. ອທິຏ຺ຐໍ ໂຊຕີຍຕິ ເອຕາຍາຕິ ເອເຕນ ທິຏ຺ຐໍ ສໍສນ຺ທຕິ ເອຕາຍາຕິ ທິຏ຺ຐສໍສນ຺ທນາ. ວິມຕິໍ ຉິນ຺ທຕິ ເອຕາຍາຕິ ວິມຕິຈ຺ເຉທນາຕິ ເອຕາສມ຺ປິ ສທ຺ທຕ຺ໂຖ ນຍໂຕ ທສ຺ສິໂຕ, ອຕ຺ຖໂຕ ປນ ສພ຺ພາປິ ຕຖາປວຕ຺ຕໍ ວຈນໍ, ຕທຸປ຺ປາທໂກ ວາ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໂຕ ປຠິຊ຺ຊຕີຕິ ປເຠໂທ, ວິເສໂສ, ເຕນ ປເຠເທນ. ຘມ຺ມານໍ ເທສນນ຺ຕິ ກິຎ຺ຈາປິ ສມຍຠູມິຊາຕິອາຣມ຺ມຓສຠາວາທິວເສນ ອນວເສສປ຺ປເຠທປຣິຄ຺ຄຫໂຕ ນິທ຺ເທສເທສນາວ ວຕ຺ຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕາ, ຕຖາປິ ກຸສລາທິມາຕິກາປທສງ຺ຄຫິຕວິເສໂສເຍວ ອິຘ ປເຠໂທຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປເຠທ…ເປ… ເທສນໍ ອາຫາ’’ຕິ. ເຕເນວາຫ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ກຸສລ…ເປ… ທີເປຕ຺ວາຕິ ຜສ຺ໂສ ໂຫຕິ…ເປ… ອວິກ຺ເຂໂປ ໂຫຕີ’’ຕິ (ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ຘມ຺ມຸທ຺ເທສວາຣ ຜສ຺ສປຎ຺ຈມກຣາສິວຓ຺ຓນາ). ‘‘ຜສ຺ໂສ ຜຸສນາ’’ຕິອາທິນາ ຈ ປເຠທວນ຺ໂຕວ ສາຕິສຍໍ ນິທ຺ທິຏ຺ຐາ, ນ ປນ ມາຕິກາຍໍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປເຠໂທຕິ ປເຠທວນ຺ຕທສ຺ສນໍ ນິທ຺ເທໂສ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕີຕິອາທິນາ ‘‘ປເຠເທ…ເປ… ທສ຺ສນຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ ອິມສ຺ສ ວາກ຺ຍສ຺ສ ປິຓ຺ຑຕ຺ຖມາຫ. ຍທິ ຘມ຺ມາ ເອວ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕພ຺ພາ ຈ, ກສ຺ມາ ກຸສລາຕິ ປເຠທວຈນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ເຕ ປນາ’’ຕິອາທິ. ນ ຫິ ປເຠເທຫິ ວິນາ ປເຠທວນ຺ໂຕ ອຕ຺ຖີຕິ. ‘‘ອິເມ ຘມ຺ມາ ກຸສລາ’’ຕິ ເອເຕນ ‘‘ຜສ຺ໂສ ໂຫຕີ’’ຕິ, ‘‘ຜສ຺ໂສ ຜຸສນາ’’ຕິ ຈ ອາທິນາ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐນິທ຺ທິຏ຺ຐານໍ ຘມ຺ມານໍ ກຸສລຠາໂວ ວິສ຺ສຊ຺ຊິໂຕ ໂຫຕີຕິ ອິມິນາ ອຘິປ຺ປາເຍນ ‘‘ອິເມ ຘມ຺ມາ ກຸສລາຕິ ວິສ຺ສຊ຺ຊເນປີ’’ຕິ ອາຫ. ອິມສ຺ມິຎ຺ຫີຕິ ຫິ-ສທ຺ໂທ ກາຣຓຕ຺ໂຖ. ເຕນ ຍສ຺ມາ ຘມ຺ມາວ ເທເສຕພ຺ພາ, ເຕ ຈ ກຸສລາ…ເປ… ເຠທາ ເທເສຕພ຺ພາ, ຕສ຺ມາຕິ ເອວໍ ວາ ໂຍຊນາ. ຘມ຺ມານເມວາຕິ ອວຘາຣຓຜລໍ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ອໂວຫາຣເທສນາໂຕ’’ຕິ. ອຕ຺ຖານຎ຺ຈາຕິ ຈ-ສທ຺ເທນ ‘‘ຜສ຺ໂສ ຜຸສນາ’’ຕິ ເອວມາທິສຠາວນິຣຸຕ຺ຕິໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕຘມ຺ມາທິຎາຓຎ຺ຈ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ‘‘ອິຕິ ເອວໍ ອຍໍ ປວຕ຺ເຕຕພ຺ໂພ ນິວຕ຺ເຕຕພ຺ໂພ ຈາ’’ຕິ ຕຖາ ຕຖາ ວິເຘຕພ຺ພຠາໂວ ອິຕິກຕ຺ຕພ຺ພຕາ, ຕາຍ ຍຸຕ຺ໂຕ ອິຕິ…ເປ… ຍຸຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ສ ວິເຘຕພ຺ພສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ວິເສສນຕ຺ຕາ ປເຠທສ຺ສາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ອິຕິກຕ຺ຕພ຺ພຕາຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ວິເສສິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ອຸທ຺ເທໂສ ຘມ຺ມປ຺ປຘາໂນ, ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ຘມ຺ມສ຺ສ ວິເສສິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ກຸສລາ ຘມ຺ມາ’’ຕິ ອຍໍ ປທານຸກ຺ກໂມ ກໂຕ. ປຸຈ຺ຉາ ສໍສຍິຕປ຺ປຘານາ ອນິຈ຺ຉິຕນິຈ຺ຉຍນາຍ ປວຕ຺ເຕຕພ຺ພຕ຺ຕາ. ເຕນ ສພ຺ພຘມ຺ເມສຸ ສມຸຄ຺ຆາຏິຕວິຈິກິຈ຺ຉານຸສຍານມ຺ປິ ປຸຈ຺ຉາ ເທເສຕພ຺ພປຸຄ຺ຄລຄຕສໍສຍາປຕ຺ຕິໍ ອຕ຺ຕນິ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ສໍສຍາປນ຺ເນຫິ ວິຍ ປວຕ຺ຕີຍຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ກາມາວຈຣາທິເຠໂທ ວິຍ ກຸສລາທິຠາເວນ ກຸສລາທິເຠໂທ ຘມ຺ມຠາເວນ ນິຍໂຕຕິ ຘມ຺ມາຕິ ວຸຕ຺ເຕ ນິຈ຺ຉຍາຠາວໂຕ ‘‘ກຸສລາ ນຸ ໂຂ ອກຸສລາ ນຸ ໂຂ’’ຕິອາທິນາ ສໍສໂຍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ກຸສລາທິເຠໂທ ປນ ສໍສຍິໂຕ’’ຕິ. ຘມ຺ມຠາໂວ ປນ ກຸສລາທີສຸ ເອກນ຺ຕິກຕ຺ຕາ ນິຈ຺ຉິໂຕເຍວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນ ຈ ຘມ຺ມຠາໂວ ສໍສຍິໂຕ’’ຕິ. ເຕນ ສໍສຍິໂຕ ນິຈ຺ເຉຕພ຺ພຠາເວນ ປຘາໂນ ເອຕ຺ຖ ກຸສລຠາໂວ, ນ ຕຖາ ຘມ຺ມຠາໂວຕິ ຘມ຺ມາ ກຸສລາຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທສມເຍຕິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນສມເຍ. ‘‘ອຖ ວິຊ຺ຊມາເນ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ອຖ-ສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ຖມາຫ ‘‘ປຈ຺ຉາ’’ຕິ. ໂຠຊນຄມນາທີຫິ ສມເຍກເທສນານຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອວເສສນານຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສມວາຍາທີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິເສສິຕາຕິ ເອເຕນ ‘‘ນິຍມິຕາ’’ຕິ ປທສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ວິວຣຕິ, ຕສ຺ມາ ຍຖາວຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕວິເສສິຕພ຺ພໂຕ ສມຍໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຖາຘິປ຺ເປຕານນ຺ຕິ ກາມາວຈຣາທິວິເສສຍຸຕ຺ຕານໍ. ‘‘ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ວິເສສິຕພ຺ໂພປິ ສມໂຍ ເຍນ ຈິຕ຺ເຕນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາເນນ ວິເສສີຍຕິ, ຕສ຺ເສວ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ‘‘ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ສຍໍ ວິເສສນຠາວໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ຕຖາ ‘‘ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວິເສສນຠູຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຕນາ ວິເສສິຕພ຺ພສມຍສ຺ສ ອຸປກາຣຕ຺ຖໍ ‘‘ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ…ເປ… ຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວິເສສິຕພ຺ພຠາວໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ອຸປກາໂຣຕິ ຈ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອວຈ຺ເຉທກາວຈ຺ຉິນ຺ທິຕພ຺ພຠາໂວຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ປຸຣິມຘມ຺ມານໍ ຠງ຺ຄສມກາລໍ, ຠງ຺ຄານນ຺ຕຣເມວ ວາ ປຈ຺ຉິມຘມ຺ມານໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ປຸຣິມປຈ຺ຉິມານໍ ນິຣນ຺ຕຣຕາ ເກນຈິ ອນນ຺ຕຣິຕຕາ. ຍາຍ ຠາວປກ຺ຂສ຺ສ ພລວຠາເວນ ປຏິຈ຺ຉາທິໂຕ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ ອຠາວປກ຺ໂຂ ນ ປຎ຺ຎາຍຕີຕິ ຕເທເວຕນ຺ຕິ ຄຫຓວເສນ ປຈຸຣຊໂນ ວິປຣິເຍສິໂຕ, ໂສຍມຕ຺ໂຖ ອລາຕຈກ຺ເກນ ສຸປາກໂຏ ໂຫຕິ. ເຕເນວາຫ ‘‘ເອກີຠູຕານມິວາ’’ຕິ. ເອກສມູຫວເສນ ເອກີຠູຕານມິວ ປວຕ຺ຕິ ສມູຫຆນຕາ, ທຸພ຺ພິຎ຺ເຎຍ຺ຍກິຈ຺ຈເຠທວເສນ ເອກີຠູຕານມິວ ປວຕ຺ຕິ ກິຈ຺ຈຆນຕາຕິ ໂຍຊນາ. ເອຕ຺ຖ ຈ ປຈ຺ຈຍປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນຠາເວນ ປວຕ຺ຕມານານໍ ອເນເກສໍ ຘມ຺ມານໍ ກາລສຠາວພ຺ຍາປາຣາຣມ຺ມເຓຫິ ທຸພ຺ພິຎ຺ເຎຍ຺ຍເຠທຕາຍ ເອກີຠູຕານມິວ ຄເຫຕພ຺ພຕາ ຍຖາກ຺ກມໍ ສນ຺ຕຕິຆນຕາທໂຍຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ສຫກາຣີກາຣຓສນ຺ນິຊ຺ຌໍ ສເມຕີຕິ ສມໂຍ, ສມເວຕີຕິ ອຕ຺ໂຖຕິ ສມຍ-ສທ຺ທສ຺ສ ສມວາຍຕ຺ຖຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ປຈ຺ຈຍສາມຄ຺ຄິ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ສເມຕິ ສມາຄຈ຺ຉຕິ ເອຕ຺ຖ ມຄ຺ຄພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຕທາຘາຣປຸຄ຺ຄເລຫີຕິ ສມໂຍ, ຂໂຓ. ສເມນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ, ເອເຕນ ວາ, ສມາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ຘມ຺ມາ ສຫຊາຕຘມ຺ເມຫິ ອຸປ຺ປາທາທີຫິ ວາຕິ ສມໂຍ, ກາໂລ. ຘມ຺ມປ຺ປວຕ຺ຕິມຕ຺ຕຕາຍ ອຕ຺ຖໂຕ ອຠູໂຕປິ ຫິ ກາໂລ ຘມ຺ມປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ອຘິກຣຓໍ ກຣຓໍ ວິຍ ຈ ປຣິກປ຺ປນາມຕ຺ຕສິທ຺ເຘນ ຣູເປນ ໂວຫຣີຍຕີຕິ. ສມໍ, ສຫ ວາ ອວຍວານໍ ອຍນໍ ປວຕ຺ຕິ ອວຏ຺ຐານນ຺ຕິ ສມໂຍ, ສມູໂຫ ຍຖາ ‘‘ສມຸທາໂຍ’’ຕິ. ອວຍວສຫາວຏ຺ຐານເມວ ຫິ ສມູໂຫ. ປຈ຺ຈຍນ຺ຕຣສມາຄເມ ເອຕິ ຜລໍ ເອຕສ຺ມາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ປວຕ຺ຕຕິ ຈາຕິ ສມໂຍ, ເຫຕຸ ຍຖາ ‘‘ສມຸທໂຍ’’ຕິ. ສເມຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ເອຕິ ສວິສເຍ ປວຕ຺ຕຕິ, ສມ຺ພນ຺ຘາ ວາ ອຍນ຺ຕິ ເອເຕນາຕິ ສມໂຍ, ທິຏ຺ຐິ. ທິຏ຺ຐິສໍໂຍຊເນນ ຫິ ສຕ຺ຕາ ອຕິວິຍ ພຊ຺ຌນ຺ຕີຕິ. ສມຍນໍ ສງ຺ຄຕິ ສໂມຘານນ຺ຕິ ສມໂຍ, ປຏິລາໂຠ. ສມສ຺ສ ນິໂຣຘສ຺ສ ຍານໍ, ສມ຺ມາ ວາ ຍານໍ ອປຄໂມ ອປ຺ປວຕ຺ຕີຕິ ສມໂຍ, ປຫານໍ. ອຠິມຸຂຠາເວນ ສມ຺ມາ ເອຕພ຺ໂພ ອຠິສເມຕພ຺ໂພ ອຘິຄນ຺ຕພ຺ໂພຕິ ອວິປຣີໂຕ ສຠາໂວ ອຠິສມໂຍ. ອຠິມຸຂຠາເວນ ສມ຺ມາ ວາ ເອຕິ ຄຈ຺ຉຕິ ພຸຊ຺ຌຕີຕິ ອຠິສມໂຍ, ອວິຣາເຘຕ຺ວາ ຘມ຺ມານໍ ອວິປຣີຕສຠາວາວໂພໂຘ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອຸປສຄ຺ຄານໍ ໂຊຕກມຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ວາຈໂກ ສມຍ-ສທ຺ໂທ ເອວາຕິ ສອຸປສຄ຺ໂຄປິ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕາເນວາຕິ ປີຬນາທີເນວ. ວິປ຺ຜາຣິກຕາ ເສຣິຠາເວນ ກິຣິຍາສຸ ອຸສ຺ສາຫນປຣິນິປ຺ຜນ຺ໂນ.

ເກສຸຈີຕິ ອກຸສລວິປາກາທີສຸ. ຂຓສ຺ສ ອສມ຺ຠໂວ ເຕນ ວິນາຠາໂວຕິ ອາຫ ‘‘ນນູ’’ຕິອາທິ. ຘມ຺ເມເນວາຕິ ວິເສສນ຺ຕຣຣຫິເຕນ. ຕໍເຍວ ຫິ ອວຘາຣເຓນ ນິວຕ຺ຕິຕໍ ວິເສສໍ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ນ ຕສ຺ສ ປວຕ຺ຕິຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິນາ. ຍຖາ ວາ ຕຖາ ວາຕິ ກາເລນ ໂລໂກ ປວຕ຺ຕຕິ ນິວຕ຺ຕຕີຕິ ວາ ກາໂລ ນາມ ຠາໂວ ວຕ຺ຕນລກ຺ຂໂຓ ຠາວານໍ ປວຕ຺ຕິໂອກາສທາຍໂກຕິ ວາ ເຍນ ເຕນ ປກາເຣນ. ອິຘ ອຸຕ຺ຕມເຫຕຸໂນ ສມ຺ຠໂວ ເອວ ນຕ຺ຖີຕິ ເຫຕຸເຫຕຸສາຘາຣຓເຫຕູເຍວ ປຏິເສເຘຕິ. ຕປ຺ປຈ຺ຈຍຕໍ ອເນກປຈ຺ຈຍຕໍ.

ປກຕິສ຺ສຣວາທຄ຺ຄຫຓໍ ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ປຊາປຕິປຸຣິສກາລວາທາທໂຍປິ ‘‘ເອກກາຣຓວາໂທ’’ຕິ. ວາ-ສທ຺ເທນ ວາ ເຕສມ຺ປິ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອວຍວ…ເປ… ທາໂຍ ວຸຕ຺ໂຕ ອວຍວຘມ຺ເມນ ສມຸທາຍສ຺ສ ອປທິສິຕພ຺ພຕ຺ຕາ, ຍຖາ ‘‘ສມໍ ຈຸຓ຺ຓໍ, ອລງ຺ກໂຕ ເທວທຕ຺ໂຕ’’ຕິ ຈ. ອນິປ຺ຜາທນໍ ນິປ຺ຜາທນາຠາໂວ ອເຫຕຸຠາໂວ. ນິປ຺ຜາເທຕຸໍ ອສມຕ຺ຖສ຺ສ ປນ ປຈ຺ຈຍນ຺ຕຣານໍ ສຫສ຺ເສປິ ສມາຄເຕ ນຕ຺ເຖວ ສມຕ຺ຖຕາຕິ ອາຫ ‘‘ນິປ຺ຜາທນສມຕ຺ຖສ຺ສາ’’ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ສຫກາຣີກາຣຓາຍຕ຺ຕາ ຜລຸປ຺ປາທນາ ປຈ຺ຈຍຘມ຺ມານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎາເປກ຺ຂາຕິ ວຸຕ຺ຕາຕິ ອເປກ຺ຂາ ວິຍາຕິ ອເປກ຺ຂາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ.

ນິພ຺ຍາປາເຣສຸ ອພ຺ຍາວເຏສຸ. ເອເກກສ຺ມິນ຺ຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ອາເມຑິຕວຈນສ຺ສ ລຸຕ຺ຕນິທ຺ທິຏ຺ຐຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ສຕິ ຈ ອາເມຑິເຕ ສິທ຺ໂຘ ພຫຸຠາໂວຕິ. ອນ຺ຘສຕໍ ປສ຺ສຕີຕິ ຈ ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈນໍ ນິທ຺ຘາຣເຓ ຠຸມ຺ມວເສນ ປຣິຓາເມຕ຺ວາ ‘‘ອນ຺ຘສເຕ’’ຕິ ອາຫ. ຕຖາ ເອເກກສ຺ມິນ຺ຕິ ອິມິນາ ວິສຸໍ ອສມຕ຺ຖຕາ ໂຊຕິຕາຕິ ອນ຺ຘສຕໍ ປສ຺ສຕີຕິ ສມຸທິຕໍ ປສ຺ສຕີຕິ ອຕ຺ຖໂຕ ອຍມຕ຺ໂຖ ອາປນ຺ໂນຕິ ອາຫ ‘‘ອນ຺ຘສຕໍ ສຫິຕໍ ປສ຺ສຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ’’ຕິ. ອຎ຺ຎຖາຕິ ຍຖາຣຸຕວເສນ ອຕ຺ເຖ ຄຍ຺ຫມາເນ. ຍສ຺ມາ ອສາ…ເປ… ສິທ຺ໂຘ ສິວິກຸພ຺ພຫນາທີສຸ, ຕສ຺ມາ ນາຍມຕ຺ໂຖ ສາເຘຕພ຺ໂພ. ອິທານິ ຕສ຺ສຕ຺ຖສ຺ສ ສຸປາກຏຠາເວນ ອສາເຘຕພ຺ພຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ວິສຸ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ.

ເອເຕນຸປາເຍນາຕິ ໂຍຍໍ ຂຓສງ຺ຂາໂຕ ສມໂຍ ກຸສລຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ທຸລ຺ລຠຠາວໍ ທີເປຕິ. ອຕ຺ຕໂນ ທຸລ຺ລຠຕາຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ຂຓຕ຺ໂຖ ວາ ສມຍ-ສທ຺ໂທ ຂຓສງ຺ຂາໂຕ ສມໂຍຕິ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ. ເອເຕນ ອຸປາຍຠູເຕນ ນຍຠູເຕນ. ໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາຕິ ເອຕ຺ຖາຍໍ ໂຍຊນາ – ສມວາຍ…ເປ… ວຸຕ຺ຕິໍ ທີເປຕິ ສຍໍ ປຈ຺ຈຍສາມຄ຺ຄິຠາວໂຕ, ສມວາຍຕ຺ໂຖ ວາ ສມຍ-ສທ຺ໂທ ສມວາຍສງ຺ຂາໂຕ ສມໂຍ. ໂສ ຍາຍ ປຈ຺ຈຍສາມຄ຺ຄິຍາ ສຕີຕິ ອິມສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ປກາສນວເສນ ຘມ຺ມານໍ ອເນກເຫຕຸໂຕ ວຸຕ຺ຕິໍ ທີເປຕິ. ກາລ…ເປ… ປຣິຕ຺ຕຕໍ ທີເປຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອຕິປຣິຕ຺ຕຕາຍ. ສມູຫ…ເປ… ສຫຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ທີເປຕິ ສຍໍ ຘມ຺ມານໍ ສມຸທາຍຠາວໂຕ. ເຫຕຸ…ເປ… ວຸຕ຺ຕິຕໍ ທີເປຕິ ສຕິ ເອວ ອຕ຺ຕນິ ອຕ຺ຕໂນ ຜລານໍ ສມ຺ຠວໂຕຕິ. ອຕ຺ຖປກ຺ເຂ ຈ ສທ຺ທປກ຺ເຂ ຈ ຍສ຺ມິໍ ອຕິປຣິຕ຺ເຕ ກາເລ ຍສ຺ມິໍ ຘມ຺ມສມຸທາເຍ ຍມ຺ຫິ ເຫຕຸມ຺ຫິ ສຕີຕິ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ຎາປນວເສນ ຕທາຘາຣາຍ ຕທຘີນາຍ ຈ ກຸສລຘມ຺ມປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ທຸປ຺ປຏິວິຊ຺ຌຕໍ ອເນເກສໍ ສຫຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ປຣາຘີນປ຺ປຕ຺ຕິຎ຺ຈ ທີເປຕີຕິ.

ທຬ຺ຫຘມ຺ມາ ຘນຸຄ຺ຄຫາຕິ ທຬ຺ຫຘນຸໂນ ອິສ຺ສາສາ. ທຬ຺ຫຘນຸ ນາມ ທ຺ວິສຫສ຺ສຖາມໍ ວຸຈ຺ຈຕິ. ທ຺ວິສຫສ຺ສຖາມນ຺ຕິ ຈ ຍສ຺ສ ອາໂຣປິຕສ຺ສ ຊິຍາພທ຺ໂຘ ໂລຫສີສາທີນໍ ຠາໂຣ ທຓ຺ເຑ ຄເຫຕ຺ວາ ຍາວ ກຓ຺ຑປ຺ປມາຓາ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ປຖວິໂຕ ມຸຈ຺ຈຕິ. ສິກ຺ຂິຕາຕິ ທສທ຺ວາທສວສ຺ສານິ ອາຈຣິຍກຸເລ ອຸຄ຺ຄຫິຕສິປ຺ປາ. ກຕຫຕ຺ຖາຕິ ຘນຸສ຺ມິໍ ຈິຓ຺ຓວສີຠາວາ. ໂກຈິ ສິປ຺ປເມວ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ກຕຫຕ຺ໂຖ ນ ໂຫຕິ, ອິເມ ປນ ນ ຕຖາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ກຕຸປາສນາຕິ ຣາຊກຸລາທີສຸ ທສ຺ສິຕສິປ຺ປາ. ຈຕຸທ຺ທິສາ ຐິຕາ ອສ຺ສູຕິ ເອກສ຺ມິໍເຍວ ປເທເສ ຖມ຺ຠໍ ວາ ຣຸກ຺ຂໍ ວາ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ເອກໍເຍວ ນິສ຺ສາຍ ຈຕຸທ຺ທິສາຠິມຸຂາ ຐິຕາ ສິຍຸນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ວຸຕ຺ຕຊວນປຸຣິສສ຺ສາຕິ ນ ເອວຣູໂປ ປຸຣິໂສ ໂກຈິ ຠູຕປຸພ຺ໂພ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ໂພຘິສຕ຺ເຕນ. ໂສ ຫິ ຊວນຫໍສກາເລ ເອວຣູປມກາສິ. ສຸຕ຺ເຕ ປນ ອຠູຕປຣິກປ຺ປນວເສນ ອຸປມາມຕ຺ຕໍ ອາຫຏໍ. ຕປ຺ປຣຠາວາຕິ ຕປ຺ປຣຠາວໂຕ ເຫຕຸສງ຺ຂາຕສ຺ສ ສມຍສ຺ສ ປຣາຍຕ຺ຕວຸຕ຺ຕິທີປເນ ເອກນ຺ຕພ຺ຍາວຏສຠາວໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຍ ປນ ‘‘ຕປ຺ປຣຠາໂວ’’ຕິ ປຐນ຺ຕິ, ເຕສໍ ປຈ຺ຈຍາຍຕ຺ຕວຸຕ຺ຕິທີປນໂຕ ຕປ຺ປຣຠາໂວ ເຫຕຸສງ຺ຂາຕສ຺ສ ສມຍສ຺ສ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສ ປຣາຍຕ຺ຕວຸຕ຺ຕິທີປນຕາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ໂຍຊນາ. ສມຸທາຍາຍຕ຺ຕຕາທີປເນ ຕປ຺ປໂຣ, ຕເທກເທສາຍຕ຺ຕຕາທີປເນ ຕປ຺ປໂຣ ນ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອຕປ຺ປຣຠາວໂຕ’’ຕິ.

ນນຸ ຈ ຕໍ ຕໍ ອຸປາທາຍ ປຎ຺ຎຕ຺ໂຕ ກາໂລ ໂວຫາຣມຕ຺ຕໂກ, ໂສ ກຖໍ ອາຘາໂຣ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕຘມ຺ມານນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ກາໂລປິ ຫີ’’ຕິອາທິ. ຍທິ ກິຣິຍາຍ ກິຣິຍນ຺ຕຣລກ຺ຂຓໍ ຠາເວນຠາວລກ຺ຂຓໍ, ກາ ປເນຕ຺ຖ ລກ຺ຂຓກິຣິຍາຕິ ອາຫ ‘‘ອິຫາປີ’’ຕິອາທິ. ລກ຺ຂຓຠູຕຠາວຍຸຕ຺ໂຕຕິ ອິຕິ-ສທ຺ໂທ ເຫຕຸອຕ຺ໂຖ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຍສ຺ມາ ສຕ຺ຕາສງ຺ຂາຕາຍ ລກ຺ຂຓກິຣິຍາຍ ຍຸຕ຺ໂຕ ສມໂຍ, ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ຠູມິນິທ຺ເທໂສຕິ.

ອຸທ຺ທານໂຕຕິ ຍທິ ສງ຺ເຂປໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນນຸ ຈ ອວສິຏ຺ຐກິເລສາທໂຍ ວິຍ ກິເລສກາໂມປິ ອສ຺ສາເທຕພ຺ພຕາຍ ວຕ຺ຖຸກາເມ ສມວຣຸທ຺ໂຘ ຎາຓໍ ວິຍ ເຎຍ຺ເຍຕິ ສງ຺ເຂປໂຕ ເອໂກເຍວ ກາໂມ ສິຍາຕິ ອນຸໂຍຄໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ກິເລສກາໂມ’’ຕິອາທິ. ສຫິຕສ຺ສາຕິ ວິສຍວິສຍິຠາເວນ ອວຏ຺ຐິຕສ຺ສ. ‘‘ອຸທ຺ທານໂຕ ທ຺ເວ ກາມາ’’ຕິ ກິຎ຺ຈາປິ ສພ຺ເພ ກາມາ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐາ, ‘‘ຈຕຸນ຺ນໍ ອປາຍານ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ປນ ວິສຍສ຺ສ ວິເສສິຕຕ຺ຕາ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍກິເລສຠູໂຕ ກາມຣາໂຄ ອິຘ ກິເລສກາໂມຕິ ຄຫິໂຕຕິ ‘‘ເຕນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ໂຈທໂກ ຕສ຺ສ ອຘິປ຺ປາຍໍ ອຊານນ຺ໂຕ ‘‘ນນຸ ຈາ’’ຕິອາທິນາ ອນຸຍຸຎ຺ຊຕິ. ອິຕໂຣ ປນ ‘‘ພຫລກິເລສສ຺ສາ’’ຕິອາທິນາ ອຕ຺ຕໂນ ອຘິປ຺ປາຍໍ ວິວຣຕິ.

ກາມາວຈຣຘມ຺ເມສຸ ວິມານກປ຺ປຣຸກ຺ຂາທິປ຺ປກາເຣສຸ ປຣິຕ຺ຕກຸສລາທີສຸ ວາ. ນນຸ ຈ ‘‘ຈຕຸນ຺ນໍ ອປາຍານ’’ນ຺ຕິ ວິສຍສ຺ສ ວິເສສິຕຕ຺ຕາ ຣູປາຣູປຘາຕຸຄ຺ຄຫຓສ຺ສ ອສມ຺ຠໂວເຍວາຕິ? ນ, ‘‘ອຸທ຺ທານໂຕ ທ຺ເວ ກາມາ’’ຕິ ນິຣວເສສໂຕ ກາມານໍ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ. ອຸທ຺ທິຏ຺ເຐປິ ຫິ ກາມສມຸທາເຍ ຍຖາ ຕເທກເທໂສວ ຄຍ຺ຫຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ທຸວິໂຘ’’ຕິອາທິມາຫ. ກາມຣາໂຄ ປຎ຺ຈກາມຄຸຓິໂກ ຣາໂຄ. ກາມຕຓ຺ຫາ ກາມາວຈຣຘມ຺ມວິສຍາ ຕຓ຺ຫາ. ນິໂຣຘຕຓ຺ຫາ ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິສຫຄໂຕ ຣາໂຄ. ອິຘາຕິ ເອກາທສວິເຘ ປເທເສ. ຍທິ ອນວເສສປ຺ປວຕ຺ຕິ ອຘິປ຺ເປຕາ, ‘‘ທຸວິໂຘເປໂສ’’ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ວຕ຺ຖຸກາເມກເທສສ຺ສ ອິຘ ອປ຺ປວຕ຺ຕນໂຕຕິ ອນຸໂຍເຄນ ເຍຠຸຍ຺ຍຠາວໂຕ ອນວເສໂສ ວິຍ ອນວເສໂສຕິ ວາ ອຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ວຕ຺ຖຸກາໂມປີ’’ຕິອາທິມາຫ. ອນວເສສສທິສຕາ ເຈຕ຺ຖ ສຠາວຠິນ຺ນສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ອນວເສສໂຕ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາຕິ ກິເລສກາມວຕ຺ຖຸກາມານໍ ອນວເສສປຣິປຸຓ຺ຓຠາເວນ ອຠິລກ຺ຂິຕຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຈາສທ຺ທສ຺ສ ຣສ຺ສຕ຺ຕໍ ກຕນ຺ຕິ ກາມາວຈຣສທ຺ເທ ເຫຕຸກຕ຺ຕຸອຕ຺ໂຖ ອນ຺ໂຕນີໂຕຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ວິສເຍຕິ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ອຠິເຘຍ຺ຍຕ຺ເຖຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິມິຕ຺ຕວິຣເຫຕິ ເອເຕນ ຣຸຬ຺ຫີສຸ ກິຣິຍາ ວິຠາຄກຣຓາຍ, ນ ອຕ຺ຕກິຣິຍາຍາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ກຸສລຠາວນ຺ຕິ ຊາຕກພາຫິຕິກສຸຕ຺ຕອຠິຘມ຺ມປຣິຍາເຍນ ກຖິຕໍ ກຸສລຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ສາຕິ ສຸຂວິປາກຠາວສ຺ສ. ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານຕໍ ວຕ຺ຕຸກາມຕາຍາຕິ ເອເຕນ ‘‘ອນວຊ຺ຊສຸຂວິປາກລກ຺ຂຓ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສຸຂສທ຺ໂທ ອິຏ຺ຐປຣິຍາໂຍ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ທສ຺ເສຕິ. ສຎ຺ຎາປຎ຺ຎາກິຈ຺ຈໍ ສຎ຺ຎາຓກຣຓປຏິວິຊ຺ຌນານິ, ຕທຸຠຍວິຘຸຣາ ອາຣມ຺ມຓູປລທ຺ຘິ ‘‘ວິຊານາຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສຎ຺ຎາ…ເປ… ຄຫຓ’’ນ຺ຕິ. ນນຸ ຈ ຜສ຺ສາທິກິຈ຺ຈໂຕປິ ວິສິຏ຺ຐກິຈ຺ຈໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ? ສຈ຺ຈເມຕໍ, ໂສ ປນ ວິເສໂສ ນ ຕຖາ ທຸຣວໂພໂຘ, ຍຖາ ສຎ຺ຎາປຎ຺ຎາວິຎ຺ຎາຓານນ຺ຕິ ສຎ຺ຎາປຎ຺ຎາກິຈ຺ຈວິສິຏ຺ຐລກ຺ຂຓຕາຍ ວິຎ຺ຎາຓລກ຺ຂຓມາຫ. ອນນ຺ຕຣຘມ຺ມານໍ ປຄຸຓພລວຠາວສ຺ສ ກາຣຓຠາເວນ ປວຕ຺ຕມາໂນ ສນ຺ຕານໍ ຈິໂນຕິ ນາມ. ຕຖາປວຕ຺ຕິ ຈ ອາເສວນປຈ຺ຈຍຠາໂວຕິ ອາຫ ‘‘ອາເສວນປຈ຺ຈຍຠາເວນ ຈິໂນຕີ’’ຕິ.

ຈິຕ຺ຕກຕເມວາຕິ ອຠິສງ຺ຂາຣວິຎ຺ຎາຓກຕເມວ. ນານຕ຺ຕາທີນໍ ວວຕ຺ຖານນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ວວຕ຺ຖານໍ ປຈ຺ເຈກໍ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ວວຕ຺ຖານໍ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ອສງ຺ກຣຠາໂວ. ເຕນ ຈ ຘມ຺ໂມ ນິຈ຺ຉິໂຕ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ນິຈ຺ຉິຕຕາ’’ຕິ. ລິງ຺ຄນານຕ຺ຕາທີນີຕິ ເອຕ຺ຖ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສສຓ຺ຐານວເສນ ລິງ຺ຄນານຕ຺ຕໍ. ເທວມນຸສ຺ສຕິຣຈ຺ຉານາທິວເສນ ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄສ຺ສ ປຸຖຸຕ຺ຕໍ, ຕຖາ ປຸຣິສລິງ຺ຄສ຺ສ. ເທວາທິເຠເທ ອິຕ຺ຖິລິງ຺ເຄ ປຈ຺ເຈກໍ ນານຕ຺ຕກາຍຕາສງ຺ຂາຕສ຺ສ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎວິສທິສສຠາວສ຺ສ ເທສາທິເຠທຠິນ຺ນສ຺ສ ຈ ວິເສສສ຺ສ ວເສນ ປເຠໂທ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕຖາ ປຸຣິສລິງ຺ເຄ. ລິງ຺ຄນິພ຺ພຕ຺ຕກສ຺ສ ວາ ກມ຺ມສ຺ສ ຍຖາວຸຕ຺ຕນານຕ຺ຕາທິວເສນ ລິງ຺ຄສ຺ສ ນານຕ຺ຕາທີນິ ໂຍເຊຕພ຺ພານິ. ລິງ຺ຄນານຕ຺ຕາທີສຸ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສຎ຺ຎາທີນໍ ນານຕ຺ຕາທີນິ. ເຕເນວາຫ ‘‘ກມ຺ມນານຕ຺ຕາທີຫິ ນິພ຺ພຕ຺ຕານິ ຫິ ຕານີ’’ຕິ. ອປທາທິນານາກຣຓທສ຺ສເນນ ລິງ຺ຄນານຕ຺ຕໍ ທສ຺ສິຕໍ. ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ທສ຺ສິເຕ ສຎ຺ຎານານຕ຺ຕາທໂຍ ທສ຺ສິຕາ ເອວາຕິ ອາວຕ຺ຕຕິ ຠວຈກ຺ກນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອນາຄ…ເປ… ຆເຏນ຺ໂຕ’’ຕິ. ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄປຸຣິສລິງ຺ຄາທິ ວິຎ຺ຎາຓາຘິຏ຺ຐິຕສ຺ສ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ສນ຺ນິເວສວິເສໂສ. ສຎ຺ຎາສີເສນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຂນ຺ຘາ ວຸຕ຺ຕາ. ໂວຫາຣວຈເນນ ຈ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຂນ຺ຘານໍ ໂວຫຣິຕພ຺ພຠາເວນ ປວຕ຺ຕິ ທີປິຕາ, ຍາ ສາ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິອຠິນິເວສເຫຕູຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ລິງ຺ຄາທິ…ເປ… ໂຍສານານີ’’ຕິ ອາຫ.

‘‘ເຍ ເກຈິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມາ ອກຸສລາ ອກຸສລຠາຄິຍາ, ສພ຺ເພເຕ ມໂນປຸພ຺ພງ຺ຄມາ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໕໖-໕໗), ‘‘ມໂນປຸພ຺ພງ຺ຄມາ ຘມ຺ມາ’’ຕິ (ຘ. ປ. ໑, ໒) ຈ ເອວມາທິວຈນໂຕ ຈິຕ຺ຕເຫຕຸກໍ ກມ຺ມນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ກມ຺ມຎ຺ຫິ ຈິຕ຺ຕໂຕ ນິພ຺ພຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ຍຖາສງ຺ຂ຺ຍນ຺ຕິ ກມ຺ມໂຕ ລິງ຺ຄໍ ລິງ຺ຄໂຕ ສຎ຺ຎາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ປຸຣິມວິກປ຺ເປ ວິຍ ກມ຺ມໂຕ ລິງ຺ຄສຎ຺ຎາ ລິງ຺ຄໂຕ ລິງ຺ຄສຎ຺ຎາຕິ ອຸຠຍໂຕ ອຸຠຍປ຺ປວຕ຺ຕິທສ຺ສນວເສນ. ‘‘ເຠທໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ອິຕ຺ຖາຍໍ ປຸຣິໂສຕິ ວາ’’ຕິ ເຠທສ຺ສ ວິເສສິຕຕ຺ຕາ ອິຕ຺ຖາທິຠາເວນ ໂວຫຣິຕພ຺ພຠາໂວ ອິຘ ເຠໂທຕິ ‘‘ອິຕ຺ຖິປຸຣິສາທິໂວຫາຣໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອທ຺ຘທ຺ວຍວເສນາຕິ ອຕີຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນທ຺ຘທ຺ວຍວເສນ. ຄຸຓາຠິພ຺ຍາປນໍ ກິຕ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ປຕ຺ຖຏຍສຕ’’ນ຺ຕິ. ກມ຺ມນານາກຣເຓນ ວິນາ ກມ຺ມນິພ຺ພຕ຺ຕນານາກາຣຓາຠາວໂຕ ‘‘ກມ຺ມເຊຫິ…ເປ… ນານາກຣຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອວິປຈ຺ຈໂນກາໂສ ອຏ຺ຐານຠູຕາ, ຄຕິກາໂລປິ ວາ. ກາມາວຈຣໍ ອຠິສງ຺ຂາຣວິຎ຺ຎາຓໍ ຣູປຘາຕຸຍາ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທິໍ ຊເນຕ຺ວາ ອໂນກາສຕາຍ ຕທາຣມ຺ມຓໍ ອຊເນນ຺ຕໍ ເອຕ຺ຖ ນິທສ຺ເສຕພ຺ພໍ. ເອກຈ຺ຈຈິຕ຺ຕກຣຓສ຺ສ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ ຈກ຺ຂາທິເວກລ຺ເລນ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທີນໍ ອຊນກໍ ກມ຺ມວິຎ຺ຎາຓໍ ອວເສສປຈ຺ຈຍວິກເລ ອໂນຄຘໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຕທປິ ກາລຄຕິປໂຍຄາທີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ສງ຺ຄຫິຕນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ສຫກາຣີກາຣຓວິກລໍ ວິປາກສ຺ສ ອຈ຺ຈນ຺ຕໍ ໂອກາສເມວ ນ ລຠຕິ, ອິຕຣໍ ວິປາເກກເທສສ຺ສ ລທ຺ໂຘກາສນ຺ຕິ, ອິທເມເຕສໍ ນານຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ວິປາກສ຺ສ ໂອກາສລາເຠ ສຕິ ສຫາຍກາຣຓວິກລຕາວ ນຕ຺ຖີຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຠວຕຸ ຕາວ ຠວິຕ຺ວາ ອປຄຕໍ ຠູຕາປຄຕໍ, ອນຸຠວິຕ຺ວາ ອປຄຕໍ ປນ ກຖນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອນຸຠູຕຠູຕາ’’ຕິອາທິ. ເຕນ ອນຸຠູຕ-ສທ຺ເທນ ໂຍ ອຕ຺ໂຖ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕສ຺ສ ຠູຕ-ສທ຺ໂທເຍວ ວາຈໂກ, ນ ອນຸ-ສທ຺ໂທ, ອນຸ-ສທ຺ໂທ ປນ ໂຊຕໂກຕິ ທສ຺ເສຕິ. ສາຂາຠງ຺ຄສທິສາ ຫິ ນິປາໂຕປສຄ຺ຄາຕິ. ກິຣິຍາວິເສສກຕ຺ຕຎ຺ຈ ອຸປສຄ຺ຄານໍ ອເນກຕ຺ຖຕ຺ຕາ ຘາຕຸສທ຺ທານໍ ເຕຫິ ວຕ຺ຕພ຺ພວິເສສສ຺ສ ໂຊຕນຠາເວເນວ ອວຈ຺ຉິນ຺ທນນ຺ຕິ ຍຕ຺ຕກາ ຘາຕຸສທ຺ເທນ ອຠິຘາຕພ຺ພາ ອຕ຺ຖວິເສສາ, ເຕສໍ ຍໍ ສາມຎ຺ຎໍ ອວິເສໂສ, ຕສ຺ສ ວິເສເສ ອວຏ຺ຐາປນໍ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ວິເສສສ຺ສ ໂຊຕນເມວາຕິ ອາຫ ‘‘ສາມຎ຺ຎ…ເປ… ວິເສສີຍຕີ’’ຕິ. ອນຸຠູຕ-ສທ຺ໂທ ພຫຸລໍ ກມ຺ມຕ຺ເຖ ເອວ ທິສ຺ສຕີຕິ ຕສ຺ສ ອິຘ ກຕ຺ຕຸອຕ຺ຖວາຈິຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອນຸຠູຕສທ຺ໂທ ຈາ’’ຕິອາທິມາຫ. ສຕິປິ ສພ຺ເພສໍ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທານໍ ສເວທຍິຕຠາວໂຕ ອາຣມ຺ມຓານຸຠວເນ, ສວິປລ຺ລາເສ ປນ ສນ຺ຕາເນ ຈິຕ຺ຕາຠິສງ຺ຂາຣວເສນ ປວຕ຺ຕິໂຕ ອພ຺ຍາກເຕຫິ ວິສິຏ຺ໂຐ ກຸສລາກຸສລານໍ ສາຕິສໂຍ ວິສຍານຸຠວນາກາໂຣຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ອິຘາຘິປ຺ເປໂຕຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ວຕ຺ຕຸໍ ອຘິປ຺ປາຍວເສນາ’’ຕິ ອາຫ. ຠູຕາປຄຕຠາວາຠິຘານາຘິປ຺ປາເຍນາຕິ ກຸສລາກຸສລສ຺ສ ອາກຑ຺ຒນຸປາຍມາຫ.

ອຸປ຺ປຕິຕກິຈ຺ຈນິປ຺ຜາທນໂຕ ອຸປ຺ປຕິຕສທິສຕ຺ຕາ ‘‘ອຸປ຺ປຕິຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕຸໍ ອາຣທ຺ໂຘຕິ ອນາຄຕສ຺ສປິ ຕສ຺ເສວ ອຸປ຺ປນ຺ນ-ສທ຺ເທນ ວຸຕ຺ຕຕາຍ ກາຣຓມາຫ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຣຊ຺ຊນາທິວເສນ ອາຣມ຺ມຓຣສານຸຠວນໍ ສາຕິສຍນ຺ຕິ ອກຸສລຎ຺ຈ ກຸສລຎ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິຣຸທ຺ຘຕາສາມຎ຺ເຎນ ‘‘ສພ຺ພສງ຺ຂຕໍ ຠູຕາປຄຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສມ຺ໂມຫວິໂນທນິຍໍ ປນ ‘‘ວິປາການຸຠວນວເສນ ຕທາຣມ຺ມຓໍ. ອວິປກ຺ກວິປາກສ຺ສ ສພ຺ພຖາ ອວິຄຕຕ຺ຕາ ຠວິຕ຺ວາ ວິຄຕຕາມຕ຺ຕວເສນກມ຺ມຎ຺ຈ ຠູຕາປຄຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕເນວ ຕຕ຺ຖ ໂອກາສກຕຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ວິປາກເມວາຫ. ອິຘ ປນ ກມ຺ມມ຺ປີຕິ. ອາຣມ຺ມຓກຣຓວເສນ ຠວຕິ ເອຕ຺ຖ ກິເລສຊາຕນ຺ຕິ ຠູມີຕິ ວຸຕ຺ຕາ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘາ. ອຄ຺ຄິອາຫິໂຕ ວິຍາຕິ ຠູມິລທ຺ຘນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕາຍ ອຸປາຍໍ ທສ຺ເສຕິ. ເອເຕນາຕິ ກມ຺ມໍ. ເອຕສ຺ສາຕິ ວິປາໂກ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ອວິກ຺ຂມ຺ຠິຕຕ຺ຕາຕິ ອວິໂນທິຕຕ຺ຕາ. ສຠູມິຍນ຺ຕິ ສກຠູມິຍໍ. ວິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາຕິ ປຸນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕຸໍ ອທຕ຺ວາ. ຂຓຕ຺ຕເຍກເທສຄຕໍ ຂຓຕ຺ຕຍຄຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຸທາຫຣຓສ຺ສ ອຸປຈາຣຠາວມາຫ. ເຕນ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ຘມ຺ມາ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາ ຘມ຺ມາຕິ ອິທເມຕ຺ຖ ອຸທາຫຣຓໍ ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ປຘາເນນາຕິ ປຘານຠາເວນ. ເທສນາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ປຸພ຺ພງ຺ຄມນ຺ຕິ ໂລກິຍຘມ຺ເມ ເທເສຕພ຺ເພ ຈິຕ຺ຕໍ ປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ກຕ຺ວາ ເທສນາ ຠຄວຕາ ອຸຈິຕາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຘມ຺ມສຠາວໍ ວາ ສນ຺ຘາຍາຕິ ໂລກິຍຘມ຺ມານໍ ອຍໍ ສຠາໂວ ຍທິທໍ ເຕ ຈິຕ຺ຕເຊຏ຺ຐກາ ຈິຕ຺ຕປຸພ຺ພງ຺ຄມາ ປວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເຕນ ເຕສໍ ຕຖາເທສນາຍ ກາຣຓມາຫ, ສພ຺ເພ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ຈິຕ຺ຕວຊ຺ຊາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເກຈີຕິ ປທກາຣາ. ຜສ຺ສາທໂຍປີຕິ ປິ-ສທ຺ເທນ ຣາຄາທໂຍ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕິ. ກາລເຠທາຠາເວປິ ປຈ຺ຈຍຠາເວນ ອເປກ຺ຂິໂຕ ຘມ຺ໂມ ປຸຣິມນິປ຺ຜນ຺ໂນ ວິຍ ໂວຫຣີຍຕີຕິ ອາຫ ‘‘ປຐມໍ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ວິຍາ’’ຕິ. ອນຸປຈຣິຕເມວສ຺ສ ປຸພ຺ພງ຺ຄມຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈຍມນ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ຂີຓາ ຠວເນຕ຺ຕີ’’ຕິອາທິວຈນໂຕ (ທີ. ນິ. ໒.໑໕໕; ເນຕ຺ຕິ. ໑໑໔) ເນຕ຺ຕິຠູຕາຍ ຕຓ຺ຫາຍ ຍຸຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ນາຍກນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຕຓ຺ຫາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ວາ’’ຕິ.

‘‘ຍໍ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ເຈຕສິກໍ ສາຕ’’ນ຺ຕິ ນິທ຺ທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ໂສມນສ຺ສເວທນາ ສາຕສຠາວາຕິ ອາຫ ‘‘ສຠາວວເສນ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ນິປ຺ປຣິຍາເຍນ ມຘຸຣ-ສທ຺ໂທ ຣສວິເສສປຣິຍາໂຍ, ອິຏ຺ຐຠາວສາມຎ຺ເຎນ ອິຘ ອຸປຈາເຣນ ວຸຕ຺ໂຕຕິອາຫ ‘‘ມຘຸຣໍ ວິຍາ’’ຕິ. ປຣມຕ຺ຖໂຕ ຕຓ຺ຫາວິນິມຸຕ຺ໂຕ ນນ຺ທິຣາໂຄ ນນ຺ທິຣາຄຠາໂວ ວາ ນຕ຺ຖີຕິ ‘‘ນ ເອຕ຺ຖ ສມ຺ປໂຍຄວເສນ ສຫຄຕຠາໂວ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ, ‘‘ນນ຺ທິຣາຄສຫຄຕາ’’ຕິ ຈ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເຕນ ວິຎ຺ຎາຍຕິ ‘‘ສຫຄຕສທ຺ໂທ ຕຓ຺ຫາຍ ນນ຺ທິຣາຄຠາວໍ ໂຊເຕຕີ’’ຕິ. ອວຕ຺ຖາວິເສສວາຈໂກ ວາ ສຫ-ສທ຺ໂທ ‘‘ສນິທສ຺ສນາ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ, ສພ຺ພາສຸປິ ອວຕ຺ຖາສຸ ນນ຺ທິຣາຄສຠາວາວິຊຫນທີປນວເສນ ນນ຺ທິຣາຄຠາວໍ ຄຕາ ນນ຺ທິຣາຄສຫຄຕາຕິ ຕຓ຺ຫາ ວຸຕ຺ຕາ. ຄຕ-ສທ຺ທສ຺ສ ວາ ‘‘ທິຏ຺ຐິຄຕ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ວິຍ ອຕ຺ຖນ຺ຕຣາຠາວໂຕ ນນ຺ທິຣາຄສຠາວາ ຕຓ຺ຫາ ‘‘ນນ຺ທິຣາຄສຫຄຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ນນ຺ທິຣາຄສຠາວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິຘາປີຕິ ອິມິສ຺ສໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ. ອິມສ຺ມິມ຺ປິ ປເທຕິ ‘‘ໂສມນສ຺ສສຫຄຕ’’ນ຺ຕິ ເອຕສ຺ມິມ຺ປິ ປເທ. ອຍເມວຕ຺ໂຖຕິ ສໍສຏ຺ໂຐ ເອວ. ຍຖາທສ຺ສິຕສໍສຏ຺ຐສທ຺ໂທຕິ ອຕ຺ຖຸທ຺ຘາຣປ຺ປສງ຺ເຄນ ປາຬິໂຕ ອຏ຺ຐກຖາຍ ອາຄຕສໍສຏ຺ຐສທ຺ໂທ. ສຫຊາເຕຕິ ສຫຊາຕຕ຺ເຖ.

ກາລວິເສສານເປກ຺ໂຂ ກມ຺ມສາຘໂນ ອາຠຏ຺ຐ-ສທ຺ໂທ ຠາສິຕປຣິຍາໂຍຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອຠາສິຕພ຺ພຕາ ອນາຠຏ຺ຐຕາ’’ຕິ. ປາຬິຍນ຺ຕິ ອິມິສ຺ສາ ປຐມຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທປາຬິຍໍ. ອຠາສິຕຕ຺ຕາ ເອວາຕິ ອສງ຺ຂາຣິກຠາວສ຺ສ ອວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເອວ. ກາຣຓປຣິຍາຍຕ຺ຕາ ວຕ຺ຖຸສທ຺ທສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠາວສາມຎ຺ຎໂຕ ທ຺ວາຣຠູຕຘມ຺ມານມ຺ປິ ສິຍາ ວຕ຺ຖຸປຣິຍາໂຍຕິ ອາຫ ‘‘ທ຺ວາຣໍ ວຕ຺ຖູຕິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ເຕນ ວຕ຺ຖຸ ວິຍ ວຕ຺ຖູຕິ ທສ຺ເສຕິ. ມໂນທ຺ວາຣຠູຕາ ຘມ຺ມາ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຫທຍວຕ຺ຖຸນາ ສຫ ຈຣນ຺ຕີຕິ ທ຺ວາເຣນ…ເປ… ຫທຍວຕ຺ຖຸ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ຍຖາ ‘‘ກຸນ຺ຕາ ປຈຣນ຺ຕີ’’ຕິ. ສກິຈ຺ຈຠາເວນາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ກິຈ຺ຈຠາເວນ, ກິຈ຺ຈສຫິຕຕາຍ ວາ. ອຎ຺ຎາສາຘາຣໂຓຕິ ສ-ສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ຖມາຫ. ສໂກ ຫິ ຣໂສ ສຣໂສຕິ.

ອນນ຺ຕຣຈິຕ຺ຕເຫຕຸກຕ຺ຕາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ເອກສມຸຏ຺ຐານຕາ ວຸຕ຺ຕາ, ສຫຊາຕຈິຕ຺ຕຜສ຺ສເຫຕຸກຕ຺ຕາ ເຈຕສິການໍ ທ຺ວິສມຸຏ຺ຐານຕາ. ‘‘ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານາ ຘມ຺ມາ, ຜຸຏ຺ໂຐ ຠິກ຺ຂເວ ເວເທຕິ, ຜຸຏ຺ໂຐ ສຎ຺ຊານາຕິ, ຜຸຏ຺ໂຐ ເຈເຕຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໔.໙໓) ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ສຸຂຸມຣຊາທິຣູປນ຺ຕິ ອຓຸຕຊ຺ຊາຣິຣູປມາຫ. ປຣມາຓຸຣູເປ ປນ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖິ. ວຕ຺ຖຸປຣິຕ຺ຕຕາຍາຕິ ເອເຕນ ອເນກກລາປຄຕານິ ພຫູນິເຍວ ຣູປາຍຕນານິ ສມຸທິຕານິ ສໍຫຈ຺ຈກາຣິຕາຍ ສິວິກຸພ຺ພຫນຎາເຍນ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈໂຍ, ນ ເອກໍ ກຕິປຍານິ ວາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ນນຸ ຈ ເອວໍ ສນ຺ເຕ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ ສມຸທາຍາຣມ຺ມຓໍ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ? ນາປຊ຺ຊຕິ ສມຸທາຍສ຺ເສວ ອຠາວໂຕ. ນ ຫິ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ສມຸທາໂຍ ນາມ ໂກຈິ ອຕ຺ຖິ. ວຓ຺ຓາຍຕນເມວ ຫິ ຍຕ຺ຕກໍ ໂຍຄ຺ຍເທເສ ອວຏ຺ຐິຕໍ, ສຕິ ປຈ຺ຈຍນ຺ຕຣສມາໂຍເຄ ຕຕ຺ຕກໍ ຍຖາວຸຕ຺ເຕນ ຎາເຍນ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ ອວິກປ຺ປກຕ຺ຕາ ຕສ຺ສ. ຕທຠິນິຫຏໍ ປນ ມໂນວິຎ຺ຎາຓໍ ອເນກກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ ປຸຣິມສິທ຺ຘກປ຺ປນາວເສນ ສມູຫາກາເຣນ ສຓ຺ຐານາທິອາກາເຣນ ຈ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ກິໍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ເອກໍ ວຓ຺ຓາຍຕນໍ ອາຣມ຺ມຓໍ, ອຸທາຫຸ ອເນການີຕິ ນ ໂຈເທຕພ຺ພເມຕໍ. ນ ຫິ ປຈ຺ຈກ຺ຂວິສເຍ ຍຸຕ຺ຕິມຄ຺ຄນາ ຍຸຕ຺ຕາ. ກິຎ຺ຈ ຠິຍ຺ໂຍ ອຈ຺ຉຣາສງ຺ຆາຕກ຺ຂເຓນ ອເນກໂກຏິສງ຺ຂາຍ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປວຕ຺ຕນໂຕ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ລຫຸປຣິວຕ຺ຕິຕາຍ ສມາເນປິ ຆຏສຣາວາທິວຓ຺ຓານໍ ໂຍຄ຺ຍເທສາວຏ຺ຐາເນ ປຸຣິມມນສິກາຣານຸຣູປໍ ‘‘ຆໂຏ’’ຕິ ວາ ‘‘ສຣາໂວ’’ຕິ ວາ ປຐມໍ ຕາວ ເອໂກ ມໂນວິຎ຺ຎາຓສນ຺ຕາເນນ ປຣິຈ຺ຉິຊ຺ຊຕິ, ປຈ຺ຉາ ອິຕໂຣ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓວີຖິຍາ ພ຺ຍວຫິເຕນາຕິ ອວິເສສວິທຸຕາຍ ປນ ຆຏສຣາວາທິພຸທ຺ຘິຍາ ອເຠທາປຕ຺ຕິປຣິກປ຺ປນາຕິ. ອີທິສີເປຕ຺ຖ ໂຈທນາ ອໂຈທນາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ຂຓປຣິຕ຺ຕຕາຍາຕິ ປພນ຺ຘກ຺ຂຓສ຺ສ ອິຕ຺ຕຣຕາຍ. ປພນ຺ຘວເສນ ຫິ ປຈ຺ເຈກໍ ຣູປາຣູປຘມ຺ມາ ວິໂຣຘິອວິໂຣຘິປຈ຺ຈຍສມາໂຍເຄ ລຫຸໍ ທນ຺ຘຎ຺ຈ ນິຣຸຊ຺ຌນໂຕ ປຣິຕ຺ຕກາລາ ທີຆກາລາ ຈ ໂຫນ຺ຕິ, ສຠາວລກ຺ຂຓວເສນ ປນ ເອກປຣິຈ຺ເຉທາ ເອວາຕິ. ຍຖາ ຈ ຣູປາຍຕນໍ, ເອວໍ ອິຕຣານິປິ. ສທ຺ທາທໂຍປິ ຫິ ວຕ຺ຖຸປຣິຕ຺ຕຕາທິຠາເວນ ລພ຺ຠນ຺ຕີຕິ. ອຈ຺ຈາສນ຺ນາທິຕາຍາຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ອນາວຊ຺ຊນໍ ເກນຈິ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນຕາຕິ ເອວມາທິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ວິສຍິຘມ຺ມໍ ວິເສສໂຕ ສິໂນຕິ ພນ຺ຘຕີຕິ ວິສໂຍຕິ ອນຎ຺ຎຕ຺ຖຠາວາເປກ຺ໂຂ ວິສໂຍຕິ ອາຫ ‘‘ວິສໂຍ ອນຎ຺ຎຕ຺ຖຠາເວນາ’’ຕິ. ນ ຫິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທໂຍ ຣູປາຍຕນາທິໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ອາຣມ຺ມເຓ ປວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ. ຄາໂວ ຈຣນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ໂຄຈໂຣ, ໂຄຈໂຣ ວິຍາຕິ ໂຄຈໂຣຕິ ສມ຺ພຫຸລຈາຣິຕາເປກ຺ໂຂ ໂຄຈໂຣຕິ ອາຫ ‘‘ໂຄຈໂຣ ຕຕ຺ຖ ຈຣເຓນາ’’ຕິ. ພຫຸລຎ຺ຫິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທີຫິ ຣູປາທໂຍ ຄຍ຺ຫນ຺ຕິ, ນ ຕຖາ ມໂນວິຎ຺ຎາເຓນາຕິ. ເຕສນ຺ຕິ ມໂນວິຎ຺ຎາເຓນ ຄຍ຺ຫມານານໍ ຣູປາຍຕນາທີນໍ. ‘‘ວຈນສ຺ສ ອນຸປປຕ຺ຕິໂຕ’’ຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ, ນນຸ ປຎ຺ຈທ຺ວາເຣ ປວຕ຺ຕມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸໍ ສນ຺ຘາຍ ເຕສໍ ໂຄຈຣວິສຍໍ ປຈ຺ຈນຸໂຠຕີຕິ ວຈນໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິເຍວາຕິ? ນ, ນິຍມາຠາວໂຕ. ນ ຫິ ປຎ຺ຈທ຺ວາຣາຠິນິຫຏໍເຍວ ມໂນ ອິຘ ‘‘ມໂນ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ນິຍມເຫຕຸ ອຕ຺ຖີຕິ, ເອຕໍເຍວ ວາ ໂຈທນໍ ມນສິ ກຕ຺ວາ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາຓາທິຄ຺ຄຫຓໍ ກຕໍ. ເອວໍວຓ຺ໂຓຕິອາທິວຈນໂຕ ປຸພ຺ເພນິວາສອຕີຕານາຄຕໍສຎາຓາທໂຍປິ ອິຘ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ. ອິຕຣຖາຕິ ຣູປໍ ສທ຺ທນ຺ຕິອາທິນາ.

ໂຠຊນ …ເປ… ອຸສ຺ສາຫາທີຫີຕິ ອິທໍ ຍາຍ ກມ຺ມຎ຺ຎຕາຍ ຣູປກາຍສ຺ສ ກລ຺ລຕາ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສາ ປຈ຺ຈຍນິທສ຺ສນໍ. ໂຠຊເນ ຫິ ສມ຺ມາປຣິຓເຕ ສປ຺ປາເຍ ຈ ອຸຕຸໂຠຊເນ ສມ຺ມຸປຍຸຕ຺ເຕ ສມ຺ມາປໂຍຄສງ຺ຂາເຕ ກາຍິກເຈຕສິກວີຣິເຍ ຈ ສມາຣທ຺ເຘ ລຫຸຕາທິສພ຺ຠາເວນ ກາໂຍ ກມ຺ມກ຺ຂໂມ ໂຫຕິ ສພ຺ພກິຣິຍານຸກູໂລຕິ. ອຖ ວາ ໂຠຊນ…ເປ… ອຸສ຺ສາຫາທີຫີຕິ ອິທໍ ກາຍສ຺ສ ກລ຺ຍຕາຍ ວິຍ ອຸປທ຺ທຸຕຕາຍປິ ກາຣຓວຈນໍ. ວິສມໂຠຊນາປຣິຓາມາທິໂຕ ຫິ ກາຍສ຺ສ ອຸປທ຺ທວກຣາ ວາຕາທໂຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ. ອນຸວຕ຺ຕນ຺ຕສ຺ສາຕິ ປທໍ ‘‘ຊຍໍ ເວຣໍ ປສວຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ຘ. ປ. ໒໐໑) ວິຍ ເຫຕຸອຕ຺ຖວເສນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຊາຄຣຓນິມິຕ຺ຕຎ຺ຫິ ອິຘ ອນຸວຕ຺ຕນໍ ອຘິປ຺ເປຕນ຺ຕິ. ອຖ ວາ ອນຸວຕ຺ຕນ຺ຕສ຺ສາຕິ ອິທໍ ປກຕິຍາ ທິຏ຺ຐາທິວເສນ ອາປາຖຄມນຸປນິສ຺ສຍານໍ ກລ຺ຍຕາທິນິພ຺ພຕ຺ຕານໍ ກາຍິກສຸຂາທີນໍ ສມ຺ຠວທສ຺ສນໍ. ກາຍກລ຺ຍຕາທິໍ ອນນຸວຕ຺ຕນ຺ຕສ຺ສ ຫິ ຍຖາວຸຕ຺ຕອຸປນິສ຺ສຍາໂຠຄາຠາເວນ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໍ ອາປາຖຄມນໍ ນ ສິຍາຕິ. ຍຖານຸຠູເຕ ຣູປາທິວິສເຍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຐປນໍ ອາວຊ຺ຊນໍ ຈິຕ຺ຕປຓິທຫນໍ. ຍຖານຸຠູເຕນ ຣູປາທິນາ ສທິສໍ ອສທິສໍ ສມ຺ພນ຺ຘຎ຺ຈ ສທິສາສທິສສມ຺ພນ຺ຘໍ, ຕສ຺ສ ທສ຺ສນາທິ ສທິສາສທິສສມ຺ພນ຺ຘທສ຺ສນາທິ, ຈິຕ຺ຕປຓິທຫນຎ຺ຈ ສທິສາສທິສ…ເປ… ທສ຺ສນາທິ ຈ ຈິຕ຺ຕ…ເປ… ທສ຺ສນາທໂຍ ເຕ ປຈ຺ຈຍາຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ຘາຕຸກ຺ໂຂຠາທີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ເທວຕູປສໍຫາຣາທິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຕໍສທິສຕາ ທິຏ຺ຐສຸຕສທິສຕາ. ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຕາ ທິຏ຺ຐສຸຕປຏິພທ຺ຘຕາ. ເກນຈິ ວຸຕ຺ເຕຕິ ອິມິນາ ສທ຺ຘາຍ ອນຸສ຺ສວນິພ຺ພຕ຺ຕຕໍ ອາຫ. ອາກາຣວິຈາຣຓນ຺ຕິ ເຕສໍ ເຕສໍ ອຕ຺ຖານໍ ອຸປຏ຺ຐານາກາຣວິຈາຣຓໍ. ກຕ຺ຖຈິ ອຕ຺ເຖ.

ນິຍມິຕສ຺ສາຕິ ກຸສລເມວ ມຍາ ອຸປ຺ປາເທຕພ຺ພນ຺ຕິ ເອວໍ ນິຍມິຕສ຺ສ. ປສາທສິເນຫາຠາໂວ ໂທສພຫຸລຕາຍ ໂຫຕີຕິ ລູຂປຸຄ຺ຄລາ ໂທສພຫຸລາຕິ ອາຫ.

ອາຍຕນຠາວໂຕຕິ ກາຣຓຠາວໂຕ.

ວິຊ຺ຊມານວຕ຺ຖຸສ຺ມິນ຺ຕິ ເອເຕນ ‘‘ວິນາປິ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມປຣິຈ຺ຈາເຄນ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທມຕ຺ເຕເນວ ທານມຍໍ ກຸສລໍ ອຸປຈິຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ເກສຎ຺ຈິ ອຕິຘາວນໍ ນິວຕ຺ຕິຕໍ ໂຫຕີຕິ.

ຘມ຺ມສວນສ຺ສ ໂຆສນໍ ຘມ຺ມສວນໂຆສນໍ. ຕສ຺ສາຕິ ‘‘ສທ຺ທທານໍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ສທ຺ທວຕ຺ຖູນໍ ຐານກຣຓເຠຣິອາທີນໍ ສສທ຺ທປ຺ປວຕ຺ຕິກຣຓສ຺ສ. ຈິນ຺ຕນໍ ຕຖາ ຕຖາ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທນໍ. ອຎ຺ຎຕ຺ຖາຕິ ສຸຕ຺ເຕສຸ. ອປຣຕ຺ຖາຕິ ອຠິຘມ຺ມປເທສຸ. ອປຣິຍາປນ຺ນາຕິ ປທສ຺ສ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາ ‘‘ປຣິໂຠຄຣໂສ’’ຕິອາທິກາຍ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາຍ ປຣໂຕ ພຫູສຸ ໂປຕ຺ຖເກສຸ ລິຂີຍຕິ, ຍຖາຐາເນເຍວ ປນ ອາເນຕ຺ວາ ວຕ຺ຕພ຺ພາ. ຕຕ຺ຖ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ອວິຊ຺ຊມານຕ຺ຕາ ລກ຺ຂຓປຎ຺ຎຕ຺ຕິໂຍ ອຎ຺ຎາຍຕນຕ຺ຕາ ຉ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກາຍຕນານິ ອສງ຺ຄຫິຕາ ຘມ຺ມາຍຕເນນາຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ.

‘‘ເອກທ຺ວາຣິກກມ຺ມໍ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ທ຺ວາເຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ, ນນຸ ຣູປາທີສຸ ເອກາຣມ຺ມຓໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຍຖາ ນ ອຎ຺ຎາຣມ຺ມຓໍ ໂຫຕິ ຈິຕ຺ຕວິເສສສ຺ສ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ, ເອວໍ ກມ຺ມວິເສເສ ອຘິປ຺ເປເຕ ກາຍທ຺ວາຣາທີສຸ ເອກທ຺ວາຣິກກມ຺ມໍ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ທ຺ວາເຣ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຕຕ຺ເຖວ ປຣິໂຍສິຕຕ຺ຕາ, ອຖ ກມ຺ມສາມຎ຺ຎໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ, ຣູປາທີສຸ ເອກາຣມ຺ມຓນ຺ຕິ ອິທໍ ອຸທາຫຣຓໍ ນ ສິຍາຕິ? ນ, ອສທິສຠາວວິຠາວນວເສນ ອຸທາຫຏຕ຺ຕາ, ອິຕຣຖາ ມໂນວິຎ຺ຎາຓຠູຕໍ ອິທໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຉສຸປິ ວິສເຍສຸ ປວຕ຺ຕນໂຕ ອນິພທ຺ຘາຣມ຺ມຓນ຺ຕິ ອາຣມ຺ມຓໍ ສທິສູທາຫຣຓຠາເວນ ວຸຈ຺ເຈຍ຺ຍ ອາຣມ຺ມຓໍ ວິຍ ທ຺ວາຣມ຺ປິ ອນິພທ຺ຘນ຺ຕິ. ຍສ຺ມາ ປນ ສຕິປິ ກມ຺ມານໍ ທ຺ວາຣນ຺ຕຣຈຣເຓ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ວຸຕ຺ຕິຍາ ຕພ຺ພຫຸລວຸຕ຺ຕິຍາ ຈ ທ຺ວາຣກມ຺ມານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວວຕ຺ຖານໍ ວກ຺ຂຕິ, ຕສ຺ມາ ປາຓາຕິປາຕາທິຠາວສາມຎ຺ເຎນ ກມ຺ມໍ ເອກຕ຺ຕນຍວເສນ ຄເຫຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ວຈີທ຺ວາຣາທີສຸ ປວຕ຺ຕິສພ຺ຠາວໂຕ ກມ຺ມສ຺ສ ອນິພທ຺ຘຕ຺ຕາຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ກາຍທ຺ວາຣາທີສຸ ເອກທ຺ວາຣິກກມ຺ມໍ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ທ຺ວາເຣ ນ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ. ຣູປາທີສຸ ປນ ເອກາຣມ຺ມຓໍ ຈິຕ຺ຕໍ ເຕເນວາຣມ຺ມເຓນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນນ຺ຕິ ວິສິຏ຺ຐເມວ ຄຫິຕນ຺ຕິ ອາຣມ຺ມຓເມວ ນິພທ຺ຘນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕວິເສໂສ ເອວ ຄຫິໂຕ, ນ ຈິຕ຺ຕສາມຎ຺ຎໍ. ‘‘ນນຸ ຈ ຣູປາຣມ຺ມຓໍ ວາ…ເປ… ຘມ຺ມາຣມ຺ມຓໍ ວາ ຍໍ ຍໍ ວາ ປນາ’’ຕິ ອາຣມ຺ມຓມ຺ປິ ອນິຍເມເນວ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ? ສຈ຺ຈເມຕໍ, ຕຕ຺ຖ ປນ ຍໍ ຣູປາທີສຸ ເອກາຣມ຺ມຓໍ ຈິຕ຺ຕໍ, ຕໍ ເຕນ ວິນາ ນປ຺ປວຕ຺ຕຕິ, ກມ຺ມໍ ປນ ກາຍທ຺ວາຣິກາທິເຠທໍ ວຈີທ຺ວາຣາທີສຸ ນ ນປ຺ປວຕ຺ຕຕີຕິ ອິມສ຺ສ ວິເສສສ຺ສ ໂຊຕນຕ຺ຖໍ ປາຬິຍໍ ອາຣມ຺ມຓເມວ ຄຫິຕໍ, ທ຺ວາຣໍ ນ ຄຫິຕນ຺ຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ອາຣມ຺ມຓເມວ ນິພທ຺ຘ’’ນ຺ຕິອາທິນາ. ວຈີທ຺ວາເຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານມ຺ປິ ປາຓາຕິປາຕາທີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ກາມາວຈຣກຸສລໍ

ກາຍກມ຺ມທ຺ວາຣກຖາວຓ຺ຓນາ

ກມ຺ມທ຺ວາຣານນ຺ຕິອາທິນາ ປກາເສຕພ຺ພສ຺ສ ສຣູປໍ ປກາສນຸປາຍຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕິ. ນິຍຕຣູປຣູປວເສນາຕິ ຘມ຺ມສງ຺ຄເຫ ນິທ຺ທິຏ຺ຐນິຍຕຣູປຣູປວເສນ. ອຎ຺ຎຖາ ກມ຺ມສມຸຏ຺ຐານິກກາເຍ ຫທຍວຕ຺ຖຸປິ ຄເຫຕພ຺ພໍ ສິຍາ. ເອກສນ຺ຕຕິປຣິຍາປນ຺ໂນ ອຸປາທິນ຺ນກກາໂຍ ອິຘ ຄຫິໂຕຕິ ຈກ຺ຂາຍຕນາທີຕິ ວຸຕ຺ເຕສຸ ເອໂກ ຠາໂວ ຫທຍວຕ຺ຖຸ ຈ ຄຫິຕນ຺ຕິ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ ‘‘ຈກ຺ຂາຍຕນາທີນິ ຊີວິຕປຣິຍນ຺ຕານີ’’ຕິ ສນ຺ນິເວສສ຺ສ ວິຠາວິຕຕ຺ຕາ.

ວິປ຺ຜນ຺ທມານວຓ຺ຓຄ຺ຄຫຓານນ຺ຕຣໍ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຄ຺ຄຫຓສ຺ສ ອິຈ຺ຉິຕຕ຺ຕາ ຈລນາກາຣາວ ວາໂຍຘາຕຸ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິວິກາຣສຫິຕາຕິ ກທາຈິ ອາສງ຺ເກຍ຺ຍາຕິ ຕນ຺ນິວຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ ‘‘ປຐມຊວນສມຸຏ຺ຐິຕາ’’ຕິ ອາຫ. ເທສນ຺ຕຣຸປ຺ປຕ຺ຕິເຫຕຸຠາເວນ ຈາເລຕຸນ຺ຕິ ເອເຕນ ເທສນ຺ຕຣຸປ຺ປຕ຺ຕິ ຈລນໍ, ຕໍນິມິຕ຺ເຕ ຈ ກຕ຺ຕຸຠາໂວ ອຸປຈຣິໂຕຕິ ທສ຺ເສຕິ, ອຎ຺ຎຖາ ຂຓິກຕາ ອພ຺ຍາປາຣຕາ ຈ ຘມ຺ມານໍ ນ ສມ຺ຠເວຍ຺ຍາຕິ. ຕທຠິມຸຂຠາວວິກາຣວຕີຕິ ຕໍທິສມຠິມຸໂຂ ຕທຠິມຸໂຂ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ຕທຠິມຸຂຠາໂວ, ໂສ ເອວ ວິກາໂຣ, ຕໍສມງ຺ຄິນີ ວາໂຍຘາຕຸ ຕທຠິມຸຂຠາວວິກາຣວຕີ. ອິທານິ ຕທຠິມຸຂຠາວວິກາ ຣສ຺ສ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອຘິປ຺ປາຍສຫຠາວີ’’ຕິອາທິ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາຕິອາທິນາ ອິມິສ຺ສາ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາຍ ລທ຺ຘຄຸຓໍ ທສ຺ເສຕິ. ຕຕ຺ຖ ອາວຊ຺ຊນສ຺ສາຕິ ມໂນທ຺ວາຣາວຊ຺ຊນສ຺ສ. ຍໂຕ ພາຕ຺ຕິໍສາຕິອາທິນາ ຕສ຺ສ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິສມຸຏ຺ຐາປກຕາ ນ ສກ຺ກາ ປຏິເສເຘຕຸນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ປຈ຺ຈໂຍ ຠວິຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖຕິ ເອເຕນ ຍຖາວຸຕ຺ຕວາໂຍຘາຕຸຍາ ຖມ຺ຠນຈລນສງ຺ຂາຕກິຈ຺ຈນິປ຺ຜາທເນ ຕສ຺ສ ອາກາຣວິເສສສ຺ສ ສຫກາຣີກາຣຓຠາວມາຫ. ອນິທສ຺ສນສປ຺ປຏິຆຕາທໂຍ ວິຍ ມຫາຠູຕານໍ ອວຕ຺ຖາວິເສສມຕ຺ຕໍ ໂສ ອາກາຣວິເສໂສຕິ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ນ ກິຎ຺ຈິ ໂຫຕີຕິ ‘‘ປຣມຕ຺ຖໂຕ ອຠາວໍ ທສ຺ເສຕີ’’ຕິ ອາຫ. ປຣມຕ຺ຖໂຕ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານຠາໂວ ປຏິເສຘິໂຕ. ກມ຺ມສມຸຏ຺ຐານາທິຠາວສ຺ສ ປນ ສມ຺ຠໂວເຍວ ນຕ຺ຖີຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕວິກາຣສ຺ສ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ສພ຺ຠາເວ ນກຸໂຕຈິສມຸຏ຺ຐິຕຕ຺ຕາ ອປ຺ປຈ຺ຈຍຕ຺ຕໍ ອາປນ຺ນໍ. ນ ຫິ ຣູປໍ ອປ຺ປຈ຺ຈຍໍ ອຕ຺ຖິ, ອປ຺ປຈ຺ຈຍຕ຺ເຕ ຈ ສຕິ ນິຈ຺ຈຠາໂວ ອາປຊ຺ຊຕິ, ນ ຈ ນິພ຺ພານວຊ຺ໂຊ ອຕ຺ໂຖ ສຠາວຘມ຺ໂມ ນິຈ຺ໂຈ ອຕ຺ຖິ. ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານຠາໂວ ວິຍາຕິ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານອຸປາທາຣູປຠາໂວ ອຸປຈາຣສິທ຺ໂຘຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ກຣຓຠູຕາຍ. ຍໍ ກຣຓນ຺ຕິ ຍໍ ຈິຕ຺ຕກິຣິຍໍ ຈິຕ຺ຕພ຺ຍາປາຣໍ. ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ວິຎ຺ຎາຕຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິທເມສ ກາເຣຕີຕິ ຍເທຕໍ ອຘິປ຺ປາຍວິຠາວນໍ, ເອຕໍ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິວິກາຣຣຫິເຕສຸ ຣຸກ຺ຂຈລນາທີສຸ ນ ທິຏ຺ຐໍ, ຫຕ຺ຖຈລນາທີສຸ ປນ ທິຏ຺ຐໍ, ຕສ຺ມາ ວິປ຺ຜນ຺ທມານວຓ຺ຓວິນິມຸຕ຺ໂຕ ໂກຈິ ວິກາໂຣ ອຕ຺ຖິ ກາຍິກກຣຓສງ຺ຂາຕສ຺ສ ອຘິປ຺ປາຍສ຺ສ ຎາປໂກຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ຎາປໂກ ຈ ເຫຕຸ ຎາເປຕພ຺ພມຕ຺ຖໍ ສຍໍ ຎາໂຕເຍວ ຎາເປຕິ, ນ ສພ຺ຠາວມຕ຺ເຕນາຕິ ວຓ຺ຓຄ຺ຄຫຓານນ຺ຕຣໍ ວິກາຣຄ຺ຄຫຓມ຺ປິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ຕຖາ ຫິ ວິສຍຠາວມາປນ຺ໂນ ເອວ ສທ຺ໂທ ອຕ຺ຖໍ ປກາເສຕິ, ເນຕໂຣ. ເຕເນວາຫ ‘‘ນ ຫິ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕີ’’ຕິອາທິ. ຍທິ ປນ ຈິຕ຺ຕຊຣູປານໍ ຈລນາກາໂຣ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ວິປ຺ຜນ຺ທມານວຓ຺ຓາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາ ເຕນປິ ສາ ຄຫິຕາ ສິຍາຕິ ອາສງ຺ກາຍ ນິວຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ ອາຫ ‘‘ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓສ຺ສາ’’ຕິອາທິ.

ຕາລປຓ຺ຓາທິຣູປານີຕິອາທິນາປິ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ພຕໍ ມໂນວິຎ຺ຎາເຓເນວ ຈ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ພຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ສຎ຺ຊານາຕິ ເອເຕນາຕິ ສຎ຺ຎາຓໍ, ຕສ຺ສ ອຸທກາທິໂນ ສຎ຺ຎາຓໍ ຕໍສຎ຺ຎາຓໍ, ຕສ຺ສ ອາກາໂຣ ຕໍສຎ຺ຎາຓາກາໂຣ, ອຸທກາທິສຫຈາຣິປ຺ປກາໂຣ ຈ ໂສ ຕໍສຎ຺ຎາຓາກາໂຣ ຈາຕິ ອຸທກາ…ເປ… ກາໂຣ, ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຊານິຕ຺ວາ. ຕທາກາຣສ຺ສາຕິ ອຸທກາທິຎາປນາກາຣສ຺ສ. ຍທິ ຍຖາວຸຕ຺ຕວິກາຣຄ຺ຄຫຓໍເຍວ ກາຣຓໍ ອຘິປ຺ປາຍຄ຺ຄຫຓສ຺ສ, ອຖ ກສ຺ມາ ອຄ຺ຄຫິຕສງ຺ເກຕສ຺ສ ອຘິປ຺ປາຍຄ຺ຄຫຓໍ ນ ໂຫຕີຕິ? ນ ເກວລໍ ວິກາຣຄ຺ຄຫຓເມວ ອຘິປ຺ປາຍຄ຺ຄຫຓສ຺ສ ກາຣຓໍ, ກິຎ຺ຈຣຫີຕິ ອາຫ ‘‘ເອຕສ຺ສ ປນາ’’ຕິອາທິ.

ອຖ ປນາຕິອາທິນາ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ອນຸມາເນນ ຄເຫຕພ຺ພຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ສາຘິປ຺ປາຍ…ເປ… ນນ຺ຕຣນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາຍສຫິຕວິກາເຣນ ສຫຊາຕວຓ຺ຓາຍຕນຄ຺ຄຫຓສງ຺ຂາຕສ຺ສ ຈກ຺ຂຸທ຺ວາຣິກວິຎ຺ຎາຓສນ຺ຕານສ຺ສ ອນນ຺ຕຣໍ. ອຘິປ຺ປາຍຄ຺ຄຫຓສ຺ສາຕິ ອຘິປ຺ປາຍວວຕ຺ຖາປກສ຺ສ ຕຕິຍວາເຣ ຊວນສ຺ສ. ອຘິປ຺ປາຍສຫຠູ ວິກາຣາຠາເວ ອຠາວໂຕຕິ ເອເຕນ ຍຖາວຸຕ຺ຕວິກາຣໍ ອຘິປ຺ປາຍຄ຺ຄຫເຓນ ອນຸມິໂນຕິ. ເອວໍ ສຕີຕິອາທິນາ ຍຖານຸມິຕມຕ຺ຖໍ ນິຄມນວເສນ ທສ຺ເສຕິ. ຕຕ຺ຖ ອຸທກາທິຄ຺ຄຫເຓເນວາຕິ ຕາລປຓ຺ຓາທີນໍ ວຓ຺ຓຄ຺ຄຫຓານນ຺ຕເຣນ ປຸຣິມສິທ຺ຘສມ຺ພນ຺ຘານຸຄ຺ຄຫິເຕນ ອຸທກາທີນໍ ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຖິຠາວວິຊານເນເນວ. ຍຖາ ຕາລປຓ຺ຓາທີນໍ ອຸທກາທິສຫຈາຣິປ຺ປກາຣຕໍ ສຎ຺ຎາຓາກາໂຣ ວິຎ຺ຎາໂຕເຍວ ໂຫຕິ ນານນ຺ຕຣິຍກຕ຺ຕາ, ເອວໍ ວິປ຺ຜນ຺ທມານວຓ຺ຓຄ຺ຄຫຓານນ຺ຕເຣນ ປຸຣິມສິທ຺ຘສມ຺ພນ຺ຘານຸຄ຺ຄຫິເຕນ ຄນ຺ຕຸກາມຕາທິອຘິປ຺ປາຍວິຊານເນເນວ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ວິຎ຺ຎາຕາ ໂຫຕິ ຕທຠາເວ ອຠາວໂຕຕິ ອຸປມາໂຍຊນາ.

ສຠາວຠູຕນ຺ຕິ ອນ຺ວຕ຺ຖຠູຕໍ. ທ຺ວິຘາຕິ ວິຎ຺ຎາປນໂຕ ວິຎ຺ເຎຍ຺ຍໂຕ ຈ. ກາຍວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ຕຖາປວຕ຺ຕມານາຍ ເຈຕນາສງ຺ຂາຕສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ກາຍກມ຺ມຠາໂວ ນິປ຺ຜຊ຺ຊຕິ ຕາຍ ອຸປລກ຺ຂິຕພ຺ພຕ຺ຕາ, ນ ປນ ຈຕຸວີສຕິຍາ ປຈ຺ຈເຍສຸ ເກນຈິ ປຈ຺ຈຍຠາວໂຕຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕສ຺ມິໍ ທ຺ວາເຣ ສິທ຺ຘາ’’ຕິອາທິມາຫ. ເຕນ ວຈີທ຺ວາຣຸປ຺ປນ຺ນາປິ ປາຓາຕິປາຕາທໂຍ ສງ຺ຄຫິຕາຕິ ເຕສໍ ສງ຺ຄຫິຕຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ອຖ ວາ ກາຍທ຺ວາຣຸປ຺ປນ຺ນາຍ ກາຍກມ຺ມຠູຕາຍ ເຈຕນາຍ ວເສນ ‘‘ເຕນ ທ຺ວາເຣນ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ພຠາວໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ສາເຍວ ທ຺ວາຣນ຺ຕຣຸປ຺ປນ຺ນາຍ ວເສນ ‘‘ເຕນ ທ຺ວາເຣນ ນາມລາຠໂຕ’’ຕິ. ມໂນທ຺ວາຣາວຊ຺ຊນສ຺ສປິ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິສມຸຏ຺ຐາປກຠາໂວ ນິຈ຺ຉິໂຕຕິ ‘‘ເອກາທສນ຺ນໍ ກິຣິຍຈິຕ຺ຕານ’’ນ຺ຕິ ອາຫ.

ທ຺ວາຣນ຺ຕຣຈາຣິໂນຕິ ທ຺ວາຣນ຺ຕຣຠາເວນ ປວຕ຺ຕນກາ. ທ຺ວາຣສມ຺ເຠທາຕິ ທ຺ວາຣານໍ ສງ຺ກຣຓໂຕ. ທ຺ວາຣານຎ຺ຫິ ທ຺ວາຣນ຺ຕຣຠາວປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສຕິ ກາຍທ຺ວາຣສ຺ສ ວຈີທ຺ວາຣາທິຠາໂວ, ວຈີທ຺ວາຣສ຺ສ ຈ ກາຍທ຺ວາຣາທິຠາໂວ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ຕໍຕໍທ຺ວາຣຸປ຺ປນ຺ນກມ຺ມານມ຺ປິ ສງ຺ກໂຣ ສິຍາ. ເຕນາຫ ‘‘ກມ຺ມສມ຺ເຠໂທປີ’’ຕິ. ເອວໍ ສຕິ ກາຍກມ຺ມໍ…ເປ… ວວຕ຺ຖານໍ ນ ສິຍາ. ຍທິ ກມ຺ມານິ ກມ຺ມນ຺ຕຣຈາຣີນິ ໂຫນ຺ຕິ, ກາຍກມ຺ມາທິກສ຺ສ ວຈີກມ຺ມາທິກຠາວາປຕ຺ຕິໂຕ ‘‘ກມ຺ມສມ຺ເຠທາ ທ຺ວາຣສມ຺ເຠໂທປີ’’ຕິ ກາຍກມ຺ມໍ ກາຍກມ຺ມທ຺ວາຣນ຺ຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎວວຕ຺ຖານໍ ນ ສິຍາຕິ ອິມມຕ຺ຖມາຫ ‘‘ກມ຺ມານມ຺ປິ ກມ຺ມນ຺ຕຣຈຣເຓ ເອເສວ ນໂຍ’’ຕິ. ກມ຺ມນ຺ຕຣຈຣຓໍ ກມ຺ມນ຺ຕຣູປລກ຺ຂຓຕາ. ເຕເນວາຫ ‘‘ທ຺ວາຣຠາເວນາ’’ຕິ. ທ຺ວາຣນ຺ຕຣຈຣຓໍ ທ຺ວາຣນ຺ຕຣຸປ຺ປຕ຺ຕິ. ທ຺ວາເຣຕິ ອຕ຺ຕໂນ ທ຺ວາເຣ. ອຎ຺ຎສ຺ມິນ຺ຕິ ທ຺ວາຣນ຺ຕເຣ. ກມ຺ມານີຕິ ຕໍຕໍທ຺ວາຣິກກມ຺ມານິ. ອຎ຺ຎານີຕິ ອຎ຺ຎທ຺ວາຣິກກມ຺ມານິ. ທ຺ວາເຣ ທ຺ວາຣານິ ນ ຈຣນ຺ຕີຕິ ທ຺ວາຣນ຺ຕຣຠາເວນ ນປ຺ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ທ຺ວາຣນ຺ຕຣໍ ວາ ນ ສງ຺ກມນ຺ຕິ. ກິຎ຺ຈາປິ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ຈຕຸວີສຕິຍາ ປຈ຺ຈເຍສຸ ເຍນ ເກນຈິ ປຈ຺ຈເຍນ ເຈຕນາຍ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ ນຕ຺ຖິ, ຕຖາ ປນ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ປວຕ຺ຕມານາຍ ເອວ ປາຓາຕິປາຕາທິ ໂຫຕິ, ນາຎ຺ຎຖາຕິ ສິຍາ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ເຫຕຸຠາໂວ ເຈຕນາຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ທ຺ວາເຣຫິ ກາຣຓຠູເຕຫີ’’ຕິ. ກາຍກມ຺ມໍ ວຈີກມ຺ມນ຺ຕິ ກມ຺ມວວຕ຺ຖານສ຺ເສວ ວາ ກາຣຓຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ທ຺ວາເຣຫິ ກາຣຓຠູເຕຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍທິປິ ‘‘ທ຺ວາເຣຫິ ກມ຺ມານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ‘‘ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວວຕ຺ຖິຕາ’’ຕິ ປນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ກມ຺ເມຫິປິ ທ຺ວາຣານິ ວວຕ຺ຖິຕານີຕິ ອຍມຕ຺ໂຖປິ ສິທ຺ໂຘເຍວາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ນ ເກວລ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອທ຺ວາຣຈາຣີຫີຕິ ທ຺ວາຣານໍ ສຍໍ ວວຕ຺ຖິຕຠາວມາຫ, ນ ປນ ອວວຕ຺ຖານໍ, ວວຕ຺ຖານເມວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອິທານິ ຕໍ ວວຕ຺ຖານໍ ວິຠາເວຕິ ກມ຺ມານເປກ຺ຂາຕິອາທິນາ. ຕຕ຺ຖ ສມຍນິຍມິເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ ສມໂຍ ວິຍ ທ຺ວາຣນິຍມິເຕຫິ ກມ຺ເມຫິ ທ຺ວາຣານິ ນິຍມິຕານີຕິ ອຍໍ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ.

ເອວໍສຠາວຕ຺ຕາຕິ ທ຺ວາຣຠູເຕຫິ ກາຍາທີຫິ ອຸປລກ຺ຂຓີຍສຠາວຕ຺ຕາ. ອາຓຕ຺ຕິ…ເປ… ມານສ຺ສາຕິ ກາຍວຈີກມ຺ມານໍ ວຈີກາຍວິຎ຺ຎຕ຺ຕີຫິ ປກາເສຕພ຺ພຕໍ ອາຫ. ກາຍາທີຫີຕິ ກາຍວຈີວິຎ຺ຎຕ຺ຕີຫິ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ທ຺ວາຣນ຺ຕເຣ ຈຣນ຺ຕານິປິ ກມ຺ມານິ ສເກນ ທ຺ວາເຣນ ອຸປລກ຺ຂິຕາເນວ ຈຣນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ. ນາປິ ກມ຺ມໍ ທ຺ວາຣສ຺ສາຕິ ຍສ຺ມິໍ ທ຺ວາຣນ຺ຕເຣ ກມ຺ມໍ ຈຣຕິ, ຕສ຺ສ ທ຺ວາຣສ຺ສ ອນຕ຺ຕນິຍສ຺ສ. ຕໍຕໍທ຺ວາຣເມວາຕິ ສກທ຺ວາຣເມວ. ກມ຺ມສ຺ສາຕິ ສກສກກມ຺ມສ຺ສ. ຍທິ ກມ຺ເມຫິ ທ຺ວາຣານິ ວວຕ຺ຖິຕານິ, ‘‘ກມ຺ມສ຺ສ ອນິພທ຺ຘຕ຺ຕາ’’ຕິ ອິທໍ ກຖໍ ນີຍຕີຕິ ອາຫ ‘‘ປຸພ຺ເພ ປນາ’’ຕິອາທິ.

ສາຕິ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ. ຕສ຺ສາຕິ ກມ຺ມສ຺ສ. ເກນຈິ ປກາເຣນາຕິ ຈຕຸວີສຕິຍາ ປຈ຺ຈຍປ຺ປກາເຣສຸ ເກນຈິ ປກາເຣນ. ຕໍສຫຊາຕາຕິ ເອເຕນ ກາຍວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ສພ຺ຠາເວເຍວ ກາຍກມ຺ມສ຺ສ ສພ຺ຠາໂວ, ນາຎ຺ຎຖາຕິ ປຣິຍາເຍນ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ກມ຺ມສ຺ສ ກາຣຓຠາວໍ ວິຠາເວຕິ. ເຕເນວາຫ ‘‘ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐານຠາເວນ ວຸຕ຺ຕາ’’ຕິ. ຍຖາວຸຕ຺ຕນິຍເມນາຕິອາທິນາ ກມ຺ມສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐານຠາເວ ພ຺ຍຠິຈາຣາຠາວມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຍຖາວຸຕ຺ຕນິຍເມນາຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣນ ວວຕ຺ຖານຍຸຕ຺ຕິສງ຺ຂາເຕນ ນິຍເມນ. ທ຺ວາຣຈຣເຓຕິ ອຎ຺ຎທ຺ວາຣຈຣເຓ.

ກາຍກມ຺ມທ຺ວາຣກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ວຈີກມ຺ມທ຺ວາຣກຖາວຓ຺ຓນາ

ຈຕູຫິ ອງ຺ເຄຫີຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ສຸຠາສິຕໍເຍວ ຠາສຕິ, ໂນ ທຸພ຺ຠາສິຕໍ. ຘມ຺ມໍເຍວ, ປິຍໍເຍວ, ສຈ຺ຈໍເຍວ ຠາສຕິ, ໂນ ອລິກ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໒໑໓; ສຸ. ນິ. ສຸຠາສິຕສຸຕ຺ຕ) ຍານິ ອງ຺ຄານິ ສຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕານິ, ເຕສໍ ເຈຕນາສຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສຸຠາສິຕຠາສນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາປວຕ຺ຕາຕິ ສຸຠາສິຕຠາສນາທິຠາເວນ ປວຕ຺ຕາ. ສຫ ສມ຺ຠູຕຕ຺ຕາຕິ ສເຫວ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ. ນ ຫິ ວຈີວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ສທ຺ທຣຫິຕາ ອຕ຺ຖິ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ຍາ ຕາຍ ວາຈາຍ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ວາຈາຄິຣາ ພ຺ຍປໂຖ’’ຕິອາທິນາ (ຘ. ສ. ໖໓໖) ນາຕິສຸຂຸມໍເຍວ ສທ຺ທວາຈໍ ວຕ຺ວາ ‘‘ຍາ ຕາຍ ວາຈາຍ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕີ’’ຕິ, ຕາຍ ສທ຺ຘິໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ວຈີວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຣູປາຍຕນໍ ວິຍ ວຕ຺ຖຸປຣິຕ຺ຕຕາທິນາ ສທ຺ທາຍຕນມ຺ປິ ອນິນ຺ທ຺ຣິຍໂຄຈໂຣ ອຕ຺ຖີຕິ ຈ ອຘິປ຺ປາເຍນ ‘‘ຍາ ຕາຍ…ເປ… ວິຎ຺ຎາຍຕີ’’ຕິ ອາຫ.

ອິທານິ ອວິເສເສນ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານສທ຺ທສ຺ສ ໂສຕວິຎ຺ຎາຓາຣມ຺ມຓຕາ ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ຕາຕິ ວິຕກ຺ກວິປ຺ຜາຣສທ຺ໂທ ນ ໂສຕວິຎ຺ເຎຍ຺ໂຍຕິ ມຫາອຏ຺ຐກຖາວາທສ຺ສ ປາຬິຍາ ວິໂຣຘໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວໍ ສງ຺ຄຫກາຣສ຺ສ ອຘິປ຺ປາເຍ ຐຕ຺ວາ ມຫາອຏ຺ຐກຖາວາທສ຺ສ ປຏິເສເຘຕພ຺ພຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ອຕ຺ຕໂນ ອຘິປ຺ປາເຍ ຐຕ຺ວາ ຕໍ ປຣິຫຣິຕຸໍ ‘‘ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ສງ຺ຆຏ຺ຏນາກາເຣນ ປວຕ຺ຕານໍ ຠູຕານໍ ສທ຺ທສ຺ສ ນິສ຺ສຍຠາວໂຕ ສງ຺ຆຏ຺ຏເນນ ສເຫວ ສທ຺ໂທ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຕປ຺ປຈ຺ຈຍຠາໂວຕິ ອຸປາທິນ຺ນກຆຏ຺ຏນສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ. ຈິຕ຺ຕຊປຖວີຘາຕຸຍາ ອຸປາທິນ຺ນກຆຏ຺ຏເນ ປຈ຺ຈໂຍ ຠວິຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານມຫາຠູຕານໍ ເອໂກ ອາກາຣວິເສໂສ ອຕ຺ຖິ. ຕທາກາຣຕ຺ຕາ ຫິ ເຕສໍ ປຖວີຘາຕຸ ອຸປາທິນ຺ນກໍ ຆຏ຺ເຏຕີຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕານຸສາເຣນ ເວທິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕເມວ ວຸຕ຺ຕນຍໍ ‘‘ຕພ຺ພິກາຣານ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ວິຠາເວຕິ. ຕຕ຺ຖ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍຠາໂວ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຎ຺ຎມ຺ປິ ສພ຺ພໍ ວິຘານນ຺ຕິ ‘‘ນ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານາຕິ ເອເຕນ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ອຠາວໍ ທສ຺ເສຕີ’’ຕິອາທິນາ ອຕ຺ຕນາ ວຸຕ຺ຕວິຘານໍ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ວຸຕ຺ຕວິຘານໍ ‘‘ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕເມວາຕິ.