໒. ຣູປກຓ຺ຑໍ

ອຸທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

ເກນຈີຕິ ຣູເປນ ວາ ອຣູເປນ ວາ. ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາເທນ ຕາວ ຣູປສ຺ສ ສມຍວວຕ຺ຖານໍ ນ ສກ຺ກາ ກາຕຸໍ ອພ຺ຍາປິຕາຍ ອເນກນ຺ຕິກຕາຍ ຈາຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານສພ຺ຠາວໂຕ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານໍ ຣູປໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຕີສຸ ຂເຓສຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ອິມສ຺ມິໍ ຕາວ ວາເທ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປຕ຺ຕິສມເຍນ ຣູປູປປຕ຺ຕິສມຍສ຺ສ ວວຕ຺ຖານໍ ມາ ໂຫຕຸ, ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓເຍວ ສພ຺ພມ຺ປິ ຣູປໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ອິມສ຺ມິໍ ປນ ວາເທ ກຖນ຺ຕິ? ເອຕ຺ຖາປິ ອຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານໍ ຣູປໍ ຈິຕ຺ເຕນ ສຫຸປ຺ປາເທປິ ອນິນ຺ທ຺ຣິຍພທ຺ຘຣູປໍ ວິຍ ອຈິຕ຺ຕປຏິ ພນ຺ຘຸປ຺ປາທຕາຍ ນ ຈິຕ຺ເຕນ ວວຕ຺ຖາເປຕພ຺ພສມຍນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານສພ຺ຠາວໂຕ’’ຕິ. ເຕນ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາເທນ ຣູປສ຺ສ ສມຍວວຕ຺ຖານໍ ນ ພ຺ຍາປີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອເນກຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານຕາຍ ວວຕ຺ຖານາຠາວໂຕຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ນິຍເຕ ຫິ ສມຸຏ຺ຐາປກຈິຕ຺ເຕ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານຣູປສ຺ສ ສິຍາ ວວຕ຺ຖານນ຺ຕິ.

ເກສຎ຺ຈີຕິ ກາມາວຈຣກຸສລາທີນໍ. ກຕ຺ຖຈີຕິ ອາຣຸປ຺ເປ. ເກສຎ຺ຈີຕິ ວາ ເກສຎ຺ຈິ ປຎ຺ຈໂວກາຣວິປາການໍ. ກຕ຺ຖຈີຕິ ປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂເຓ ຈຣິມກ຺ຂເຓ ຈ. ‘‘ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຜສ຺ໂສ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິນາ (ຘ. ສ. ໑) ຈິຕ຺ຕສຫຠາວິນໍ ເອວ ຈິຕ຺ເຕນ ສມຍວວຕ຺ຖານໍ ກຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຈິຕ຺ຕສຫຠຸຠາວໂຕ’’ຕິ. ເຕສນ຺ຕິ ອຸປາທາຣູປານໍ. ໂຍ ຍສ຺ສ ສຫຠາເວນ ອຸປກາຣໂກ, ໂສ ເອວ ຕສ຺ສ ສມຍວວຕ຺ຖາປກຠາເວນ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ສຫຊາຕ…ເປ… ຕ຺ຕນໂຕ’’ຕິ. ນາປິ ມຫາຠູເຕຫີຕິອາທິນາ ວວຕ຺ຖານາຠາວເມວ ທສ຺ເສຕິ. ເກສຎ຺ຈີຕິ ອກມ຺ມຊາທີນໍ. ເກຫິຈີຕິ ກມ຺ມຊາທີຫິ. ປວຕ຺ຕິໂຕຕິ ປວຕ຺ຕນໂຕ. ສຫາຕິ ເອກສ຺ມິໍ ກາເລ. ອຠາວາຕິ ນິໂຍຄໂຕ ອຠາວາ.

ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ …ເປ… ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ ມຫາຠູເຕຫິ ສມຍວວຕ຺ຖາເນ ກຣິຍມາເນ ເຕຫິ ອຍາວຠາວິຕຕາຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເອກສ຺ມິໍ ກາເລຕິອາທິນາປິ ມຫາຠູເຕຫິ ສມຍນິຍມເນ ວວຕ຺ຖານາຠາວເມວ ວິຠາເວຕິ. ‘‘ຕຖາ ວິຠຊນຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ, ‘‘ອວິຠຕ຺ຕໍ ອພ຺ຍາກຕໍ ອຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ເສຕຸ’’ນ຺ຕິ ຈ ອິເມສໍ ປທານໍ ‘‘ວິຠຕ຺ຕໍ ອວິຠຕ຺ຕຎ຺ຈ ສພ຺ພໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ອາຫາ’’ຕິ ອິມິນາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ສມຍວວຕ຺ຖານໍ ກຕ຺ວາ ນິທ຺ທິສິຍມານສ຺ສ ນິປ຺ປເທສຕາຍ ອສມ຺ຠວໂຕ ເອກເທສໍ ນິທ຺ທິສິຕ຺ວາ ສາມຎ຺ເຎນ ນິຄມນໍ ຍຸຕ຺ຕໍ, ອກຕ຺ວາ ປນ ສມຍວວຕ຺ຖານໍ ສຣູປໂຕ ນິທ຺ທິສເນນ ຕຖາຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ອາຫ ‘‘ສມຍວວຕ຺ຖາເນນາ’’ຕິອາທິນາ. ອວິຠຕ຺ເຕຕິ ວິປາກກິຣິຍາພ຺ຍາກຕໍ ວິຍ ນ ປຸພ຺ເພ ວິຠຕ຺ເຕ. ວິຠຊິຕພ຺ເພຕິ ເຠທວນ຺ຕຕາຍ ວິຠຊນາຣເຫ. ທສ຺ສິເຕຕິ ອຸທ຺ທິສນວເສນ ທສ຺ສິເຕ. ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ວິຕ຺ຖາຣຕເຣນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເອຕ຺ຖ ປນາ’’ຕິອາທິມາຫ.

ວິປາກາທິຘມ຺ມານໍ ນຍນໍ ນໂຍ, ໂສວ ທສ຺ສນນ຺ຕິ ນຍທສ຺ສນໍ. ‘‘ເທສນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ເຫຏ຺ຐາ ຄຫຓເມວ ນຍທສ຺ສນນ຺ຕິ. ທຸຕິຍວິກປ຺ເປ ປນ ກາມາວຈຣາທິຠາເວນ ນີຍຕີຕິ ນໂຍ, ກິຣິຍາພ຺ຍາກຕໍ. ຕສ຺ສ ທສ຺ສນໍ ນຍທສ຺ສນນ຺ຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ທຸກາທີສຸ ນິທ຺ເທສວາເຣ ຈ ຫທຍວຕ຺ຖຸໂນ ອນາຄຕຕ຺ຕາ ຕໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປຐມວິກປ຺ໂປ ວຸຕ຺ໂຕ, ເອກເກ ປນ ວຕ຺ຖຸປິ ຄຫິຕນ຺ຕິ ‘‘ຫທຍວຕ຺ຖຸຎ຺ຈາ’’ຕິ ທຸຕິຍວິກປ຺ເປ ວຸຕ຺ຕໍ. ກິໍ ປນ ກາຣຓໍ ທຸກາທີສຸ ນິທ຺ເທສວາເຣ ຈ ຫທຍວຕ຺ຖຸ ນ ຄຫິຕນ຺ຕິ? ອິຕຣວຕ຺ຖູຫິ ອສມານຄຕິກຕ຺ຕາ ເທສນາເຠທໂຕ ຈ. ຍຖາ ຫິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທີນິ ເອກນ຺ຕໂຕ ຈກ຺ຂາທິນິສ຺ສຍານິ, ນ ເອວໍ ມໂນວິຎ຺ຎາຓໍ ເອກນ຺ຕໂຕ ຫທຍວຕ຺ຖຸນິສ຺ສຍໍ, ນິສ຺ສິຕມຸເຂນ ຈ ວຕ຺ຖຸທຸກາທິເທສນາ ປວຕ຺ຕາ. ຍມ຺ປິ ເອກນ຺ຕໂຕ ຫທຍວຕ຺ຖຸນິສ຺ສຍໍ, ຕສ຺ສ ວເສນ ‘‘ອຕ຺ຖິ ຣູປໍ ມໂນວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ວຕ຺ຖູ’’ຕິອາທິນາ ທຸກາທີສຸ ວຸຈ຺ຈມາເນສຸປິ ຕທນຸກູລອາຣມ຺ມຓທຸກາທໂຍ ນ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ. ນ ຫິ ‘‘ອຕ຺ຖິ ຣູປໍ ມໂນວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓໍ, ອຕ຺ຖິ ຣູປໍ ນ ມໂນວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸນ຺ຕິ ວຕ຺ຖາຣມ຺ມຓທຸກເທສນາ ຠິນ຺ນຄຕິກາ ສິຍຸໍ, ສມານຄຕິກາ ຈ ຕາ ເທເສຕຸໍ ຠຄວໂຕ ອຊ຺ຌາສໂຍ. ເອສາ ຫິ ຠຄວໂຕ ເທສນາ ປກຕິ. ເຕເນວ ຫິ ນິກ຺ເຂປກຓ຺ເຑ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທວິຠາເຄນ ອວຸຈ຺ຈມານຕ຺ຕາ ອວິຕກ຺ກາວິຈາຣປທວິສ຺ສຊ຺ຊເນ ວິຈາໂຣຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ນ ສກ຺ກາຕິ ອວິຕກ຺ກວິຈາຣມຕ຺ຕປທວິສ຺ສຊ຺ຊເນ ລພ຺ຠມາໂນປິ ວິຕກ຺ໂກ ນ ອຸທ຺ຘໂຏ, ອຎ຺ຎຖາ ວິຕກ຺ໂກ ຈາຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາຕິ. ເອວໍ ອິຕຣວຕ຺ຖູຫິ ອສມານຄຕິກຕ຺ຕາ ເທສນາເຠທໂຕ ຈ ທຸກາທີສຸ ອຸທ຺ເທເສ ນ ຄຫິຕໍ. ອຸທ຺ທິຏ຺ຐສ຺ເສວ ຫິ ນິທ຺ທິສນໂຕ ນິທ຺ເທເສປິ ນ ຄຫິຕໍ ຫທຍວຕ຺ຖູຕິ ວທນ຺ຕິ.

ຈກ຺ຂາທິທສກາ ສຕ຺ຕາຕິ ຈກ຺ຂຸໂສຕຆານຊິວ຺ຫາກາຍອິຕ຺ຖິຠາວປຸຣິສຠາວທສກາ ສຕ຺ຕ, ເອກສນ຺ຕານວເສນ ວາ ຈກ຺ຂຸໂສຕຆານຊິວ຺ຫາກາຍຠາວວຕ຺ຖຸທສກາ ສຕ຺ຕ. ນິພ຺ພານສ຺ສ ອສຕິປິ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ເຠເທ ປຣິກປ຺ປິຕເຠໂທປິ ເຠໂທເຍວ ໂວຫາຣວິສເຍຕິ ກຕ຺ວາ ໂສປາທິເສສາທິເຠໂທ ວຸຕ຺ໂຕ.

໕໘໔. ກິຎ຺ຈາປິ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ກຸກ຺ກຸຏຓ຺ຑສຓ຺ຐາເນ ປຣິມຓ຺ຑລ-ສທ຺ໂທ ທິສ຺ສຕິ, ຈກ຺ກສຓ຺ຐານຕາ ປນ ວຏ຺ຏສຓ຺ຐາເນ ຈກ຺ກວາເຬ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ປຣິມຓ຺ຑລ-ສທ຺ໂທ ວຏ຺ຏປຣິຍາໂຍ ສິຍາ. ອເນກຕ຺ຖາ ຫິ ສທ຺ທາຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນາຫ ‘‘ວຏ຺ຏໍ ປຣິມຓ຺ຑລ’’ນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ສິເນຣຸຍຸຄນ຺ຘຣາທີນໍ ສມຸທ຺ທໂຕ ອຸປຣິອໂຘຠາຄານໍ ວເສນ ອຸພ຺ເພໂຘ ວຸຕ຺ໂຕ, ອາຍາມວິຕ຺ຖາເຣຫິປິ ສິເນຣຸ ຈຕຸຣາສີຕິໂຍຊນສຫສ຺ສປຣິມາໂຓວ. ຍຖາຫ ‘‘ສິເນຣຸ, ຠິກ຺ຂເວ, ປພ຺ພຕຣາຊາ ຈຕຸຣາສີຕິ ໂຍຊນສຫສ຺ສານິ ອາຍາເມນ, ຈຕຸຣາສີຕິ ໂຍຊນສຫສ຺ສານິ ວິຕ຺ຖາເຣນາ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໗.໖໖). ສິເນຣຸໍ ປາກາຣປຣິກ຺ເຂປວເສນ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຐິຕາ ຍຸຄນ຺ຘຣາທໂຍ, ສິເນຣຸຍຸຄນ຺ຘຣາທີນໍ ອນ຺ຕເຣປິ ສີຕສມຸທ຺ທາ ນາມ. ‘‘ເຕ ວິສາລໂຕ ຍຖາກ຺ກມໍ ສິເນຣຸອາທີນໍ ອຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນສມານປຣິມາຓາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ.

ໂກຏິສຕສຫສ຺ສຈກ຺ກວາຬສ຺ເສວ ອາຓາເຂຕ຺ຕຠາໂວ ທສສຫສ຺ສຈກ຺ກວາຬສ຺ສ ຊາຕິເຂຕ຺ຕຠາໂວ ວິຍ ຘມ຺ມຕາວເສເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ວິກປ຺ປສມານສມຸຈ຺ຈຍວິຠາວເນສຸ ວິຍ ອວຘາຣເຓ ອນິຍເມ ຈ ວາ-ສທ຺ໂທ ວຕ຺ຕຕີຕິ ຕຖາ ໂຍຊນາ ກຕາ. ອເນກຕ຺ຖາ ຫິ ນິປາຕາຕິ. ຕຕ຺ຖ ອເນກນ຺ຕິກຕ຺ໂຖ ອນິຍມຕ຺ໂຖ.

ສີລາທິວິສຸທ຺ຘິສມ຺ປາທເນນ, ຈຕຸຘາຕຸວວຕ຺ຖານວເສເນວ ວາ ມຫາກິຈ຺ຈຕາຍ ມຫນ຺ເຕນ ວາຍາເມນ. ສຕິປິ ລກ຺ຂຓາທິເຠເທ ເອກສ຺ມິໍ ເອວ ກາເລ ເອກສ຺ມິໍ ສນ຺ຕາເນ ອເນກສຕສຫສ຺ສກລາປວຸຕ຺ຕິໂຕ ມຫນ຺ຕານິ ພຫູນິ ຠູຕານິ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ວິຊ຺ຊມານານີຕິ ວາ ມຫາຠູຕານິ ຍຖາ ‘‘ມຫາຊໂນ’’ຕິ. ເອວນ຺ຕິ ‘‘ອຸປາທາຍ ປວຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອຕ຺ເຖ ສຕິ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນຕາ ວຸຕ຺ຕາ ໂຫຕິ ປຈ຺ຈຍສມ຺ຠູຕຕາທີປນໂຕ. ອຸປາທາຍຕີຕິ ອຸປາທາຍຕິ ເອວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເຕເນວາຫ ‘‘ເອກນ຺ຕນິສ຺ສິຕສ຺ສາ’’ຕິ. ‘‘ຠວຕິ ຫິ ນິສ຺ສຍຣູປານໍ ສາມິຠາໂວ’’ຕິ ອາຘາຣາເຘຍ຺ຍສມ຺ພນ຺ຘວຈນິຈ຺ຉາຍ ອຠາເວ ອາຘາຣຠູໂຕປິ ອຕ຺ໂຖ ສໍສາມິສມ຺ພນ຺ຘວຈນິຈ຺ຉາຍ ສາມິຠາເວນ ວຸຈ຺ຈຕິ ຍຖາ ‘‘ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ສາຂາ’’ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ຕິວິຘຣູປສງ຺ຄຫວຓ຺ຓນາ

໕໘໕. ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິທຸໂກ ຈາຕິ ຈ-ສທ຺ເທນ ຈິຕ຺ຕສຫຠຸຈິຕ຺ຕານຸປຣິວຕ຺ຕິທຸກາປິ ສງ຺ຄຫິຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ສກ຺ກາ ຫິ ເອເຕນ ນເຍນ…ເປ… ວິຎ຺ຎາຕຸນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປຎ຺ຈວີສາຍ ຕາວ ວຕ຺ຖຸທຸເກສຸ ປຐມທຸກປຎ຺ຈກາທໂຍ ຈຸທ຺ທສຫິປິ ປກິຓ຺ຓກທຸເກຫິ ອວສິຏ຺ເຐຫິ ວຕ຺ຖຸທຸເກຫິ ປຎ຺ຈວີສາຍ ອາຣມ຺ມຓທຸເກຫິ ປຎ຺ຈຫິ ພາຫິຣາຍຕນທຸເກຫິ ຣູປຘາຕຸທຸກາທີຫິ ປຎ຺ຈຫິ ຘາຕຸທຸເກຫິ ປຈ຺ຉິມເກຫິ ຕີຫິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍທຸເກຫິ ທ຺ວາທສຫິປິ ສຸຂຸມຣູປທຸເກຫິ ປຐມາທິວຊ຺ເຊຫິ ອວສິຏ຺ເຐຫິ ອາຍຕນຘາຕຸອິນ຺ທ຺ຣິຍທຸເກຫິ ຈ ໂຍຊນໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ປຎ຺ຈວີສາຍ ປນ ອາຣມ຺ມຓທຸເກສຸ ປຸຣິມໂກ ທຸກປຎ຺ຈໂກ ອຸປາທິນ຺ນອຸປາທິນ຺ນຸປາທານິຍສນິທສ຺ສນຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານຈິຕ຺ຕສຫຠຸຈິຕ຺ຕານຸປຣິວຕ຺ຕິທຸກວຊ຺ເຊຫິ ປກິຓ຺ຓກທຸເກຫິ ສພ຺ເພຫິປິ ວຕ຺ຖຸທຸເກຫິ ຣູປາຍຕນຣູປຘາຕຸທຸກວຊ຺ເຊຫິ ອາຍຕນຘາຕຸທຸເກຫິ ສພ຺ເພຫິປິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍທຸກສຸຂຸມຣູປທຸເກຫິ ໂຍຊນໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ທຸຕິຍທຸກປຎ຺ຈກາທີສຸ ຍຖາກ຺ກມໍ ສທ຺ທາຍຕນສທ຺ທຘາຕຸທຸກາທໂຍ ໂຍຊນໍ ນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຣູປາຍຕນຣູປຘາຕຸທຸກາທໂຍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ປກິຓ຺ຓກທຸເກສຸ ສນິທສ຺ສນທຸກຎ຺ຈາຕິ ອຍເມວ ວິເສໂສ. ຍຖາ ຈ ວຕ຺ຖຸທຸເກສຸ, ເອວໍ ຈກ຺ຂາຍຕນຈກ຺ຂຸຘາຕຸຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍາທິທຸກປຎ຺ຈເກສຸ. ຍຖາ ຈ ອາຣມ຺ມຓທຸເກສຸ, ເອວໍ ຣູປາຍຕນຣູປຘາຕຸອາທິທຸກປຎ຺ຈເກສຸ ຕິກໂຍຊນາ. ອິຕ຺ຖິນ຺ທ຺ຣິຍປຸຣິສິນ຺ທ຺ຣິຍຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍທຸກາ ສຸຂຸມຣູປທຸກາ ຈ ສພ຺ເພຫິປິ ທຸເກຫິ ໂຍຊນໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ເອວໍ ຕາວ ຕິກໂຍຊນາ ເວທິຕພ຺ພາ. ນນຸ ຈາຍມ຺ປິ ໂຍຊນາ ຠຄວຕາ ນ ເທສິຕາຕິ ນ ກາຕພ຺ພາຕິ? ນຍິທໍ ເອກນ຺ຕິກໍ. ກສ຺ມາ? ຠຄວຕາ ທິນ຺ນນເຍນ ໂຍຊນາປິ ຠຄວໂຕເຍວ ເທສນາ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ມາຕິກາວຓ຺ຓນາຍໍ (ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ໑-໖) ‘‘ເຫຕູ ເຈວ ຘມ຺ມາ ອເຫຕຸກາ ຈາຕິ ອິທມ຺ປິ ສມ຺ຠວຕີ’’ຕິອາທິ. ສມ຺ຠໂວ ຫິ ຄຫຓສ຺ສ ກາຣຓນ຺ຕິ ຈ.

ຕິວິຘຣູປສງ຺ຄຫວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຈຕຸພ຺ພິຘາທິຣູປສງ຺ຄຫວຓ຺ຓນາ

໕໘໖. ຈິຕ຺ຕໂຕ ເອວ ສມຸຏ຺ຐາຕີຕິ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານນ຺ຕິ ອິມເມວ ອຕ຺ຖໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິທຸກາທີຫິ ສມານຄຕິໂກ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານທຸໂກ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິນິວຕ຺ຕິເຕ ຫິ ສາມຎ຺ເຎ ຍໍ ຣູປໍ ຊນກປຈ຺ຈເຍສຸ ຈິຕ຺ຕໂຕ ສມຸຏ຺ຐາຕິ, ຕໍ ຈິຕ຺ຕໂຕ ເອວ ສມຸຏ຺ຐາຕີຕິ. ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິທຸກາທີຫີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ຈິຕ຺ຕສຫຠຸຈິຕ຺ຕານຸປຣິວຕ຺ຕິທຸເກ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ລພ຺ຠມາໂນຕິ ຍໍ ຕໍ ຣູປໍ ອຸປາທາ, ຕໍ ອຕ຺ຖິ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານໍ, ອຕ຺ຖິ ນ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານໍ. ຍໍ ຕໍ ຣູປໍ ນຸປາທາ, ຕໍ ອຕ຺ຖິ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານໍ, ອຕ຺ຖິ ນ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານນ຺ຕິ ເອວໍ ລພ຺ຠມາໂນ. ສນິທສ຺ສນທຸກາທີນນ຺ຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ສປ຺ປຏິຆມຫາຠູຕທຸກາທໂຍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ເຕນາຕິ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານທຸເກນ. ຕສ຺ສາຕິ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານທຸກສ຺ເສວ. ອຎ຺ເຎ ປນາຕິ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານຈິຕ຺ຕສຫຠຸຈິຕ຺ຕານຸປຣິວຕ຺ຕິທຸເກຫິ ອຎ຺ເຎປິ ປກິຓ຺ຓກທຸກາ.

ສທ຺ທາຍຕນສ຺ສ ເອກນ຺ຕໂຕ ອນຸປາທິນ຺ນຕ຺ຕາ ‘‘ໂສຕສມ຺ຜສ຺ສາຣມ຺ມຓທຸກາທໂຍ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຈຕຸກ຺ກາ ລພ຺ຠນ຺ຕີຕິ ຍໍ ຕໍ ຣູປໍ ອຸປາທິນ຺ນໍ, ຕໍ ອຕ຺ຖິ ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓໍ, ອຕ຺ຖິ ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສສ຺ສ ນາຣມ຺ມຓໍ. ຍໍ ຕໍ ຣູປໍ ອນຸປາທິນ຺ນໍ, ຕໍ ອຕ຺ຖິ ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓໍ, ອຕ຺ຖິ ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສສ຺ສ ນາຣມ຺ມຓນ຺ຕິ ເອວມາທໂຍ ສພ຺ພາຣມ຺ມຓພາຫິຣາຍຕນາທິລພ຺ຠມານທຸເກຫິ ໂຍຊນາຍໍ ຈຕຸກ຺ກາ ລພ຺ຠນ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອວເສເສຫີຕິ ອາຣມ຺ມຓພາຫິຣາຍຕນຣູປຘາຕຸທຸກາທິໂຕ ລພ຺ຠມານທຸເກຫີຕິ ວຸຕ຺ຕທຸກຣາສິໂຕ ອວເສເສຫິ. ເຕສນ຺ຕິ ອຸປາທິນ຺ນອຸປາທິນ຺ນຸປາທານິຍຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານທຸການໍ. ອຎ຺ເຎສນ຺ຕິ ອຸປາທິນ຺ນທຸກາທິໂຕ ອຎ຺ເຎສໍ ອຸປາທາທຸກາທີນໍ. ວຕ຺ຖຸທຸກາທີຫີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ຈກ຺ຂາຍຕນທຸກາທໂຍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ເອຕ຺ຖາປິ ອວເສເສຫິ ເຕສໍ ອຎ຺ເຎສຎ຺ຈ ໂຍຊນາຍ ຈຕຸກ຺ກາ ນ ລພ຺ຠນ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ຈຕຸພ຺ພິຘາທິຣູປສງ຺ຄຫວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອຸທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຣູປວິຠຕ຺ຕິ

ເອກກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໕໙໔. ປຖວີອາທີນໍ ຘມ຺ມານໍ ຣຸປ຺ປນສຠາໂວ ວິຍ ນ ເຫຕຸອາທິຠາໂວປິ ສາຘາຣໂຓຕິ ນ ເຫຕູສຸ ວິຠຊິຕພ຺ໂພຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອວິຊ຺ຊມານວິຠາຄສ຺ສາ’’ຕິ. ຕສ຺ສ ປນ ວິຠາຄາຠາວທສ຺ສນສຣູປທສ຺ສນເມວ ນິທ຺ເທໂສ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ນິພ຺ພານສ຺ສປິ ວິຠາຄຣຫິຕຕ຺ຕາ ‘‘ອສງ຺ຂຕາ ຘາຕູ’’ຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ນິທ຺ເທສວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຍທິປິ ຫິໂນຕິ ເອເຕນ ປຕິຏ຺ຐາຕິ ກຸສລາທິໂກ ຘມ຺ໂມຕິ ອໂລຠາທໂຍ ເກວລໍ ເຫຕຸປທວຈນີຍາ, ກາຣຓຠາວສາມຎ຺ຎໂຕ ປນ ມຫາຠູຕາທໂຍປິ ເຫຕຸ-ສທ຺ທາຠິເຘຍ຺ຍາຕິ ມູລຏ຺ຐວາຈິນາ ທຸຕິເຍນ ເຫຕຸ-ສທ຺ເທນ ວິເສເສຕ຺ວາ ອາຫ ‘‘ເຫຕຸເຫຕູ’’ຕິ. ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕຠາວສາຘນໂຕ ກຸສລາທິຘມ຺ມານໍ ມູລຕ຺ເຖນ ອຸປກາຣກຘມ຺ມາ ‘‘ຕໂຍ ກຸສລເຫຕູ’’ຕິອາທິນາ (ຘ. ສ. ໑໐໕໙-໑໐໖໐) ປຏ຺ຐາເນ ຈ ເຕເຍວ ‘‘ເຫຕຸປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາຕິ ອາຫ ‘‘ມູລເຫຕຸ ປຈ຺ຈຍເຫຕູຕິ ວາ ອຍມຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ຫິໂນຕິ ເອເຕນ, ເອຕສ຺ມາ ວາ ຜລໍ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ເຫຕຸ, ປຏິຈ຺ຈ ເອຕສ຺ມາ ເອຕິ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ເອວໍ ເຫຕຸປຈ຺ຈຍ-ສທ຺ທານໍ ອນານຕ຺ຖຕໍ ສນ຺ຘາຍ ເຫຕຸສທ຺ທປຣິຍາຍຠາເວນ ປຈ຺ຈຍ-ສທ຺ໂທ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ເຫຕຸປຈ຺ຈຍສທ຺ທານໍ ສມານຕ຺ຖຕ຺ຕາ’’ຕິ. ຠູຕຕ຺ຕຍນິສ຺ສິຕານິ ຈ ມຫາຠູຕານິ ຈຕຸມຫາຠູຕນິສ຺ສິຕໍ ອຸປາທາຣູປນ຺ຕິ ສພ຺ພມ຺ປິ ຣູປໍ ສພ຺ພທາ ສພ຺ພຕ຺ຖ ສພ຺ພາກາຣໍ ຈຕຸມຫາຠູຕເຫຕຸກໍ ມຫາຠູຕານິ ຈ ອນາມຏ຺ຐເຠທານິ ສາມຎ຺ຎໂຕ ຄຫິຕານີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຣູປກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ເຫຕູ’’ຕິ.

ກມ຺ມສມາທານານນ຺ຕິ ສມາທານານໍ ກມ຺ມານໍ, ສມາທິຍິຕ຺ວາ ກຕກມ຺ມານໍ ວາ. ອຎ຺ເຎສຸ ປຈ຺ຈເຍສຸ ວິປາກສ຺ສ ຕຓ຺ຫາວິຊ຺ຊາທີສຸ.

‘‘ອຏ຺ຐານເມຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນວກາໂສ, ຍໍ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕສ຺ສ ອິຏ຺ໂຐ ກນ຺ໂຕ ມນາໂປ ວິປາໂກ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຍ຺ຍ, ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕິ. ຐານຎ຺ຈ ໂຂ ເອຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິຊ຺ຊຕິ, ຍໍ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕສ຺ສ ອນິຏ຺ໂຐ ອກນ຺ໂຕ ອມນາໂປ ວິປາໂກ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຍ຺ຍ. ຐານເມຕໍ ວິຊ຺ຊຕິ. ວຈີ…ເປ… ມໂນ…ເປ… ວິຊ຺ຊຕິ…ເປ… ອຏ຺ຐານເມຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນວກາໂສ, ຍໍ ກາຍສຸຈຣິຕສ຺ສ ອນິຏ຺ໂຐ ອກນ຺ໂຕ ອມນາໂປ ວິປາໂກ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຍ຺ຍາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໑໓໑; ວິຠ. ໘໐໙),

‘‘ກມ຺ມໍ ສຕ຺ເຕ ວິຠຊຕິ, ຍທິທໍ ຫີນປຓີຕຕາຍາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໒໘໙) – ເອວມາທິວຈນໂຕ ກມ຺ມໍ ວິປາກສ຺ສ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐຕໍ ນິຍເມຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐວິປາກນິຍາມກຕ຺ຕາ’’ຕິ. ຄຕິອຸປຘິກາລປໂຍຄສມ຺ປຕ຺ຕິວິປຕ຺ຕິໂຍເຍວ ຐານໍ ວິປາກສ຺ສ ໂອກາສຠາວໂຕ. ນ ຫິ ເຕຫິ ວິນາ ໂກຈິ ວິປາໂກ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕີຕິ. ຍຖາວຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ສຕິ ອຘິຄນ຺ຕພ຺ພໍ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓໍ ‘‘ຄຕິ…ເປ… ນິປ຺ຜາທິຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິປາກສ຺ສ ອາຣມ຺ມເຓນ ວິນາ ອຠາວໂຕ ອາຣມ຺ມຓມ຺ປິ ຕສ຺ສ ປຘານໍ ກາຣຓໍ. ອນຎ຺ຎສຠາວໂຕຕິ ເຫຕຸອາທິສຠາວາຠາວໂຕ.

ຣຸປ຺ປນໍ ຣູປໍ. ຕໍ ອສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ອສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ປຖວີອາທິອຕ຺ໂຖເຍວ ຣຸປ຺ປຕີຕິປິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຣຸປ຺ປນລກ຺ຂຓຍຸຕ຺ຕສ຺ເສວ ຣູປີຣູປຠາວໂຕ’’ຕິ. ເອຕໍ ສຠາວນ຺ຕິ ເອຕໍ ອຸປ຺ປນ຺ນຠາເວ ສຕິ ຉຫິ ວິຎ຺ຎາເຓຫິ ວິຎ຺ເຎຍ຺ຍສຠາວໍ ຣູເປ ນິຍເມຕິ ຣູປສ຺ເສວ ຕໍສຠາວຕ຺ຕາ. ນ ຣູປໍ ເອຕສ຺ມິນ຺ຕິ ກາລເຠທວເສນ ອຕໍສຠາວສ຺ສປິ ຣູປສ຺ສ ອຕ຺ຖິຕາຍ ນ ຣູປໍ ຕຕ຺ຖ ນິຍນ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອຕ຺ຖິ ຫີຕິອາທິນາ ຕຕ຺ຖ ຣູປສ຺ເສວ ນິຍນ຺ຕພ຺ພຕາຠາວໍເຍວ ວິວຣຕິ. ເອຕເມວາຕິອາທິນາ ອຸທ຺ເທເສນ ນິທ຺ເທສໍ ສໍສນ຺ເທຕິ. ເອຕ຺ຖ ເອຕເມວ ຣູເປ ຍຖາວຸຕ຺ຕສຠາວໍ ນິຍເມຕພ຺ພໍ ນິທ຺ເທເສ ເອວ-ສທ຺ເທນ ນິຍເມຕິ ອວຘາເຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຖາວຸຕ຺ໂຕ ນິຍໂມຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນຠາເວ ສຕິ ຉຫິ ວິຎ຺ຎາເຓຫິ ວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຠາໂວ ນິຍນ຺ຕພ຺ພຕາຍ ‘‘ນິຍໂມ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ໂສ ຣູເປ ອຕ຺ຖິ ເອວ ຣູປສ຺ເສວ ຕໍສຠາວຕ຺ຕາ. ວິສິຏ຺ຐກາລສ຺ສ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໍ ອວຘາຣຓໍເຍວ ວາ ຍຖາວຸຕ຺ໂຕ ນິຍໂມ, ໂສ ຣູເປ ອຕ຺ຖິເຍວ ສມ຺ຠວຕິເຍວ, ນ ອຣູເປ ວິຍ ນ ສມ຺ຠວຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ກາລເຠທນ຺ຕິ ກາລວິເສສໍ. ອນາມສິຕ຺ວາຕິ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ. ຕໍ ສພ຺ພນ຺ຕິ ອນາມຏ຺ຐກາລເຠທໍ ຕໂຕເຍວ ອຣູເປຫິ ສມານວິຎ຺ເຎຍ຺ຍສຠາວໍ ສພ຺ພໍ ຣູປໍ. ອຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ເອເຕນ ກາລເຠທາມສເນນ ວິເສເສຕິ ‘‘ອຸປ຺ປນ຺ນໍ…ເປ… ເມວາ’’ຕິ.

ວຕ຺ຕມານກາລິກໍ ສພ຺ພໍ ຣູປໍ ທິຏ຺ຐສຸຕມຸຕວິຎ຺ຎາຕສຠາວໍ, ຕໍ ຍຖາສກໍ ຉຫິ ວິຎ຺ຎາເຓຫິ ວິຎ຺ເຎຍ຺ຍສຠາວເມວ, ນ ເຕຫິ ອວິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ. ນາປິ ອຸປ຺ປນ຺ນເມວ ຉຫິ ວິຎ຺ຎາເຓຫິ ວິຎ຺ເຎຍ຺ຍສຠາວໍ ເອກນ຺ຕລກ຺ຂຓນິຍມາຠາວາປຕ຺ຕິໂຕຕິ ເອວໍ ອວິປຣີເຕ ອຕ຺ເຖ ວິຠາວິເຕປິ ໂຈທໂກ ອຘິປ຺ປາຍໍ ອຊານນ຺ໂຕ ‘‘ນນຸ ເອວ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ສພ຺ພສ຺ສ ສພ຺ພາຣມ຺ມຓຕາປຕ຺ຕິໍ ໂຈເທຕິ. ອິຕໂຣ ‘‘ຣູປໍ ສພ຺ພໍ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕ຺ວາ’’ຕິອາທິນາ ອຕ຺ຕໂນ ອຘິປ຺ປາຍໍ ວິຠາເວຕິ. ເອຕ຺ຖ ເອກີຠາເວນ ຄເຫຕ຺ວາຕິ ອິທໍ ‘‘ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕ຺ວາ’’ຕິ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖວຈນໍ. ເອກນ຺ຕລກ຺ຂຓໍ ຉຫິ ວິຎ຺ຎາເຓຫິ ວິຎ຺ເຎຍ຺ຍສຠາໂວເຍວ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ກິຎ຺ຈາປິ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ວິຎ຺ຎາຓານໍ ວິສຍນ຺ຕເຣ ອປ຺ປວຕ຺ຕນໂຕ ນ ສພ຺ພສ຺ສ ສພ຺ພາຣມ຺ມຓຕາ, ສພ຺ພສ຺ສປິ ປນ ຣູປສ຺ສ ຉວິຎ຺ຎາຓາຣມ຺ມຓຠາວໂຕ ຍຖາສກໍ ຉຫິ ວິຎ຺ຎາເຓຫິ ວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕາຍ ຉຫິ ວິຎ຺ຎາເຓຫິ ວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕາວ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ເອກໂຕ ສງ຺ຄຫຓວເສນ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ສພ຺ພໍ ຣູປໍ ຉຫິ ວິຎ຺ຎາເຓຫິ ວິຎ຺ເຎຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ຍຖາ ‘‘ອຠິຎ຺ຎາປ຺ປຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຈມຊ຺ຌານໍ ຉຬາຣມ຺ມຓໍ ໂຫຕີ’’ຕິ. ຍຖາ ຫິ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸທິພ຺ພໂສຕາທິອຠິຎ຺ຎາປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ປຎ຺ຈມຊ຺ຌານສ຺ສ ວິສຸໍ ອສພ຺ພາຣມ຺ມຓຕ຺ເຕປິ ເອກນ຺ຕລກ຺ຂຓວເສນ ເອກີຠາເວນ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຣມ຺ມຓວເສນ ປຐມຊ຺ຌານາທິໂຕ ວິເສສໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຠິຎ຺ຎາປ຺ປຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຈມຊ຺ຌານໍ ຉຬາຣມ຺ມຓໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວໍ ອຣູປໂຕ ຣູປສ຺ສ ວິສຍວເສນ ວິເສສໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຸປ຺ປ …ເປ… ວິຎ຺ເຎຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ. ຉຫິ ວິຎ຺ຎາເຓຫິ ວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຠາໂວ ຣູເປ ນິຍເມຕພ຺ໂພ, ນ ປນ ຣູປໍ ຕສ຺ມິໍ ນິຍເມຕພ຺ພໍ, ອນິຍຕເທໂສ ຈ ເອວ-ສທ຺ໂທຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ຘ. ສ. ອຏ຺ຏ. ໕໙໔) ‘‘ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຣູປເມວ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທີຫິ ຉຫິ ເວທິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຣູປເມວາ’’ຕິອາທິນາ ຕຕ຺ຖ ໂທສມາຫ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ປາຬິຍໍ ວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວາຕິ ເອວ-ສທ຺ໂທ ວຸຕ຺ໂຕ, ນ ຈ ຕສ຺ສ ອຏ຺ຐານໂຍຊເນນ ກາຈິ ອິຏ຺ຐສິທ຺ຘິ, ອຖ ໂຂ ອນິຏ຺ຐສິທ຺ຘິເຍວ ສພ຺ພຣູປສ຺ສ ເອກນ຺ຕລກ຺ຂຓນິຍມາທສ຺ສນໂຕ, ຕສ຺ມາ. ຍຖາຣຸຕວເສເນວ ນິຍເມ ຄຍ຺ຫມາເນ ອຸປ຺ປ…ເປ… ປຕ຺ຕິ ນຕ຺ຖິ, ຕໂຕ ຈ ໂສຕປຕິຕຕາຍປິ ປໂຍຊນໍ ນຕ຺ຖີຕິ. ວຸຕ຺ຕນເຍນາຕິ ‘‘ອຣູປໂຕ ວິຘຸຣ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕນເຍນ.

ຎາຓສ຺ສ ວາ ອຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ປຸຣິມຎາຓໍ ວຕ຺ຖຸກາຣຓນ຺ຕິ ຎາຓວຕ຺ຖຸ. ‘‘ສຊາຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ສ-ກາໂຣ ສມານສທ຺ທຕ຺ໂຖຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສມານຊາຕິການ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສມານຊາຕິຕາ ຈ ສມ຺ມາວາຈາທີນໍ ສີລນຕ຺ໂຖ ເອວ. ເອເຕນ ສມານສຠາວຕາ ສຊາຕິສງ຺ຄໂຫຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອາຣມ຺ມເຓ ເຈຕໂສ ອວິກ຺ເຂປປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ອຸປຏ຺ຐານຸສ຺ສາຫນານິ ວິຍ ເຕສໍ ອວິກ຺ເຂໂປປິ ອຕິສເຍນ ອຸປກາຣໂກຕິ ‘‘ອຎ຺ຎມຎ຺ໂຎປກາຣວເສນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕເນວ ວິຊ຺ຊມາເນສຸປິ ອຎ຺ເຎສຸ ສຫຊາຕຘມ຺ເມສຸ ເອເຕສໍເຍວ ສມາຘິກ຺ຂນ຺ຘສງ຺ຄໂຫ ທສ຺ສິໂຕ. ຍໍ ປນ ສຈ຺ຈວິຠງ຺ຄວຓ຺ຓນາຍໍ (ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໑໘໙) ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ຄາທີສຸ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໕໖໘) ຈ ‘‘ວາຍາມສຕິໂຍ ກິຣິຍໂຕ ສງ຺ຄຫິຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ອສມາຘິສຠາວຕໍ ເຕສໍ ສມາຘິສ຺ສ ອຸປກາຣກຕ຺ຕຎ຺ຈ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕເນວ ຈ ຕຕ຺ຖ ‘‘ສມາຘິເຍເວຕ຺ຖ ສຊາຕິໂຕ ສມາຘິກ຺ຂນ຺ເຘນ ສງ຺ຄຫິໂຕ’’ຕິ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໕໖໘; ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໑໘໙) ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຘ ປນ ສຊາຕິສງ຺ຄໂຫຕິ ສມາຘິຕທຸປກາຣກຘມ຺ມານໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິເທສວເສນ ສງ຺ຄໂຫ ວຸຕ຺ໂຕຕິ. ອວິຣາເຘຕ຺ວາ ວິສຍສຠາວາວຄ຺ຄຫຓໍ ປຏິເວໂຘ, ອປ຺ປນາ ຈ ອາຣມ຺ມເຓ ທຬ຺ຫນິປາໂຕ ຕທວຄາໂຫເຍວາຕິ ‘‘ປຏິເວຘສທິສໍ ກິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຖ ວາ ອາຣມ຺ມຓປຏິເວຘສ຺ສ ຕທາຫນນປຣິຍາຫນນມນຸຄຸຓຕາຍ ສມານນ຺ຕິ ປຎ຺ຎາວິຕກ຺ການໍ ກິຈ຺ຈສຣິກ຺ຂຕາ ວຸຕ຺ຕາ.

ເອກກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ທຸກນິທ຺ເທໂສ

ອຸປາທາຠາຊນີຍວຓ຺ຓນາ

໕໙໖. ສມນ຺ຕໂຕ ສພ຺ພໂສ ທສ຺ສນຏ຺ເຐນ ຈກ຺ຂຸ ສມນ຺ຕຈກ຺ຂູຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສພ຺ພສງ຺ຂຕາສງ຺ຂຕທສ຺ສນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວມາທິນາຕິ ເອຕ຺ຖ ອາທິ-ສທ຺ໂທ ‘‘ທຸກ຺ຂໍ ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ ປຣິຎ຺ຎາຕ’’ນ຺ຕິ ຕີສຸປິ ປເທສຸ ປຈ຺ເຈກໍ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ‘‘ອິທໍ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸພ຺ເພ ອນນຸສ຺ສຸເຕສຸ ຘມ຺ເມສຸ ຈກ຺ຂຸໍ ອຸທປາທິ, ຎາຓໍ ອຸທປາທີ’’ຕິອາທິນາ (ມຫາວ. ໑໕; ປຏິ. ມ. ໒.໓໐) ຫິ ປາຬິ ປວຕ຺ຕາຕິ. ອາກາເຣນາຕິ ທ຺ວາທສວິເຘນ ອາກາເຣນ. ຕມ຺ປິ ກາມາວຈຣໍ ວິປສ຺ສນາປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາຓຠາວໂຕ. ‘‘ຎາຓຈກ຺ຂຸ ສຫອຣິຍມຄ຺ຄໍ ວິປສ຺ສນາຎາຓນ຺ຕິປິ ຍຸຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອຄ຺ຄມຄ຺ເຄນ ປນ ສຫ ວິປສ຺ສນາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາຓນ຺ຕິ ຍຸຕ຺ຕໍ ວິຍ ທິສ຺ສຕິ.

ຍຖາວຸຕ຺ເຕ ມໍສປິຓ຺ເຑ ສສມ຺ຠາເຣ ຈກ຺ຂຸໂວຫາໂຣ ສນ຺ຕານວເສນ ປວຕ຺ຕມາເນ ຈຕຸສມຸຏ຺ຐານິກຣູປຘມ຺ເມ ອຸປາທາຍ ປວຕ຺ໂຕຕິ ‘‘ຈຕຸ…ເປ… ສມ຺ຠາຣາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຓ຺ຐານນ຺ຕິ ວຓ຺ຓາຍຕນເມວາຕິ ເຕນ ເຕນ ອາກາເຣນ ສນ຺ນິວິຏ຺ເຐສຸ ມຫາຠູເຕສຸ ຕໍຕໍສຓ຺ຐານວເສນ ວຓ຺ຓາຍຕນສ຺ສ ວິຎ຺ຎາຍມານຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ວຓ຺ຓາຍຕນສ຺ເສວ ສຓ຺ຐານປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ອຸປາທານຕ຺ຕາ. ຕຖາ ຫິ ອນ຺ຘກາເຣ ຜຸສິຕ຺ວາປິ ສຓ຺ຐານໍ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ. ຕຖາ ຈ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ທີຆາທີນິ ຜຸສິຕ຺ວາປິ ສກ຺ກາ ຊານິຕຸ’’ນ຺ຕິ, (ຘ. ສ. ອຏ຺ຏ. ໖໑໖) ‘‘ທີຆາທິສນ຺ນິເວສໍ ຠູຕສມຸທາຍໍ ນິສ຺ສາຍາ’’ຕິ (ຘ. ສ. ມູລຏີ. ໖໑໖) ຈ. ເຕສໍ ສມ຺ຠວສຓ຺ຐານານໍ ອາໂປຘາຕຸວຓ຺ຓາຍຕເນຫິ ອນຕ຺ຖນ຺ຕຣຠາເວປິ ເຕຫິ ວິສຸໍ ວຈນໍ ຕຖາຠູຕານໍ ສມ຺ຠວຠູຕານໍ ສຓ຺ຐານຠູຕານຎ຺ຈ. ເອເຕນ ອາໂປຘາຕຸວຓ຺ຓາຍຕນານໍ ວເສນ ວຕ຺ຕມານອວຕ຺ຖາວິເສໂສ ສມ຺ຠໂວ ສຓ຺ຐານຎ຺ຈາຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ທສ຺ສິໂຕ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ສມ຺ຠໂວ ຈຕຸສມຸຏ຺ຐານິໂກ ໂສຬສວສ຺ສກາເລ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຕສ຺ສ ຣາຄວເສນ ຐານາ ວຈນໍ ໂຫຕີຕິ ວທນ຺ຕິ. ອຕຖາຠູຕານໍ ຕໂຕ ອຎ຺ຎຖາຠູຕານໍ. ຍຖາວຸຕ຺ເຕ ສມ຺ຠາຣວຕ຺ຖຸສງ຺ຂາເຕ. ວິຊ຺ຊມານຕ຺ຕາຕິ ຠິຍ຺ໂຍວຸຕ຺ຕິວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາ ຫິ ຂີຓາສວານໍ ພ຺ຣຫ຺ມານຎ຺ຈ ສມ຺ຠໂວ ນຕ຺ຖີຕິ. ອາໂປຘາຕຸວິເສສຕ຺ຕາ ສມ຺ຠໂວ ອາໂປຘາຕຸສມ຺ພນ຺ຘີ ອາໂປຘາຕຸຕນ຺ນິສ຺ສຍນິສ຺ສິໂຕປິ ໂຫຕີຕິ ຕສ຺ສ ຈຕຸຘາຕຸນິສ຺ສິຕຕາຍ ອວິໂຣໂຘ ວຸຕ຺ໂຕ.

ອຸຕຸຈິຕ຺ຕາຫາເຣຫິ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠິຍມານນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ກລາປນ຺ຕຣຄຕາ ອຸຕຸອາຫາຣາ ອຘິປ຺ເປຕາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອເນກກລາປຄຕຠາວໍ ຈກ຺ຂຸສ຺ສ ທສ຺ເສຕິ ຍໂຕ ອຸປທ຺ທຸຕປຏເລ ນິຣາກຣເຓປິ ຈກ຺ຂຸ ວິຊ຺ຊຕີຕິ. ປຏິຆຏ຺ຏນໍ ວິສຍາຠິມຸຂຠາໂວ ນິຆໍສປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາ. ນິຆໍໂສ ນິສ຺ສຍຠາວາປຕ຺ຕິ. ຍໂຕ ຈກ຺ຂາທິນິສ຺ສິຕາ ສຎ຺ຎາ ‘‘ປຏິຆສຎ຺ຎາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ອເນກຕ຺ຕາຕິ ອິທໍ ອວຈນສ຺ສ ກາຣຓໍ, ນ ເຫຕຸກິຣິຍາຍ ວິຎ຺ຎາຍມານຠາວສ຺ສ. ໂສ ປນ ອເປກ຺ຂາສິທ຺ຘິໂຕ ເອວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເຫຕຸກິຣິຍາເປກ຺ຂາ ຫິ ຜລກິຣິຍາຕິ. ຈກ຺ຂຸໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ນິສ຺ສຍຠາວານຸປຄມເນປິ ຕໍສຠາວານຕິວຕ຺ຕນໂຕ ຕສ຺ສາ ສມຎ຺ຎາຍ ຕຕ຺ຖ ນິຣຸຬ຺ຫຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ທສ຺ສນປຣິຓາຍກຏ຺ໂຐ ຈກ຺ຂຸສ຺ສ ອິນ຺ທຏ຺ໂຐເຍວາຕິ ‘‘ຍຖາ ຫິ ອິສ຺ສໂຣ’’ຕິອາທິນາ ອິສ຺ສໂຣປມາ ວຸຕ຺ຕາ. ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ ທສ຺ສນກິຈ຺ເຈ ປຣິຓາຍນ຺ຕໍ ຈກ຺ຂຸ ຕໍສຫຊາເຕ ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສາທໂຍປິ ຕຕ຺ຖ ປຣິຓາຍຕີຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ‘‘ເຕ ຘມ຺ເມ…ເປ… ປຣິຓາຍຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປນ ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສາທີນໍ ທສ຺ສນກິຈ຺ຈຕ຺ຕາ. ອຖ ວາ ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສາທີນໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປຈ຺ຈຍຠາເວນ ອຸປກາຣກໍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ ທສ຺ສນກິຈ຺ເຈ ປຣິຓາຍນ຺ຕໍ ຈກ຺ຂຸ ຕຕ຺ຖ ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສາທໂຍປິ ຕທນຸວຕ຺ຕເກ ປຣິຓາຍຕີຕິ ອຕ຺ຖາຍໍ ປຣິຍາໂຍຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ເຕ ຘມ຺ເມ…ເປ… ຓາຍຕີ’’ຕິ. ອເນກຕ຺ຖຕ຺ຕາ ຘາຕູນໍ ຈກ຺ຂຕີຕິ ອິມສ຺ສ ‘‘ປຣິຓາຍຕິ ປກາເສຕີ’’ຕິ ຈ ອຕ຺ຖາ ວຸຕ຺ຕາ. ສຓ຺ຐານມ຺ປິ ຣູປາຍຕນເມວາຕິ ‘‘ສມວິສມານິ ຣູປານິ ຈກ຺ຂຕີຕິ ຈກ຺ຂູ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໍທ຺ວາຣິການໍ ຜສ຺ສາທີນໍ ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍຠາໂວ ເອວ ວຬຎ຺ຊນຕ຺ໂຖ.

໕໙໙. ຕໍທ຺ວາຣິກາ…ເປ… ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາຕິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາເຓ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນາທີນິ ພລວາຣມ຺ມເຓ ຊວນໍ ເອກນ຺ເຕນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາ ເຈວ ຫິ ອນ຺ຕຣາ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາເຓ ວາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉເນ ວາ ສນ຺ຕີຣເຓ ວາ ຐຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕິສ຺ສຕີຕິ ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕີຕິ ນິຈ຺ຉິຕໍ. ເຕນ ປຈ຺ຈເຍນາຕິ ຕໍປກາເຣນ ປຈ຺ຈເຍນ. ຕໍສທິສານນ຺ຕິ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ອສ຺ສາທນາທິປ຺ປວຕ຺ຕິວິເສສຣຫິຕຕາຍ ທສ຺ສນສທິສານໍ ມໂນຘາຕຸສນ຺ຕີຣຓໂວຏ຺ຐພ຺ພນານໍ. ປຎ຺ຈທ຺ວາຣິກຊວນານໍ ອສ຺ສາທນາທິໂຕ ອຎ຺ຎຖາ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕິ ນຕ຺ຖິ ຣູປຘມ຺ມວິສຍຕ຺ຕາຕິ ‘‘ອສ຺ສາທນາຠິນນ຺ທນຠູຕານີ’’ຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ວຸຕ຺ຕໍ. ມໂນທ຺ວາຣິກຊວນປິຏ຺ຐິວຏ຺ຏການມ຺ປິ ຫິ ປຎ຺ຈທ຺ວາຣິກຊວນານໍ ອສ຺ສາທນາຠິນນ຺ທນຠາເວນ ຣູປໍ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕິ ນຕ຺ຖີຕິ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸນ຺ຕິ. ຣູປໍ ອາຣມ຺ມຓາຘິປຕິ ອກຸສລສ຺ເສວ ໂຫຕິ. ຕຖາ ຫິ ປຏ຺ຐາເນ ‘‘ອພ຺ຍາກໂຕ ຘມ຺ໂມ ອກຸສລສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ອຘິປຕິປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ. ອາຣມ຺ມຓາຘິປຕິ ຈກ຺ຂຸໍ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ອສ຺ສາເທຕິ ອຠິນນ຺ທຕີ’’ຕິອາທິນາ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໔໑໖) ຣູປຘມ຺ໂມປິ ອາຣມ຺ມຓາຘິປຕິ ວິຠຕ຺ໂຕ. ‘‘ອພ຺ຍາກໂຕ ຘມ຺ໂມ ອພ຺ຍາກຕສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ອພ຺ຍາກໂຕ ຘມ຺ໂມ ກຸສລສ຺ສາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ຜລນິພ຺ພານາເນວ ອາຣມ຺ມຓາຘິປຕິຠາເວນ ວິຠຕ຺ຕານີຕິ. ຄຓນາຍ ຈ ‘‘ອາຣມ຺ມຓອາຣມ຺ມຓາຘິປຕິອຸປນິສ຺ສຍປຸເຣຊາຕອຕ຺ຖິອວິຄຕນ຺ຕິ ເອກ’’ນ຺ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໔໔໕) ວຸຕ຺ຕໍ. ຍທິ ກຸສລສ຺ສປິ ສິຍາ, ທ຺ເວຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາຕິ. ຕານີຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕຊວນານິ ປຏິນິທ຺ທິຏ຺ຐານິ. ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານິ ຈາຕິ ຊວນສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານິ. ອຎ຺ຎານິ ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສາທີນິ. ຍທິ ຣູປສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈຍຠາວມຕ຺ຕໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ, ‘‘ຕໍ ຣູປາຣມ຺ມເຓຕິ ເອເຕເນວ ສິຊ຺ເຌຍ຺ຍາ’’ຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ວເທຍ຺ຍ. ຍສ຺ມາ ປນ ຣູປໍ ຕໍທ຺ວາຣິກຊວນານໍ ປຈ຺ຈຍວິເສໂສປິ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສ ວິເສສສ຺ສ ທີປນຕ຺ຖໍ ‘‘ອາຣພ຺ຠາ’’ຕິ ວຈນໍ ວຸຕ຺ຕໍ ສິຍາຕິ ອາຫ ‘‘ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈຍໂຕ ອຎ຺ຎປຈ຺ຈຍຠາວສ຺ສປິ ທີປກ’’ນ຺ຕິ.

໖໐໐. ໂສຕວິຎ຺ຎາຓປ຺ປວຕ຺ຕິຍໍ ສວນກິຣິຍາໂວຫາໂຣຕິ ໂສຕສ຺ສ ສວນກິຣິຍາຍ ກຕ຺ຕຸຠາໂວ ໂສຕວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠາເວນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ໂສຕວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ນິສ຺ສຍຠາເວນ ສຸຓາຕີ’’ຕິ. ຊີວິຕນິມິຕ຺ຕມາຫາຣຣໂສ ຊີວິຕໍ, ຕສ຺ມິໍ ນິນ຺ນຕາຍ ຕໍ ອວ຺ຫາຍຕີຕິ ຊິວ຺ຫາຕິ ເອວໍ ສິທ຺ເຘນ ຊິວ຺ຫາ-ສທ຺ເທນ ປກາສິຍມານາ ຣສາວ຺ຫາຍນສງ຺ຂາຕາ ສາຍນກິຣິຍາ ລພ຺ຠຕີຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຊິວ຺ຫາສທ຺ເທນ ວິຎ຺ຎາຍມານາ ກິຣິຍາສາຍນ’’ນ຺ຕິ. ຕຖາ ຈ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ຊີວິຕມວ຺ຫາຍຕີຕິ ຊິວ຺ຫາ’’ຕິ (ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໑໕໔). ອາໂຍຕິ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິເທໂສ. ປສາທກາຍສ຺ສ ກາຍິການໍ ທຸກ຺ຂສຸຂານໍ ນິສ຺ສຍຠາວໂຕ ອິຕເຣສໍ ອຸປນິສ຺ສຍຠາວໂຕ ‘‘ທຸກ຺ຂທຸກ຺ຂວິປຣິຓາມທຸກ຺ຂານໍ ອາໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ພ຺ຍາປິຕາຍາຕິ ພ຺ຍາປິຠາເວ, ພ຺ຍາປິຠາເວນ ວາ. ກາຍປ຺ປສາທຠາໂວຕິ ກາຍປ຺ປສາທສພ຺ຠາໂວ. ອນຸວິທ຺ຘຕ຺ຕາຕິ ອນຸຍຸຕ຺ຕຠາວໂຕ, ສໍສຏ຺ຐຠາວໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ຍາວຕາ ອິມສ຺ມິໍ ກາເຍ ອຸປາທິນ຺ນກປວຕ຺ຕໍ ນາມ ອຕ຺ຖິ, ສພ຺ພຕ຺ຖ ກາຍາຍຕນໍ ກປ຺ປາສປຏເລ ສ຺ເນໂຫ ວິຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ. ປຓ຺ຑຣສຠາວາ ປສາທາ ອາປາຖຄຕໍ ວິສຍໍ ວິຎ຺ຎາຓຸປ຺ປຕ຺ຕິເຫຕຸຠາເວນ ປກາເສນ຺ຕາ ວິຍ ໂຫນ຺ຕີຕິ ເຕສໍ ວິສຍາວຠາສນກິຈ຺ຈຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ສມານນິສ຺ສຍານນ຺ຕິ ເອກນິສ຺ສຍານໍ. ອວິນິພ຺ຠຸຕ຺ເຕສຸ ຫິ ຣູປຣສາທີສຸ ຍໍນິສ຺ສຍໍ ຣູປໍ, ຕໍນິສ຺ສໂຍ ເອວ ຣສາທີຕິ. ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສຠາວານຸປຄເມນາຕິ ລກ຺ຂຓສງ຺ກຣາຠາວມາຫ.

ຍສ຺ມາ ປຈ຺ຈຍນ຺ຕຣສຫິໂຕເຍວ ຈກ຺ຂຸປ຺ປສາໂທ ຣູປາຠິຫນນວເສນ ປວຕ຺ຕຕິ, ນ ປຈ຺ຈຍນ຺ຕຣຣຫິໂຕ, ຕສ຺ມາ ຣູປາຠິຆາໂຕ ໂຫຕຸ ວາ ມາ ວາ ໂຫຕຸ, ເອວໍສຠາໂວ ໂສ ຣູປຘມ຺ໂມຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຣູປາຠິຆາຕາຣໂຫ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ຍຖາ ‘‘ວິປາກາຣຫສຠາວາ ກຸສລາກຸສລາ’’ຕິ. ວິສຍວິສຍີນໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອຠິມຸຂຠາໂວ ອຠິຆາໂຕ ວິຍາຕິ ອຠິຆາໂຕ, ໂສ ຣູເປ ຈກ຺ຂຸສ຺ສ, ຈກ຺ຂຸມ຺ຫິ ວາ ຣູປສ຺ສ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຣູເປ, ຣູປສ຺ສ ວາ ອຠິຆາໂຕ’’ຕິ. ເຕເນວາຫ ‘‘ຍມ຺ຫິ ຈກ຺ຂຸມ຺ຫິ ອນິທສ຺ສນມ຺ຫິ ສປ຺ປຏິຆມ຺ຫິ ຣູປໍ ສນິທສ຺ສນໍ ສປ຺ປຏິຆໍ ປຏິຫຎ຺ຎິ ວາ’’ຕິ (ຘ. ສ. ໕໙໗), ‘‘ຈກ຺ຂຸ ອນິທສ຺ສນໍ ສປ຺ປຏິຆໍ ຣູປມ຺ຫິ ສນິທສ຺ສນມ຺ຫິ ສປ຺ປຏິຆມ຺ຫິ ປຏິຫຎ຺ຎິ ວາ’’ຕິ (ຘ. ສ. ໕໙໘) ຈ ອາທິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຕໍຕໍຠວປຕ຺ຖນາວເສນ ຈກ຺ຂາທີສຸ ອວິຄຕຣາຄສ຺ສ ອຕ຺ຕຠາວນິປ຺ຜາທກສາຘາຣຓກມ຺ມວເສນ ປຸຣິມໍ ຈກ຺ຂຸລກ຺ຂຓໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ສຸທູຣສຸຂຸມາທິເຠທສ຺ສປິ ຣູປສ຺ສ ຄຫຓສມຕ຺ຖເມວ ຈກ຺ຂຸ ໂຫຕູຕິ ເອວໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕອາເວຓິກກມ຺ມວເສນ ທຸຕິຍໍ. ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸປິ. ອຖ ວາ ສຕິປິ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ປສາທຠາວສາມຎ຺ເຎ ສວິສຍາວຠາສນສງ຺ຂາຕສ຺ສ ປສາທພ຺ຍາປາຣສ຺ສ ທສ຺ສນວເສນ ປຸຣິມໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ປສາທກາຣຓສ຺ສ ສຕິປິ ກມ຺ມຠາວສາມຎ຺ເຎ ອຕ຺ຕໂນ ກາຣຓເຠເທນ ເຠທທສ຺ສນວເສນ ທຸຕິຍໍ.

ກາມຕຓ຺ຫາຕິ ກາມຠເວ ຕຓ຺ຫາ. ຕຖາ ຣູປຕຓ຺ຫາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ຠວສ຺ສ ມູລກາຣຓຠູຕາ ຕຓ຺ຫາ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ຠເວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນາຣຫາຍຕນວິສຍາປິ ນາມ ໂຫຕີຕິ ກາມຕຓ຺ຫາທີນໍ ທຏ຺ຐຸກາມຕາທິໂວຫາຣາຣຫຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ທຏ຺ຐຸກາມຕາຕິ ຫິ ທຏ຺ຐຸມິຈ຺ຉາ ຣູປຕຓ຺ຫາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຖາ ເສສາສຸປີຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ທຏ຺ຐຸກາມຕາທີນໍ ຕໍຕໍອຕ຺ຕຠາວນິພ຺ພຕ຺ຕກກມ຺ມາຍູຫນກ຺ຂຓໂຕ ສຕິ ປຸຣິມນິພ຺ພຕ຺ຕິຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ນຕ຺ຖິ. ອສຕິປິ ຕສ຺ສ ມຄ຺ເຄນ ອສມຸຄ຺ຆາຕິຕຠາເວເນວ ກາຣຓນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຍໂຕ ມຄ຺ເຄນ ອສມຸຈ຺ຉິນ຺ນໍ ກາຣຓລາເຠ ສຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຜລສ຺ສ ກາຣຓຠາວູປຄມນໂຕ ວິຊ຺ຊມານເມວາຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນອຕ຺ຖິຕາປຣິຍາເຍຫິ ວຸຈ຺ຈຕິ ‘‘ອຣິຍໍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິກໍ ມຄ຺ຄໍ ຠາເວນ຺ໂຕ ອຣິຍໍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິກໍ ມຄ຺ຄໍ ພຫຸລີກໂຣນ຺ໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ນຸປ຺ປນ຺ເນ ປາປເກ ອກຸສເລ ຘມ຺ເມ ອນ຺ຕຣາເຍວ ອນ຺ຕຣຘາເປຕິ’’ (ສໍ. ນິ. ໕.໑໕໗), ‘‘ສນ຺ຕໍ ວາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ກາມຈ຺ຉນ຺ທໍ ອຕ຺ຖິ ເມ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ກາມຈ຺ຉນ຺ໂທຕິ ປຊານາຕີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໓໘໒; ມ. ນິ. ໑.໑໑໕) ຈ ເອວມາທີສຸ.

ເອຕ຺ຖາຫ – ຈກ຺ຂາທີນໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ກິໍ ເອກກມ຺ມຸນາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ, ອຸທາຫຸ ນານາກມ຺ມຸນາຕິ? ອຸຠຍຖາປີຕິ ໂປຣາຓາ. ຕຕ຺ຖ ນານາກມ຺ມຸນາ ຕາວ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ຈກ຺ຂາທີນໍ ວິເສເສ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ນຕ຺ຖິ ກາຣຓສ຺ສ ຠິນ຺ນຕ຺ຕາ. ເອກກມ຺ມຸນາ ປນ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ເຕສໍ ກຖໍ ວິເສໂສຕິ? ກາຣຓສ຺ສ ຠິນ຺ນຕ຺ຕາເຍວ. ຕໍຕໍຠວປຕ຺ຖນາຠູຕາ ຫິ ຕຓ຺ຫາ ຕໍຕໍຠວປຣິຍາປນ຺ນາຍຕນາຠິລາສຕາຍ ສຍໍ ວິຈິຕ຺ຕຣູປາ ອຸປນິສ຺ສຍຠາເວນ ຕໍຕໍຠວນິພ຺ພຕ຺ຕກກມ຺ມສ຺ສ ວິຈິຕ຺ຕເຠທຕໍ ວິທຫຕິ. ຍໂຕ ຕທາຫິຕວິເສສໍ ຕໍ ຕຖາຣູປສມຕ຺ຖຕາໂຍເຄນ ອເນກຣູປາປນ຺ນໍ ວິຍ ອເນກໍ ວິສິຏ຺ຐສຠາວໍ ຜລໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕິ. ຕຖາ ຈ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ກມ຺ມເມວ ເນສໍ ວິເສສກາຣຓ’’ນ຺ຕິ. ນ ເຈຕ຺ຖ ສມຕ຺ຖຕາຠາວໂຕ ອຎ຺ຎໍ ເວທິຕພ຺ພໍ ກາຣຓວິເສເສນາຫິຕວິເສສສ຺ສ ວິສິຏ຺ຐຜລນິປ຺ຜາທນໂຍຄ຺ຍຕາຠາວໂຕ. ຕຖາ ຫິ ສຕິ ເອກສ຺ສປິ ກມ຺ມສ຺ສ ອເນກິນ຺ທ຺ຣິຍເຫຕຸຕາວິເສສໂຍຄໍ ເອກມ຺ປິ ກມ຺ມນ຺ຕິອາທິນາ ຍຸຕ຺ຕິໂຕ ອາຄມໂຕປິ ປຣໂຕ ສຍເມວ ວກ຺ຂຕິ. ຕຖາ ຈ ເອກສ຺ເສວ ກຸສລຈິຕ຺ຕສ຺ສ ໂສຬສາທິວິປາກຈິຕ຺ຕນິພ຺ພຕ຺ຕິເຫຕຸຠາໂວ ວຸຈ຺ຈຕິ. ໂລເກປິ ເອກສ຺ເສວ ສາລິພີຊສ຺ສ ປຣິປຸຓ຺ຓາປຣິປຸຓ຺ຓຕຓ຺ຑຸລຜລນິພ຺ພຕ຺ຕິເຫຕຸຕາ ທິສ຺ສຕິ. ກິໍ ວາ ເອຕາຍ ຍຸຕ຺ຕິຈິນ຺ຕາຍ, ນ ຈິນ຺ຕິຕພ຺ພເມເວຕໍ. ຍໂຕ ກມ຺ມວິປາໂກ ຈກ຺ຂາທີນິ ກມ຺ມວິປາໂກ ຈ ສພ຺ພາກາຣໂຕ ພຸທ຺ຘານໍເຍວ ກມ຺ມວິປາກຎາຓຜລຍຸຕ຺ຕານໍ ວິສໂຍ, ນ ອຎ຺ເຎສໍ ອຕກ຺ກາວຈຣຕາຍ. ເຕເນວ ຈ ຠຄວຕາ ‘‘ກມ຺ມວິປາໂກ ອຈິນ຺ເຕຍ຺ໂຍ ນ ຈິນ຺ເຕຕພ຺ໂພ, ໂຍ ຈິນ຺ເຕຍ຺ຍ ອຸມ຺ມາທສ຺ສ ວິຆາຕສ຺ສ ຠາຄີ ອສ຺ສາ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໔.໗໗) ອາທີນວໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ. ອາວິຎ຺ຉນໍ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ວາ ຕໍນິນ຺ນຠາວປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ເຫຕຸຠາໂວ.

ສພ຺ເພສນ຺ຕິ ປທສ຺ສ ປກຣຓໂຕ ປາຣິເສສໂຕ ວາ ລພ຺ຠມານໍ ອຕ຺ຖວິເສສໍ ອຊານນ຺ໂຕ ຍຖາຣຸຕວເສເນວ ອຕ຺ຖໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ໂກ ເອຕ຺ຖ ວິເສໂສ’’ຕິອາທິນາ ໂຈເທຕິ. ອິຕໂຣ ເຕຊາທີນໍ ປຈ຺ເຈກໍ ອຘິກຠາເວ ວິຍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຕິຓ຺ຓໍ ວາ ອຘິກຠາເວປິ ຍຖາວຸຕ຺ຕາຘິກຠາເວເນວ ເອກກາທິວເສນ ລພ຺ຠມານາຍ ໂອມຕ຺ຕຕາຍປິ ກາຍປ຺ປສາໂທ ນ ໂຫຕີຕິ ວິຎ຺ຎາຍມານຕ຺ຕາ ປກຣຓໂຕ ປາຣິເສສໂຕ ວາ ຈຕຸນ຺ນມ຺ປິ ຠູຕານໍ ສມຠາເວນ ກາໂຍ ໂຫຕີຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ສິທ຺ໂຘຕິ ສພ຺ພ-ສທ຺ໂທ ອິຘ ສມຠາວທີປໂກຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອິທໍ ປນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ອິມມຕ຺ຖໍ ທີເປຕີຕິ ຈ ຍຖາວຸຕ຺ເຕນ ຎາເຍນ ‘‘ສພ຺ເພສ’’ນ຺ຕິ ວຈນໂຕ ອຍມຕ຺ໂຖ ລພ຺ຠຕິ, ນ ຕສ຺ສ ວາຈກຕ຺ຕາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເຕເນວາຫ ‘‘ອນຸວຕ຺ຕ…ເປ… ວເສນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ’’ຕິ. ເອກເທສາຘິກຠາວນິວາຣເຓເນວ ຫິ ເອກເທໂສມຕ຺ຕຕານິວາຣຓມ຺ປິ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ. ເອກເທໂສ ອວຍໂວ. ຈຕຸຘາຕຸສມຸທາຍນິສ຺ສຍສ຺ສ ຫິ ປສາທສ຺ສ ຕເທກຘາຕຸອຘິກຕາ ອວຍວາຘິກຕາ ໂຫຕີຕິ.

‘‘ປຸຣິມາ ເຈຕ຺ຖ ທ຺ເວປິ ວາທິໂນ ນິກາຍນ຺ຕຣິຍາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອາໂລກາທິສຫກາຣີກາຣຓສຫິຕານໍເຍວ ຈກ຺ຂາທີນໍ ຣູປາທິອວຠາສນສມຕ຺ຖຕາ ວິວຣສ຺ສ ຈ ໂສຕວິຎ຺ຎາຓຸປນິສ຺ສຍຠາໂວ ຄຸໂຓຕິ ເຕສໍ ລທ຺ຘີຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ‘‘ຕໍຕໍຠູຕຄຸເຓຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕຊາທີນໍ ວິຍ ວິວຣສ຺ສ ຠູຕຠາວາຠາວໂຕ ‘‘ຍຖາໂຍຄ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຖ ວາ ຣູປາທໂຍ ວິຍ ວິວຣມ຺ປິ ຠູຕຄຸໂຓຕິ ປຣາຘິປ຺ປາຍໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕໍຕໍຠູຕຄຸເຓຫີ’’ຕິ ອາຫ. ເຕຊສ຺ສ ປນ ອາໂລກຣູເປນ, ອາກາສສງ຺ຂາຕສ຺ສ ວິວຣສ຺ສ ສທ຺ເທນ, ວາຍຸສ຺ສ ຄນ຺ເຘນ, ອຸທກສ຺ສ ຣເສນ, ປຖວິຍາ ໂຜຏ຺ຐພ຺ເພນາຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ຍຖາໂຍຄໍ ຕໍຕໍຠູຕຄຸເຓຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ສິຍາ. ຣູປາທິຄ຺ຄຫເຓຕິ ຣູປາທິວິສເຍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທິເກ ນິປ຺ຜາເທຕພ຺ເພຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸປກຣິຕພ຺ພໂຕຕິ ສຫກາຣີກາຣຓຠູເຕຫິ ຍຖາວຸຕ຺ຕຠູຕຄຸເຓຫິ ຈກ຺ຂາທີນໍ ສກິຈ຺ຈກຣເຓ ອຸປກຣິຕພ຺ພໂຕ. ສຠາເວນ ສຸຍ຺ຍມານສ຺ສາຕິ ເກນຈິ ອນຸຈ຺ຈາຣິຍມານສ຺ເສວ ລພ຺ຠມານຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ຆຏ຺ຏນໍ ປນ ວິນາ ວາຍຸສທ຺ໂທປິ ນຕ຺ຖີຕິ. ອຖ ວາ ວາຍຸມ຺ຫິ ສທ຺ໂທ ສຠາເວນ ສຸຍ຺ຍຕີຕິ ອາເປ ຣໂສ ມຘຸໂຣຕິ ຈ ຕສ຺ສ ລທ຺ຘິເຍວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ທຸຕິຍວາທິສ຺ສປິ ນິຄ຺ຄໂຫ ໂຫຕິ ຕສ຺ສປິ ເຕຊາທິຄຸຓາ ຣູປາທໂຍຕິ ເອວໍລທ຺ຘິກຕ຺ຕາ.

ຣູປາທິວິເສສຄຸເຓຫີຕິ ຣູປາທິວິເສສຄຸຓຍຸຕ຺ເຕຫິ. ເຕຊ…ເປ… ວາຍູຫີຕິ ສຫາກາເສຫິ ເຕຊາທິປຣມາຓູຫິ. ກປ຺ປາສໂຕ ວິສທິສາຍາຕິ ກປ຺ປາສປຖວິໂຕ ວິເສສຍຸຕ຺ຕາຍ ຕໂຕ ອຘິກສາມຕ຺ຖິຍຍຸຕ຺ຕາຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຕສ຺ສາເຍວາຕິ ກປ຺ປາສປຖວິຍາເຍວ. ຍສ຺ມາ ສາ ວິຊ຺ຊມານານິປິ ອວິເສສຠູຕານິ ອຕ຺ຖີຕິ ຄເຫຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຠາເວນ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ຐິຕາ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສາເຍວ ຄນ຺ໂຘ ອຘິກຕໂຣ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຍຎ຺ຈ ສພ຺ໂພ ອຸຕ຺ຕໂຣ ‘‘ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ຠູຕສ຺ສ ອຘິກຕາຍາ’’ຕິອາທິນາ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ໖໐໐) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຕຖາຄຕານໍ ວາທໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ວທນ຺ຕສ຺ສ ກຓາທສ຺ສ ວເສນ ວຸຕ຺ໂຕ. ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ປນ ມເຕນ ກຓາທກປິລາທໂຍ ເກວລໍ ປຖວາທິທ຺ຣພ຺ຍເມວາຕິອາທິ ລທ຺ຘິ. ກຓາທສາສນາຍ ອຘິມຸຕ຺ຕານໍ ສາສເນ ອນວຄາຬ຺ຫານໍ ເກສຎ຺ຈິ ອຍໍ ວາໂທ’’ຕິ ຈ ວທນ຺ຕິ. ເອຕສ຺ສຸຠຍສ຺ສາຕິ ອາສວຄນ຺ຘໂຕ ກປ຺ປາສຄນ຺ໂຘ ອຘິໂກ ສີຕຸທກວຓ຺ຓໂຕ ອຸຓ຺ໂຫທກວຓ຺ໂຓ ຈ ອຘິໂກຕິ ເອຕສ຺ສ ອຸຠຍສ຺ສ. ເຕຊາທິອຘິເກສຸ ຈ ສມ຺ຠາເຣສຸ ຣູປາທີນໍ ວິເສສສ຺ສ ອທສ຺ສນໂຕ ນ ຣູປາທໂຍ ເຕຊາທີນໍ ວິເສສຄຸໂຓຕິ ສິທ຺ຘນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຕທຠາ…ເປ… ຕ຺ຕິຕາ’’ຕິ. ເຕນ ນ ຣູປໍ ເຕຊສ຺ສ ວິເສສຄຸໂຓ ເອກນ຺ຕໂຕ ເຕຊາທິເກ ສມ຺ຠາເຣ ວິເສເສນ ອທສ຺ສນໂຕ, ໂຍ ຍສ຺ສ ວິເສສຄຸໂຓ, ນ ໂສ ຕທຘິເກ ສມ຺ຠາເຣ ເອກນ຺ຕໂຕ ວິເສເສນ ທິສ຺ສຕິ ຍຖາ ປຖວີອຘິເກ ສມ຺ຠາເຣ ອາໂປຘາຕູຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເອວໍ ເສເສສຸປິ ຍຖາໂຍຄໍ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ໂກ ປນ ວາໂທ ນານາກລາເປຕິ ສຠາວໂຕ ນານຕ຺ຕາຠາເວປິ ມູລກາຣຓນານຕ຺ຕວເສນ ອຕ຺ຖິ ໂກຈິ ວິເສໂສ ອສງ຺ຆາເຕຕິ ທສ຺ເສຕິ, ຍໂຕ ປຣມຣຓາທິກິຣິຍາສມຕ຺ຖຕາ ເນສໍ ເກສຎ຺ຈິເຍວ ທິສ຺ສຕີຕິ.

ເອກມ຺ປີຕິ ປິ-ສທ຺ເທນ ອເນກສ຺ມິໍ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ປຎ຺ຈາຍຕນິກຕ຺ຕຠາເວ ປຕ຺ຖນາ ຍາ ທຏ຺ຐຸກາມຕາທິຠາເວນ ວຸຕ຺ຕາ, ຕາຍ ນິປ຺ຜນ຺ນໍ. ເອເຕນ ກາຣຓວິເສເສນ ຜລວິເສສມາຫ. ນ ຫີຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ສມຕ຺ຖຍຕິ. ຕນ຺ຕິ ກມ຺ມໍ. ວິເສເສນາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ກາຣເຓນ ອາຫິຕາຕິສເຍນ. ເຕເນວ ໂສຕສ຺ສ ນ ໂຫຕິ ປຈ຺ຈໂຍ, ຕໂຕ ອຎ຺ເຎເນວ ປນ ໂຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເຕນ ອເນກສຠາເວນ ກາຣເຓນ ອາຫິຕວິເສສໍ ເອກມ຺ປິ ກມ຺ມໍ ອເນກສຠາວໍ ຜລໍ ນິປ຺ຜາເທຕຸໍ ສມຕ຺ຖໍ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອິທານິ ກມ຺ມສ຺ສ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣວິເສສາຠາເວ ໂທສມາຫ ‘‘ອິນ຺ທ຺ຣິຍນ຺ຕຣາຠາວປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ’’ຕິ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ກາຣຓວິເສສາຠາເວ ຜລວິເສສສ຺ສ ອສມ຺ຠວໂຕ ຍໍ ວິເສສຍຸຕ຺ຕໍ ກມ຺ມໍ ຈກ຺ຂຸສ຺ສ ກາຣຓໍ, ຕສ຺ສ ຕໂຕ ອຎ຺ຎວິເສສາຠາເວ ຕທຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍຸປ຺ປາທກຕາປິ ນ ສິຍາຕິ ໂສຕິນ຺ທ຺ຣິຍາທີນໍ ຕໂຕ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິ ເອວ ສິຍາ. ເອວມິຕຣຕ຺ຖາປິ. ວິເສໂສຕິ ເຈຕ຺ຖ ກມ຺ມສ຺ສ ຕໍຕໍອິນ຺ທ຺ຣິຍຸປ຺ປາທນສມຕ຺ຖຕາ ອຘິປ຺ເປຕາ, ສາ ຈ ປຸພ຺ເພ ທສ຺ສິຕສຠາໂວວ.

ອເນກາຫິ ມຫຄ຺ຄຕເຈຕນາຫິ ເອກາຍ ວາ ປຣິຕ຺ຕເຈຕນາສຫິຕາຍ ປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂເຓ ກຏຕ຺ຕາຣູປານໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕີຕິ ນ ສກ຺ກາ ວິຎ຺ຎາຕຸນ຺ຕິ ‘‘ສພ຺ເພສໍ…ເປ… ວິຎ຺ຎາຍຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິທານິ ຕເມວ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕໍ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ນານາເຈຕນາຍາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ສາຍໍ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ – ‘‘ປຏິສ…ເປ… ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ຍທິ ນານາກມ຺ມວເສນ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ອຘິປ຺ເປຕາ, ເອວໍ ສຕິ ມຫຄ຺ຄຕກມ຺ເມນ ຈ ກາມາວຈຣກມ຺ເມນ ຈ ຕໍຕໍປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂເຓ ກຏຕ຺ຕາຣູປໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ສິຍາ, ນ ເຈຕໍ ຍຸຕ຺ຕໍ ‘‘ມຫຄ຺ຄຕເຈຕນາ ກມ຺ມປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໒.໑໒.໗໘) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ນາປິ ຕໍຕໍຠວນິຍຕຣູປິນ຺ທ຺ຣິເຍຫິ ວິກລິນ຺ທ຺ຣິຍຕາ ຄຕິສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ໂອປປາຕິກໂຍນິຍໍ ປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂເຓ ຍຸຕ຺ຕາ. ອຖ ມຫຄ຺ຄຕາຫິ ເອວ ນານາເຈຕນາຫິ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ, ນ ເຈກາ ປຏິສນ຺ຘິ ອເນກກມ຺ມນິພ຺ພຕ຺ຕາ ໂຫຕິ. ນິຈ຺ຉິຕຎ຺ເຫຕໍ ສາເກຕປຎ຺ເຫນາຕິ. ເອວໍ ເອເກນ ມຫຄ຺ຄຕກມ຺ມຸນາ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໂສຕິນ຺ທ຺ຣິຍຫທຍວຕ຺ຖູນໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຎາປເກນ ອິມິນາ ວຈເນນ ປຣິຕ຺ຕກມ຺ມຸນາປິ ເອເກນ ຍຖາຣຫໍ ອເນເກສໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ສິທ຺ຘາວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສິທ຺ຘເມເກນ ກມ຺ເມນ ອເນກິນ຺ທ຺ຣິຍຸປ຺ປຕ຺ຕິ ໂຫຕີ’’ຕິ.

ສມ຺ປຕ຺ໂຕເຍວ ນາມ ສມ຺ປຕ຺ຕິກິຈ຺ຈກຣຓໂຕຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປຏິ…ເປ… ນກໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຕິສຸຂຸມຠາວໂຕ ມໍສຈກ຺ຂຸອໂຄຈເຣນ ຣູປາຍຕເນນ ສມນ຺ນາຄຕສງ຺ຆາຕວຸຕ຺ຕິຕາຍ ຈ ‘‘ວາຍຸ ວິຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານໍ ສທ຺ທາຍຕນໍ ໂສຕວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ກທາຈິປິ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈໂຍ ນ ສິຍາ ຘາຕຸປຣມ຺ປຣາຍ ຆຏ຺ເຏນ຺ຕສ຺ສ ອຸຕຸສມຸຏ຺ຐານຕ຺ຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ນ ຫິ…ເປ… ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ. ປຏ຺ຐາເນ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໒) ຈ ‘‘ສທ຺ທາຍຕນໍ ໂສຕວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ ອວິເສເສນ ວຸຕ຺ຕໍ.

ນນຸ ຈິເຣນ ສຸຍ຺ຍນ຺ຕີຕິ ທູເຣ ຐິຕານໍ ລຫຸກໍ ສວນໍ ນຕ຺ຖິ, ເຕສມ຺ປິ ວາ ລຫຸກໍ ສວເນນ ທູຣາສນ຺ນຠາວານໍ ວິເສໂສ ນ ສິຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ນ, ທູ…ເປ… ໂຕຕິ ນ ທູເຣ ຐິເຕຫິ ຣຊກາທິສທ຺ທາ ຈິເຣນ ໂສຕວິຎ຺ຎາເຓນ ສຸຍ຺ຍນ຺ຕິ, ສເຈ ສວນູປຈາເຣ ໂສ ສທ຺ໂທ ທູເຣ ອາສນ຺ເນ ຈ ຐິຕານໍ ຍຖາຠູເຕ ອາປາຖຄເຕ ສທ຺ເທ ມໂນວິຎ຺ຎາຓສງ຺ຂາຕໂຕ ຄຫຓວິເສສໂຕ ຈິເຣນ ສຸໂຕ ສີຆໍ ສຸໂຕຕິ ອຠິມາໂນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕເມວຕ຺ຖໍ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍຖາ ຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ນິຈ຺ຉຍ…ເປ… ອຠິມາໂນ ໂຫຕິ, ໂສຕວິຎ຺ຎາຓປ຺ປວຕ຺ຕິ ປນ ອຸຠຍຕ຺ຖາປິ ສມານາ, ຍສ຺ມາ ໂສ ປນ ສທ຺ໂທ…ເປ… ອາຄຈ຺ຉຕີຕິ. ຍທິ ຘາຕຸປຣມ຺ປຣາຍ ສທ຺ໂທ ນປ຺ປວຕ຺ຕຕິ, ກຖໍ ປຏິໂຆສາທີນໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ທູເຣ…ເປ… ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີ’’ຕິ. ອຸປ຺ປຕ຺ຕິວເສນ ອາຄຕານີຕິ ເອເຕນ ຣູປຘມ຺ມາປິ ຍຕ຺ຖ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕຕ຺ເຖວ ຠິຊ຺ຊນ຺ຕິ, ນ ເທສນ຺ຕຣໍ ສງ຺ກມນ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຆຏ຺ຏນສຠາວາເນວາຕິ ເຕສໍ ຠູຕານໍ ສທ຺ທສມຸປ຺ປຕ຺ຕິເຫຕຸຠາວມາຫ. ໂສຕປເທສສ຺ສາຕິ ໂສຕເທສສ຺ສ, ໂສຕເທເສ ຐິຕສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຈກ຺ຂຸມໂຕ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອຊ຺ຌາສຍວເສນາຕິ ຈິຕ຺ຣວິຈິຕ຺ຣຣູປາຍຕເນ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ສຕ຺ຕານໍ ຈກ຺ຂຸທ຺ວາຣິກຊວນສ຺ສ ອນຸກຑ຺ຒນວເສນ ປວຕ຺ຕິໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກຓ຺ຓກູປຈ຺ຉິທ຺ເທເຍວ ປວຕ຺ຕນໂຕຕິ ເອເຕນ ອຘິຏ຺ຐານໂຕ ພຫິທ຺ຘາ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ປວຕ຺ຕີຕິ ວາທໍ ປຏິເສເຘຕິ. ອຘິຏ຺ຐານເທເສ ເອວ ຫິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ວຕ຺ຕຕິ ຕຕ຺ຖ ກິຈ຺ຈາທິປ຺ປໂຍຄທສ຺ສນໂຕ. ສຕິປິ ປນສ຺ສ ພຫິທ຺ຘາ ວຸຕ຺ຕິຍໍ ນ ວິສຍຄ຺ຄຫເຓ ສມຕ຺ຖຕາ, ອຎ຺ຎຖາ ອຘິຏ຺ຐານປິທຫເນປິ ວິສຍຄ຺ຄຫຓໍ ຠເວຍ຺ຍາຕິ. ອາຣມ຺ມຓຄ຺ຄຫຓເຫຕຸໂຕ ຈາຕິ ກຓ຺ຓກູປຈ຺ຉິທ຺ເທເຍວ ຐຕ຺ວາ ອາຣມ຺ມຓກຣຓສ຺ສ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ວາ ເຫຕຸຠາວໂຕ.

ຕພ຺ໂພຫາເຣນາຕິ ຄນ຺ຘຄນ຺ຘຄ຺ຄຫຓສ຺ສ ສຫຈຣິຕາຍ ຄນ຺ໂຘປິ ຕຖາ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຄນ຺ໂຘ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ຄນ຺ໂຘ ສຫກາຣີປຈ຺ຈໂຍຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຂຬາທິໂກ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ຕຖາ ປຖວີຕິ ສຫກາຣີປຈ຺ຈຍນ຺ຕຣຠູຕາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກພາຫິຣາ ປຖວີ ອາຣມ຺ມຓຄ຺ຄຫເຓ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາຘາຣຠູຕາຕິ ເຕໂຊວາໂຍຘາຕູນໍ ອາຘາຣຠູຕາ. ນິສ຺ສຍຠູຕານນ຺ຕິ ນິສ຺ສຍມຫາຠູຕານໍ ອາໂປເຕໂຊວາໂຍຘາຕູນໍ. ສພ຺ພທາຕິ ອຸປ຺ປີຬນກາເລ ຈ ອນຸປ຺ປີຬນກາເລ ຈ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຈຕຸຣາສີຕິປເຠເທ ອຸປຣິມກາຍສງ຺ຂາເຕ ຣູປສມູເຫ. ວິນິພ຺ຠຸຊ຺ຊິຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍານນ຺ຕິ ອິທໍ ຈກ຺ຂຸທສກໍ ອິທໍ ກາຍທສກໍ ອິທໍ ຠາວທສກນ຺ຕິ ເອວໍ ກລາປໂຕປິ ວິນິພ຺ຠຸຊ຺ຊິຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍານໍ.

໖໑໖. ທີຆາທີນໍ ຜຸສິຕ຺ວາ ຊານິຕພ຺ພໂຕຕິ ອິທໍ ທີຆາທີນໍ ນ ກາຍວິຎ຺ຎາຓໂຄຈຣຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ, ທີຆາທິໂວຫາຣຣູປາທີນໍ ປນ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພໍ ຜຸສິຕ຺ວາ ກາຍວິຎ຺ຎາຓວີຖິຍາ ປຣໂຕ ປວຕ຺ເຕນ ມໂນວິຎ຺ຎາເຓນປິ ຊານິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ທີຆາທິສນ຺ນິເວສນ຺ຕິ ທີຆາທິສນ຺ນິເວສວນ຺ຕໍ. ເອກສ຺ມິໍ ອິຕຣສ຺ສ ອຠາວາຕິ ຉາຍາຕປານໍ ອາໂລກນ຺ຘກາຣານຎ຺ຈ ອສຫຏ຺ຐາຍິຕໍ ອາຫ. ກຖໍ ປນ ອາໂລໂກ ອນ຺ຘກາຣໍ ວິຘມຕີຕິ? ‘‘ອາໂລກປ຺ປວຕ຺ຕິສມານກາລໍ ອນ຺ຘກາຣສຠາເວນ ປວຕ຺ຕມານໍ ວຓ຺ຓາຍຕນໍ ຠິຊ຺ຊຕິ. ອນ຺ຘກາຣສ຺ສ ນິສ຺ສໂຍ ຫຸຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕມານານິ ຠູຕານິ ກເມນ ຕຖາຣູປສ຺ສ ວຓ຺ຓາຍຕນສ຺ສ ນິສ຺ສຍຠາວໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ’’ຕິ ເກຈິ. ສຫ ອນ຺ຘກາເຣນ ຕນ຺ນິສ຺ສຍຠູຕານໍ ນິໂຣຘສມນນ຺ຕຣໍ ຕໍສນ຺ຕຕິຍໍ ຕາທິເສ ປຈ຺ຈຍສນ຺ນິປາເຕ ອາໂລກນິສ຺ສຍຠູຕານໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ນ ຫິ ນິສ຺ສຍມຫາຠູເຕຫິ ວິນາ ອາໂລກປ຺ປວຕ຺ຕິ ອຕ຺ຖິ, ນາປິ ອນ຺ຘກາຣສງ຺ຂາຕໍ ວຓ຺ຓາຍຕນເມວ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ ຕໍນິສ຺ສເຍຫິ ປຍຸຊ຺ຊມານກເອກກລາປຠູໂຕປາທາຣູປານໍ ສເຫວ ນິຣຸຊ຺ຌນໂຕ. ປທີປສິຂາມຓິຣໍສິໂຍ ວິຍ ປຖວີປາກາຣຣຸກ຺ຂາທີນິ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາປິ ອນ຺ຘກາໂຣ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ວທນ຺ຕິ. ມນ຺ທໍ ປນ ປາກາຣາທິອາຘາຣຣຫິຕໍ ນ ສຸຏ຺ຐຸ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ພຫລໍ ອາຘາຣໍ ນິສ຺ສາຍ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຈ ວທນ຺ຕິ.

໖໒໐. ‘‘ອມນຸສ຺ສສທ຺ໂທ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ອ-ກາໂຣ ນ ມນຸສ຺ສຕາມຕ຺ຕນິວຕ຺ຕິອຕ຺ໂຖ ສທິສຠາວທີປນຕາຍ ອນຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ, ມນຸສ຺ສໂຕ ປນ ອນຎ຺ຎຕານິວຕ຺ຕິອຕ຺ໂຖຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອມນຸສ຺ສ…ເປ… ຏ຺ຐາທໂຍປີ’’ຕິ ອາຫ. ຕຖາ ກິຕ຺ເຕຕພ຺ໂພຕິ ‘‘ວໍສຜາລນສທ຺ໂທ’’ຕິອາທິນາ ວຕ຺ຖຸວເສນ ກິຕ຺ເຕຕພ຺ໂພ.

໖໓໒. ກມ຺ມຈິຕ຺ຕາທິນາຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ອຸຕຸອາຫາເຣ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຕໍຕທາກາຣານີຕິ ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄາທິອາກາຣານິ. ອິຕ຺ຖິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ປຏິຈ຺ຈ ສມຸຏ຺ຐຫນ຺ຕີຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຈ຺ຈຍານິປິ ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄາທີນິ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ອິຕ຺ຖິນ຺ທ຺ຣິຍສຫິເຕ ເອວ ສນ຺ຕາເນ ສພ຺ຠາວາ ອິຕຣຕ຺ຖ ຈ ອຠາວາ ອິນ຺ທ຺ຣິຍເຫຕຸການິ ວຸຕ຺ຕານິ. ອຎ຺ຎຖາຕິ ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄາທິອາກາຣໂຕ ອຎ຺ຎຖາ, ອິຕ຺ຖິນ຺ທ຺ຣິຍາຠາເວ ວາ. ອິຕ຺ຖິຄ຺ຄຫຓສ຺ສ ຈາຕິ ອິຕ຺ຖີຕິ ຈິຕ຺ຕປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ. ເຕສໍ ຣູປານນ຺ຕິ ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄາທິອາກາຣຣູປານໍ. ຍທິ ອິຕ຺ຖິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄາທິອາກາຣຣູປານໍ ສຫກາຣີກາຣຓໍ, ອຖ ກສ຺ມາ ຕສ຺ສ ອິນ຺ທ຺ຣິຍາທິປຈ຺ຈຍຠາໂວ ເຕສໍ ນ ວຸຕ຺ໂຕຕິ? ເນວ ຕໍ ສຫກາຣີກາຣຓໍ, ອຖ ໂຂ ເຕສໍ ຕພ຺ຠາວຠາວິຕາມຕ຺ເຕນ ຕໍ ກາຣຓນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ອາຫ ‘‘ຍສ຺ມາ ປນາ’’ຕິອາທິ.

໖໓໓. ລິງ຺ຄໍ ປຣິວຕ຺ຕມານໍ ປຸຣິມລິງ຺ຄາຘາຣຊາຕິອນຸຣູປເມວ ຫຸຕ຺ວາ ປຣິວຕ຺ຕຕີຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຏິສນ຺ຘິຍໍ ວິຍ ປວຕ຺ເຕປີ’’ຕິ. ຍສ຺ສ…ເປ… ໂນຕິ ອາທິວຈນໂຕຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ‘‘ຍສ຺ສ ວາ ປນ ປຸຣິສິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ສ ອິຕ຺ຖິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ໂນ’’ຕິ (ຍມ. ໓.ອິນ຺ທ຺ຣິຍຍມກ.໑໘໘) ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ.

໖໓໕. ທ຺ວາຣຠາເວນ ກຸຈ຺ຉິຕານໍ ອາສວຘມ຺ມານໍ ປວຕ຺ຕິຏ຺ຐານຕາຍ ປສາທວິເສເສ ວິຍ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິວິເສເສປິ ກາຍໂວຫາຣປ຺ປວຕ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ວິຕ຺ຖມ຺ຠນສຠາວຕາຍ ວາໂຍຘາຕຸຍາ ຖມ຺ຠນໍ ‘‘ວາໂຍຘາຕຸກິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກິຈ຺ຈມ຺ປິ ຫິ ຘມ຺ມານໍ ສຠາໂວເຍວາຕິ. ປຖວີຘາຕຸຍາ ອາກາໂຣ ວຈີວິຎ຺ຎຕ຺ຕີຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ໂຍຊນາ.

໖໓໖. ວິຕກ຺ກ…ເປ… ຄຫິຕາຕິ ຍຖາຘິປ຺ເປຕຕ຺ຖາຠິພ຺ຍຎ຺ຊິກາຍ ວາຈາຍ ສມຸຏ຺ຐາປນາຘິປ຺ປາຍປ຺ປວຕ຺ຕິໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕທາ ຫິ ສາ ເຕຫິ ປຣິຄ຺ຄຫິຕາ ນາມ ໂຫຕີຕິ. ເອກສ຺ສປິ ອກ຺ຂຣສ຺ສ ອເນເກຫິ ຊວເນຫິ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕພ຺ພຕ຺ຕາ ຕຖາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຍມານຕາຍ ອສມຕ຺ຖສຠາວຕ຺ຕາ ນ ວິຎ຺ຎາຕວິເສສາ ນ ຠິນ຺ນາ ເອວາຕິ ອາຫ ‘‘ສວ…ເປ… ຠິນ຺ນາ’’ຕິ. ອພ຺ໂພກິຓ຺ເຓຕິ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາເນຫິ ອສໍສຏ຺ເຐ. ‘‘ປຈ຺ຉິມຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອວິເສເສນ ຈຸຕິຈິຕ຺ຕໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ‘‘ອຎ຺ເຎສມ຺ປິ ຈຸຕິຈິຕ຺ຕໍ…ເປ… ຎາຍຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອຖ ວາ ‘‘ເຍ ຈ ຣູປາວຈຣໍ ອຣູປາວຈຣໍ ອຸປປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຍິສ຺ສນ຺ຕິ, ເຕສໍ ຈວນ຺ຕານໍ ເຕສໍ ວຈີສງ຺ຂາໂຣ ນິຣຸຊ຺ຌິສ຺ສຕິ, ໂນ ຈ ເຕສໍ ກາຍສງ຺ຂາໂຣ ນິຣຸຊ຺ຌິສ຺ສຕີ’’ຕິ (ຍມ. ໒.ສງ຺ຂາຣຍມກ.໘໘) ຣູປາຣູປຠວູປປຊ຺ຊນການໍ ກາມາວຈຣຈຸຕິຈິຕ຺ຕສ຺ສປິ ກາຍສງ຺ຂາຣາສມຸຏ຺ຐາປນວຈເນນ ຂີຓາສເວຫິ ອຎ຺ເຎສມ຺ປິ…ເປ… ຎາຍຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ມາ ຈ –

‘‘ຍສ຺ສ ກາຍສງ຺ຂາໂຣ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ, ຕສ຺ສ ວຈີສງ຺ຂາໂຣ ນິຣຸຊ຺ຌິສ຺ສຕີຕິ ອາມນ຺ຕາ’’ຕິ (ຍມ. ໒.ສງ຺ຂາຣຍມກ.໑໐໘),

‘‘ຍສ຺ສ ກາຍສງ຺ຂາໂຣ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ, ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສງ຺ຂາໂຣ ນິຣຸຊ຺ຌິສ຺ສຕີຕິ ອາມນ຺ຕາ’’ຕິ (ຍມ. ໒.ສງ຺ຂາຣຍມກ.໑໐໘) ຈ,

‘‘ປຈ຺ຉິມຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓ ເຕສໍ ກາຍສງ຺ຂາໂຣ ຈ ນ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ ຈິຕ຺ຕສງ຺ຂາໂຣ ຈ ນ ນິຣຸຊ຺ຌິສ຺ສຕີ’’ຕິ (ຍມ. ໒.ສງ຺ຂາຣຍມກ.໑໑໓) –

ອາທິວຈນໂຕ ຈ ປຈ຺ຉິມຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປຸຣໂຕ ໂສຬສເມນ ຈິຕ຺ເຕນ ຕໂຕ ໂອຣິເມນ ວາ ສທ຺ຘິໍ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສາ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ສິທ຺ຘໍ. ຍທິ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ, ‘‘ປຈ຺ຉິມຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓ ເຕສໍ ກາຍສງ຺ຂາໂຣ ນ ນິຣຸຊ຺ຌຕີ’’ຕິ ນ ວເທຍ຺ຍ, ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຈຕໍ, ຕສ຺ມາ ເຫຏ຺ຐິມໂກຏິຍາ ຈຸຕິໂຕ ປຸຣິເມນ ສຕ຺ຕຣສເມນ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສາ ຈຸຕິຍາ ເຫຏ຺ຐາ ທຸຕິເຍນ ຈິຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ. ເຕນ ‘‘ຍສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອນນ຺ຕຣາ ກາມາວຈຣານໍ ປຈ຺ຉິມຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈຸຕິຈິຕ຺ຕສ຺ສານນ຺ຕຣປຈ຺ຈຍຠູຕສ຺ສປິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ກາຍສງ຺ຂາຣາສມຸຏ຺ຐາປນຕາ ວຸຕ຺ຕາ.

ອຖ ວາ ຍສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ເຍນ ຈິຕ຺ເຕນ ສພ຺ພປຈ຺ຉິໂມ ກາຍສງ຺ຂາໂຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ, ນ ປຈ຺ຉິມຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈຍຠູຕໍ. ອນນ຺ຕຣາຕິ ຫິ ກາຍສງ຺ຂາຣຸປ຺ປາທນໍ ອນ຺ຕຣໍ ວິນາ, ຍໂຕ ປຈ຺ຉາ ກາຍສງ຺ຂາຣຸປ຺ປາທເນນ ອນນ຺ຕຣິຕໍ ຫຸຕ຺ວາ ປຈ຺ຉິມຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກສ຺ມາ? ‘‘ອິຕເຣສໍ ວຈີສງ຺ຂາໂຣ ຈ ນິຣຸຊ຺ຌິສ຺ສຕິ ກາຍສງ຺ຂາໂຣ ຈ ນິຣຸຊ຺ຌິສ຺ສຕີ’’ຕິ (ຍມ. ໒.ສງ຺ຂາຣຍມກ.໘໘) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ອຎ຺ຎຖາປຈ຺ຉິມຈິຕ຺ຕໂຕ ປຸຣິມຕຕິຍຈິຕ຺ຕສມງ຺ຄີນໍ ກາຍສງ຺ຂາໂຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ. ເອວໍ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ຈຸຕິຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຣູປຊນກຕາຠາເວ ອາຄມໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ຍຸຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ນ ຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຄພ຺ຠຄມນາທີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ອຸທກນິມຸຄ຺ຄອສຎ຺ຎີຠູຕກາລກຕຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານສມາປນ຺ນຣູປາຣູປຠວສມງ຺ຄີນິໂຣຘສມາປນ຺ນຠາເວ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ.

໖໓໗. ອເນເກສໍ ກລາປານໍ ເອກໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ເອກຆນປິຓ຺ຑຠາເວນ ປວຕ຺ຕນໂຕ ກລາປນ຺ຕຣຠູຕານໍ ກລາປນ຺ຕຣຠູເຕຫິ ສມ຺ຜຸຏ຺ຐຠາໂວ ວຸຕ຺ໂຕ. ຍໂຕ ເຕສໍ ທຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍນານຕ຺ຕໍ, ນ ປນ ອວິນິພ຺ຠຸຕ຺ຕຠາວໂຕ. ຕໍຕໍຠູຕວິວິຕ຺ຕຕາຕິ ເຕສໍ ເຕສໍ ຠູຕານໍ ວິຠຕ຺ຕຠາໂວ ກລາປນ຺ຕຣຠູເຕຫິ ວິຠຕ຺ຕສຠາວຕາ ອສໍກິຓ຺ຓຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍສ຺ມາ ປນ ຍຖາວຸຕ຺ຕາ ວິວິຕ຺ຕຕາ ຣູປານໍ ໂອສານໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຣູປປຣິຍນ຺ໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຖ ວາ ຕໍຕໍຠູຕສຸຎ຺ຎຕາ. ເຍສຎ຺ຫິ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ອາກາໂສ, ເຕສໍ ປຣິຍນ຺ຕຕາຍ ເຕຫິ ສຸຎ຺ຎຠາໂວຕິ ລກ຺ຂິຕພ຺ໂພ. ຕໂຕເຍວ ຈ ໂສ ຠູຕນ຺ຕເຣຫິ ວິຍ ເຕຫິ ອສມ຺ຜຸຏ຺ໂຐຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ. ອຎ຺ຎຖາຕິ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕພ຺ເພຫິ ອສມ຺ຜຸຏ຺ຐຠາວາຠາເວ.

໖໓໘. ຕໍຕໍວິກາຣາຘິກຣູເປຫີຕິ ເອຕ຺ຖ ກຖໍ ຈມ຺ມສຸວຓ຺ເຓສຸ ມຸທຸຕາກມ຺ມຎ຺ຎຕາ ລພ຺ຠນ຺ຕິ, ນນຸ ລຫຸຕາທິວິກາຣາ ເອກນ຺ຕໂຕ ອິນ຺ທ຺ຣິຍພທ຺ຘຣູເປ ເອວ ປວຕ຺ຕນໂຕ ອນິນ຺ທ຺ຣິຍພທ຺ເຘ ນ ລພ຺ຠນ຺ຕີຕິ? ສຈ຺ຈເມຕໍ, ອິຘ ປນ ຕໍສທິເສສຸ ຕພ຺ໂພຫາຣວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາ ຫິ ຕູລປິຈຸອາທີສຸ ຄຣຸຠາວາທິເຫຕູນໍ ຠູຕານໍ ອຘິກຠາວາຠາວໂຕ ລຫຸອາທິໂວຫາໂຣ. ນິທ຺ທິສິຕພ຺ພຘມ຺ມນິສ຺ສຍຣູເປ ເອວ ວາ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ຕໍຕໍວິກາຣາຘິກຣູເປຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ສພ຺ເພ ສພ຺ເພສໍ ປຈ຺ຈຍາ ລຫຸຕາທີນໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎາວິຊຫນໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໖໔໑. ອາຈຍສທ຺ເທເນວາຕິ ນິທ຺ເທເສ ວຸຕ຺ຕອາຈຍສທ຺ເທເນວ. ໂຍ ອາຍຕນານໍ ອາທິຈຍຕ຺ຕາ ອາຈໂຍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕມານານໍ, ໂສວ ຣູປສ຺ສ ອຸປຣິຈຍຕ຺ຕາ ອຸປຈໂຍຕິ ອຘິປ຺ເປຕໍ ອຕ຺ຖໍ ປາຬິຍໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປາຬິຍໍ ປນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸປ-ສທ຺ໂທ ປຐມຕ຺ໂຖ ‘‘ທານໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຓ຺ຑິຕຸປຎ຺ຎຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໓.໔໕) ວິຍ. ອຸປຣິອຕ຺ໂຖຈ ‘‘ສມ຺ມຏ຺ເຐ ອຸປສິຕ຺ເຕ ຈ, ເຕ ນິສີທິໍສຸ ມຓ຺ຑເປ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ. ອຎ຺ຎຖາຕິ ອຸປ-ສທ຺ທສ຺ສ ອຸປຣິອຕ຺ຖສ຺ເສວ ຄຫເຓ.

໖໔໓. ຜລວິປຈ຺ຈນປກຕິຍາຕິ ຜລວິປຈ຺ຈນສຠາເວນ. ຜລເມວ ວາ ປກຕີຕິ ອາຍຸສໍຫານາທິນາ ຜລສຠາເວນ ຊຣານິທ຺ເທໂສຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ຜລູປຈາເຣນ ວຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຸປຣິຓຕຣູປປຣິປາກກາເລ ຫານິທສກາທີສຸ.

໖໔໕. ກຕ຺ຕພ຺ພສຠາວໂຕຕິ ມູລຜລາທີນໍ ອິຘາຘິປ຺ເປຕອາຫາຣວຕ຺ຖູນໍ ມຸເຂນ ອສນາທິກຕ຺ຕພ຺ພສຠາວໂຕ. ວິສຠູເຕ ສງ຺ຆາເຕ ໂອຊາ ມນ຺ທາ ໂຫຕີຕິ ສວິສຕ຺ຕາຠາວໂຕ ສຸຂຸມຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ອງ຺ຄມງ຺ຄານຸສາຣິໂນ ຣສສ຺ສ ສາໂຣຕິ ຣສຫຣຓີຘມນິຊາລານຸສາເຣນ ສຣີຣາວຍເວ ອນຸປ຺ປວິຏ຺ຐສ຺ສ ອາຫາຣຣສສ຺ສ ອພ຺ຠນ຺ຕຣາຫາຣປຈ຺ຈໂຍ ສ຺ເນໂຫ, ໂຍ ໂລເກ ຣສຘາຕູຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ອຸປາທາຠາຊນີຍກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ໂນອຸປາທາຠາຊນີຍກຖາວຓ຺ຓນາ

໖໔໖. ‘‘ເອກໍ ມຫາຠູຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ຕໂຍ ມຫາຠູຕາ ຕໂຍ ມຫາຠູເຕ ປຏິຈ຺ຈ ເອກໍ ມຫາຠູຕ’’ນ຺ຕິອາທິວຈນໂຕ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໕໓) ເອກໍ ມຫາຠູຕໍ ອວເສສມຫາຠູເຕ ນິສ຺ສຍຕິ, ເຕຫິ ອຸປາທາຣູເປນ ຈ ນິສ຺ສີຍຕີຕິ ອາຫ ‘‘ນິສ຺ສຍຕິ ຈ ນິສ຺ສີຍຕິ ຈາ’’ຕິ.

໖໔໗. ມຫາຠູຕານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎາວິຊຫນໂຕ ເອກສ຺ມິມ຺ປິ ກລາເປ ອເນກໍ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພໍ ອຕ຺ຖີຕິ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພສຠາເວສຸເຍວ ອເນເກສຸປິ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ອາປາຖຄເຕສຸ ອາໂຠຄາທິວເສນ ເອກໍເຍວ ວິຎ຺ຎາຓຸປ຺ປຕ຺ຕິເຫຕຸ ໂຫຕີຕິ ອຍໍ ວິຈາໂຣ ທສ຺ສິໂຕ. ອິຕເຣສຸປິ ປນ ຍຖາໂຍຄໍ ທສ຺ເສຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ຣສາຣມ຺ມຓໍ ຕາວ ອິນ຺ທ຺ຣິຍນິສ຺ສຍໍ ອລ຺ລີຍິຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎາຓຸປ຺ປຕ຺ຕິເຫຕຸຠາວໂຕ ສຕິປິ ອເນເກສໍ ຣສານໍ ອາປາຖຄມເນ ເອກສ຺ມິໍ ຂເຓ ເອກປ຺ປກາຣໍເຍວ ຍຖາວຸຕ຺ຕນເຍນ ຊິວ຺ຫາວິຎ຺ຎາຓຸປ຺ປຕ຺ຕິເຫຕຸ ໂຫຕິ, ຕຖາ ຄນ຺ຘາຣມ຺ມຓໍ. ຣູປສທ຺ທາຣມ຺ມຓານິ ປນ ອິນ຺ທ຺ຣິຍນິສ຺ສຍໍ ອສມ຺ປຕ຺ວາວ ວິຎ຺ຎາຓຸປ຺ປຕ຺ຕິເຫຕຸຠາວໂຕ ໂຍຄ຺ຍເທເສ ອວຏ຺ຐິຕານິ ຍຕ຺ຕການິ ສຫກາຣີປຈ຺ຈຍນ຺ຕຣຄຕໍ ອຸປກາຣໍ ລຠນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຕການິ ເອກສ຺ມິໍ ຂເຓ ເອກຊ຺ຌໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພານິ. ຕຖາ ຫິ ສທ຺ໂທ ນິຄ຺ໂຆສາທິໂກ ອເນກກລາປຄໂຕ ຕຖາ ວຓ຺ໂຓປິ ສິວິກຸພ຺ພຫນນິຍາເມນ ເອກຊ຺ຌໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ໂຫຕີຕິ. ເອຕ຺ຖາປິ ຈ ອາຠຸຊິຕວເສນ ອາຣມ຺ມຓາຘິມຕ຺ຕຕາວເສນ ອເນກກລາປສນ຺ນິປາເຕປິ ກຕ຺ຖຈິ ວິຎ຺ຎາຓຸປ຺ປຕ຺ຕິ ໂຫຕິເຍວ. ປສາທາຘິມຕ຺ຕຕາ ປິຕ຺ຕາທິວິພນ຺ຘາຠາເວນ ປສາທສ຺ສ ຕິກ຺ຂຕາ. ກຖໍ ປນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ຈິຕ຺ຕສາມຎ຺ຎໂຕ ເອກຕ຺ຕນຍວເສນ ປຸຈ຺ຉຕິ.

໖໕໑. ຕາທິສາຍາຕິ ຍາ ປຈຸຣຊນສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິປິ ນ ຄຫິຕາ. ສນ຺ຕີ ສມານາ. ເອວນ຺ຕິ ຍຖາສສມ຺ຠາຣຸທກໍ ສສມ຺ຠາຣປຖວິຍາ ອາພນ຺ຘກໍ, ເອວໍ ປຣມຕ຺ຖຸທກໍ ປຣມຕ຺ຖປຖວິຍາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຕທນຸຣູປປຈ຺ຈເຍຫີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອາພນ຺ຘນານຸຄຸເຓຫິ ອາພນ຺ຘິຍມາເນຫິ ສນ຺ຘາຣຓາທິກິຈ຺ເຈຫິ ປຸຣິເມຫິ ຈ ປຖວີອາທີຫິ. ອຜຸສິຕ຺ວາ ປຕິຏ຺ຐາ ໂຫຕິ, ອຜຸສິຕ຺ວາ ອາພນ຺ຘຕີຕິ ອິມິນາ ຜຸສິຕພ຺ພຜຸສນກຠາໂວ ອາໂປຘາຕຸຍໍ ນຕ຺ຖີຕິ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພວເສນ ອຸຠຍຘມ຺ມຕໍ ອາຫ. ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ນິສ຺ສຍຕາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎນິສ຺ສຍຕາ. ອຖ ວາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎຕາ ຈ ນິສ຺ສຍຕາ ຈ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎນິສ຺ສຍຕາ. ຍທິ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາໂຜຏ຺ຐພ຺ພຘາຕູນໍ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພຠາເວນ ວິນາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎນິສ຺ສຍຕາ, ປຖວີອາທີນໍ ກກ຺ຂຬາທິສຠາໂວ ເອວ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພຠາໂວຕິ ຕພ຺ພິຣເຫນ ກຖໍ ເຕສໍ ອາໂປຘາຕຸຍາ ນິສ຺ສຍາທິຠາໂວຕິ ອາຫ ‘‘ອວິນິພ຺ໂຠຄວຸຕ຺ຕີສູ’’ຕິອາທິ. ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຈ຺ຈຍຠູເຕສູຕິ ເອເຕນ ອຸປາທາຣູປໍ ນິວຕ຺ເຕຕິ. ອຖ ວາ ປຸພ຺ເພ ອຏ຺ຐກຖາຘິປ຺ປາເຍ ຐຕ຺ວາ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາໂຜຏ຺ຐພ຺ພຘາຕູນໍ ວິສິຏ຺ຐໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎນິສ຺ສຍຕໍ ວຕ຺ວາ ອິທານິ ອຕ຺ຕໂນ ອຘິປ຺ປາເຍ ຐຕ຺ວາ ອວິເສເສນ ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອວິນິພ຺ໂຠຄວຸຕ຺ຕີສູ’’ຕິອາທິ. ຕໍເຍວ ອວິສິຏ຺ຐໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎນິສ຺ສຍຕໍ ທຬ຺ຫໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ນາປິ ສຫຊາເຕສູ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອຜຸສນໍ ຕາວ ເອກກລາປຄຕຕ຺ຕາ ນ ວິຈາເຣຕພ຺ພໍ, ຜຸສນໍ ປນ ກຖນ຺ຕິ? ເອກກລາປຄຕຕ຺ຕາ ເອວ. ວິສຸໍ ສິທ຺ຘານໍເຍວ ຫິ ວິສຍມຫາຠູຕານໍ ກາຍປ຺ປສາທນິສ຺ສຍຠູເຕສຸ ຜຸສນໍ ທິສ຺ສຕິ.

ຌາຍຕີຕິ ປຣິປຈ຺ຈຕິ. ນ ອຸຓ຺ຫາ ຫຸຕ຺ວາຕິ ເອຕສ຺ສ ອຸຓ຺ຫສຠາວາ ຫຸຕ຺ວາຕິ ອຍມຕ຺ໂຖຕິ ກຕ຺ວາ ‘‘ເຕໂຊສຠາວຕໍເຍວ ປຏິກ຺ຂິປຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸຓ຺ຫປຏິປກ຺ຂຕ຺ຕາ ສີຕສ຺ສ ອຸຓ຺ຫຕາຍ ປຏິກ຺ເຂເປ ສີຕຕາສງ຺ກາ ສິຍາຕິ ອາຫ ‘‘ນ ສີຕຕ຺ຕໍ ອນຸຊານາຕີ’’ຕິ. ເຕໂຊສຠາຄຕໍເຍວ ວາ ສີຕຕາຍປິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ນ ສີຕຕ຺ຕໍ ອນຸຊານາຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕເນວາຫ ‘‘ເຕໂຊ ເອວ ຫິ ສີຕ’’ນ຺ຕິ. ມນ຺ເທ ຫິ ອຸຓ຺ຫຠາເວ ສີຕພຸທ຺ຘີຕິ ເຕໂຊ ເອວ ຫິ ສີຕໍ. ກຖໍ ປເນຕໍ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ? ສີຕພຸທ຺ຘິຍາ ອວວຕ຺ຖິຕຠາວໂຕ ປາຣາປາຣໍ ວິຍ. ຕຖາ ຫິ ອາຕເປ ຐຕ຺ວາ ຉາຍໍ ປວິຏ຺ຐານໍ ສີຕພຸທ຺ຘິ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ເຖວ ປຖວີຄພ຺ຠໂຕ ນິຄ຺ຄຕານໍ ອຸຓ຺ຫພຸທ຺ຘີຕິ. ຍທິ ເຕໂຊເຍວ ສີຕໍ, ອຸຓ຺ຫຠາເວນ ສທ຺ຘິໍ ສີຕຠາໂວປິ ເອກສ຺ມິໍ ກລາເປ ອຸປລພ຺ເຠຍ຺ຍາຕິ ອາຫ ‘‘ສີຕຸຓ຺ຫານຎ຺ຈາ’’ຕິອາທິ. ອຸຓ຺ຫສີຕກລາເປສຸ ສີຕຸຓ຺ຫານໍ ອປ຺ປວຕ຺ຕິ. ທ຺ວິນ຺ນໍ…ເປ… ຍຸຊ຺ຊຕິ, ນ ອາໂປຘາຕຸວາໂຍຘາຕູນໍ ສີຕຠາເວຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອາໂປຘາຕຸຍາ ຫິ ວາໂຍຘາຕຸຍາ ສີຕຠາເວ ອຸຓ຺ຫຠາເວນ ສທ຺ຘິໍ ເອກສ຺ມິໍ ກລາເປ ສີຕຠາໂວ ລພ຺ເຠຍ຺ຍ, ນ ປນ ລພ຺ຠຕິ. ນ ເຈຕ຺ຖ ອາໂປຘາຕຸອຘິເກ ວາໂຍຘາຕຸອຘິເກ ວາ ກລາເປ ສີຕຠາໂວຕິ ສກ຺ກາ ວິຎ຺ຎາຕຸໍ ຕາທິເສປິ ກຕ຺ຖຈິ ກລາເປ ອລພ຺ຠມານຕ຺ຕາ ສີຕຠາວສ຺ສາຕິ. ຂຣຕາທິສຠາວາຘິກສ຺ສ ຠູຕສງ຺ຆາຕສ຺ສ ທວຕາທິສຠາວາຘິກຕາປຕ຺ຕິ ຠາວຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ. ຕໍ ປນ ຍຖາ ໂຫຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປຈ຺ຈ…ເປ… ປ຺ປຕ຺ຕີ’’ຕິ ອາຫ.

໖໕໒. ເອກນ຺ຕນຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານາທີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ເອກນ຺ຕອນຸປາທິນ຺ນຸປາທານິຍາທິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ປຸຣິມານມ຺ປີຕິ ‘‘ຍໍ ວາ ປນຎ຺ຎມ຺ປີ’’ຕິ ເອຕສ຺ມາ ວຈນໂຕ ປຸຣິມານໍ ອນຸປາທິນ຺ນານໍ ສທ຺ທາຍຕນກາຍວິຎ຺ຎຕ຺ຕິອາທີນໍ ນຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານານຎ຺ຈ ຈກ຺ຂາຍຕນໂສຕາຍຕນາທີນໍ. ນກມ຺ມສ຺ສກຕຕ຺ຕາຠາວາທິກນ຺ຕິ ນກມ຺ມສ຺ສກຕຕ຺ຕາຠາວໍ ນຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານຠາວນ຺ຕິ ເອວມາທິກໍ. ເອກນ຺ຕາກມ຺ມຊາທີສູຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ເອກນ຺ຕາຈິຕ຺ຕຊໍ ຄຍ຺ຫຕິ. ຕາ ຊຣຕາອນິຈ຺ຈຕາ. ອເນກນ຺ເຕສຸ ນ ຄຫິຕາຕິ ເອກນ຺ຕໂຕ ອກມ຺ມເຊສຸ ສທ຺ທາຍຕນາທີສຸ ອຈິຕ຺ຕເຊສຸ ຈ ຈກ຺ຂາຍຕນາທີສຸ ຄເຫຕ຺ວາ ຈຕຸສມຸຏ຺ຐານິກຕ຺ຕາ ອເນກນ຺ເຕສຸ ຣູປາຍຕນາທີສຸ ນ ຄຫິຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໖໖໖. ອນິປ຺ຜນ຺ນຕ຺ຕາຕິ ອຎ຺ຎໍ ອນເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ສຠາວໂຕ ອສິທ຺ຘຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ສາຕິ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິທ຺ວຍສ຺ສ.

ໂນອຸປາທາຠາຊນີຍກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ທຸກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຈຕຸກ຺ກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໙໖໖. ‘‘ສພ຺ພໍ ຣູປໍ ມນສາ ວິຎ຺ຎາຕ’’ນ຺ຕິ ວຈນໂຕ ຍທິ ວິຎ຺ຎາຕໂຕ ອຎ຺ຎໍ ທິຏ຺ຐາທິ ນ ໂຫຕີຕິ ‘‘ກຕມໍ ຕໍ ຣູປໍ ທິຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ປຸຈ຺ຉາ ນ ກຕາ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ ຈຕຸກ຺ກຠາໂວ ກຖນ຺ຕິ ອນຸໂຍຄໍ ມນສິ ກຕ຺ວາ ອາຫ ‘‘ທສ຺ສນາທິຄ຺ຄຫຓວິເສສໂຕ’’ຕິ. ທສ຺ສນໍ ສວນໍ ມິນິຕ຺ວາ ຊານນໍ ວິຊານນຎ຺ຈາຕິ ເອຕສ຺ມາ ທສ຺ສນາທິຄ຺ຄຫຓວິເສສໂຕ. ເອເຕນ ຄາຫກເຠເທນ ຄເຫຕພ຺ພເຠໂທຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອິທານິ ສມຸເຂນປິ ຄເຫຕພ຺ພເຠໂທ ລພ຺ຠຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ທິຏ຺ຐາ…ເປ… ຠາວໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ປຎ຺ຈກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໙໖໙. ຕທິທໍ ນຍກຣຓໍ ຉພ຺ພິຘາທີສຸ ຕີສຸ ສງ຺ຄເຫສຸ ໂຍຊິຕໍ.

ປກິຓ຺ຓກກຖາວຓ຺ຓນາ

໙໗໕. ເອກນ຺ຕໂຕ ນີວຣຓຕ຺ຕາ ມິທ຺ຘສ຺ສ ‘‘ນຕ຺ຖິ ນີວຣຓາ’’ຕິ ວຈເນນ ຄຫຓນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ມິທ຺ຘສ຺ສປິ ນີວຣຓສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ຈ ຣູປໍ ປຫາຕພ຺ພໍ ນິປ຺ປຣິຍາຍປ຺ປຫານສ຺ສ ອິຘ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ. ເອຕ຺ຖ ເກຈິ ‘‘ນາມກາຍຣູປກາຍເຄລຎ຺ຎສຠາວໂຕ ທຸວິຘໍ ມິທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ປຸຣິມໍ ‘ນີວຣຓາ’ຕິ ວຈເນນ ວຸຕ຺ຕໍ, ອິຕຣໍ ຣູປສຠາວ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍໍ ຕໍ ອຣູປໂຕ ອຎ຺ຎໍ ມິທ຺ຘໍ ປຣິກປ຺ປິຕໍ, ຕມ຺ປິ ນີວຣຓໍ ມິທ຺ຘສຠາວໂຕ ອິຕຣໍ ມິທ຺ຘໍ ວິຍາຕິ ປຣິກປ຺ປິຕມິທ຺ຘສ຺ສປິ ນ ສກ຺ກາ ນີວຣຓຠາວໍ ນິວຕ຺ເຕຕຸນ຺ຕິ ເຕສໍ ວຈນສ຺ສ ນີວຣຓປ຺ປຫານວຈເນນ ວິໂຣຘໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ນ ຈ ຣູປກາຍ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ອຖ ວາ ຂີຓາສວານໍ ໂສປ຺ປນສຠາວໂຕ ໂສປ຺ປສ຺ສ ຈ ມິທ຺ຘເຫຕຸກຕ຺ຕາ ອຕ຺ຖິ ມິທ຺ຘຣູປນ຺ຕິ ວາທໍ ສນ຺ຘາຍ ອຸຕ຺ຕຣມາຫ ‘‘ນ ຈ ຣູປກາຍເຄລຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິອາທິນາ. ຕຕ຺ຖ ມິທ຺ຘເມວ ໂສປ຺ປເຫຕູຕິ ນາຍໍ ອວຘາຣຓາ ອິຈ຺ຉິຕາ, ໂສປ຺ປເຫຕຸ ເອວ ມິທ຺ຘນ຺ຕິ ປນ ອິຈ຺ຉິຕາຕິ ມິທ຺ຘໂຕ ອຎ຺ໂຎປິ ໂສປ຺ປເຫຕຸ ອຕ຺ຖິ, ໂກ ປນ ໂສ? ຣູປກາຍເຄລຎ຺ຎໍ. ນ ຈ ຣູປ…ເປ… ວຈນໂຕຕິ ໂຍຊນາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ.

ວຈີໂຆສາທີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ຫຸໍກາຣາທິສທ຺ໂທ ສງ຺ຄຍ຺ຫຕິ. ອງ຺ຄຸລິໂຜຏາທິສທ຺ໂທ ອຸຕຸສມຸຏ຺ຐາໂນເຍວ, ຈິຕ຺ຕປຈ຺ຈໂຍ ປນ ໂຫຕິ. ຣູປຠາວມຕ຺ຕານີຕິ ຊຣາມຣຓສຠາວານໍ ຣູປານໍ ຕໍຘມ຺ມມຕ຺ຕານິ, ຕໂຕ ເອວ ນ ຊາຕິອາທິຘມ຺ມວນ຺ຕານີຕິ ອາຫ ‘‘ນ ສຍໍ ສຠາວວນ຺ຕານີ’’ຕິ. ຍຖາ ຊຣາ ອນິຈ຺ຈຕາ ຈ ຣູປຠາວມຕ຺ຕໍ, ເອວໍ ຊາຕິປີຕິ ຊາຕິຍາ ຣູປຠາວມຕ຺ຕຕາຍ ອຸປສໍຫຣຓຕ຺ໂຖ ຕຖາ-ສທ຺ໂທ.

ເຕສໍ ຣູປຘມ຺ມານໍ. ສງ຺ຂາຕາທິ-ສທ຺ໂທ ວິຍ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ-ສທ຺ໂທປິ ວຕ຺ຕມານກາລິໂກປິ ໂຫຕີຕິ ‘‘ອຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິຍມານຘມ຺ມກ຺ຂຓສ຺ມິ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວມປີຕິ ຍທິປິ ຊິຣຓຠິຊ຺ຊນຠາວາ ຊິຣຓາທິສຠາວານໍ ຘມ຺ມານໍ ຊນກປຈ຺ຈຍກິຈ຺ຈານຸຠາວກ຺ຂເຓ ອຠາວໂຕ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍຠາວໂວຫາຣໍ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິໂວຫາຣຎ຺ຈ ນ ລຠນ຺ຕິ, ເອວມປິ ເຕສໍ ອຸປາທິນ຺ນຕາ ວຕ຺ຕພ຺ພາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ຊຣາມຣຓໍ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ວຈນໂຕ ຕສ຺ສ ປຣິຍາຍຕໍ ວິວຣຕິ ‘‘ເຕສໍ ອຸປ຺ປາເທ ສຕີ’’ຕິອາທິນາ.

ຍທິ ເອວນ຺ຕິ ຍທິ ນິສ຺ສຍປຏິພທ຺ຘວຸຕ຺ຕິກາ ຊາຕິອາທໂຍ, ເອວໍ ສຕິ. ‘‘ມຫາຠູຕານໍ ອຸປາທາຍຣູປ’’ນ຺ຕິ ວຈນໂຕ ຠູຕນິສ຺ສິເຕສຸ ເກວໂລ ອຸປາທາຍໂວຫາໂຣຕິ ອຸປາທາເຍ ນິສ຺ສິຕາປິ ອປເຣນ ອຸປາທາຍ-ສທ຺ເທນ ວິເສເສຕ຺ວາ ວຕ຺ຕພ຺ພາຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ‘‘ອຸປາທາຍຸປາທາຍຠາໂວ ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ອາຫ. ກາຣຓກາຣເຓປິ ກາຣເຓ ວິຍ ໂວຫາໂຣ ໂຫຕິ ‘‘ໂຈເຣຫິ ຄາໂມ ທຑ຺ໂຒ’’ຕິ ຍຖາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຠູຕ…ເປ… ຕ຺ຕນໂຕ’’ຕິ ອາຫ. ອິທານິ ປຣມ຺ປຣາ ວິນາ ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕ ອຸປ຺ປາທາທີນໍ ຠູຕປຏິພທ຺ຘຠາວໍ ສຫ ນິທສ຺ສເນນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອປິ ຈາ’’ຕິອາທິມໂວຈ. ວິກາຣປຣິຈ຺ເຉທາປິ ອຸປາທາຍຣູປວິກາຣາທິຠາເວ ຠູຕປຏິພທ຺ຘຠາວາວິນິວຕ຺ຕິໂຕ ເອກສ຺ມິໍ ກລາເປ ເອເກກາວ ວິກາຣາທໂຍຕິ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ວິຍ ກລາປານຸປາລກໍ ກລາປວິກາຣາທິຠາວໂຕ ຈ ‘‘ອຸປາທາຍຣູປານິ’’ອິຈ຺ເຈວ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ເອວໍ ວິກາ…ເປ… ໂຍເຊຕພ຺ພານີ’’ຕິ.

ອສງ຺ຂຕຠາວນິວາຣຓຕ຺ຖໍ ປຣິນິປ຺ຜນ຺ນຕາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ອິທໍ ອປຣິນິປ຺ຜນ຺ນສຠາວວໂຕ ອນຸປລພ຺ຠມານຕາຍ ສສວິສາຓໍ ວິຍ ເກນຈິ ນ ສງ຺ຂຕນ຺ຕິ ອສງ຺ຂຕໍ ນາມ ສິຍາຕິ ອິມິສ຺ສາ ອາສງ຺ກາຍ ນິວຕ຺ຕນວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຖ ວາ ຣູປວິກາຣາທິຠາວໂຕ ຣູປຠາໂວ ວິຍ ຣູເປ ສຕິ ສນ຺ຕິ, ອສຕິ ນ ສນ຺ຕີຕິ ສິທ຺ຘາຍ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນຕາຍ ສາຘິຕາ ປຣິນິປ຺ຜນ຺ນຕາ ເຕສໍ ສງ຺ຂຕຠາວໍ ສາເຘນ຺ຕີ ອສງ຺ຂຕຠາວໍ ນິວາຣຓຕ຺ຖໍ ຊາຍຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອສງ຺ຂຕຠາວນິວາຣຓຕ຺ຖໍ ປຣິນິປ຺ຜນ຺ນຕາ ວຸຕ຺ຕາ’’ຕິ.

ປກິຓ຺ຓກກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຣູປກຓ຺ຑວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.