໓. ນິກ຺ເຂປກຓ຺ຑໍ

ຕິກນິກ຺ເຂປກຖາວຓ຺ຓນາ

໙໘໕. ຍຖາວຸຕ຺ຕຜສ຺ສປຎ຺ຈມກາທິຣາສິກິຈ຺ຈຣຫິຕຕ຺ຕາ ເກຈິ ຘມ຺ເມ ວິສຸໍ ຐເປຕ຺ວາ ໂສວຈສ຺ສຕາທິອວຸຕ຺ຕວິເສສສງ຺ຄຓ຺ຫນຕ຺ຖຎ຺ຈ, ເວເນຍ຺ຍຊ຺ຌາສຍວເສນ ວາ ຉນ຺ທາທໂຍ ‘‘ເຍວາປນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເຍວາປນການໍ ປທຸທ຺ຘາເຣນ ນິທ຺ເທສານຣຫຕາຍ ກາຣຓໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຫທຍວຕ຺ຖຸສ຺ສ ຕຖາ ນິທ຺ເທສານຣຫຕາຍ ກາຣຓໍ ວທນ຺ໂຕ ‘‘ສຸຂຸມຸປາ…ເປ… ຫິຕສ຺ສາ’’ຕິ ອາຫ. ສຸຂຸມຠາເວປິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍາທິສຠາວານິ ອຸປາທາຍຣູປານິ ອາຘິປຈ຺ຈາທິວເສນ ປາກຏານິ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ອຕໍສຠາວໍ ສຸຂຸມຸປາທາຍຣູປນ຺ຕິ ຫທຍວຕ຺ຖຸສ຺ສ ປທຸທ຺ຘາເຣນ ກຸສລຕ຺ຕິກປທຠາຊເນ ນິທ຺ເທສານຣຫຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ສຸຂຸມຠາວໂຕເຍວ ຫິ ຕໍ ມຫາປກຣເຓປິ ‘‘ຍໍ ຣູປໍ ນິສ຺ສາຍ ມໂນຘາຕຸ ຈ ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸ ຈ ວຕ຺ຕນ຺ຕີ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໘) ນິສ຺ສິຕຘມ຺ມມຸເຂນ ທສ຺ສິຕນ຺ຕິ. ເວເນຍ຺ຍຊ຺ຌາສຍວເສນ ວາ ຫທຍວຕ຺ຖຸ ປທຸທ຺ຘາເຣນ ນ ທສ຺ສິຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເຍນ ປນ ອຘິປ຺ປາເຍນ ຣູປກຓ຺ເຑ ຫທຍວຕ຺ຖຸ ທຸວິເຘນ ຣູປສງ຺ຄຫາທີສຸ ນ ວຸຕ຺ຕໍ, ໂສ ຣູປກຓ຺ຑວຓ຺ຓນາຍ ວິຠາວິໂຕ ເອວາຕິ. ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາຕິ ປທສ຺ສ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ‘‘ວິຕ຺ຖາຣເທສນໍ ອນ຺ໂຕຄຘໍ ກຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ມູລາທິວເສນ ຫິ ເທສິຕາ ກຸສລາທິຘມ຺ມາ ຕໍຕໍຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທາທິວເສນປິ ເທສິຕາ ເອວ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ ຕໍສຠາວານຕິວຕ຺ຕນໂຕຕິ.

ມູລວເສນາຕິ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕຠາວສາຘນວເສນ. ເອຕານິ ເຫຕຸປທາທີນິ ຫິໂນຕິ ຜລໍ ເອຕສ຺ມາ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ເຫຕຸ, ປຏິຈ຺ຈ ເອຕສ຺ມາ ເອຕີຕິ ປຈ຺ຈໂຍ, ຊເນຕີຕິ ຊນໂກ, ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕີຕິ ນິພ຺ພຕ຺ຕໂກຕິ ເສສານໍ ວຈນຕ຺ໂຖ. ‘‘ມູລຏ຺ຐສ຺ສ…ເປ… ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ, ນນຸ ‘‘ປີຬນຏ຺ໂຐ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ ມູລຠາໂວ ມູລຏ຺ໂຐ, ຕີຓິ ກຸສລມູລານີຕິ ອຍຎ຺ຈ ມູລໂຕ ນິກ຺ເຂໂປຕິ? ນ, ມູລສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ມູລຏ຺ໂຐ, ໂສ ເອວ ມູລຏ຺ໂຐຕິ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕຠາວສາຘນຏ຺ເຐນ ມູລສຠາວານໍ ອໂລຠາທິຘມ຺ມານໍ ກຸສລຘມ຺ເມສຸ ກິຈ຺ຈວິເສສສ຺ສ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ. ເຕເນວາຫ ‘‘ອຕ຺ໂຖຕິ ຘມ຺ມກິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ວາ ອຕ຺ຖວເສນາຕິ ‘‘ຕີຓິ ກຸສລມູລານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕານໍ ເຕສໍ ມູລານໍ ສຠາວສງ຺ຂາຕອຕ຺ຖວເສນ, ນ ຄາຖາຍ ວຸຕ຺ຕອຕ຺ຖວເສນ. ຍສ຺ມາ ປນ ໂສ ມູລຏ຺ໂຐເຍວ ຈ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອໂລຠາທີນ’’ນ຺ຕິອາທິ. ອໂລຠາທໂຍ ວິຍ ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘາທໂຍປິ ອຘິກຕຕ຺ຕາ ຕໍ-ສທ຺ເທນ ປຏິນິທ຺ທິສິຕພ຺ພາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເຕ ກຸສລມູລາ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ’’ຕິ. ເຕຫິ ອໂລຠາທີຫີຕິ ເອຕ຺ຖ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ວາ ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘາທໂຍປິ ສງ຺ຄຫິຕາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເຕ ກຸສລມູລາ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

‘‘ກຕເມ ຘມ຺ມາ ກຸສລາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຜສ຺ສາທິເຠທໂຕ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຂນ຺ເຘ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ‘‘ອິເມ ຘມ຺ມາ ກຸສລາ’’ຕິ (ຘ. ສ. ໑) ວຸຕ຺ຕຕາ ຂນ຺ຘາ ຈ ກຸສລນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຂນ຺ເຘຫິ ສຠາວໂຕ ກຸສເລ ປຣິຍາທິຍຕີ’’ຕິ. ເວທນາກ຺ຂນ຺ໂຘ ວາຕິ ກຸສລໍ…ເປ… ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ໂຘ ວາຕິ. ອຎ຺ຎສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ຜລສ຺ສ. ມູເລຫິ ກຸສລານໍ ອນວຊ຺ຊຕາຍ ເຫຕຸໍ ທສ຺ເສຕີຕິ ອິທໍ ນ ມູລານໍ ກຸສລສ຺ສ ອນວຊ຺ຊຠາວສາຘກຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຖ ໂຂ ຕສ຺ສ ອນວຊ຺ຊຕາຍ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕຠາວສາຘກຕ຺ຕາ. ຍທິ ຫິ ມູເລຫິ ກໂຕ ກຸສລານໍ ອນວຊ຺ຊຠາໂວ ຠເວຍ຺ຍ, ຕໍສມຸຏ຺ຐານຣູປສ຺ສປິ ໂສ ຠເວຍ຺ຍ, ມູລານໍ ວາ ເຕສໍ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ ນ ສິຍາ, ໂຫຕິ ຈ ໂສ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ເຫຕູ ເຫຕຸ…ເປ… ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໑.). ກິຎ຺ຈ ຠິຍ຺ໂຍ ກຸສລານໍ ວິຍ ອກຸສລາພ຺ຍາກຕານມ຺ປິ ຕພ຺ຠາໂວ ມູລປຏິພທ຺ໂຘ ຠເວຍ຺ຍ, ຕຖາ ສຕິ ອເຫຕຸການໍ ອກຸສລາພ຺ຍາກຕານໍ ຕພ຺ຠາໂວ ນ ສິຍາ, ຕສ຺ມາ ກຸສລາທີນໍ ໂຍນິໂສມນສິກາຣາທິປຏິພທ຺ໂຘ ກຸສລາທິຠາໂວ, ນ ມູລປຏິພທ຺ໂຘ, ມູລານິ ປນ ກຸສລາທີນໍ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕຠາວສາຘນານີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ສເຫຕຸກາ ຫິ ຘມ຺ມາ ວິຣຸຬ຺ຫມູລາ ວິຍ ປາທປາ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕາ ຖິຣາ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ຕຖາ ອເຫຕຸກາຕິ. ຕໍສມ຺ປໂຍຄກຕໍ ອນວຊ຺ຊສຠາວນ຺ຕິ ອິທມ຺ປິ ນ ອນວຊ຺ຊສຠາວສ຺ສ ຕໍສມ຺ປໂຍເຄນ ນິປ຺ຜາທິຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ, ອນວຊ຺ຊສຠາວໍ ປນ ວິເສເສຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອໂລຠາທິສມ຺ປໂຍຄໂຕ ຫິ ກຸສລາທີນໍ ຂນ຺ຘານໍ ອນວຊ຺ຊຠາໂວ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິໂຕ ຊາຍຕິ, ນ ອເຫຕຸກາພ຺ຍາກຕານໍ ວິຍ ນ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິໂຕຕິ. ຍທິ ເອວໍ ນ ເຕສໍ ຂນ຺ຘານໍ ກຸສລາທິຠາໂວ ທສ຺ສິໂຕ ສິຍາ? ນ, ອຘິກາຣໂຕ ກຸສລຠາວສ຺ສ ວິຎ຺ຎາຍມານຕ຺ຕາ. ກມ຺ມ-ສທ຺ໂທ ວິຍ ວິປາກຘມ຺ມຕາວາຈິໂນ ນ ມູລກ຺ຂນ຺ຘສທ຺ທາ, ໂສ ຈ ອິຘ ອວິເສສໂຕ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ກມ຺ເມຫິ ສຸຂວິປາກຕໍ ທສ຺ເສຕີ’’ຕິ. ອາທິກລ຺ຍາຓຕໍ ກຸສລານໍ ທສ຺ເສຕີຕິ ໂຍຊນາ. ອນວຊ຺ຊເຫຕຸສຠາວສຸຂວິປາກຠາວນິທານາທິສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ ທຏ຺ຐພ຺ພາ, ໂຍນິໂສມນສິກາຣອວຊ຺ຊປຏິປກ຺ຂຕາອິຏ຺ຐວິປາກຕາວເສນປິ ນິທານາທິສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ ໂຍເຊຕພ຺ພາ. ໂຍນິໂສມນສິກາຣໂຕ ຫິ ກຸສລາ ອໂລຠາທິມູລກາ, ອໂລຠາທິສມ຺ປໂຍຄໂຕ ຈ ໂລຠາທິປຏິປກ຺ຂສຸຂວິປາກາວ ຊາຕາຕິ.

໙໘໖. ‘‘ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອນຸຍຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ໂຈທໂກ ‘‘ນນູ’’ຕິອາທິນາ ອຕ຺ຕໂນ ອຘິປ຺ປາຍໍ ວິວຣຕິ. ອິຕໂຣ ຍຖາວຸຕ຺ຕໂມຫສ຺ສ ອິຘ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕ-ສທ຺ເທນ ອວຸຈ຺ຈມານຕໍ ‘‘ສຈ຺ຈເມຕ’’ນ຺ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ເຕນາ’’ຕິອາທິນາ ປຣິຫາຣມາຫ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ‘‘ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ’’ຕິປເທນ ກິຎ຺ຈາປິ ຍຖາວຸຕ຺ຕໂມໂຫ ປຘານຠາເວນ ນ ຄຫິໂຕ, ນານນ຺ຕຣິຍກຕາຍ ປນ ຄຸຓຠາເວນ ຄຫິໂຕຕິ. ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ອຠາວາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໂຕ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ອຠາວາ. ນ ຫິ ວິຈິກິຈ຺ຉຸທ຺ຘຈ຺ຈສຫຄໂຕ ໂມໂຫ ວິຈິກິຈ຺ຉຸທ຺ຘຈ຺ຈາທິຘມ຺ເມຫິ ວິນາ ໂຫຕີຕິ.

໙໘໗. ອຸປ຺ປາທາທິສງ຺ຂຕລກ຺ຂຓວິນິວຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ ‘‘ອນິຈ຺ຈທຸກ຺ຂອນຕ຺ຕຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸປ຺ປາທາທໂຍ ປນ ຕທວຕ຺ຖຘມ຺ມວິກາຣຠາວໂຕ ຕໍຕໍຘມ຺ມຄ຺ຄຫເຓນ ຄຫິຕາເຍວ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຊຣາມຣຓໍ ທ຺ວີຫິ ຂນ຺ເຘຫິ ສງ຺ຄຫິຕ’’ນ຺ຕິ (ຘາຕຸ. ໗໑), ‘‘ຣູປສ຺ສ ອຸປຈໂຍ’’ຕິ ຈ ອາທິ. ເກສກຸມ຺ຠາທິ ສພ຺ພໍ ນາມໍ ນາມປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ຣູປເວທນາທິອຸປາທານາ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣາທິໂຄຈຣາ ອຸປາທາປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ສຕ຺ຕປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ຕໍຕໍຠູຕນິມິຕ຺ຕໍ ຠາວນາວິເສສຎ຺ຈ ອຸປາທາຍ ຄເຫຕພ຺ໂພ ຌານໂຄຈຣວິເສໂສ ກສິຓປຎ຺ຎຕ຺ຕິ. ປຣມຕ຺ເຖ ອມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ໂວຫຣິຍມານາຕິ ອິມິນາ ວິຫາຣມຎ຺ຈາທິປຎ຺ຎຕ຺ຕີນໍ ສຕ຺ຕປຎ຺ຎຕ຺ຕິສທິສຕໍ ທສ຺ເສຕິ, ຍໂຕ ຕາ ສຕ຺ຕປຎ຺ຎຕ຺ຕິຄ຺ຄຫເຓນ ຄຍ຺ຫນ຺ຕິ. ຫຸຕ຺ວາ ອຠາວປຏິປີຬນອວສວຕ຺ຕນາກາຣຠາວໂຕ ສງ຺ຂຕຘມ຺ມານໍ ອາກາຣຠາວໂຕ ສງ຺ຂຕຘມ຺ມານໍ ອາກາຣວິເສສຠູຕານິ ລກ຺ຂຓານິ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິອາທໂຍ ວິຍ ວຕ຺ຕພ຺ພານິ ສິຍຸໍ, ຕານິ ປນ ນິສ຺ສຍານເປກ຺ຂໍ ນ ລພ຺ຠນ຺ຕີຕິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິສຠາວາເນວ ຕຊ຺ຊາປຎ຺ຎຕ຺ຕິຠາວໂຕຕິ ນ ວຸຕ຺ຕານິ, ສຕ຺ຕຆຏາທິໂຕ ວິເສສທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ປນ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວິສຸໍ ວຸຕ຺ຕານີຕິ. ນ ຫິ ໂກ…ເປ… ວຕ຺ຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕໍ ກຸສລຕ຺ຕິກສ຺ສ ນິປ຺ປເທສຕ຺ຕາ.

໙໘໘. ຠວຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ຠູມິ, ນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍຠາວໂຕ ສຸຂສ຺ສ ຠູມິ ສຸຂຠູມິ. ສຸຂເວທນາສຫິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ສ ຠູມິເຠເທນ ນິທ຺ຘາຣຓຕ຺ຖໍ ຕໍນິສ຺ສຍຠູຕາ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມາ ‘‘ກາມາວຈເຣ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ຕສ຺ສ ວາ ເອກເທສຠູຕສ຺ສ ສມຸທາຍຠາວໂຕ ອາຘາຣຓຠາເວນ ອເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ຕໍສມານຠູມິ ‘‘ກາມາວຈເຣ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ສຸຂຠູມິຍໍ ກາມາວຈເຣ’’ຕິ ທ຺ເວປິ ຠຸມ຺ມວຈນານິ ຠິນ຺ນາຘິກຣຓຠາເວນ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕານີຕິ ອຸຠເຍສມ຺ປິ ສມານາຘິກຣຓຠາເວນ ອຕ຺ຖໂຍຄໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສຸຂຠູມີຕິ ກາມາວຈຣາທໂຍປິ ຍຸຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍເຖວ ຫິ ຈິຕ຺ຕໍ, ເອວໍ ສພ຺ເພປິ ປຣິຕ຺ຕສຸເຂນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ຘມ຺ມາ ຕສ຺ສ ນິສ຺ສຍຠາວໂຕ ຠູມິ ກາມາວຈຣາຕິ. ອຏ຺ຐກຖາຍມ຺ປິ ວາ ອຍມຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕເຍວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ‘‘ຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ຫິ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທປິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຈິຕ຺ຕເມວ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປໂຣປຓ຺ຓາສກຸສລຘມ຺ເມຫິ ສທ຺ຘິໍເຍວ ຈິຕ຺ຕໍ ຄຫິຕ’’ນ຺ຕິ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາຕິ ສຸຂຠູມິຍນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທສ຺ສ ວິຎ຺ຎາຍມານຕ຺ຕາ. ວິຠາຄທສ຺ສນໍ ວິເສສທສ຺ສນໍ. ຠາສິຕພ຺ພໍ ຠາສິຕໍ, ຕເທວ ອຕ຺ໂຖຕິ ຠາສິຕຕ຺ໂຖ. ອຠິເຘຍ຺ຍຕ຺ໂຖ. ຕທຕ຺ຖວິຎ຺ຎາປເນນາຕິ ຕິກທຸການໍ ກຸຈ຺ຉິຕານໍ ສລນາທິອຕ຺ຖທີປເກນ.

໙໙໔. ໂກ ປນ ວາໂທ ຂນ຺ຘາຣມ຺ມຓສ຺ສາຕິ ປຸພ຺ພາປຣຠາເວນ ວຕ຺ຕມາເນ ອຣຫໂຕ ຂນ຺ເຘ ເອກຕ຺ຕນຍວເສນ ສນ຺ຕານໂຕ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ມາຕຸລຕ຺ເຖໂຣ’’ຕິອາທິນາ ອາລມ຺ພິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕມານໍ ອຸປາທານໍ ຕສ຺ສ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘເຍວ ຄຓ຺ຫາຕິ. ສຕິປິ ຕໍສນ຺ຕຕິປຣິຍາປນ຺ເນ ໂລກຸຕ຺ຕຣກ຺ຂນ຺ເຘ ຕຕ຺ຖ ປວຕ຺ຕິຕຸໍ ອສມຕ຺ຖຠາວໂຕ ກາ ປນ ກຖາ ຂນ຺ເຘ ອາຣພ຺ຠ ປວຕ຺ຕມາເນ. ເອເຕນ ນຕ຺ຖິ ມຄ຺ໂຄ ວິສຸທ຺ຘິຍາ, ນຕ຺ຖິ ນິພ຺ພານນ຺ຕິ ເອວມາທິວເສນ ປວຕ຺ຕາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິອາທໂຍ ນ ມຄ຺ຄາທິວິສຍາ ຕໍຕໍປຎ຺ຎຕ຺ຕິວິສຍາຕິ ທີປິຕໍ ໂຫຕິ.

໙໙໘. ເອວໍ ສໍ…ເປ… ເລສິກາຕິ ອນຸປາທານິເຍຫິ ອສໍກິເລສິການໍ ເຠທາຠາວມາຫ.

໑໐໐໖. ອວິຊ຺ຊມາໂນ ຈ ໂສ ນິຈ຺ຈາທິວິປຣິຍາສາກາໂຣ ຈາຕິ ອວິ…ເປ… ສາກາໂຣຕິ ປທຈ຺ເຉໂທ. ທິຏ຺ຐິຍາ ນິຈ຺ຈາທິອວິຊ຺ຊມານາກາເຣນ ຄຍ຺ຫມານຕ຺ເຕປິ ນ ຕທາກາໂຣ ວິຍ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ອວິຊ຺ຊມາໂນ, ອຖ ໂຂ ວິຊ຺ຊມາໂນ ກາໂຍ ສກ຺ກາໂຍຕິ ອວິຊ຺ຊມານນິຈ຺ຈາທິວິປຣິຍາສາກາຣໂຕ ວິເສສນນ຺ຕິ ໂລກຸຕ຺ຕຣາ ນ ອິທໍ ວິເສສນໍ ອຣຫນ຺ຕິ ‘‘ສນ຺ໂຕ ວິຊ຺ຊມາໂນ ກາໂຍ ສກ຺ກາໂຍ’’ຕິ. ວຕ຺ຖຸ ອວິເສສິຕໍ ໂຫຕີຕິ ອິທໍ ‘‘ສຕີ ກາເຍ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ກາຍ-ສທ຺ໂທ ສມູຫຕ຺ຖຕາຍ ອນາມສິຕວິເສສໍ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກໍ ວທຕີຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ວຸຕ຺ຕໍ. ປສາທກາໂຍ ວິຍ ກຸຈ຺ຉິຕານໍ ຣາຄາທີນໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐານຕາຍ ກາໂຍຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ເອວໍ ປນ ອຕ຺ເຖ ສຕິ ທິຏ຺ຐິຍາ ວຕ຺ຖຸ ວິເສສິຕເມວ ໂຫຕີຕິ ໂລກຸຕ຺ຕຣາປິ ອປນີຕາ. ນ ຫິ ໂລກຸຕ຺ຕຣາ ຂນ຺ຘາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐານຕາຍ ‘‘ກາໂຍ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ. ສຸທ຺ຘິຍາ ອເຫຕຸຠູເຕນາຕິ ໂຄສີລາທິນາ, ໂລກິຍສີເລນ ວາ ໂລກຸຕ຺ຕຣສີລສ຺ສ ອປທຏ຺ຐາເນນ. ‘‘ອວີຕິກ຺ກມນີຍຕາສຕຕໍຈຣິຕພ຺ພຕາຫິ ວາ ສີລໍ, ຕໂປຈຣຓຠາເວນ ສມາທິນ຺ນຕາຍ ວຕໍ. ອຕ຺ຕໂນ ຄວາທິຠາວາຘິຏ຺ຐານໍ ສີລໍ, ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕເຍວ ຠກ຺ຂນາທິຄວາທິກິຣິຍາກຣຓໍ ວຕໍ. ອກຕ຺ຕພ຺ພາຠິມຕໂຕ ນິວຕ຺ຕນໍ ວາ ສີລໍ, ຕໍສມາທານວໂຕ ເວສໂຠຊນກິຈ຺ຈຈຣຓາທິວິເສສປຏິປຕ຺ຕິ ວຕ’’ນ຺ຕິ ຈ ສີລພ຺ພຕານໍ ວິເສສໍ ວທນ຺ຕິ.

໑໐໐໗. ອິມສ຺ສຸປ຺ປາທາ ອິທໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ອຸປ຺ປາໂທຕິ ນ ຊນນມຕ຺ຕໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ, ອຖ ໂຂ ອນິໂຣໂຘປີຕິ ‘‘ອວິຆາຕໍ ຊນສທ຺ໂທ ວທຕີ’’ຕິ ອາຫ. ຕຕ຺ຖາຍໍ ຊນ-ສທ຺ເທ ນໂຍ, ຊນິຕາຕິ ຊນາ, ອວິຫຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຸຖູ ຊນາ ເອເຕສນ຺ຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນາຕິ ປຸຖຸສຕ຺ຖຸມານິໂນ ສຕ຺ຕາ. ອຠິສງ຺ຂຣຓາທິອຕ຺ໂຖ ວາ ຊນ-ສທ຺ໂທ ອເນກຕ຺ຖຕ຺ຕາ ຘາຕູນໍ. ຂນ຺ຘາຍຕນາທີນໍ ສວນາຘີນຕ຺ຕາ ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸປຏິລາຠສ຺ສ ເຕສໍ ສວນາຠາວທີປກໍ ‘‘ອສ຺ສຸຕວາ’’ຕິ ອິທໍ ປທໍ ອນ຺ຘຕໍ ວທຕິ.

ກຕໍ ຊານນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ຕນາ ປເຣຫິ ຈ ກຕໍ ກຸສລາກຸສລໍ ເຕຫິ ນິປ຺ຜາທິຕໍ ສຸຂທຸກ຺ຂໍ ຍາຖາວໂຕ ຊານນ຺ຕິ. ປເຣສໍ ອຕ຺ຕນາ, ອຕ຺ຕໂນ ຈ ປເຣຫິ ກຕໍ ອຸປກາຣໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕາກາເຣນ ປາກຏໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ພ຺ຍາຘິອາທີຫິ ທຸກ຺ຂິຕສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐານາທິກາຕພ຺ພໍ, ສໍສາຣທຸກ຺ຂທຸກ຺ຂິຕສ຺ເສວ ວາ ຍຖາວຸຕ຺ຕາກາເຣນ ກາຕພ຺ພໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ອຣິຍກຣຘມ຺ມາ ອຣິຍສຈ຺ຈານີຕິ ປຸຣິມສຈ຺ຈທ຺ວຍວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ວິປສ຺ສິຍມານາ ອນິຈ຺ຈາທໂຍ’’ຕິ. ປຣິຎ຺ຎາທິວິເສເສນ ວາ ປສ຺ສິຍມານາຕິ ອຕ຺ເຖ ສຕິ ອນິຈ຺ຈາທໂຍຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ນິຈ຺ຈມ຺ປິ ນິພ຺ພານໍ ຄຫິຕນ຺ຕິ ຈຕຸສຈ຺ຈວເສນປິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ, ອນິຈ຺ຈຕ຺ຕາທໂຍ ວາ ‘‘ອນິຈ຺ຈາທໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ອວເສສກິເລສາ ກິເລສໂສຕໍ. ຎາຓນ຺ຕິ ຍາຖາວໂຕ ຊານນໍ. ຍຖາຠູຕາວໂພເຘນ ຫິ ຕສ຺ສ ຕານິ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິຘມ຺ມຕໍ ອາປາທິຕຕາຍ ສນ຺ຕາເນ ອປ຺ປເວສາຣຫານິ ‘‘ສໍວຸຕານິ ປິຫິຕານີ’’ຕິ ຈ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ຕຖາຕິ ສພ຺ພສງ຺ຂາຣານໍ ວິປ຺ປກາຣສ຺ສ ຂມນາກາເຣນ. ອວິປຣີຕຘມ຺ມາ ເອຕາຍ ນິຊ຺ຌາຍໍ ຂມນ຺ຕີຕິ ປຎ຺ຎາ ຂນ຺ຕີຕິ. ອທຸຏ຺ຐສ຺ເສວ ຕິຕິກ຺ຂາຠາວໂຕ ຕຖາປວຕ຺ຕາ ຂນ຺ຘາຕິ ອໂທສປ຺ປຘານາ ຂນ຺ຘາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ‘‘ອໂທໂສ ເອວ ວາ’’ຕິ ຕຕິໂຍ ວິກປ຺ໂປ ວຸຕ຺ໂຕ. ສຕິປຏິປກ຺ຂຕ຺ຕາ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສານໍ ‘‘ມຸຏ຺ຐສ຺ສຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ອກ຺ຂນ຺ຕິ ໂທໂສ. ສສ຺ສຕາທິອນ຺ຕວິນິມຸຕ຺ຕາ ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕີຕິ ສສ຺ສຕຸຈ຺ເຉທາທິຄາໂຫ ຕປ຺ປຏິໂລມຠາໂວ ວຸຕ຺ໂຕ. ທິຏ຺ຐຘມ຺ມນິພ຺ພານວາໂທ ນິພ຺ພາເນ ປຏິໂລມຠາໂວ. ຈຣິມານຸໂລມຎາຓວຊ຺ຌຕຓ຺ຫາທິໂກ ກິເລໂສຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ປຏິປທາຎາຓທສ຺ສນຎາຓທສ຺ສນານິ ວິຍ ໂຄຕ຺ຣຠຸຎາຓໍ ກິເລສານໍ ອປ຺ປວຕ຺ຕິກຣຓຠາເວນ ວຕ຺ຕຕິ, ກິເລສວິສຍາຕິລງ຺ຆນຠາເວນ ປນ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສງ຺ຂາຣ…ເປ… ປຫານ’’ນ຺ຕິ.

ທິຏ຺ຐິຍາທີນໍ ສມຸທຍສຠາຄຕາ ກມ຺ມສ຺ສ ວິກຸປ຺ປາທເນ ສຫກາຣີກາຣຓຠາໂວ, ທສ຺ສນາທິພ຺ຍາປາຣໍ ວາ ອຕ຺ຕານຎ຺ຈ ທສ຺ສນາທິກິຈ຺ຈໍ ຈກ຺ຂາທີນນ຺ຕິ ເອວຎ຺ຫິ ຍຖາຕກ຺ກິຕໍ ອຕ຺ຕານໍ ຣູປນ຺ຕິ ຄຓ຺ຫາຕິ. ຍຖາທິຏ຺ຐນ຺ຕິ ຕກ຺ກທສ຺ສເນນ ຍໂຖປລທ຺ຘນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ນ ຫິ ທິຏ຺ຐິຄຕິໂກ ຣູປາຍຕນເມວ ອຕ຺ຕາຕິ ຄຓ຺ຫາຕີຕິ. ອິມິສ຺ສາປວຕ຺ຕິຍາຕິ ສາມຎ຺ເຎນ ຣູປໍ ອຕ຺ຕາຕິ ສພ຺ພສງ຺ຄາຫກຠູຕາຍ ປວຕ຺ຕິຍາ. ຣູເປ…ເປ… ມານນ຺ຕິ ຈກ຺ຂາທີສຸ ຕໍສຠາໂວ ອຕ຺ຕາຕິ ປວຕ຺ຕມານໍ ອຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓໍ. ອນຎ຺ຎຕ຺ຕາທິຄ຺ຄຫຓນ຺ຕິ ອນຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຕນິຍອຕ຺ຕນິສ຺ສິຕອຕ຺ຕາຘາຣຕາຄຫຓໍ. ວຓ຺ຓາທີນນ຺ຕິ ວຓ຺ຓຣຸກ຺ຂປຸປ຺ຜມຓີນໍ. ນນຸ ຈ ຣຸກ຺ຂປຸປ຺ຜມຓິໂຍ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ນ ວິຊ຺ຊນ຺ຕິ? ສຈ຺ຈໍ ນ ວິຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕທຸປາທານໍ ປນ ວິຊ຺ຊຕີຕິ ຕໍ ສມຸທິຕາທິປ຺ປກາຣໍ ອິຘ ຣຸກ຺ຂາທິປຣິຍາເຍນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຣຸກ຺ຂາທິນິທສ຺ສເນປິ ນ ໂທໂສ ຉາຍາຣຸກ຺ຂາທີນໍ ວິຍ ຣູປສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ຈ ສໍສາມິຠາວາທິມຕ຺ຕສ຺ສ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ.

໑໐໐໘. ຊາຕິອາທິສຠາວນ຺ຕິ ຊາຕິຠວາທີນໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິນິພ຺ພຕ຺ຕນາທິສຠາວໍ, ອຸປ຺ປາທນສມຕ຺ຖຕາ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ.

໑໐໐໙. ສາມຎ຺ເຎນ ‘‘ຕເທກຏ຺ຐາ ກິເລສາ’’ຕິ (ຘ. ສ. ໑໐໑໐), ປຣໂຕ ‘‘ອວເສໂສ ໂລໂຠ’’ຕິອາທິວຈນໂຕ (ຘ. ສ. ໑໐໑໑) ປາຣິເສສໂຕ ສາມຕ຺ຖິຍໂຕ ວາ ລພ຺ຠມານຕາຍ ສຕິປິ ອາຄຕຕ຺ເຕ ສຣູເປນ ປເຠເທນ ວາ ທິຏ຺ຐິອາທໂຍ ວິຍ ອນາຄຕຕ຺ຕາ ໂລຠາທໂຍ ‘‘ອນາຄຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາຕິ ອາຫ ‘‘ອິຘ …ເປ… ສ຺ເສຕຸ’’ນ຺ຕິ. ອຕ຺ຖໂຕ ວິຎ຺ຎາຍຕິ ໂລຠາທີຫິ ສຫຊາຕາ ຫຸຕ຺ວາ ທິຏ຺ຐິຍາ ເອວ ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ຕກິເລສຠາວໂຕ. ອິຕິປິ ອຕ຺ໂຖ ຍຸຊ຺ຊຕິ ສໍໂຍຊນກິເລສານມ຺ປິ ປຏິນິທ຺ເທສາຣຫຕ຺ຕາ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານຠາວໂຕ ຈ. ສໍໂຍຊນຣຫິເຕຫີຕິ ສໍໂຍຊນຠາວຣຫິເຕຫິ ຖິນອຸທ຺ຘຈ຺ຈອຫິຣິກາໂນຕ຺ຕປ຺ເປຫິ, ຖິນອຫິຣິກາໂນຕ຺ຕປ຺ເປຫິ ວາ.

໑໐໑໓. ເອກເທ…ເປ… ວທຕິ ອວຍເວນປິ ສມຸທາໂຍ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ. ເຫຕຸ ເອເຕສໍ ອຕ຺ຖີຕິ ວາ ເຫຕຸກາ. ອນິຍໂຕຕິ ນ ອວຘາຣິໂຕ. ປຸຣິມປທາວຘາຣຓວເສນ ຄເຫຕພ຺ພຕ຺ຖຕ຺ຕາ ວິວຣຓີຍຕ຺ຖວາ. ອຕ຺ຖໂຕ ນິກ຺ຂິປິຕຸນ຺ຕິ ‘‘ຕໂຍ ກຸສລເຫຕູ ອໂລໂຠ ອໂທໂສ ອໂມໂຫ’’ຕິອາທີສຸ (ຘ. ສ. ໑໐໖໐) ວິຍ ປຸຣິມນເຍນ ທສ຺ສິຕຘມ຺ເມເຍວ ເຫຕຸປຫາຕພ຺ພເຫຕຸກເຠທໂຕ ອຕ຺ຖທສ຺ສນວເສນ ນິທ຺ທິສິຕຸນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໐໒໙. ອຠິຎ຺ຎາຍຸຕ຺ຕວຊ຺ຊານໍ ມຫຄ຺ຄຕານໍ ປຣິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາຠາວາ ‘‘ມຫຄ຺ຄຕາ ວາ ອິທ຺ຘິວິຘາທໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຕີຕໍສຎາຓສ຺ສ ກາມາວຈຣຕ຺ຕາ ‘‘ເຈໂຕ…ເປ… ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ອາຫ.

໑໐໓໕. ອນນ຺ຕເຣ ນິຍຸຕ຺ຕານີຕິ ຈຸຕິອນນ຺ຕຣໍ ຜລໍ ອນນ຺ຕຣໍ, ຕສ຺ມິໍ ນິຍຸຕ຺ຕານິ ຕໍ ເອກນ຺ເຕນ ນິປ຺ຜາທນໂຕ ອນຕິກ຺ກມນການີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣສ຺ສ ອນນ຺ຕຣສ຺ສ ກຣຓໍ ອນນ຺ຕຣໍ, ຕໍ ສີລານີຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ອເນເກສຸ ອານນ຺ຕຣິເຍສຸ ກເຕສຸ ກິຎ຺ຈາປິ ພລວໂຕເຍວ ປຏິສນ຺ຘິທານໍ, ນ ອິຕເຣສໍ, ອຕ຺ຕນາ ປນ ກາຕພ຺ພກິຈ຺ຈສ຺ສ ເຕເນວ ກຕຕ຺ຕາ ຕສ຺ສ ວິປາກສ຺ສ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠນວເສນ ປວຕ຺ຕນໂຕ ນ ອິຕຣານິ ເຕນ ນິວາຣິຕຜລານິ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ, ໂກ ປນ ວາໂທ ປຏິປກ຺ເຂສຸ ກຸສເລສູຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຏິປກ຺ເຂນ ອນິວາຣຓີຍຜລຕ຺ຕາ’’ຕິ. ‘‘ອເນກສ຺ມິມ຺ປິ…ເປ… ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ, ນນຸ ອເນເກສຸ ອານນ຺ຕຣິເຍສຸ ກເຕສຸ ພລວໍເຍວ ປຏິສນ຺ຘິທາຍກນ຺ຕິ ເຕນ ອິຕເຣສໍ ວິປາໂກ ປຏິພາຫິໂຕ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ນ ຈ ເຕສ’’ນ຺ຕິອາທິ. ຕຎ຺ຈ ເຕສໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອປ຺ປຏິພາຫກຕ຺ຕໍ ມາຕິກາວຓ຺ຓນາຍໍ ວິຕ຺ຖາເຣນ ວິຈາຣິຕເມວ.

ອຕ຺ຖໂຕ ອາປນ຺ນໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຍຖາຣຸຕວເສເນວ ປາຬິຍາ ອຕ຺ຖໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເຕສໍ ວາທານໍ ຕປ຺ປຣຠາເວນ ປວຕ຺ຕິໍ ສນ຺ຘາຍ ອເຫຕຸກວາທາທີນໍ ວິເສສໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປຸຣິມວາໂທ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອນິຍ຺ຍານິກນິຍ຺ຍານິກເຠທໍ ປນ ສມ຺ຠາຣກມ຺ມໍ ພນ຺ຘໂມກ຺ຂເຫຕູຕິ ພນ຺ຘໂມກ຺ຂເຫຕຸໍ ປຏິເສເຘນ຺ໂຕປິ ກມ຺ມໍ ປຏິເສເຘຕິ. ສຸມງ຺ຄລວິລາສິນິຍໍ ປນ ວິປາກສ຺ສ ກມ຺ມກິເລສສມາຘິປຎ຺ຎານໍ ເຫຕຸຠາວໂຕ ວິປາໂກປິ ພນ຺ຘໂມກ຺ຂເຫຕູຕິ ‘‘ນຕ຺ຖິ ເຫຕູຕິ ວທນ຺ໂຕ ອຸຠຍໍ ປຏິພາຫຕີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑໗໐-໑໗໒) ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ກມ຺ມໍ ປຏິເສເຘນ຺ເຕນປິ ວິປາໂກ ປຏິເສຘິໂຕ ໂຫຕິ, ວິປາກໍ ປຏິເສເຘນ຺ເຕນປິ ກມ຺ມນ຺ຕິ ຕໂຍປິ ເອເຕ ວາທາ ອຕ຺ຖໂຕ ອຸຠຍປຏິເສຘກາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ນິຍຕມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິນ຺ຕິ ອເຫຕຸກວາທາທິປຏິສໍຍຸຕ຺ເຕ ອສທ຺ຘມ຺ເມ ອຸຄ຺ຄຫປຣິປຸຈ຺ຉາວິນິຈ຺ຉຍປສຸຕສ຺ສ ‘‘ນຕ຺ຖິ ເຫຕູ’’ຕິອາທິນາ ຣໂຫ ນິສີທິຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕນ຺ຕສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ອາຣມ຺ມເຓ ມິຈ຺ຉາສຕິ ສນ຺ຕິຏ຺ຐຕິ, ຈິຕ຺ຕໍ ເອກຄ຺ຄໍ ໂຫຕິ, ຊວນານິ ຊວນ຺ຕິ. ປຐມຊວເນ ສເຕກິຈ຺ໂຉ ໂຫຕິ, ຕຖາ ທຸຕິຍາທີສຸ. ສຕ຺ຕເມ ອເຕກິຈ຺ຉຠາວໍ ປຕ຺ໂຕ ນາມ ໂຫຕິ. ຍາ ເອວໍ ປວຕ຺ຕາ ທິຏ຺ຐິ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນິຍຕມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ’’ນ຺ຕິ. ຕໂຕ ປຸຣິມຠາວາ ອນິຍຕາ.

໑໐໓໙. ສຫຊາຕ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎ ນິສ຺ສຍ ອຕ຺ຖິ ອວິຄຕາທິວິສິຏ຺ຐຠາເວປິ ມຄ຺ຄປຈ຺ຈຍສ຺ສ ສມ຺ປໂຍຄວິສິຏ຺ຐຕາທີປເນເນວ ສຫຊາຕາທິວິສິຏ຺ຐຕາປິ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ປາຬິຍໍ ‘‘ສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ‘‘ສມ຺ປໂຍຄວິສິຏ຺ເຐນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ມຄ຺ຄ…ເປ… ທສ຺ເສຕຸໍ, ນ ປນ ມຄ຺ຄງ຺ຄານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ມຄ຺ຄປຈ຺ຈຍຠາວາຠາວໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເອວໍ ສຕີຕິ ຍທິ ມຄ຺ຄງ຺ຄານໍ ມຄ຺ຄປຈ຺ຈຍລາຠິຕາຍ ປກາສໂນ ປຐມນໂຍ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ. ມຄ຺ຄງ຺ຄານິປິ ເວທນາທໂຍ ວິຍ ມຄ຺ຄເຫຕຸກຠາເວນ ວຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ອມຄ຺ຄສຠາວານໍ ອໂລຠາທີນໍ ຕທຎ຺ເຎສໍ ຕທຸຠຍສຠາວານໍ ຘມ຺ມານໍ ປຈ຺ຈຍຠາວທີປເນ ຕຕິຍນເຍ ວິຍ ນ ຐເປຕພ຺ພານີຕິ ອາຫ ‘‘ຐເປຕ຺ວາຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ’’ຕິ. ປຸພ຺ເພຕິ ປຸຣິມນເຍ.

ທຸຕິຍນເຍປີຕິ ປິ-ສທ຺ເທນ ປຐມນຍໍ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕິ. ເຕນ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍາ ປຸຣິມສ຺ມິໍ ນຍທ຺ວເຍ ຐປິຕຕ຺ຕາ ຕສ຺ສ ສເຫຕຸກຠາວທສ຺ສໂນ ຕຕິຍນໂຍ ອາຣທ຺ໂຘຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຕຕິຍນເຍ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍາ ສເຫຕຸກຠາວທສ຺ສນໍ ອນິຈ຺ຉນ຺ໂຕ ໂຈທໂກ ‘‘ກຖໍ ທສ຺ສິໂຕ’’ຕິ ໂຈເທຕ຺ວາ ‘‘ນນູ’’ຕິອາທິນາ ອຕ຺ຕໂນ ອຘິປ຺ປາຍໍ ວິວຣຕິ. ອິຕໂຣ ‘‘ຍຖາ ຫີ’’ຕິອາທິນາ ທສ຺ສເນນ ປຫາຕພ຺ພເຫຕຸຠາເວນ ວຸຕ຺ຕານມ຺ປິ ໂລຠາທີນໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສຫເຊກຏ຺ຐສມ຺ປຍຸຕ຺ຕສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ຘປຣິຍາປນ຺ນໂຕ ທສ຺ສເນນ ປຫາຕພ຺ພເຫຕຸກສງ຺ຄໂຫ ວິຍ ມຄ຺ຄເຫຕຸຠາເວນ ວຸຕ຺ຕາຍປິ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍາ ມຄ຺ຄເຫຕຸກຠາໂວປິ ຍຸຊ຺ຊຕິ ມຄ຺ຄເຫຕຸສມ຺ປຍຸຕ຺ຕສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ຘປຣິຍາປນ຺ນຠາວໂຕຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ຕໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ເສວາຕິ ຕໂຕ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິສງ຺ຂາຕເຫຕຸໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ສ ອໂລຠາໂທສສ຺ເສວ. ອຎ຺ເຎນາຕິ ‘‘ມຄ຺ໂຄ ເຫຕູ’’ຕິ ອິໂຕ ອຎ຺ເຎນ. ອໂລຠາໂທສານໍເຍວ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ ເຕສໍເຍວ ອາເວຓິເກນ ມຄ຺ຄເຫຕູຕິ ອິມິນາ ປຣິຍາເຍນ. ສາຘາຣເຓນ ປຣິຍາເຍນາຕິ ຕິຓ຺ຓມ຺ປິ ເຫຕູນໍ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ ມຄ຺ຄາມຄ຺ຄສຠາວານໍ ສາຘາຣເຓນ ມຄ຺ຄເຫຕຸມຄ຺ຄເຫຕູຕິ ອິມິນາ ປຣິຍາເຍນ. ເຕສນ຺ຕິ ເຫຕູນໍ. ອຎ຺ເຎສນ຺ຕິ ເຫຕຸສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານໍ. ອຕ຺ຖວິເສສວເສນາຕິ ‘‘ມຄ຺ຄເຫຕຸກາ’’ຕິ ປາຬິຍາ ອຕ຺ຖວິເສສວເສນ. ອໂມເຫນ ອໂລຠາໂທສາໂມເຫຫິ ຈ ເສສຘມ຺ມານໍ ສເຫຕຸກຠາວທສ຺ສນວເສນ ປວຕ຺ຕາ ທຸຕິຍຕຕິຍນຍາ ‘‘ສຣູປໂຕ ເຫຕຸເຫຕຸມນ຺ຕທສ຺ສນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ຕຖາອທສ຺ສນໂຕຕິ ສຣູເປນ ອທສ຺ສນໂຕ. ອຕ຺ເຖນ…ເປ… ຄມນໂຕຕິ ‘‘ມຄ຺ຄງ຺ຄານິ ຐເປຕ຺ວາ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ (ຘ. ສ. ໑໐໓໙) ວຈນໂຕ ມຄ຺ຄສຠາວານໍ ຘມ຺ມານໍ ມຄ຺ຄປຈ຺ຈຍຕາສງ຺ຂາໂຕ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານໍ ເຫຕຸຠາໂວ ສຣູປໂຕ ທສ຺ສິໂຕ. ມຄ຺ຄເຫຕຸຠູຕາຍ ປນ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍາ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານໍ ເຫຕຸເຫຕຸຠາໂວ ອຕ຺ຖໂຕ ຎາປິໂຕ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໐໔໐. ອສຠາວຘມ຺ໂມ ຄຣຸກາຕພ຺ໂພ ນ ໂຫຕີຕິ ‘‘ສຠາວຘມ຺ໂມ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕເນວ ປຏ຺ຐານວຓ຺ຓນາຍໍ (ປຏ຺ຐາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໓) ‘‘ອາຣມ຺ມຓາຘິປຕິ ຊາຕິເຠທໂຕ ກຸສລາກຸສລວິປາກກິຣິຍຣູປນິພ຺ພານວເສນ ຉພ຺ພິໂຘ’’ຕິ ວກ຺ຂຕິ. ມຄ຺ຄາທີນິ ຐເປຕ຺ວາຕິ ມຄ຺ຄາທີນິ ປຫາຍ. ອຎ຺ເຎສນ຺ຕິ ມຄ຺ຄາທິໂຕ ອຎ຺ເຎສໍ. ອຘິ…ເປ… ວສ຺ສາຕິ ອາຣມ຺ມຓາຘິປຕິປຈ຺ຈຍຠາວສ຺ສ. ປຎ຺ຎຸຕ຺ຕຣຕ຺ຕາ ກຸສລານໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣກຖາຍ ຈ ປຎ຺ຎາຘຸຣຕ຺ຕາ ວີມໍສາຘິປຕິສ຺ສ ເສສາຘິປຕີນໍ ປຘານຕາ ເວທິຕພ຺ພາ.

໑໐໔໑. ປເທສສຕ຺ຕວິສຍຕ຺ຕາ ປຐມວິກປ຺ປສ຺ສ ສກລສຕ຺ຕວເສນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ກປ຺ປສຫສ຺ສາຕິກ຺ກເມປິ ວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ລທ຺ໂຘກາສໍ ຍໍ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ລທ຺ໂຘກາສໍ ຍໍ ກມ຺ມໍ ປາປຸຓິສ຺ສຕິ. ກປ຺ປສຫສ຺ສາຕິກ຺ກເມ ອວສ຺ສໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນວິປາກຕ຺ຕາ ຕທປິ…ເປ… ວຸຈ຺ຈຕີຕິ. ອລທ຺ຘຕ຺ຕລາຠຕາຍ ອຸປ຺ປາທາທິກ຺ຂຓໍ ອປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ວິປາກສ຺ສ ອນຸປ຺ປນ຺ນຠາໂວ ນຕ຺ຖິຠາໂວ ປາກຏຠາວາຠາວໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນຕ຺ຖິ ນາມ ນ ໂຫຕີຕິ ອນຸປ຺ປນ຺ໂນ ນາມ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖາຕິ ອຣູປຠວງ຺ເຄ.

ອວິປກ຺ກວິປາກໍ ກມ຺ມໍ ສຫກາຣີກາຣຓສມວາຍາລາເຠນ ອກໂຕກາສໍ ວິປາກາຠິມຸຂຠາວາຠາວໂຕ ວິປກ຺ກວິປາກກມ຺ມສຣິກ຺ຂກນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອລທ຺ໂຘ…ເປ… ເທຍ຺ຍາ’’ຕິ. ກິຈ຺ຈນິປ຺ຜຕ຺ຕິຍາ ອສຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນມ຺ປິ ກມ຺ມໍ ອນຸປ຺ປນ຺ນສມານນ຺ຕິ ‘‘ໂອກາໂສ ນ ຠເວຍ຺ຍາ’’ຕິ ເອຕສ຺ສ ສມຕ຺ຖຕາ ນ ສິຍາຕິ ອຕ຺ຖມາຫ. ເຕນ ອປຈຍຄາມິກມ຺ມກິຈ຺ຈສ຺ສ ໂອກາສາຠາໂວ ທສ຺ສິໂຕ. ປຸພ຺ເພ ນິຣຕ຺ຖກຕ຺ຕາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ໂອກາໂສ ນ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ປໂຍຊນາຠາວໂຕ ກມ຺ມຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ໂອກາສາຠາໂວ ວຸຕ຺ໂຕ. ‘‘ວິປາກໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ສ ປວຕ຺ຕິໂອກາໂສ ນ ຠເວຍ຺ຍາ’’ຕິ ອິມິນາ ອສມ຺ຠວໂຕຕິ ອຍເມເຕສໍ ວິເສໂສ. ຘຸວວິປາກສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ວິປາເກນ ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕຠູເຕນາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຣິຍມຄ຺ຄອານນ຺ຕຣິຍກມ຺ມານໍ ວິຍ ມຫຄ຺ຄຕກມ຺ມານໍ ນິຍຕສຠາວຕາຠາວາ ອຏ຺ຐສມາປຕ຺ຕີນໍ ‘‘ພລວວິຣເຫ’’ຕິອາທິນາ ສວິເສສນຘຸວວິປາກຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ປຎ຺ຈ ອານນ຺ຕຣິຍກມ຺ມານີ’’ຕິ ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ ນິຍຕມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຍາປິ ຘຸວວິປາກຕ຺ຕາ. ຍສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ກຕຕ຺ຕາ ໂຍ ວິປາໂກ ນິໂຍຄໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ, ໂສ ຕສ຺ສ ອນາຄຕກາເລປິ ອຸປ຺ປາທິໂວຫາຣໍ ລຠຕິ. ໂສ ຈ ອຸປ຺ປາທິໂວຫາໂຣ ອາຍູຫິຕກມ຺ມວເສນ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ຠາວິນາ ອາຍູຫິຕຠາເວນ ມຄ຺ໂຄ ອນຸປ຺ປນ຺ໂນຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍໍ ອາຍູຫິຕໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໑໐໕໐. ອຸປາທາເນຫິ ອາທິນ຺ນາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອຎ຺ເຎຕິ ອຸປາທານາຣມ຺ມເຓຫິ ອຎ຺ເຎ ອນຸປາທານິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາທິເກນ ຄຫເຓນາຕິ ‘‘ອຫໍ ຜລໍ ສຈ຺ຉາກາສິ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາຓສງ຺ຂາເຕນ ຄຫເຓນ. ອິທານິ ອຸເປຕຕ຺ຖທີປກສ຺ສ ອຸປ-ສທ຺ທສ຺ສ ວເສນ ອຸປາທິນ຺ນ-ສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ວຕ຺ຕຸໍ ‘‘ອຸປາທິນ຺ນສທ຺ເທນ ວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ນິພ຺ພານສ຺ສ ອນຊ຺ຌຕ຺ຕຠາວໂຕ ‘‘ອມຄ຺ຄຜລຘມ຺ມາເຍວ ວຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ອາຫ. ອິຕເຣຫີຕິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕປທາທີຫິ.

ຕິກນິກ຺ເຂປກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ທຸກນິກ຺ເຂປກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໐໖໒. ເມຕ຺ຕາຍ ອຍນໍ ອຸປຄມນໍ ເມຕ຺ຕາຍນໍ, ຕຎ຺ຈ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕາເນ ເມຕ຺ຕາຍ ລາໂຠ ອຸປ຺ປາທນໍ ສຕ຺ຕານໍ ອນຸປຄໂມ ອຕ຺ຖໂຕ ມຊ຺ຊນເມວາຕິ ‘‘ເມຕ຺ຕາ, ເມທນ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ສິເນຫນ’’ນ຺ຕິ ອາຫ.

໑໐໖໕. ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ວິສເຍ ຈິຕ຺ຕໍ ສໍຣຎ຺ຊຕີຕິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ສໍຣຎ຺ຊນໍ. ຕຓ຺ຫາວິຈຣິຕາທີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ເອສນາທໂຍ ສງ຺ຄຫິຕາ. ຕຓ຺ຫາຍ ວິປຸລຕາ ວິສຍວເສນ ປວຕ຺ຕິວເສນ ວາ ເວທິຕພ຺ພາ. ອນິຈ຺ຈາທິສຠາວສ຺ສ ຣູປາທິກສ຺ສ ນິຈ຺ຈາທິໂຕ ຄຫຓໍ ອຠິນິເວໂສ ວິເສສໂຕ ຕຓ຺ຫາວເສນ ໂຫຕິ ຕຓ຺ຫາຣຫິຕາຍ ທິຏ຺ຐິຍາ ອຠາວາຕິ ອຸປຈາຣວເສນ ນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ກຕ຺ຕຸຠາວມາຫ ‘‘ນິຈ຺ຈາທິໂຕ ຄຓ຺ຫນ຺ຕີ ວິສໍວາທິກາ ໂຫຕີ’’ຕິ. ປາກເຏນ ສທ຺ເທນ ລພ຺ຠມານຕ຺ຕາ ຍຖາຣຸຕວິຎ຺ຎາຍມານຕ຺ຕາ ຈ ວິສຕ຺ຕິກາສທ຺ທສ຺ສ ວິສຕສຠາໂວ ‘‘ປຘາໂນ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ‘‘ອນ຺ຕລິກ຺ຂຈໂຣ ປາໂສ, ຍ຺ວາຍໍ ຈຣຕິ ມານໂສ. ເຕນ ຕໍ ພາຘຍິສ຺ສາມີ’’ຕິອາທິວເສນ (ສໍ. ນິ. ໑.໑໕໑; ມຫາວ. ໓໓) ມາເຣນ ຄຫິຕຕາຍ.

໑໐໖໖. ອນຕ຺ຖຈຣຓາທິອນຠິສນ຺ຘານກຕາຍ ອຏ຺ຐານຠູເຕສຸ ຈ ວສ຺ສວາຕາທິສງ຺ຂາເຣສຸ ອຸປ຺ປນ຺ນໂກໂປ ວິຍ ສຕ຺ເຕສຸ ອຕ຺ຖາຈຣຓາທິນາ ອາໂຣປນາຘິປ຺ປາເຍສຸເຍວ ຕທຊ຺ຌາໂຣປນວເສນ ປວຕ຺ໂຕ ຍທິປິ ອນາຍຕນຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອຏ຺ຐານາຆາໂຕເຍວ ໂຫຕິ, ສຕ຺ຕວິສຍຕ຺ຕາ ປນ ສຕິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ເອກນ຺ຕພ຺ຍາປຕ຺ຕິຍໍ ກມ຺ມປຖເຠໂທ ໂຫຕິເຍວາຕິ ສກ຺ກາ ວິຎ຺ຎາຕຸໍ, ອຏ຺ຐານຸປ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ປນສ຺ສ ນ ສິຍາ ກມ຺ມປຖເຠໂທຕິ ອາຫ ‘‘ສຕ຺ເຕສຸ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ອຏ຺ຐານໂກໂປ ກໂຣຕີ’’ຕິ. ປຏິຆາທິປທານໍ ຆຏ຺ຏນາປຸຣິມຍາມວິກາຣຸປ຺ປຕ຺ຕິສມຎ຺ຎາທີສຸປິ ທສ຺ສນໂຕ ‘‘ປຏິວິໂຣຘາທິປທານິ ເຕສໍ ວິເສສນຕ຺ຖານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໑໐໙໑. ທ຺ເວ ຘມ຺ມາ ຕໂຍ ຘມ຺ມາຕິ ສທ຺ທນ຺ຕຣສນ຺ນິຘາເນນ ປຣິຈ຺ເຉທວໂຕ ພຫຸວຈນສ຺ສ ທສ຺ສນໂຕ ‘‘ອປຣິຈ຺ເຉເທນ ພຫຸວຈເນນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸທ຺ເທໂສ ກໂຕຕິ ອິຕິ-ສທ຺ໂທ ເຫຕຸອຕ຺ໂຖ. ເຕນ ພຫຸວຈເນນ ອຸທ຺ເທສກຣຓໍ ພຫຸວຈເນນ ປຸຈ຺ຉາຍ ກາຣຓນ຺ຕິ ທີເປຕິ. ອຸທ຺ເທສານຸວິຘາຍິນີ ຫິ ປຸຈ຺ຉາຕິ. ຕຖາ ຫິ ສງ຺ຂາປຣິຈ຺ຉິນ຺ເນ ອຸທ຺ເທເສ ‘‘ກຕເມ ວາ ຕໂຍ’’ຕິ ສງ຺ຂາປຣິຈ຺ຉິນ຺ນາວ ປຸຈ຺ຉາ ກຣີຍຕີຕິ. ອຸທ຺ເທເສນ ຘມ຺ມານໍ ອຕ຺ຖິຕາມຕ຺ຕວຈນິຈ຺ຉາຍໍ ສຠາວຠູມິກາຣຓຜລາທິປຣິຈ຺ເຉໂທ ວິຍ ສງ຺ຂາປຣິຈ຺ເຉໂທປິ ນ ກາຕພ຺ໂພຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ‘‘ອນິທ຺ຘາຣິຕປຣິຈ຺ເຉເທ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອປຈ຺ຈຍາ ຘມ຺ມາ’’ຕິ ປທໂຕ ປນ ເຫຏ຺ຐາ ອເນກເຠທຠິນ຺ນາ ຘມ຺ມາ ອປຣິຈ຺ເຉເທນ ພຫຸວຈເນເນວ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐາ, ອຸທ຺ຘຎ຺ຈ ຕຖາ ອຸທ຺ທິສີຍນ຺ຕີຕິ ຕໍ ໂສຕປຕິຕຕາຍ ເຠທາຠາເວປິ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ອປ຺ປຈ຺ຈຍຘມ຺ມສ຺ສ ອສງ຺ຂຕຘມ຺ມສ຺ສ ຈ ໂສປາທິເສສນິຣຸປາທິເສສຣາຄກ຺ຂຍາທິອສງ຺ຂຕາທິວຈນວຈນີຍຠາເວນ ອຸປຈຣິຕເຠເທຄຫິເຕ ປທທ຺ວເຍນ ອຕ຺ຖິ ກາຈິ ເຠທມຕ຺ຕາຕິ ອປຣິຈ຺ເຉເທນ ພຫຸວຈເນນ ອຸທ຺ເທໂສ ກໂຕຕິ ຍຸຕ຺ຕໍ ສິຍາ. ອຸທ຺ເທສານຸສາຣີນິ ປຸຈ຺ຉານິຄມນານີຕິ ຕານິປິ ຕຖາ ປວຕ຺ຕານິ. ນິທ຺ເທໂສ ປນ ຍຖາຘິປ຺ເປຕສຠາວາທິປຣິຈ຺ເຉທວິຠາວນວເສເນວ ກາຕພ຺ໂພຕິ ອສງ຺ຂຕາ ຘາຕຸ ອິຈ຺ເຈວ ກໂຕ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ເຠທາຠາວທີປນຕ຺ຖນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ກເຖຕຸກາມຕາວເສນ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຍສ຺ສ ກເຖຕິ, ເຕນ ກາຕພ຺ພປຸຈ຺ຉາຍ ກຣຓໂຕ ຕຄ຺ຄຕໍ ອຊານນໍ ສໍສຍໍ ວາ ອນຸວິຘາຍເຍວ ປຸຈ຺ຉຕີຕິ ‘‘ສຠາວ…ເປ… ອຊານນ຺ຕສ຺ສ ວເສນ ປຸຈ຺ຉາ ກຣີຍຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນິທ຺ເທສໂຕ ປຸພ຺ເພຕິອາທິນາ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ປຸຈ຺ຉານຸສນ຺ຘິໍເຍວ ວິຠາເວຕິ.

໑໑໐໑. ຠິນ຺ທິຕ຺ວາຕິ ວິຠຊິຕ຺ວາ. ຣູປາວ…ເປ… ວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາຕິ ກາມາວຈຣກຸສລມຫາກິຣິຍວິຎ຺ຎາເຓນ ມຫຄ຺ຄຕຘມ຺ມານໍ ສມ຺ມສນວເສນ ຍຖາໂຍຄໍ ມຫຄ຺ຄຕປ຺ປມາຓຘມ຺ມານໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາທິວເສນ ຣູປຣາຄາຣູປຣາຄສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕນ ອກຸສລມໂນວິຎ຺ຎາເຓນ ມຫຄ຺ຄຕຘມ຺ມານໍ ອຠິນິເວສນອສ຺ສາທນວເສນ ຕໍຕໍປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍຎ຺ຈ ຕໍຕໍໂວຫາຣວເສນ ປວຕ຺ເຕນ ອາວຊ຺ຊເນນ ຈ ຍຖາວຸຕ຺ຕວິຎ຺ຎາຓານໍ ປຸເຣຈາຣິເກນ ກາມາວຈຣຘມ຺ມາ ນ ວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ. ອິຕເຣນາຕິ ປຣິຕ຺ຕາຣມ຺ມເຓນ. ກາມາວຈຣານເມວ ອາຣມ຺ມຓານນ຺ຕິ ນິທ຺ຘາຣເຓ ສາມິວຈນໍ. ຣູປາຣມ຺ມຓາທີຫິ ວິຎ຺ຎາເຓຫິ ຕຕ຺ຖ ຣູປາຣມ຺ມເຓນ ວິຎ຺ຎາເຓນປິ ສທ຺ທາທີນໍ ອວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕາ ຣູປສ຺ສ ຈ ວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕາ. ເອວໍ ເສເສສຸປິ ໂຍຊນາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ຈກ຺ຂຸທ຺ວາຣິເກນ ສທ຺ທາທີນໍ ອວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕາ ຣູປສ຺ສ ວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕາຕິອາທິນາ ທ຺ວາຣເຠທວເສນ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ອິຕຣນ຺ຕິ ອິຏ຺ຐມຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອນິຏ຺ຐມນິຏ຺ຐມຊ຺ຌຕ຺ຕຎ຺ຈ. ຣູປາວຈຣາທໂຍ ກາມາວຈຣວິປາກາທີຫີຕິ ຣູປາວຈຣາຣູປາວຈຣໂລກຸຕ຺ຕຣປຎ຺ຎຕ຺ຕິໂຍ ກາມາວຈຣວິປາເກຫິ ໂລກຸຕ຺ຕຣາ ກາມາວຈຣໂຕ ຎາຓວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕກຸສລກິຣິເຍຫິ ອກຸສເລຫິ ຈ ອວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ນິພ຺ພານສ຺ສ ອວິຊານນສຠາໂວ ເອວ ອຕ຺ຕສມ຺ຠໂວ.

໑໑໐໒. ຣູປາຣູປາວຈຣກມ຺ມູປປຕ຺ຕິຠເວ ທິຏ຺ຐິຣຫິໂຕ ໂລໂຠ ຠວາສໂວຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕວິສໂຍ ທິຏ຺ຐິສຫິໂຕ ສພ຺ພກາມາວຈຣຘມ຺ມວິສໂຍ ຈ ໂລໂຠ ກາມາສໂວ ຠວິຕຸໍ ຍຸຕ຺ໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຠວາສວໍ…ເປ… ສິຍາ’’ຕິ. ກາມາສວຠວາສວວິນິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ຫິ ໂລຠສ຺ສ ອຠາວໍ ສຍເມວ ວກ຺ຂຕີຕິ. ປາຬິຍນ຺ຕິ ອຏ຺ຐກຖາກຓ຺ຑປາຬິຍໍ. ຕຕ຺ຖ ຍຖາ ‘‘ກາມາສໂວ ອຏ຺ຐສຸ ໂລຠສຫຄຕຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາເທສຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອວໍ ‘‘ຠວາສໂວ ອຏ຺ຐສຸ ໂລຠສຫຄຕຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາເທສຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ຈຕູສຸທິຏ຺ຐິຄຕວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕໂລຠສຫຄຕຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາເທສຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ (ຘ. ສ. ໑໔໖໕) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ຠວາສໂວ…ເປ… ຍຸຕ຺ເຕສຸ ເອວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ສາວຘາຣຓໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາ ຈ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ຠວາສໂວ ຈຕູສຸ ທິຏ຺ຐິຄຕວິປ຺ປຍຸຕ຺ເຕສຸ ອວິຊ຺ຊາສເວນ ສທ຺ຘິໍ ເອກຘາວ ເອກໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ (ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ໑໔໗໓). ໂສປິ ຣາໂຄຕິ ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິສຫຄໂຕ ຣາໂຄ. ກາມຠວປຕ຺ຖນາ ວິຍ ກາມາສໂວຕິ ຍຸຕ຺ຕໍ ວຕ຺ຕຸໍ. ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິສຫຄຕຣາຄກາມຠວປຕ຺ຖນານມ຺ປິ ຫິ ຠວາສໂວຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພປຣິຍາໂຍ ອຕ຺ຖີຕິ ‘‘ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິສຫຄໂຕ ຣາໂຄ ຠວຣາຄວເສນ ປຕ຺ຖນາ ຠວາສໂວ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ເຕສໍ ອິຘ ອຘິປ຺ເປຕຠວາສວຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ອຘິປ຺ປາໂຍ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ຣູປາຣູປສງ຺ຂາເຕ ກມ຺ມໂຕ ຈ ອຸປປຕ຺ຕິໂຕ ຈ ທຸວິເຘປິ ຠເວ ອາສໂວ ຠວາສໂວ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ກາມຠວປຕ຺ຖນາຍ ຕາວ ກາມາສວຠາໂວ ໂຫຕຸ, ຣູປາຣູປຠເວສຸ ສສ຺ສຕາຠິນິເວສສຫຄຕຣາຄສ຺ສ ກຖນ຺ຕິ? ໂສປິ ຍຖາວຸຕ຺ຕວິສເຍ ກາມນວເສນ ປວຕ຺ຕິໂຕ ກາມາສໂວເຍວ ນາມ. ສພ຺ເພປິ ຫິ ເຕຠູມກາ ຘມ຺ມາ ກມນີຍຏ຺ເຐນ ກາມາຕິ. ນ ເຈຕ຺ຖ ອນິຏ຺ຐປ຺ປສງ຺ໂຄ ທິຏ຺ຐິວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕໂລຠສ຺ສ ຠວາສວຠາເວນ ວິສຸໍ ອຸທ຺ຘຏຕ຺ຕາ. ອວສ຺ສຎ຺ເຈຕເມວໍ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ພໍ, ອິຕຣຖາ ຣູປາຣູປຠເວສຸ ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິສຫຄຕສ຺ສປິ ໂລຠສ຺ສ ຠວາສວຠາໂວ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ. ກາມາສວາທໂຍ ເອວ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກສມ຺ປຣາຍິກາສວຠາເວນ ທ຺ວິຘາ ວຸຕ຺ຕາ.

໑໑໐໓. ອິຘ ປາຬິຍາປິ ຠວາສວວິນິມຸຕ຺ຕໂລຠສ຺ສ ກາມາສວຠາໂວ ນ ນ ສກ຺ກາ ໂຍເຊຕຸນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ກາມາສວນິທ຺ເທເສ ຈາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ຘມ຺ມຈ຺ຉນ຺ໂທ ສທ຺ຘາ’’ຕິ ເກຈິ.

໑໑໐໕. ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘສ຺ເວວ ປວຕ຺ຕຕິ ຕພ຺ພິນິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ຊີວຄ຺ຄຫຓວິສຍສ຺ສ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ອຠາວາ. ຣູເປ…ເປ… ວິຎ຺ຎາເຓ ວາ ປນ ນ ປຕິຏ຺ຐາຕິ ຣູປາທີນໍ ອວິປຣີຕສຠາວມຕ຺ເຕ ອຏ຺ຐຕ຺ວາ ສຍໍ ສມາໂຣປິຕສ຺ສ ເຕສຸ ປຣິກປ຺ປນາມຕ຺ຕສິທ຺ຘສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ອາກາຣສ຺ສ ອຠິນິເວສນໂຕ. ເຕເນວາຫ ‘‘ຕໂຕ ອຎ຺ຎໍ ກຕ຺ວາ’’ຕິ. ຕໂຕ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘໂຕ. ເວທນາທໂຍປິ ຫິ ເກຈິ ທິຏ຺ຐິຄຕິກາ ອນິຈ຺ຈາຕິ ປສ຺ສນ຺ຕີຕິ. ຕໂຕຕິ ວາ ສຣີຣສງ຺ຂາຕຣູປກ຺ຂນ຺ຘໂຕ. ‘‘ອຎ຺ຎໍ ຊີວໍ ອຎ຺ຎໍ ສຣີຣ’’ນ຺ຕິ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂຫຕີຕິ ຠວຕິ ສສ຺ສຕໍ ອຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຎ຺ຎນ຺ຕິ ພ຺ຣຫ຺ມອິສ຺ສຣາທິໂຕ ອຎ຺ຎໍ.

ອຣູປຠໂວ ວິຍ ຣູປຣາຄປ຺ປຫາເນນ ຣູປຠໂວ ກາມຣາຄປ຺ປຫາເນນ ປຕ຺ຕພ຺ໂພ. ຣູປີພ຺ຣຫ຺ມານຎ຺ຈ ປຎ຺ຈກາມຄຸຓິໂກ ຣາໂຄ ປຫີຍຕິ, ນ ວິມານາທີສຸ ຣາໂຄຕິ ໂສ ອກາມຣາໂຄຕິ ກຕ຺ວາ ກາມາສໂວ ນ ໂຫຕີຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ. ຏີກາກາເຣຫິ ປນ ກາມາສວຠວາສວວິນິມຸຕ຺ຕໂລຠາຠາວທສ຺ສເນນ ຣູປີພ຺ຣຫ຺ມານໍ ວິມານາທິຣາຄສ຺ສປິ ກາມຈ຺ຉນ຺ທາທິຠາວໂຕ ທິຏ຺ຐິວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕຣູປາຣູປຠວຣາຄວິນິມຸຕ຺ໂຕ ສພ຺ໂພ ໂລໂຠ ກາມາສໂວຕິ ທສ຺ສິໂຕ. ຕຕ຺ຖ ຍຸຕ຺ຕໍ ວິຈາເຣຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ສິຍາ ອາສວສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ກາມຣາເຄນ ຠວຣາເຄນ ວາ ສຫຸປ຺ປຕ຺ຕິຍໍ, ສິຍາ ອາສວວິປ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ຕທຎ຺ຎຣາເຄນ ສຫຸປ຺ປຕ຺ຕິຍໍ, ‘‘ຈຕູສຸ ທິຏ຺ຐິຄຕາ’’ຕິອາທິປາຬິຍາ ອຠາວທສ຺ສເນນ ກາມາສວຠວາສວວິນິມຸຕ຺ຕໂລຠາຠາວໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ‘‘ກາມາສໂວ’’ຕິອາທິປາຬິທສ຺ສເນນ ທິຏ຺ຐິຣາຄສ຺ສ ກາມາສວຠາວໍ ສາເຘຕິ. ປຫາຕພ຺ພທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິ ປຫາຕພ຺ພຕາທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ປຫາເນຕິ ປຫານນິມິຕ຺ຕໍ.

໑໑໒໑. ຊາຕິຍາຕິ ຂຕ຺ຕິຍສຠາວາທິຊາຕິສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ. ໂຄຕ຺ເຕນາຕິ ໂຄຕມໂຄຕ຺ຕາທິອຸກ຺ກຏ຺ຐໂຄຕ຺ເຕນ. ໂກລປຸຕ຺ຕິເຍນາຕິ ມຫາກຸລຠາເວນ. ວຓ຺ຓໂປກ຺ຂຣຕາຍາຕິ ວຓ຺ຓສມ຺ປນ຺ນສຣີຣຕາຍ. ‘‘ໂປກ຺ຂຣ’’ນ຺ຕິ ຫິ ສຣີຣໍ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ. ມານໍ ຊປ຺ເປຕີຕິ ມານໍ ປວຕ຺ເຕຕິ ກໂຣຕິ. ປວຕ຺ໂຕ ມາໂນ ປວຕ຺ຕມາໂນ. ປຸຄ຺ຄລວິເສສນ຺ຕິ ເສຍ຺ຍສ຺ສ ເສຍ຺ໂຍຕິອາທິເຠທໍ ປຸຄ຺ຄລວິເສສໍ. ເສຍ຺ຍໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕມາໂນ ເສຍ຺ຍມາໂນ. ຕິຓ຺ຓນ຺ຕິ ເສຍ຺ຍສ຺ສ ເສຍ຺ຍາທີນໍ ຕິຓ຺ຓໍ ‘‘ເສຍ຺ໂຍຫມສ຺ມີ’’ຕິອາທິນາ ອຎ຺ຎໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ອນິສ຺ສາຍ ວຸຕ຺ຕານໍ. ເສຍ຺ຍາທິວເສນ ອຕ຺ຕໂນ ມນນໍ ປຄ຺ຄໂຫ ມາໂນ, ຕສ຺ສ ກຣຓໍ ເສຍ຺ໂຍຫມສ຺ມີຕິອາທິປວຕ຺ຕິເຍວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເສຍ຺ໂຍຕິ ອາທິກິຈ຺ຈກຣຓ’’ນ຺ຕິ.

໑໑໔໐. ສພ຺ໂພປິ ໂລໂຠ ອຠິຊ຺ຌາສຠາໂວຕິ ອຠິຊ຺ຌາ ອາສວທ຺ວຍສຠາວາ, ກາມຣາໂຄ ກາມາສວສຠາໂວ ເອວາຕິ ອາສວທ຺ວຍເອກາສວຠາໂວ ອຠິຊ຺ຌາກາມຣາຄານໍ ວິເສໂສ ວຸຕ຺ໂຕ. ນ ອຠິຊ຺ຌາ ຈ ຘມ຺ມາ ຐເປຕ຺ວາ ທິຏ຺ຐິໍ ອວິຊ຺ຊຎ຺ຈ ໂນອາສວສຠາວາ. ອຠິຊ຺ຌາ ຈ ອາສວທ຺ວຍສຠາວາ ເອວ, ນອຠິຊ຺ຌາສຠາໂວ ຈ ໂລໂຠ ນຕ຺ຖີຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ‘‘ໂນອາສວໂລຠສ຺ສ ສພ຺ຠາໂວ ວິຈາເຣຕພ຺ໂພ’’ຕິ ອາຫ. ຄຓນາຍ ເຫຕຸຍາ ສຕ຺ຕາຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຎ຺ຫາວາຣປາຐໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ‘‘ອາສໂວ ຘມ຺ໂມ ອາສວສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ເຫຕຸປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ. ອາສໂວ ຘມ຺ໂມ ໂນອາສວສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ. ອາສໂວ ຘມ຺ໂມ ອາສວສ຺ສ ຈ ໂນອາສວສ຺ສ ຈ. ໂນອາສໂວ ຘມ຺ໂມ ໂນອາສວສ຺ສ. ໂນອາສໂວ ຘມ຺ໂມ ອາສວສ຺ສ. ໂນອາສໂວ ຘມ຺ໂມ ອາສວສ຺ສ ຈ ໂນອາສວສ຺ສ ຈ. ອາສໂວ ຈ ໂນອາສໂວ ຈ ຘມ຺ມາ ໂນອາສວສ຺ສ ເຫຕຸປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໓.໓.໑໖) ອິເມສໍ ວາຣານໍ ວເສນ ‘‘ຄຓນາຍ ສຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຍທິ ໂນອາສວສຠາໂວປິ ໂລໂຠ ສິຍາ, ທິຏ຺ຐິສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວເສນ ‘‘ອາສໂວ ຈ ໂນອາສໂວ ຈ ຘມ຺ມາ ໂມຫຍຖາວຸຕ຺ຕໂລຠາ ອາສວສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ທິຏ຺ຐິຍາ ເຫຕຸປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ ສຕ຺ຕໂມ, ປາຬິຍໍ ອາຄຕໍ ສຕ຺ຕມໍ ອຏ຺ຐມໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ອາສໂວ ຈ ໂນອາສໂວ ຈ ຘມ຺ມາ ອາສວສ຺ສ ຈ ໂນອາສວສ຺ສ ຈ ຘມ຺ມສ຺ສ ເຫຕຸປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ ນວໂມ ປຎ຺ໂຫ ວຸຈ຺ເຈຍ຺ຍ, ນ ປນ ວຸຕ຺ໂຕຕິ. ເອວໍ ທິຏ຺ຐິສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໂລຠສ຺ສ ໂນອາສວຠາວາຠາວໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິຕຣສ຺ສປິ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ທິຏ຺ຐິວິປ຺ປຍຸຕ຺ເຕ ຈາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໑໑໖໒. ຍຖາຣູເປ ຣູປປ຺ປພນ຺ເຘ ວຕ຺ຕມາເນ ປຸຄ຺ຄໂລ ຄຈ຺ຉຕິ ຕິຏ຺ຐຕິ ນິສີທຕີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕຖາ ວິສທຣູປສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອິຣິຍາປຖູປຕ຺ຖມ຺ຠກໍ. ຕໍ ປນ ກຸສລໂຕ ກິຣິຍໂຕ ຈ ປຎ຺ຈມຊ຺ຌານຈິຕ຺ຕໍ ອຠິຎ຺ຎາປ຺ປຕ຺ຕໍ ອປ຺ປຕ຺ຕຎ຺ຈ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ສຕ຺ຕປຎ຺ຎາສ ຊວນານິ ໂວຏ຺ຐພ຺ພນຎ຺ຈາຕິ ອຏ຺ຐປຎ຺ຎາສວິຘໍ. ສຫຊາຕຘມ຺ມານໍ ອກມ຺ມຎ຺ຎຠາວກຣຕ຺ຕາ ຖິນມິທ຺ຘສຫຄຕຈິຕ຺ຕໍ ວິສທານິ ຣູປານິ ນ ສມຸຏ຺ຐເປຕິ ນ ອຸປຕ຺ຖມ຺ເຠຕິ ຈາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອິຣິຍາປຖໍ ສນ຺ຘາເຣຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ.

໑໑໖໓. ວິປກ຺ເຂປິ ຠາວໂຕ ອເນກນ຺ຕິກຕ຺ຕາ ຣູປຕ຺ຕາສາຘກຕ຺ຕໍ. ຄຣຸຠາວປ຺ປຕ຺ຕິ ລຫຸຕາວິຣໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ສຕິປິ ອຎ຺ເຎສມ຺ປິ ອກຸສລາທີນໍ ລຫຸຕາວິຣເຫ ຖິນມິທ຺ຘານໍ ເອກນ຺ຕໂຕ ລຫຸຕາປຏິປກ຺ຂຕ຺ຕາ ກາຣຓານຸຣູປຕ຺ຕາ ຈ ຜລສ຺ສ ‘‘ຖິນມິທ຺ຘສມຸຏ຺ຐິຕຣູເປຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ຊາຄຣ…ເປ… ສນ຺ຕຕິນ຺ຕິ ເອເຕນ ນາມກາເຍ ສຸປນສ຺ສ ອສິທ຺ຘຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ມິທ຺ຘສ຺ສ ຜລຕ຺ຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ມິທ຺ຘໍເຍວ ນິທ຺ທາກາຣຓນ຺ຕິ ນາຍໍ ນິຍໂມ ອິຈ຺ຉິໂຕ, ນິທ຺ທາກາຣຓເມວ ປນ ມິທ຺ຘນ຺ຕິ ນິຍໂມ ອິຈ຺ຉິໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຕຖາ ຫິ ຂີຓາສວານໍ ນິທ຺ທາຍ ມິທ຺ຘໂຕ ອຎ຺ຎໍ ກາຣຓໍ ກຣຊກາຍສ຺ສ ທຸພ຺ພລຠາໂວ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ທສ຺ສິໂຕຕິ.

ຉາທນໍ, ອວຕ຺ຖຣຓໍ ວາ ໂອນາໂຫ, ໂສ ຣູປສ຺ເສວ ສຠາໂວຕິ ປຣສ຺ສ ອາສງ຺ກໍ ມນສິ ກຕ຺ວາ ອາຫ ‘‘ເຕນ ສຫ ວຸຕ຺ຕາ ໂອນາຫປຣິໂຍນາຫາ ຈາ’’ຕິ. ອສງ຺ໂກຈວເສນ ວິສທາ ປວຕ຺ຕິ ວິປ຺ຜາຣິກຠາໂວ. ອາວຣຓຠາໂວ ວິຍາຕິ ເອເຕນ ອາວຣຓສຠາວຕ຺ເຕປິ ມິທ຺ຘສ຺ສ ຕພ຺ພິຘຸໂຣ ອນຎ຺ຎສາຘາຣຓຕ຺ຕາ ໂອນຫນາທິຠາໂວຕິ ທສ຺ເສຕິ. ສາມຎ຺ຎຎ຺ຫິ ປຎ຺ຈນ຺ນມ຺ປິ ກາມຈ຺ຉນ຺ທາທີນໍ ອາວຣຓສຠາໂວຕິ ອາວຣຓຠາວສທິສສ຺ສ ໂອນຫນາທິຠາວສ຺ສ ນາມກາເຍ ລພ຺ຠມານສ຺ສ ຄຫິຕຕາຕິ ເອຕ຺ຖາຘິປ຺ປາໂຍ.

ປານນ຺ຕິ ອນຸໂຍໂຄຕິ ຈ ຕໍກິຣິຍາສາຘິກາ ເຈຕນາ ອຘິປ຺ເປຕາຕິ ສຸຣາປານສ຺ສ ສຸຣາ…ເປ… ໂຍຄສ຺ສ ຈ ອກຸສລຠາເວນ ອຸປກ຺ກິເລສທຸພ຺ພລີກຣຓຠາໂວ ຍຸຕ຺ໂຕຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ‘‘ສຸຣາເມຣຍສ຺ສ ອຊ຺ໂຌຫຣຓໍ ປານໍ ປມາທຏ຺ຐານານຸໂຍໂຄ ຈາ’’ຕິ ປຣສ຺ສ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ນີວຣຓໍ ຫຸຕ຺ວາ ວາຕິອາທິນາ ອິທໍ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ນີວຣຓສຠາວານໍ ນີວຣຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຠາວທສ຺ສນປຣາຍ ໂຈທນາຍ ນີວຣຓນ຺ຕິ ກຕ຺ຖຈິ ອທິຏ຺ຐປໂຍຄສ຺ສ ອສມ຺ປຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ຣູປສ຺ສ ຍຖາລາຠໂຕ ຄຫຓໍ ຎາໂຍເຍວ ນ ໂຫຕິ, ສິທ຺ຘນີວຣຓຠາວສມ຺ປຍຸຕ຺ຕສຠາວານໍເຍວ ປນ ຄຫຓນ຺ຕິ ຕໍສຠາວາ ອຣູປຘມ຺ມາເຍວ ທສ຺ສິຕາ, ນ ຣູປນ຺ຕິ ຖິນໍ ວິຍ ມິທ຺ຘມ຺ປິ ອຣູປເມວາຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕີ’’ຕິ. ຍນ຺ຕິ ເຍນ ວຈເນນ. ອສມ຺ຠວວຈນໂຕຕິ ອສມ຺ຠວວຈນຠາວໂຕ.

ເຕນາຕິ ເຕນ ຣູປາຣມ຺ມຓສ຺ສ ຉນ຺ທຣາຄສ຺ສ ປຫານວຈເນນ. ຣູປປ຺ປຫານໂຕ ອຎ຺ໂຎຕິ ກຕ຺ວາ ຣູເປ ຉນ຺ທຣາຄປ຺ປຫານໍ ‘‘ອຎ຺ໂຎ ກາໂຣ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ອຎ຺ຎຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິທນ຺ຕິອາທິນາ ‘‘ຕໍ ປຊຫຖາ’’ຕິ ປາຬິຍາ ນ ນິປ຺ປຣິຍາຍປ຺ປຫານໍ ອຘິປ຺ເປຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອຣູປສ຺ເສວ ຍຸຊ຺ຊຕີຕິ ສຸທຸທ຺ທສໍ ທູຣງ຺ຄມາທິປ຺ປວຕ຺ຕກໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ອຣູປຘມ຺ໂມເຍວ ວິພນ຺ຘິຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເຈຕໂສ ປຣິຍຸຏ຺ຐານນ຺ຕິ ກຸສລຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຄຫຓໍ. ນີວຣຓານິ ຫິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານານິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕຸໍ ອປ຺ປທາເນນ ກຸສລວາຣໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕີຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ຄຫຓຎ຺ເຈຕ຺ຖ ປຣິຍຸຏ຺ຐານໍ ‘‘ໂຈຣາ ມຄ຺ເຄ ປຣິຍຸຏ຺ຐິໍສູ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ.

໑໑໗໖. ອຸທ຺ຘຈ຺ຈໍ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈຎ຺ຈ ສຫ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຸທ຺ເທສປຸຈ຺ຉານິຄມເນ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍໍ ປນ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈສ຺ສ ກຸກ຺ກຸຈ຺ເຈນ ວິນາຠາວກາຣຓໍ ວຕ຺ວາ ‘‘ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ‘‘ນີວຣຓາ ເຈວ ນີວຣຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ຈາ’’ຕິ ປທສ຺ສ ນິທ຺ເທເສ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈານໍ ວິສຸໍ ນິທ຺ທິຏ຺ຐຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກາມຈ຺ຉນ຺ທສ຺ສ ອຸກ຺ກຏ຺ຐນີວຣຓຕາ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍຠາໂວ. ໂສ ຫິ ຣູປຣາຄາຣູປຣາຄປ຺ປກາຣກາມຈ຺ຉນ຺ທໍ ອຸປາທາຍ ຕໂຕ ຕິພ຺ພກິຈ຺ຈຕາຍ ‘‘ອຸກ຺ກຏ຺ຐນີວຣຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ກາມຈ຺ຉນ຺ທນີວຣຓນ຺ຕ຺ເວວ ໂລໂຠ ວຸຕ຺ໂຕ, ນ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ. ກາມຈ຺ຉນ຺ທນີວຣຓສ຺ສ ຈ ອນວເສສໂຕ ອນາຄາມິມຄ຺ເຄນ ປຫາເນ ວຸຈ຺ຈມາເນ ຈຕຸຕ຺ຖມຄ຺ຄວຊ຺ໂຌ ໂລໂຠ ອນີວຣຓສຠາໂວ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຍທິ…ເປ… ສິຍາ’’ຕິ. ໂນນີວຣໂຓ ຣູປຣາຄາຣູປຣາຄປ຺ປກາໂຣ ໂລຠຘມ຺ໂມ ນີວຣຓສ຺ສ ອວິຊ຺ຊາທິກສ຺ສ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ‘‘ໂນນີວຣໂຓ ຘມ຺ໂມ ນີວຣຓສ຺ສ ຈ ໂນນີວຣຓສ຺ສ ຈ ຘມ຺ມສ຺ສ. ນີວຣໂຓ ຈ ໂນນີວຣໂຓ ຈ ຘມ຺ມາ ນີວຣຓສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ. ນີວຣໂຓ ຈ ໂນນີວຣໂຓ ຈ ຘມ຺ມາ ໂນນີວຣຓສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ. ນີວຣໂຓ ຈ ໂນນີວຣໂຓ ຈ ຘມ຺ມາ ນີວຣຓສ຺ສ ຈ ໂນນີວຣຓສ຺ສ ຈ ຘມ຺ມສ຺ສ ເຫຕຸປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໓.໘.໒໕) ອິເມ ປຎ຺ເຫ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຈຕ຺ຕາຣີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ນີວຣຓປທມູລການໍ ຕິຓ຺ຓໍ ໂນນີວຣຓມູລກສ຺ສ ເອກສ຺ສ ວເສນ. ນີວຣຓໂນນີວຣຓຕທຸຠຍມູລການໍ ປນ ຕິຓ຺ຓໍ ຕິຓ຺ຓໍ ວເສນ ນວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາຕິ ຍຖາທສ຺ສິຕນຍາຍ ປາຬິຍາ ອຠາວາ ໂນນີວຣຓໂລຠາຠາວາ.

໑໒໑໙. ເຕເນວາຕິ ປຸຣິມທິຏ຺ຐິອາກາເຣເນວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາເນນ. ທິຏ຺ຐິຄຕິເກຫິ ວຸຈ຺ຈມານານໍ ‘‘ນິຈ຺ຈໍ ສຸຠ’’ນ຺ຕິ ເອວມາທິວຈນານໍ, ທິຏ຺ຐິຣຫິເຕຫິ ວຸຈ຺ຈມານານໍ ຄຄນກຸສຸມາທິໂລກໂວຫາຣວຈນານຎ຺ຈ ວຕ຺ຖູນິ ວາຈາວຕ຺ຖຸມຕ຺ຕານີຕິ ອາຫ ‘‘ວາຈາ…ເປ… ວາ’’ຕິ.

໑໒໒໑. ຈິຕ຺ເຕນ ປຣໂລເກ ຐິໂຕຕິ ຍສ຺ມິໍ ໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິວເສນ ສຍໍ ຐິໂຕ, ຕໂຕ ອຎ຺ຎໍ ໂລກໍ ປຣໂລໂກຕິ ຈິຕ຺ເຕນ ຄເຫຕ຺ວາ ຐິໂຕ.

໑໒໓໖. ນ ຫິ ປຸຣິເມຫີຕິອາທິນາ ປຐມມຄ຺ຄາທີຫິ ສມຸຄ຺ຆາຏິຕອປາຍຄມນີຍຠາວາທິກາ ເອວ ຣາຄາທໂຍ ທຸຕິຍມຄ຺ຄາທີຫິ ປຫີຍນ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ.

໑໒໘໗. ອຸປຏ຺ຐິເຕປິ ທຸຄ຺ຄຕິນິມິຕ຺ຕາທິເກ ນ ຕຖາ ຕິພ຺ໂພ ໂລໂຠ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຍຖາ ສຸຄຕິນິມິຕ຺ຕາທິເກຕິ ອາຫ ‘‘ພລວນິກນ຺ຕິວິຣເຫນາ’’ຕິ.

໑໓໐໑. ເອກສ຺ມິໍ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາເທ ອຸປ຺ປນ຺ນານໍ ວິຍ ເອກສ຺ມິໍ ສນ຺ຕາເນ ອຸປ຺ປນ຺ນານມ຺ປິ ສຫປວຕ຺ຕິປຣິຍາໂຍ ອຕ຺ຖີຕິ ປຫາເນກຏ຺ເຐນ ຣາຄຣເຓນ ວິຈິກິຈ຺ຉຸທ຺ຘຈ຺ຈສຫຄຕໂມຫສ຺ສ ສຣຓຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ອຸທ຺ຘຈ຺ຈວິຈິກິຈ຺ຉາຫິ ໂຍ ໂມໂຫ ສຫຊາໂຕ ຠເວ, ໂສປິ ຣາເຄນ ສຣໂຓ ປຫາເນກຏ຺ຐຠາວໂຕຕິ. ໂລຠໂທສໂມຫຕເທກຏ຺ຐກິເລສຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕກ຺ຂນ຺ຘຕໍສມຸຏ຺ຐານກມ຺ມເຠທໂຕ ສພ຺ພສ຺ສປິ ອກຸສລສ຺ສ ສງ຺ຄຫຓວເສນ ປວຕ຺ໂຕ ສຣຓປທນິທ຺ເທໂສ ອຣຓວິຠງ຺ຄສຸຕ຺ເຕນປິ ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸ ສໍສນ຺ທຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຣຓວິຠງ຺ຄສຸຕ຺ເຕ’’ຕິອາທິມາຫ. ຍໍ ປນ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ສມ຺ປໂຍຄປ຺ປຫາເນກຏ຺ຐຠາວທີປເນນ ຣາຄາທີນໍ ສພ຺ເພສໍ ວາ ອກຸສລຘມ຺ມານໍ ສຣຓຠາວທສ຺ສນໍ, ຕໍ ປາຬິຍາ ຍຖາທສ຺ສິຕຘມ຺ມານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສຣຓຠາວທສ຺ສນປຣໍ, ຕທຎ຺ຎຘມ຺ມານໍ ສຣຓຠາວປຏິເສຘນປຣນ຺ຕິ ອຣຓວິຠງ຺ຄສຸຕ຺ຕວິໂຣໂຘຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ສຸຕ຺ຕນ຺ຕເທສນາຍ ວາ ປຣິຍາຍກຖາຠາວໂຕ ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕ ສຣຓຠາໂວ ວິຍ ອຣຓຠາໂວປິ ອກຸສລຘມ຺ມານໍເຍວາຕິ ຕຖາປວຕ຺ຕາຍ ອຏ຺ຐກຖາຍ ນ ໂກຈິ ສຸຕ຺ຕວິໂຣໂຘຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິກທຸກນິກ຺ເຂປກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໓໑໓. ອຫໍ-ສທ຺ເທນ ເຫຕຸຠູເຕນ ໂຍ ອຕ຺ໂຖຕິ ເອຕ຺ຖ ອຫໍ-ສທ຺ໂທ ອຕ຺ໂຖຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ອຕ຺ຖາວໂພຘນຕ຺ໂຖ ຫິ ສທ຺ທປ຺ປໂຍໂຄ. ອຕ຺ຖປຣາຘີໂນ ເກວໂລ ອຕ຺ຖປທຕ຺ຖໂກ, ໂສ ປທຕ຺ຖວິປຣິເຍສກາຣິນາ ປນ ອິຕິ-ສທ຺ເທນ ປຣໂຕ ປຍຸຕ຺ເຕນ ສທ຺ທປທຕ຺ຖໂກ ຊາຍຕິ ຍຖາ ຄາວີຕິ ອຍມາຫາຕິ ໂຄ-ສທ຺ທໍ ອາຫາຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ເຕນ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິວິກາຣສຫິໂຕ ສທ຺ໂທ ປຎ຺ຎຕ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ໂວຫາໂຣ ໂລກິຍໂສເຕ ປຏິຫຎ຺ຎຕີ’’ຕິອາທິນາ (ກຖາ. ໓໔໗) ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ວຈນຠາວໍ ສາຘຍຕິ. ອຎ຺ຎຖາຕິອາທິນາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ອສທ຺ທສຠາວຕ຺ເຕ ໂທສມາຫ. ອຘິວຈນາທິຕາ ສິຍາ, ຕຖາ ຈ ອຘິວຈນາທີນໍ ອຘິວຈນປຖາທິໂຕ ວິເສໂສ ນ ສິຍາຕິ ທຸໂກເຍວ ນ ສມ຺ຠເວຍ຺ຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ສກສນ຺ຕຕິປຣິຍາປນ຺ເນ ຣູປາທໂຍ ຘມ຺ເມ ສມູຫໂຕ ສນ຺ຕານໂຕ ຈ ເອກຕ຺ຕວເສນ ຄເຫຕ຺ວາ ອຫນ຺ຕິ ໂວຫຣິຍມານາ ອຸປາທາປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ສງ຺ຂາຍຕິ ໂວຫຣີຍຕີຕິ ສງ຺ຂາຕິ ອຘິປ຺ເປຕາ. ຕຖາ ເສເສສຸ ຍຖາສມ຺ຠວໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເຕເນວາຫ ‘‘ທຕ຺ໂຕຕິ ເອຕ຺ຕາວຕາ ສຕ຺ຕປຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ອຸປາທາປຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕຸ’’ນ຺ຕິອາທິ. ປທຕ຺ຖສ຺ສາຕິ ອຫໍ-ສທ຺ທາທິປທາຠິເຘຍ຺ຍສ຺ສ, ປຣມຕ຺ຖສ຺ສ ວາ. ອຘິວຈນໍ ສທ຺ໂທຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ‘‘ວທນ຺ເຕນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂສ ຫິ ອຕ຺ຕນາ ຎາເປຕພ຺ພມຕ຺ຖໍ ສຍໍ ຎາໂຕ ເອວ ຎາເປຕີຕິ ອຄ຺ຄຫິຕສມ຺ພນ຺ຘສ຺ສ ນ ສທ຺ໂທ ອຕ຺ຖປ຺ປກາສນສມຕ຺ໂຖຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຸພ຺ເພ ຄຫິຕສຎ຺ເຎນາ’’ຕິ. ວິເສເສນ ຎາຍຕີຕິ ສມຎ຺ຎາຕິ ສໍ-ສທ຺ທສ຺ສ ວິເສສຕ຺ຖຕໍ ອາຫ.

ກຣີຍຕີຕິ ອິທໍ ອິມສ຺ສຕ຺ຖສ຺ສ ອຘິວຈນນ຺ຕິ ເອວໍ ນິກ຺ຂິປີຍຕິ. ນາມຠູຕໍ ວຈນເມວ ຕໍ ຕໍ ອຕ຺ຖໍ ນິທ຺ຘາເຣຕ຺ວາ ສເຫຕຸກໍ ກຕ຺ວາ ວທຕິ ພ຺ຍຎ຺ຊຍຕິ ຈາຕິ ອາຫ ‘‘ນາມມິຈ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ. ເຕເນວາຫ ‘‘ນ ຫິ ປຖວີ’’ຕິອາທິ. ປຖວີສງ຺ຂາຕນ຺ຕິ ປຖວີ-ສທ຺ທາຠິເຘຍ຺ຍໍ.

ອາຈຣິຍາຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍ ສໍວຓ຺ຓນກາ ອາຈຣິຍາ, ນ ອຏ຺ຐກຖາຈຣິຍາຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ວທຕິ. ມາຕິກາຍນ຺ຕິ ມາຕິກາວຓ຺ຓນາຍໍ. ເຕນາຕິ ມາຕິກາວຓ຺ຓນາວຈເນນ. ອິມິສ຺ສາ ປາຬິຍາ ອຏ຺ຐກຖາຍ ຈ ອຕ຺ຖທສ຺ສນສ຺ສ ເອຕສ຺ສ ຍຖາວຸຕ຺ຕສ຺ສ ອາຈຣິຍວາທສ຺ສ ວິໂຣໂຘ ສິຍາ, ຕເມວ ວິໂຣຘໍ ‘‘ນ ຫີ’’ຕິອາທິນາ ວິວຣຕິ. ຕຕ຺ຖ ອຘິວຈນປຖາທິຠາເວນ ວຸຕ຺ຕານໍ ຘມ຺ມານໍ ປກາສກສ຺ສ ສຠາວສ຺ສ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິວິກາຣສຫິຕສທ຺ທສ຺ເສວ ວຈນມຕ຺ຕໍ ອຘິກາຣໍ ກຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕິອາທິ ຍຸຊ຺ຊຕິ, ນ ອສຠາວສ຺ສາຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ‘‘ອຸປ຺ປາທວຍກິຈ຺ຈຣຫິຕສ຺ສາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອນິທ຺ຘາຣິຕສຠາວສ຺ສາຕິ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ອນຸປລທ຺ຘສຠາວສ຺ສ.

ທຸວິຘາຕິ ປຎ຺ຎາປນປຎ຺ຎາປິຕພ຺ພເຠທໂຕ ທຸວິຘາ. ຍຖາວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣາຕິ ອຸປ຺ປາທວຍກິຈ຺ຈຣຫິຕາຕິອາທິປ຺ປກາຣາ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປຸຄ຺ຄລປຎ຺ຎຕ຺ຕິວຓ຺ຓນາຍໍ. ນນຸ ຈ ຕຕ຺ຖ ອຸປນິຘາປຎ຺ຎຕ຺ຕິອາທໂຍ ອປຣາປິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິໂຍ ວຸຕ຺ຕາ, ອຖ ກສ຺ມາ ‘‘ຉ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິໂຍວ ວຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ? ສຈ຺ຈໍ ວຸຕ຺ຕາ, ຕາ ປນ ວິຊ຺ຊມານປຎ຺ຎຕ຺ຕິອາທີສຸ ຉສຸ ເອວ ອນ຺ໂຕຄຘາຕິ ‘‘ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວິຊ຺ຊມານປຎ຺ຎຕ຺ຕິອາທໂຍ ຉ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິໂຍວ ວຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕຕ຺ຖ ຣູປາທິ ວິຍ ອວິຊ຺ຊມານຕ຺ຕາ ປຎ຺ຎາປິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ຈ ອວິຊ຺ຊມານປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ອວິຊ຺ຊມານສ຺ສ ຈ ສຕ຺ຕຣຖາທິອຕ຺ຖສ຺ສ ປຎ຺ຎາປນໂຕ ອວິຊ຺ຊມານປຎ຺ຎຕ຺ຕີຕິ ເອວໍ ອວິຊ຺ຊມານປຎ຺ຎຕ຺ຕິວຈເນນ ຍຖາວຸຕ຺ຕາ ທຸວິຘາປິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ສງ຺ຄຫິຕາຕິ ອາຫ ‘‘ອວິຊ຺ຊມານ…ເປ… ວຸຕ຺ຕາ’’ຕິ. ອິຕເຣຫີຕິ ວິຊ຺ຊມານປຎ຺ຎຕ຺ຕິອາທີຫິ ອວເສເສຫິ ປຎ຺ຈຫິ, ຣູປເວທນາທີນໍ ສຕ຺ຕຣຖາທີນຎ຺ຈ ອຕ຺ຖານໍ ປກາເຣຫິ ຎາປນໂຕ ຕໍຕໍວາຈໂກ ສທ຺ໂທເຍວ ວິສຍເຠທໂຕ ວິຊ຺ຊມານປຎ຺ຎຕ຺ຕິອາທິເຠທາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ສງ຺ຂາທີຫິ ທສຫິ ປເທຫິ ວຸຕ຺ຕາຕິ ອຍໍ ປຸຣິໂມ ອຕ຺ໂຖ, ໂສ ຈ ຍຖາຣຸຕວເສເນວ ປາຬິຍາ ວິຎ຺ຎາຍມານຕ຺ຕາ ‘‘ປາຬິອນຸຄໂຕ ອຸຊຸໂກ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ໂຕ. ຍທິ ຈາຕິອາທີສຸ ສຕ຺ຕາທິກາ ຍຖາວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣາ ອຸປາທາປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ຍທິ ອວິຊ຺ຊມານປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ສາ ອຕ຺ຖີຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພາ. ອວິຊ຺ຊມານາ ຈ ສາ ປຎ຺ຎາປິຕພ຺ພໂຕ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ຈາຕິ ເຕສໍ ອາຈຣິຍານໍ ລທ຺ຘີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອິທານິ ຕສ຺ສາ ລທ຺ຘິຍາ ວເສນ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິປຖາຕິ ວຸຕ຺ຕຘມ຺ມານມ຺ປິ ວິຊ຺ຊມານປຎ຺ຎຕ຺ຕິຠາວາປຕ຺ຕິໂຈທເນນ ຕຕ຺ຖ ໂທສໍ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ຍຖາ ຈາ’’ຕິອາທິນາ. ຕໂຕຕິ ຍສ຺ມາ ອວິຊ຺ຊມານຕ຺ຕາ ປຎ຺ຎາປິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ຈ ສຕ຺ຕຣຖາທີນໍ ອວິຊ຺ຊມານປຎ຺ຎຕ຺ຕິຠາໂວ ວິຍ ວິຊ຺ຊມານຕ຺ຕາ ປຎ຺ຎາປິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ຈ ສພ຺ເພສໍ ສຠາວຘມ຺ມານໍ ວິຊ຺ຊມານປຎ຺ຎຕ຺ຕິຠາໂວ ອາປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

‘‘ອຖາ’’ຕິອາທິນາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິປຖນິທ຺ເທສໂຕ ວິສິຏ຺ຐສ຺ສ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຘມ຺ມນິທ຺ເທສສ຺ສ ສຍເມວ ກາຣຓມາສງ຺ກຕິ. ‘‘ນາປີ’’ຕິອາທິນາ ຕສ຺ສ ກາຣຓສ຺ສ ອສິທ຺ຘຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ປຸຣິໂສຕິ ສງ຺ຂາ’’ຕິອາທີສຸ ສງ຺ຂາທໂຍປິ ນາມາທີຫິ ອຕ຺ຖໂຕ ອວິສິຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ອາຫ ‘‘ສງ຺ຂາທິສທ຺ທານໍ ສມານຕ຺ຖຕ຺ຕາ’’ຕິ. ວຈນຄ຺ຄຫຓໍ ວຈນຸຈ຺ຈາຣຓໍ. ອຎ຺ຎສ຺ສາຕິ ນາມປຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ເຕສນ຺ຕິ ສງ຺ເກຕຄ຺ຄຫຓວຈນຄ຺ຄຫຓານໍ. ອສມຕ຺ຖຕາ ນ ສມ຺ຠວຕີຕິ ໂຍຊນາ. ຕເມວ ອສມ຺ຠວໍ ‘‘ຍທິ ຫີ’’ຕິອາທິນາ ວິວຣຕິ. ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາຕິ ນາມປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ. ປຎ຺ຎຕ຺ຕິປຎ຺ຎາປເນຕິ ຍາຍ ນາມປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ອຸປາທາຍປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ຣູປາທໂຍ ຈ ປຎ຺ຎາປີຍນ຺ຕິ, ຍາ ຈ ໂສຕທ຺ວາຣວິຎ຺ຎາຓສນ຺ຕານານນ຺ຕຣມຸປ຺ປນ຺ເນນ ຄຫິຕປຸພ຺ພສງ຺ເກເຕນ ມໂນທ຺ວາຣວິຎ຺ຎາຓສນ຺ຕາເນນ ຄຍ຺ຫຕິ, ສາ ອຍໍ ນາມາຕິ ຕສ຺ສາ ປຎ຺ຎາປເນ ອສງ຺ກຣໂຕ ຐປເນ. ອຖ ວາ ໂສຕທ຺ວາຣວິຎ຺ຎາຓສນ຺ຕານານນ຺ຕຣມຸປ຺ປນ຺ເນນ ມໂນທ຺ວາຣວິຎ຺ຎາຓສນ຺ຕາເນນ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ຄາຫາປເນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທເນ. ຕສ຺ສາ ອຎ຺ຎາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພາ ສິຍາຕິ ຕສ຺ສາ ນາມປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ຎາປເນ ສງ຺ເກຕຄ຺ຄຫຓວຈນຄ຺ຄຫຓານໍ ສຫກາຣີກາຣຓຠູຕາ ອຎ຺ຎາ ນາມປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ອຕ຺ຖີຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພາ ອນຸຎ຺ຎາຕພ຺ພາ ສິຍາ. ຕໂຕ ອຕ຺ຖວິຊານນເມວ ນ ສິຍາຕິ ເກວລານິ ສງ຺ເກຕຄ຺ຄຫຓວຈນຄ຺ຄຫຓານິ ອຕ຺ຖປຎ຺ຎາປເນ ວິຍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຎາປເນປິ ອສມຕ຺ຖານິ, ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ຈ ຎາຕາເຍວ ເຕສໍ ສຫກາຣີກາຣຓໍ ຕໍຊານນຕ຺ຖໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິອນນ຺ຕຣປຣິກປ຺ປເນ ຈ ອນວຕ຺ຖານາປຕ຺ຕີຕິ ອຕ຺ຖາຘິຄມສ຺ສ ສມ຺ຠໂວ ເອວ ນ ຠເວຍ຺ຍ.

ສງ຺ເກໂຕ ຣູປາທີສຸ ນ ກິຎ຺ຈິ ໂຫຕິ, ຠູຕາທິນິມິຕ຺ຕໍ ຠາວນາວິເສສຎ຺ຈ ອຸປາທາຍ ໂວຫຣິຍມານາ ກສິຓາທິປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ວິຍ ຕໍ ຕໍ ສງ຺ເກຕິຕພ຺ພໍ ສງ຺ເກຕກຣຓຎ຺ຈ ອຸປາທາຍ ໂວຫາຣມຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ສ ຈ ປຎ຺ຎາປິກາ ນາມປຎ຺ຎຕ຺ຕີຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕໂທສາປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ນາປິ ສງ຺ເກຕຄ຺ຄຫຓ’’ນ຺ຕິ ອໂວຈ. ນນຸ ຈ ອຕ຺ຖວິຊານນາສມ຺ຠວໂຈທເນເນວ ສງ຺ເກຕຄ຺ຄຫຓາຠໂວປິ ທສ຺ສິໂຕຕິ? ສຈ຺ຈເມຕໍ, ສງ຺ເກເຕ ປນ ອາຈຣິຍານໍ ມຕິເຠໂທ ວິຊ຺ຊຕິ. ຕຕ຺ຖ ເອກປກ຺ຂິໂກ ອຍໍ ໂທໂສຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ຕສ຺ສ ວິສຸໍ ວຈນໍ ວຸຈ຺ຈມານາ ຣູປາທໂຍ ຘມ຺ມາວຈນຕ຺ຖາ ປຎ຺ຎາປິຕພ຺ພາ ຈ, ຕທຠິຘາຍໂກ ສທ຺ໂທ ປຎ຺ຎຕ຺ຕີຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ສພ຺ພໂວຫາໂຣ ສິຊ຺ຌຕີຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ‘‘ວຈນ…ເປ… ຊນໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ອາຫ. ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ວຈນຠາໂວ ສິທ຺ໂຘ ປຏິຫນນໂສຕພ຺ພຕາທີປກຕ຺ຕາ ເຕສໍ ປາຐານນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ‘‘ອຕ຺ຖິ ເກຈິ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ໂວຫາຣໍ ສຸຓນ຺ຕິ, ນິຣຸຕ຺ຕິປຏິສມ຺ຠິທາ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມຓາ’’ຕິ ເອວມາທິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ‘‘ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຘມ຺ມາ’’ຕິ ປທສ຺ສ ຍຖາວຸຕ຺ຕປຎ຺ຎຕ຺ຕິໂຍ ອຕ຺ໂຖຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ປກ຺ເຂ ມາຕິກາວຓ຺ຓນາຍ ວິໂຣໂຘ, ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ອວຸຕ຺ຕຕາ, ອິມິສ຺ສາ ປາຬິຍາ ອນນຸຄໂມ, ສພ຺ເພ ຘມ຺ມາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕີຕິ ນິທ຺ທິສິຕພ຺ພຕາ, ປຎ຺ຎຕ຺ຕິປຖປທສ຺ສ ນວຕ຺ຕພ຺ພຕາ, ອນວຕ຺ຖານາປຕ຺ຕິໂຕ ອຕ຺ຖວິຊານນາສມ຺ຠໂວຕິ ອເນເກ ໂທສາ, ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິວິກາຣສຫິຕສ຺ສ ປນ ສທ຺ທສ຺ສ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຠາເວ ຍຖາວຸຕ຺ຕໂທສາຠາໂວ ອເນເກສໍ ປາຐປ຺ປເທສານຎ຺ຈ ອນຸໂລມນໍ, ຕສ຺ມາ. ຕຕ຺ຖ ຍຸຕ຺ຕໍ ຄເຫຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນາຫ ‘‘ປາຬິ…ເປ… ຕພ຺ໂພ’’ຕິ.

ຍທິ ສຕ຺ຕາຕິອາທິນາ ສທ຺ທສ຺ສ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຠາເວ ອຏ຺ຐກຖາຍ ວິໂຣຘມາຫ. ເອວໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຠາເວ ຍທິ ສທ຺ທສ຺ສ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຠາໂວ, ຕສ຺ສ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ວິຊ຺ຊມານຕ຺ຕາ ຣູປາທິອຕ຺ຖສ຺ສ ຈ ປຎ຺ຎາປນໂຕ ວິຊ຺ຊມານປຎ຺ຎຕ຺ຕິຠາໂວ ເອວ ສິຍາ, ນ ອວິຊ຺ຊມານປຎ຺ຎຕ຺ຕິຠາໂວ. ນ ຫິ ເຕ ສຕ຺ຕາທໂຍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕີຕິ. ເອວຎ຺ຈ ອວິຊ຺ຊມານປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ອຠາໂວ ເອວ ສິຍາ. ວຸຕ຺ຕາ ຈ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ປ. ປ. ອຏ຺ຐ. ໑ ມາຕິກາວຓ຺ຓນາ) ‘‘ອວິຊ຺ຊມານປຎ຺ຎຕ຺ຕີ’’ຕິ. ອິຕໂຣ ວິສຍສ຺ສ ອວິຊ຺ຊມານຕ຺ຕາ ຕສ຺ສ ອວິຊ຺ຊມານປຎ຺ຎຕ຺ຕິຠາໂວຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕວິໂຣຘາຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອວິຊ຺ຊມານານ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ອິທານິ ສຕ຺ຕາທິວິສຍສ຺ສ ເກນຈິປິ ປຣິຍາເຍນ ອຕ຺ຖິຕາຍ ອຠາວທສ຺ສເນນ ຕພ຺ພິສຍາຍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ອວິຊ຺ຊມານປຎ຺ຎຕ຺ຕິຠາວໍເຍວ ວວຕ຺ຖເປຕິ ‘‘ອຍຎ຺ຈ ວາໂທ’’ຕິ. ວິຊ຺ຊມານາ ເອວ ສຕ຺ຕາທໂຍ ຣູປາທິສຠາວາຠາວວເສນ ‘‘ອວິຊ຺ຊມານາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ນ ສພ຺ພຖາ ອຠາວໂຕ. ຕຖາ ຫິ ຕຖາ ຕຖາ ປຎ຺ຎາປິຍມານຠາເວນ ວິຎ຺ຎາຍນ຺ຕີຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕຣູໂປ ວາໂທ ‘‘ຣູປໍ ອຕ຺ຖີຕິ? ເຫວຕ຺ຖິ ເຫວ ນຕ຺ຖີຕິ. ເສວຕ຺ຖິ ເສວ ນຕ຺ຖີຕິ. ນ ເຫວໍ ວຕ຺ຕພ຺ເພ. ເສວຕ຺ຖິ ເສວ ນຕ຺ຖີຕິ. ອາມນ຺ຕາ. ອຕ຺ຖຏ຺ໂຐ ນຕ຺ຖຏ຺ໂຐ’’ຕິ (ກຖາ. ໓໐໖) ເອວໍ ປວຕ຺ຕາຍ ເຫວຕ຺ຖິກຖາຍ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ຣູປາທໂຍ ຘມ຺ມາ ຣູປາທິສຠາເວນ ອຕ຺ຖິ, ເວທນາທິສຠາເວນ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ສພ຺ພເມວິທໍ ເອວໍ ອຕ຺ຖິ ເອວໍ ນຕ຺ຖີຕິ ເອວໍລທ຺ຘິເກ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ຣູປໍ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉາ ສກວາທິສ຺ສ. ‘‘ເຫວຕ຺ຖິ ເຫວ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ປຣວາທິສ຺ສ. ອຖ ນໍ ສກວາທີ ຍທິ ຣູປເມວ ເອວໍ ອຕ຺ຖິ ເອວໍ ນຕ຺ຖີຕິ ລທ຺ຘິ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ ໂສ ເອວ ອຕ຺ຖິ ໂສ ເອວ ນຕ຺ຖິ ນາມາຕິ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ‘‘ເສວຕ຺ຖີ’’ຕິ ອາຫ. ອິຕໂຣ ເຕເນວ ສຠາເວນ ອຕ຺ຖິຕໍ, ເຕເນວ ນຕ຺ຖິຕໍ ສນ຺ຘາຍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ. ທຸຕິຍໍ ປຸຏ຺ໂຐ ສກຠາເວນ ອຕ຺ຖິຕໍ, ປຣຠາເວນ ນຕ຺ຖິຕໍ ສນ຺ຘາຍ ປຏິຊານາຕິ. ຕໂຕ ສກວາທີ ‘‘ອຕ຺ຖຏ຺ໂຐ ນຕ຺ຖຏ຺ໂຐ’’ຕິອາທິນາ ອຕ຺ຖິຕາ ວາ ນຕ຺ຖິຕາ ວາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎວິຣຸທ຺ຘາ ເອກສ຺ມິໍ ຘມ຺ເມ ວິນາ ກາລເຠເທນ ອສມ຺ຠວຕ຺ຕາຕິ ກິໍ ເອກຕ຺ຕໍ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ປຣວາທິໍ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕີຕິ. ປຏິສິທ຺ໂຘຕິ ຈ ‘‘ຣູປໍ ‘ຣູປ’ນ຺ຕິ ເຫວຕ຺ຖິ, ຣູປໍ ‘ເວທນາ’ຕິ ເຫວ ນຕ຺ຖີ’’ຕິອາທິນາ (ກຖາ. ໓໐໖) ວຸຕ຺ຕາຍ ຣູປເວທນາສຎ຺ຎາສງ຺ຂາຣວິຎ຺ຎາຓານໍ ສກຠາເວນ ອຕ຺ຖິຕາຍ ປຣຠາເວນ ນຕ຺ຖິຕາຍ ຈ ປຏິເສຘເນນ ສຕ຺ຕາທີນມ຺ປິ ຕຖາຠາໂວ ປຏິເສຘິໂຕ ໂຫຕີຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຣູປາທໂຍ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິ ຣູປາທິສຠາວາ ນ ໂຫນ຺ຕິ. ຕຖາ ຕຖາຕິ ສມູຫສນ຺ຕານາທິວເສນ. ວິຈິຕ຺ຕສຎ຺ຎາ ປຣິກປ຺ປວເສນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຍທິ ສຕ຺ຕຣຖາທິສຎ຺ຎາວລມ຺ພິໂຕ ວຈນຕ຺ໂຖ ວິຊ຺ຊມາໂນ ນ ໂຫຕິ, ນນຸ ສຕ຺ຕຣຖາທິອຠິລາປາ ອນຣິຍໂວຫາຣາ ຊາຍນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ນ ຈ ເຕ ອຠິລາປາ’’ຕິອາທິ. ອຕ຺ຕໂນ ວເສນ ກິຎ຺ຈິ ອໂຫນ຺ຕໍ ປຎ຺ຎາປກສ຺ສ ວຈນສ຺ເສວ ວເສນ ປຎ຺ຎາປິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິໂວຫາຣໍ ລຠຕິ. ອິມິນາວ ອຘິປ຺ປາເຍນາຕິອາທິ ‘‘ສຍໍ ອວິຊ຺ຊມາໂນ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ຕນ຺ຕິ ສຕ຺ຕາທິຄ຺ຄຫຓໍ. ‘‘ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣຈຕຸກ຺ກໍ ສຕ຺ຕປຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ອາຣພ຺ຠ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ນວຕ຺ຕພ຺ພາຣມ຺ມຓໍ ນາມ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິນາ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ໑໔໒໑) ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍທິ ປຣິຕ຺ຕາທິຠາເວນ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ກຖໍ ອວິຊ຺ຊມານສ຺ສ ສຕ຺ຕາທິກສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠາໂວຕິ ອາຫ ‘‘ຂນ຺ຘສມູຫສນ຺ຕານ’’ນ຺ຕິອາທິ. ຕນ຺ຕິ ຂນ຺ຘສມູຫສນ຺ຕານໍ. ຕທຸປາທານຠູຕນ຺ຕິ ປຸຄ຺ຄໂລຕິ ຄຫຓປຎ຺ຎຕ຺ຕີນໍ ກາຣຓຠູຕໍ. ຍທິ ປຸຄ຺ຄລສຎ຺ຎາຍ ເສວມານສ຺ສ ກຸສລາທິອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ໂຫຕິ, ກຖໍ ປຸຄ຺ຄລທສ຺ສນໍ ມິຈ຺ຉາທສ຺ສນນ຺ຕິ ປຏິສິທ຺ຘນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຍສ຺ມາ ປນາ’’ຕິອາທິ. ປຖວີຘາຕຸ ອຸປລພ຺ຠຕີຕິ ປຸຄ຺ຄລາຠາເວ ວິປກ຺ຂວເສນ ນິທສ຺ສນມາຫ. ອິທຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອນຸມານໍ. ນ ຣູປາທໂຍ ວິເວເຈຕ຺ວາ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸປລພ຺ຠຕິ ເຕສໍ ອຄ຺ຄຫເຓ ຕຖາຣູປາຍ ພຸທ຺ຘິຍາ ອຠາວໂຕ ເສວນາທໂຍ ວິຍາຕິ. ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸປລພ຺ຠຕິ ສຈ຺ຉິກຏ຺ຐປຣມຕ຺ເຖນ ໂຍ ຉວິຎ຺ຎາຓວິຎ຺ເຎຍ຺ໂຍຕິ ສໍສຣຕິ ມຸຈ຺ຈຕິ ຈາຕິ ເອວໍ ທິຏ຺ຐິຍາ ປຣິກປ຺ປິຕປຸຄ຺ຄໂລວ ປຏິເສຘິໂຕ, ນ ໂວຫາຣປຸຄ຺ຄໂລຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ປຏິເສ…ເປ… ທິຏ຺ຐີ’’ຕິ ອາຫ.

ຄາຖາຍ ປຎ຺ຈສຸ ຂນ຺ເຘສຸ ຣູປໍ ເວທນາ ສຎ຺ຎາ ເຈຕນາ ວິຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ເອເຕສຸ ກໍ ນາມ ຘມ຺ມໍ ສຕ຺ໂຕຕິ ຊານາສິ ນຸ, ເອເຕສຸ ເອກມ຺ປິ ສຕ຺ໂຕຕິ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ນາຣຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອຖ ເອເຕຫິ ອຎ຺ໂຎ ເອໂກ ສຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຖີຕິ ປຈ຺ເຈສິ. ເອວມ຺ປິ ມາຣ ທິຏ຺ຐິຄຕໍ ນຸ ເຕ. ນຸ-ສທ຺ໂທ ທິຏ຺ຐິຄຕເມເວຕິ ອວຘາຣຓຕ຺ໂຖ. ກສ຺ມາ? ຍສ຺ມາ ສຸທ຺ຘສງ຺ຂາຣປຸຎ຺ໂຊຍໍ. ຕເມວຕ຺ຖໍ ວິວຣຕິ ‘‘ນຍິຘ ສຕ຺ຕູປລພ຺ຠຕີ’’ຕິ. ຍສ຺ມາ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ວາ ອນຸມານໂຕ ວາ ອນຸປລທ຺ຘິໂຕ ນຕ຺ຖິ ເອຕ຺ຖ ໂກຈິ ສຕ຺ໂຕ ນາມາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຍທິ ສຕ຺ໂຕ ນຕ຺ຖິ, ກຖໍ ສຕ຺ໂຕ ສໍສາຣມາປາທີຕິອາທິ ນີຍຕີຕິ. ກິເມຕ຺ຖ ເນຕພ຺ພໍ, ສຕ຺ໂຕຕິ ໂວຫາຣສຕ຺ໂຕ ອຘິປ຺ເປໂຕ, ຍສ຺ມາ ສຕ຺ຕ-ສທ຺ໂທ ໂວຫາເຣ ປວຕ຺ຕຕີຕິ. ທຸຕິຍຄາຖາຍ ສມ຺ພນ຺ຘໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສຕ຺ໂຕ ປນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ອງ຺ຄສມ຺ຠາຣາຕິ ອງ຺ຄສມ຺ຠາຣໂຕ ອກ຺ຂຈກ຺ກອີສາທິອງ຺ຄສມ຺ຠາຣມຸປາທາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຕ຺ໂຕຕິ ໂວຫາໂຣ.

ອວິຊ຺ຊມານສ຺ສາຕິ ອຈ຺ຈນ຺ຕໍ ອວິຊ຺ຊມານສ຺ສ ສສວິສາຓາທິກສ຺ສ. ຍທິ ອຈ຺ຈນ຺ຕໍ ອວິຊ຺ຊມານໍ, ກຖໍ ຕໍ ຄຍ຺ຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ປຣິກປ຺ປິຕ’’ນ຺ຕິ. ໂລກສຎ຺ຎາຕໍ ຆຏາທິ. ເອຕ຺ຖ ປນ ຍຖາ ອຕ຺ຕານໍ ອາຣພ຺ຠ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານກຘມ຺ມານໍ ຕໍສນ຺ຕຕິປຕິຕານຎ຺ຈ ກິເລສຸປຕາປາຠາເວນ ອສ຺ສຕ຺ຖຠາວປຈ຺ຈຍຕາຍ ອຸປ຺ປາທາທິຣຫິຕມ຺ປິ ນິພ຺ພານໍ ‘‘ອສ຺ສາສນກຣສ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວໍ ອຕ຺ຕານໍ ອາຣພ຺ຠ ປວຕ຺ຕນກຘມ຺ມວເສນ ອຸປ຺ປາທາທິຣຫິຕາປິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ປວຕ຺ຕາຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ເຫຕຸອຕ຺ໂຖ ວາ ອນ຺ໂຕນີໂຕຕິ ປວຕ຺ຕິຕາ ໂວຫາຣິຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຕຖາ ນາມປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ປຎ຺ຎເປຕພ຺ພມຕ຺ຖໍ ຄຫິຕາເຍວ ປຎ຺ຎາເປຕິ, ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ວິຍ ອຘິປ຺ປາຍໍ ວິຎ຺ຎາເປຕີຕິ ສາ ຄເຫຕພ຺ພາຠາວໂຕ ວຸຈ຺ຈມານຕ຺ຖທ຺ວາເຣນ ວຸຈ຺ຈມານາຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ປຎ຺ຎາປິຕພ຺ພປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ປນ ວຸຈ຺ຈມານຠາເວ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖິ. ຕຖາ ປກາຣໂຕ ຎາປນຠາເວນ ຎາເປຕພ຺ພຎາປນນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພຕ຺ຕາເຍວ ຈ ຕສ຺ສາ ອນິທ຺ຘາຣິຕສຠາວຕາ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ນ ຫິ ສຠາວຘມ຺ມານໍ ກກ຺ຂຬຜຸສນາທິ ສຣູປໂຕ ສທ຺ເທນ ວຈນີຍຠາວໍ ຠຊຕິ, ອປິຈ ໂຂ ເນສໍ ກາລເທສາທິເຠທຠິນ຺ນານໍ ວິນິວຕ຺ຕອຎ຺ຎຊາຕິຍໂກ ສຊາຕິຍສາຘາຣໂຓ ປຸພ຺ພສງ຺ເກຕານຸຣູປໍ ອຊ຺ຌາໂຣປສິທ຺ໂຘ ສາມຎ຺ຎາກາໂຣ ວຈນີໂຍ. ຕຕ຺ຖາປິ ນ ວິນາ ເກນຈິ ປວຕ຺ຕິນິມິຕ຺ເຕນ ສທ຺ໂທ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ຕສ຺ສ ປວຕ຺ຕິນິມິຕ຺ຕຠູໂຕ ໂລກສງ຺ເກຕສິທ຺ໂຘ ຕໍຕໍວຈນຕ຺ຖນິຍໂຕ ສາມຎ຺ຎາກາຣວິເສໂສ ນາມ ປຎ຺ຎຕ຺ຕີຕິ ປຸພ຺ພາຈຣິຍາ. ໂສ ຫິ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ສທ຺ທໍ ນາເມຕິ, ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ວາ ອຕ຺ຖສ຺ສ ນາມສຎ຺ຎໍ ກໂຣຕີຕິ ນາມໍ, ປກາເຣຫິ ຎາປນໂຕ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ຈາຕິ.

ກສ຺ສ ປນ ໂສ ອາກາຣວິເສໂສຕິ? ປຎ຺ຎາເປຕພ຺ພຕ຺ຖສ຺ສາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອເນກາກາຣາ ຫິ ອຕ຺ຖາຕິ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ຄເຫຕພ຺ພຕາວຈນຎ຺ຈ ສມຕ຺ຖິຕໍ ຠວຕິ, ອວສ຺ສຎ຺ຈ ເອຕເມວໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ. ອຎ຺ຎຖາ ວຈນວຈນີຍເຠທານໍ ສງ຺ກໂຣ ສິຍາ, ສພ຺ໂພປິ ອຕ຺ໂຖ ສພ຺ພສ຺ສ ສທ຺ທສ຺ສ ວຈນີໂຍ, ສພ຺ໂພ ຈ ສທ຺ໂທ ສພ຺ພສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ວາຈໂກຕິ ນ ເຈຕ຺ຖ ສງ຺ເກຕຄ຺ຄຫເຓເນວ ເຕສໍ ປວຕ຺ຕາຕິ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ ວວຕ຺ຖິເຕສຸ ເອວ ເຕສຸ ສງ຺ເກຕຄ຺ຄຫຓສ຺ສ ປວຕ຺ຕິໂຕ.

ອປເຣ ປນ ‘‘ຍຖາ ຘູມໂຕ ອຄ຺ຄິອນຸມາເນ ນ ເກວເລນ ຘູເມເນວ ອຄ຺ຄິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ, ຘູມສ຺ສ ປນ ອຄ຺ຄິນາ ອວິນາຠາວສງ຺ຂາໂຕ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ວິຎ຺ຎາຍມາໂນ ຘູເມນ ອຄ຺ຄິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ, ເອວໍ ສທ຺ເທນ ອຕ຺ຖວິຊານເນ ນ ເກວເລນ ສທ຺ເທນ ຕທຕ຺ໂຖ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ຕໍຕໍສທ຺ທສ຺ສ ປນ ເຕນ ເຕນ ອຕ຺ເຖນ ອວິນາຠາວສງ຺ຂາໂຕ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ວິຎ຺ຎາຍມາໂນ ເຕນ ເຕນ ສທ຺ເທນ ອຕ຺ຖໍ ຎາເປຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຎ຺ຎຖາ ອຄ຺ຄຫິຕສມ຺ພນ຺ເຘນປິ ສທ຺ທສວນມຕ຺ເຕນ ຕທຕ຺ໂຖ ວິຎ຺ຎາເຍຍ຺ຍາຕິ. ໂຍ ຍເມຕ຺ຖ ຍຖາວຸຕ຺ຕຣູໂປ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ໂສ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ສຎ຺ຎາປນຠາເວນ ນາມນ຺ຕິ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ອຠາວາ ໂລກສງ຺ເກຕວເສນ ໂລກສງ຺ເກໂຕຕິ ວາ ສິທ຺ໂຘ ຎາໂຕຕິ ໂລກສງ຺ເກຕສິທ຺ໂຘຕິ, ສທ຺ເທນ ປກາສິຍມານານໍ ອຕ຺ຖປ຺ປກາຣານໍ ອຘິຄມເຫຕຸຕາຍ ປກາຣໂຕ ຎາປນໂຕ ປຎ຺ຎຕ຺ຕີຕິ ຈ ວຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວຓ຺ຓຍນ຺ຕິ.

ສງ຺ຂຕາສງ຺ຂຕວິນິມຸຕ຺ຕສ຺ສປິ ເຎຍ຺ຍວິເສສສ຺ສ ອຠາເວ ຆຏາທິສທ຺ທາຠິເຘຍ຺ຍາ ວິຍ ປຖວີຜສ຺ສາທິສທ຺ທວຈນີໂຍປິ ນ ລພ຺ຠຕິເຍວາຕິ ສພ຺ພໂວຫາຣໂລໂປ ສິຍາ. ຍສ຺ມາ ຈ ຣູປາຣູປຘມ຺ມາ ປພນ຺ຘສງ຺ຂາຕຕໍຕໍວິເສສາກາຣວເສເນວ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ນ ເກວລາ, ຕສ຺ມາ ເຕສໍ ເຕ ສຓ຺ຐານສມູຫອວຕ຺ຖາວິເສສາກາຣາ ຍທິປິ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ກິຎ຺ຈິ ນ ໂຫນ຺ຕິ, ປຣມຕ຺ຖໂຕ ປນ ວິຊ຺ຊມານານໍ ຣູປາທີນໍ ອຸປາທານານໍ ວເສນ ວິຊ຺ຊມານຠາວໍ ລຠິຕ຺ວາ ຕໍຕໍຄຫຓານຸຣູປໍ ຕໍຕໍອຠິລາປາຘິກຣຓໍ ຠວຕິ. ອຸປາທາຍປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ຫິ ອຸປາທານໂຕ ຍຖາ ອຎ຺ຎາ ອນຎ຺ຎາຕິ ຈ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພາ, ເອວໍ ສພ຺ພຖາ ອຕ຺ຖິ ນຕ຺ຖີຕິ ຈ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພາ. ຕໂຍປິ ຫິ ເອເຕ ສນ຺ຕາເຍວາຕິ ເອວໍ ຕາວ ມາຕິກາວຓ຺ຓນາຍ ນ ໂກຈິ ວິໂຣໂຘ. ສງ຺ຂາຍຕິ ສໍກຖີຍຕີຕິ ສງ຺ຂາຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ກເຖຕພ຺ພຠາເວນ ວຈນຕ຺ເຖເຍວ ນິຣຸຬ຺ໂຫ, ນ ວຈນສ຺ມິນ຺ຕິ ວຈນປກ຺ຂສ຺ສ ອຸຊຸກຕາ ສມ຺ຠວຕິ. ວຈນປກ຺ໂຂເຍວ ປາຬິອນຸຄໂຕ, ນ ປຣມ຺ປຣາຄໂຕ ຍຖາວຸຕ຺ໂຕ ອຕ຺ໂຖຕິ ກຸໂຕ ປເນຕໍ ລພ຺ຠາ. ນ ຫິ ອນີໂຕ ອຕ຺ໂຖ ປາຬິອນນຸຄໂຕ, ນາປິ ສພ຺ພາ ປາຬິນີຕຕ຺ຖາ ເອວາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕາ ທຸວິຘາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິໂຍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ຉຫິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕີຫິ ຍຖາສມ຺ຠວໍ ວຸຕ຺ຕາເຍວາຕິ ສິທ຺ຘເມຕໍ ອຕ຺ຖີຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພາຕິ.

ຍທິ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ອຕ຺ຖິຕາປຏິເສໂຘ, ອິຏ຺ຐເມຕໍ. ອຖ ໂວຫາຣໂຕ, ສຕ຺ຕຣຖຆຏາທີຫິ ສຕ຺ຕຣຖາທິວຈນປ຺ປໂຍໂຄເຍວ ນ ສມ຺ຠເວຍ຺ຍາຕິ. ນ ຫິ ວຈນີຍຣຫິໂຕ ວຈນປ຺ປໂຍໂຄ ອຕ຺ຖີຕິ. ປຣມຕ຺ຖຘມ຺ມານໍ ອສຠາວຘມ຺ມຠູຕາຍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ວິຠາຄທສ຺ສນຕ຺ຖາ ອຘິວຈນາທິທຸກຕ຺ຕຍເທສນາຕິ ນ ປຣມຕ຺ຖຘມ຺ມານໍ ຣູປາທີນໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຠາວາປຕ຺ຕີຕິ. ນ ຈ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິປຖປຎ຺ຎຕ຺ຕິຘມ຺ມນິທ຺ເທສານໍ ອວິເສສວຈນໍ ຍຸຕ຺ຕໍ, ສທ຺ທສ຺ເສວ ປນ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຠາເວ ສິຍາ ກາຈິ ເຕສໍ ວິເສສມຕ຺ຕາ. ປຎ຺ຎາປິຕພ຺ພສ຺ສ ອປຣມຕ຺ຖສຠາວສ຺ເສວ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຠາໂວ ອຘິປ຺ເປໂຕຕິ ນ ສພ຺ໂພ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິປໂຖ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິສທ຺ເທນ ວຸຕ຺ໂຕ, ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ຈ ປຎ຺ຎາເປຕພ຺ພຠາເວນ ວຸຕ຺ຕາຕິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິປຖປທໍ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ. ເອວຎ຺ເຈຕໍ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ. ອິຕຣຖາ ສທ຺ທສ຺ສ ຈ ປຎ຺ຎາປິຕພ຺ພຕາຍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິປຖຠາໂວຕິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິປທໍ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາຕິ ຈ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ, ນິກ຺ເຂປກຓ຺ເຑ ວິຠຕ຺ຕາເຍວ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ‘‘ປຸຣິໂສ ມາຄຓ຺ຑິໂຍ’’ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ທສ຺ສິຕາຕິ ນ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ. ຕຖາປິ ຫິ ຍຖາວຸຕ຺ຕອຸປາທາຍປຎ຺ຎຕ຺ຕິນາມປຎ຺ຎຕ຺ຕີນໍ ສຠາວສມ຺ຠວໂຕຕິ ສງ຺ຂາທິສທ຺ທານໍ ສມານຕ຺ຖຕາປິ ເຕສໍ ມຕິມຕ຺ຕເມວ, ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ວິຍ ອຘິປ຺ປາຍໍ ວິຎ຺ຎາເປນ຺ຕາ ສຍໍ ຎາຕາເຍວ ນາມປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ປຎ຺ຎາເປຕພ຺ພມຕ຺ຖໍ ປຎ຺ຎາເປຕິ ຄຫິຕສຣູປຕາຍ ປທີໂປ ວິຍ ຣູປຄຕວິຘໍສເນຕິ ນ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິອນ຺ຕຣປຣິກປ຺ປເນນ ປໂຍຊນໍ ອຕ຺ຖິ ປຎ຺ຎາເປຕພ຺ພຕ຺ຖປຎ຺ຎາປເນ, ນາມປຎ຺ຎຕ຺ຕິປຎ຺ຎາປເນ ປນ ອຸປາທານເຠທຠິນ຺ນາ ອຸປາທາຍປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ວິຍ ຕໍຕໍວຈນວຈນຕ຺ຖເຠທຠິນ຺ນາ ນາມປຎ຺ຎຕ຺ຕີຕິ ອຎ຺ຎາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ອິຈ຺ຉິຕາ ເອວ. ນ ຈ ອນວຕ຺ຖານໂທໂສ ຕໍຕໍວຈນສ຺ສ ຕທຕ຺ຖວິຠາວເນ ສຫກາຣີກາຣຓຠາເວນ ປຏິນິຍຕສຣູປຕ຺ຕາ. ເອເຕນ ສງ຺ເກຕຄ຺ຄຫຓາຠາໂວປິ ປຏິສິທ຺ໂຘ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ຕຖາ ນາມປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ປໂຍຊນາຠາໂວ. ທສ຺ສິຕປ຺ປໂຍຊນາ ຫິ ສາ ປຸພ຺ເພຕິ.

‘‘ໂວຫາໂຣ ໂລກິຍໂສເຕ ປຏິຫຎ຺ຎຕີ’’ຕິອາທີສຸ ໂສຕພ຺ພສ຺ສ ສທ຺ທສ຺ສ ວເສນ ຕພ຺ພິສຍຠູຕາ ໂວຫາຣາທໂຍ ປຏິຫນນໂສຕພ຺ພຕາປຣິຍາເຍນ ວຸຕ຺ຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ສທ຺ໂທເຍວ ວາ ຕຕ຺ຖ ໂວຫາຣາທິສຫຈາຣິຕາຍ ຕຖາ ວຸຕ຺ໂຕ. ນ ຫິ ສກ຺ກາ ສພ຺ພຕ຺ຖ ເອກຣສາ ເທສນາ ປວຕ຺ຕີຕິ ວຕ຺ຕຸໍ. ຕຖາ ຫິ ກຕ຺ຖຈິ ສຸຂາ ທຸກ຺ຂາ, ສຸຂາປິ ເວທນາ ທຸກ຺ຂາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ທຸກ຺ຂາ ສຸຂາ, ທຸກ຺ຂາປິ ສຸຂາຕິ, ເອວໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕາ ທຸວິຘາປິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ອຘິວຈນາທິປາຐສ຺ສ ອຕ຺ຖຠາເວນ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕາເຍວາຕິ. ອຍໍ ສງ຺ຂຕາສງ຺ຂຕວິນິມຸຕ຺ຕໍ ເຎຍ຺ຍວິເສສໍ ອິຈ຺ຉນ຺ຕານໍ ວເສນ ວິນິຈ຺ຉໂຍ.

໑໓໑໖. ສຕິປິ ປເຣສໍ ສາມຎ຺ຎາທິນາມກາຣການໍ ນາມກຣຓຠາເວ ປຣານເປກ຺ຂຕາຍ ຕໂຕ ອຕິວິຍ ຍຸຕ຺ໂຕ ອິຘ ນາມກຣຓສຠາໂວ ອຸກ຺ກໍສປຣິຈ຺ເຉເທນ ນາມກຣຓຕ຺ໂຖຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຎ຺ຎໍ ອນເປກ຺ຂິຕ຺ວາ’’ຕິອາທິມາຫ. ນາມກຣຓສຠາວຕາ ນ ໂຫຕິ ອສຠາວິກຕາຍ ກທາຈິເທວ ປວຕ຺ຕິໂຕ ຈາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ສຠາວສິທ຺ຘຕ຺ຕາຕິ ເວທນາທີນໍ ເວທນາທິນາມກຣຓຘມ຺ມຕໍ ອາຫ. ຍທິ ເວທນາທີນໍ ເກນຈິ ອກຕໍ ສກນາມໍ ອາທາຍເຍວ ປວຕ຺ຕນໂຕ ໂອປປາຕິກນາມານໍ ນາມກຣຓຏ຺ເຐນ ນາມຠາໂວ, ເອວໍ ສຕິ ປຖວີອາທີນມ຺ປິ ນາມຠາໂວ ອາປຊ຺ຊຕິ, ອຎ຺ຎຖາ ປຖວີອາທິນິທສ຺ສນເມວ ນ ສິຍາຕິ ອນຸໂຍຄໍ ມນສິ ກຕ຺ວາ ອາຫ ‘‘ປຖວີອາທິນິທສ຺ສເນນາ’’ຕິອາທິ. ເອກເທສສາມຎ຺ເຎນ ຫິ ຍຖາຘິປ຺ເປເຕນ ອຸປມາ ໂຫຕິ, ນ ສພ຺ພສາມຎ຺ເຎນາຕິ. ເອວມ຺ປິ ຍທິ ສຠາວສິທ຺ຘນາມຕ຺ຕາ ເວທນາທໂຍ ນາມໍ, ປຖວີອາທີນມ຺ປິ ອນິວຕ຺ຕນີໂຍ ນາມຠາໂວຕິ ອາຫ ‘‘ນິຣຸຬ຺ຫຕ຺ຕາ’’ຕິອາທິ. ເຕນ ຍໍນິມິຕ຺ຕໍ ເວທນາທີສຸ ນາມສທ຺ທປ຺ປວຕ຺ຕິ, ສຕິປິ ຕທຎ຺ເຎສໍ ຕໍນິມິຕ຺ຕໂຍເຄ ໂຄ-ສທ຺ໂທ ວິຍ ກຸກ຺ກຸຏາທິສຕ຺ຕປິຓ຺ເຑ ນິຣຸຬ຺ຫໂຕ ເວທນາທີສຸ ນາມ-ສທ຺ໂທ ປວຕ຺ໂຕຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຕຖາ ຫິ ອເນເກສຸ ສຸຕ຺ຕປເທເສສຸ ເຕສໍເຍວ ນາມໂວຫາໂຣ ທິສ຺ສຕິ. ນາມຕານາປຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ເກສກຸມ຺ຠາທິນາມນ຺ຕຣາປຊ຺ຊນໂຕ. ເອຕເມວຕ຺ຖໍ ນິທສ຺ສນຠາເວນ ‘‘ນ ຫີ’’ຕິອາທິນາ ວິວຣຕິ. ຍທິປິ ສມູຫາທິຆນວິນິພ຺ໂຠຄາຠາວໂຕ ເວທນາທິອຣູປຘມ຺ເມສຸປິ ປິຓ຺ຑາກາເຣນ ຄຫຓໍ ປວຕ຺ຕຕິ, ຕໍ ປນ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ອຕ຺ຖາຕິປຣິກປ຺ປມຸເຂນ ເອກຘມ຺ມວເສເນວ, ນ ສມູຫວເສນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຎ຺ເຎນ…ເປ… ນຕ຺ຖີ’’ຕິ.

ປກາສກປກາສິຕພ຺ພຠາໂວ ວິສຍິວິສຍຠາໂວ ເອວ. ອຘິວຈນສມ຺ຜສ຺ໂສ ມໂນສມ຺ຜສ຺ໂສ. ໂສ ນາມມນ຺ຕເຣນ ຄເຫຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕາຍ ປາກໂຏຕິ ນິທສ຺ສນຠາເວນ ວຸຕ຺ໂຕ. ‘‘ອຘິວຈນສມ຺ຜສ຺ໂສ ວິຍາ’’ຕິ ວຈເນນ ມໂນສມ຺ຜສ຺ສຕປ຺ປກາຣານເມວ ນາມຠາໂວ ສິຍາ, ນ ປຏິຆສມ຺ຜສ຺ສຕປ຺ປກາຣານນ຺ຕິ ອາສງ຺ກາຍ ນິວຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ ‘‘ປຏິຆສມ຺ຜສ຺ໂສປີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາຓສຫຄໂຕ ຜສ຺ໂສ ປຏິຆສມ຺ຜສ຺ໂສ. ປິ-ສທ຺ໂທ ສມ຺ຠາວເນ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ວິສຍີວິສຍສງ຺ຆຏ຺ຏນສມຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອຎ຺ຎຜສ຺ສໂຕ ໂອຬາຣິໂກປິ ປຏິຆສມ຺ຜສ຺ໂສ ນ ຣູປຘມ຺ມາ ວິຍ ວິຠູຕາກາໂຣ, ຕໂຕ ນາມາຍຕ຺ຕຄຫຓິຍຠາໂວ ນາມສ຺ເສວາຕິ. ອຣູປຕາຍ ວາຕິອາທິນາ ສາມຎ຺ຎໂຕ ວິເສສໂຕ ຈ ປຏິຆສມ຺ຜສ຺ສສ຺ສ ອຸປຈາຣວເສນ ນາມຠາວມາຫ. ປຈ຺ຉິມປຸຣິມານນ຺ຕິ ‘‘ນາມຎ຺ຈ ຣູປຎ຺ຈາ’’ຕິ ອິມໍ ອນຸປຸພ຺ພິໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຕິປິ ຣູປສ຺ສາຕິອາທິນາ ນາມໂວຫາຣເຫຕຸໍ ອນຎ຺ຎສາຘາຣຓໍ ນິພ຺ພານສ຺ສ ອຘິປຕິປຈ຺ຈຍຠາວໍ ເອວ ວິຠາເວຕິ, ຍໂຕ ອຣິຍານໍ ອຎ຺ຎວິສຍວິນິສ຺ສຏໍ ນິນ຺ນໂປຓປພ຺ຠາຣຠາເວນ ອສງ຺ຂຕຘາຕຸຍໍ ເອວ ຈິຕ຺ຕໍ ປວຕ຺ຕຕີຕິ.

໑໓໑໘. ວຏ຺ຏສ຺ມິໍ ອາທີນວປຏິຈ຺ຉາທນໂຕ ຕທສ຺ສາທນາຠິນນ຺ທນໂຕ ຈ ວຏ຺ຏສ຺ສ ມູລໍ ປຘານກາຣຓນ຺ຕິ ວຏ຺ຏມູລໍ.

໑໓໒໐. ເອເກກສ຺ມິໍ ຣູປາທິເກ ຍຖາຠິນິວິຏ຺ເຐ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ອຫໍມານາຘາຣນິມິຕ຺ຕຕໍ ກຸສລາກຸສລຕພ຺ພິປາກໂລກາຘາຣຕຎ຺ຈ ສມາໂຣເປຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓວິເສໂສ. ຍາ ກາຈິ ທິຏ຺ຐິ ນິວິສມານາ ຘມ຺ມສຠາວໍ ອຕິຈ຺ຈປຣາມສນາກາເຣເນວ ນິວິສຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຣາມສນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ.

໑໓໓໒. ເຈຕນາປ຺ປຘາໂນ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ໂຘຕິ ກຕ຺ວາ ‘‘ຍາຍ ເຈຕນາຍາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໑໓໓໓. ທຸນ຺ນາມໍ ຄາຣຍ຺ຫນາມໍ. ອນຸປສງ຺ກມນ຺ຕສ຺ສາຕິອາທິນາ ເສວນຠຊນານໍ ວິເສສມາຫ.

໑໓໓໖. ອາປຕ຺ຕິອາປຕ຺ຕິວຸຏ຺ຐານປຣິຈ຺ເຉທຊານນູປາຍທສ຺ສນໍ ສຫ ວຕ຺ຖຸນາ ສຫ ກມ຺ມວາຈາຍາທິວຈນນ຺ຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ວຕ຺ຖຸວີຕິກ຺ກມໂຕ’’ຕິອາທິມາຫ. ‘‘ອາປຕ຺ຕິກຸສລຕາ ອາປຕ຺ຕິວຸຏ຺ຐານກຸສລຕາ’’ຕິ (ຘ. ສ. ທຸກມາຕິກາ ໑໑໙) ຫິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ. ກາຣຓຊານເນນ ຜລໍ ສຸຏ຺ຐຸ ຎາຕໍ ໂຫຕີຕິ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອາປຕ຺ຕິຍາ ວາ’’ຕິອາທິມາຫ.

໑໓໔໒. ຕສ຺ສາຕິ ມນສິກາຣກຸສລຕາຍ.

໑໓໔໔. ອນຸປ຺ປຊ຺ຊມານາເນວ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕາເນວ.

໑໓໔໘. ອກຣເຓນ ອນາທຣວເສນາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໑໓໕໐. ເຜຄ຺ຄຸຣຸກ຺ຂສ຺ສ ສິຄ຺ຄຸອາທິກສ຺ສ.

໑໓໕໒. ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍາສໍວຣສ຺ສາຕິ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍາສໍວຣຓສ຺ສ. ອສໍວຸຕຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ເສວ ເຫຕູຕິ ຈກ຺ຂຸທ຺ວາຣິກສ຺ສ ອຠິຊ຺ຌາທິອນ຺ວາສ຺ສວນສ຺ສ ຕໍທ຺ວາຣິກວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ວິຍ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ ປຘານກາຣຓໍ. ສຕິ ຫິ ອສໍວຸຕຕ຺ເຕ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ເຕ ເຕ ອນ຺ວາສ຺ສວນ຺ຕີຕິ ອສໍວຣິຍມານຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍເຫຕຸໂກ ໂສ ອສໍວໂຣ ຕຖາວຸຕ຺ໂຕຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍ ອຘິປ຺ປາຍໍ ທສ຺ເສຕິ. ອິທານິ ຍຖາວຸຕ຺ເຕ ອຘິປ຺ປາເຍ ຐຕ຺ວາ ‘‘ຍຕ຺ວາຘິກຣຓນ຺ຕິ ຫີ’’ຕິອາທິນາ ປາຬິຍາ ໂຍຊນໍ ທສ຺ເສຕິ. ກສ຺ສ ຈາຕິ ປກາຣໍ ປຸຈ຺ຉຕິ, ກຖໍວິຘສ຺ສ ກຖໍສຓ຺ຐິຕສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ຫິ ສຣູເປ ວຸຕ຺ເຕ ປຸນ ສຣູປປຸຈ຺ຉາຍ ປໂຍຊນໍ ອຕ຺ຖິ. ອນ຺ວາສ຺ສວນ຺ຕິ ອຠິຊ຺ຌາທໂຍ. ຕທຸປລກ຺ຂິຕນ຺ຕິ ອນ຺ວາສ຺ສວູປລກ຺ຂິຕໍ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອສໍວຸຕນ຺ຕິ ໂຍຊນາ.

ຍຖາສມ຺ຠວນ຺ຕິ ທຸສ຺ສີລ຺ຍາສໍວໂຣ ມໂນທ຺ວາຣວເສນ, ເສສາສໍວໂຣ ຉທ຺ວາຣວເສນ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ມຸຏ຺ຐສ຺ສຈ຺ຈາທີນໍ ສຕິປຏິປກ຺ຂາກຸສລຘມ຺ມາທິຠາວໂຕ ສິຍາ ປຎ຺ຈທ຺ວາເຣ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ, ນ ຕ຺ເວວ ກາຍິກວາຈສິກວີຕິກ຺ກມຠູຕສ຺ສ ທຸສ຺ສີລ຺ຍສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ປຎ຺ຈທ຺ວາຣິກຊວນານໍ ອວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຊນກຕ຺ຕາຕິ ຕເມວ ຍຖາສມ຺ຠວໍ ‘‘ນ ຫິ ປຎ຺ຈທ຺ວາເຣ’’ຕິອາທິນາ ວິວຣຕິ.

ຍຖາ ກິນ຺ຕິ ເຍນ ປກາເຣນ ຊວເນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ອສໍວໂຣ ‘‘ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິເຍ ອສໍວໂຣ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕໍ ນິທສ຺ສນໍ ກິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖາຍໍ ປວຕ຺ຕິກ຺ກໂມ – ປຎ຺ຈທ຺ວາເຣ ຣູປາທິອາຣມ຺ມເຓ ອາປາຖຄເຕ ນິຍມິຕາທິວເສນ ກຸສລາກຸສລຊວເນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຠວງ຺ຄໍ ໂອຕິຓ຺ເຓ ມໂນທ຺ວາຣິກຊວນໍ ຕໍເຍວາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ຠວງ຺ຄໍ ໂອຕຣຕິ, ປຸນ ຕສ຺ມິໍເຍວ ທ຺ວາເຣ ‘‘ອິຕ຺ຖິປຸຣິໂສ’’ຕິອາທິນາ ວວຕ຺ຖເປຕ຺ວາ ຊວນໍ ຠວງ຺ຄໍ ໂອຕຣຕິ. ປຸນ ວາເຣ ປສາທຣຊ຺ຊນາທິວເສນ ຊວນໍ ຊວຕິ. ປຸນ ຍທິ ຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ອາປາຖໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ຕໍສທິສເມວ ປຎ຺ຈທ຺ວາຣາທີສຸ ຊວນໍ ຕທາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານກໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ເອວເມວ ຊວເນ ທຸສ຺ສີລ຺ຍາທີສຸ ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ຕສ຺ມິໍ ອສໍວເຣ ສຕິ ທ຺ວາຣມ຺ປິ ອຄຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຍໍ ປນ ອຸກ຺ກຏ຺ຐນໂຍ ປຣິຈິຕາຣມ຺ມຓໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ໂຕ, ອປຣິຈິເຕ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ປຎ຺ຈທ຺ວາເຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຕທນຸຣູປໍ ມໂນທ຺ວາເຣປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ. ທ຺ວາຣຠວງ຺ຄາທີນໍ ຊວເນນ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ເອກສນ຺ຕຕິປຣິຍາປນ຺ນໂຕ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ສຕິ ທ຺ວາຣຠວງ຺ຄາທິເກຕິ ປຈ຺ຈຍຠາເວນ ປຸຣິມນິປ຺ຜນ຺ນໍ ຊວນກາເລ ອສນ຺ຕມ຺ປິ ຠວງ຺ຄາທິ ຈກ຺ຂາທິ ວິຍ ຜລນິປ຺ຜຕ຺ຕິຍາ ສນ຺ຕຎ຺ເຎວ ນາມາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ຫິ ຘຣມານໍເຍວ ສນ຺ຕນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ. ພາຫິຣໍ ວິຍ ກຕ຺ວາຕິ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ຊວນສ຺ສ ພາຫິຣຠາເວ ອິຕຣສ຺ສ ຈ ອພ຺ຠນ຺ຕຣຠາເວ ອສຕິປິ ‘‘ປຠສ຺ສຣມິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈິຕ຺ຕໍ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ອາຄນ຺ຕຸເກຫິ ອຸປກ຺ກິເລເສຫິ ອຸປກ຺ກິລິຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິອາທິວຈນໂຕ (ອ. ນິ. ໑.໔໙) ອາຄນ຺ຕຸກຠູຕສ຺ສ ກທາຈິ ກທາຈິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານສ຺ສ ຊວນສ຺ສ ພາຫິຣຠາໂວ ຕພ຺ພິຘຸຣສຠາວສ຺ສ ອິຕຣສ຺ສ ອພ຺ຠນ຺ຕຣຠາໂວ ປຣິຍາຍໂຕ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອສໍວຣເຫຕຸຠາວາປຕ຺ຕິໂຕຕິ ທ຺ວາຣາທີນໍ ອສໍວຣເຫຕຸຠາວາປຊ຺ຊນສ຺ສ ປາກຏຠາວໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ອຸປ຺ປນ຺ເນ ຫິ ອສໍວເຣ ທ຺ວາຣາທີນໍ ຕສ຺ສ ເຫຕຸຠາໂວ ປຎ຺ຎາຍຕີຕິ. ທ຺ວາຣຠວງ຺ຄາທິມູສນນ຺ຕິ ທ຺ວາຣຠວງ຺ຄາທີສຸ ມູສນໍ. ຍສ຺ມິຎ຺ຫິ ທ຺ວາເຣ ອສໍວໂຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ໂສ ຕຕ຺ຖ ທ຺ວາຣາທີນໍ ສໍວຣູປນິສ຺ສຍຠາວໍ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ທນ຺ໂຕເຍວ ປວຕ຺ຕຕີຕິ. ເຕເນວາຫ ‘‘ກຸສລຠຓ຺ຑວິນາສນ’’ນ຺ຕິ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປໍ ທິສ຺ວາ’’ຕິອາທິປາຬິຍໍ ສໍວໂຣ, ສໍວຣິຕພ຺ພໍ, ສໍວຣຓຸປາໂຍ, ຍໂຕ ຈ ໂສ ສໍວໂຣ, ຍຕ຺ຖ ຈ ໂສ ສໍວໂຣຕິ ອິມໍ ປເຠທໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ໂຍເຊຕພ຺ພາ. ກຖໍ? ‘‘ຣກ຺ຂຕິ…ເປ… ສໍວຣໍ ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ເອເຕນ ສໍວໂຣ ວຸຕ຺ໂຕ. ສຕິໍ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐເປຕີຕິ ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖຕິ. ຈກ຺ຂາທິ ສໍວຣິຕພ຺ພໍ. ນ ນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາຫີ ໂຫຕິ ນານຸພ຺ຍຎ຺ຊນຄ຺ຄາຫີຕິ ສໍວຣຓຸປາໂຍ. ‘‘ຍຕ຺ວາຘິກຣຓ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ສໍວຣຓາວຘິ. ຣູປາທໂຍ ສໍວຣວິສໂຍຕິ. ກິຎ຺ຈ ປຏິສງ຺ຂາຠາວນາພລສງ຺ຄຫິຕຠາເວນ ທຸວິໂຘປິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວໂຣ? ຕຕ຺ຖ ປຸຣິເມນ ວິສເຍສຸ ອາທີນວທສ຺ສນໍ, ອິຕເຣນ ອາທີນວປ຺ປຫານໍ. ຕຖາ ປຸຣິເມນ ປຣິຍຸຏ຺ຐານປ຺ປຫານໍ, ອິຕເຣນ ອນຸສຍປ຺ປຫານໍ. ຕຖາ ປຸຣິໂມ ໂລກິຍມຄ຺ຄສງ຺ຄຫິໂຕ, ທຸຕິໂຍ ໂລກຸຕ຺ຕຣມຄ຺ຄສງ຺ຄຫິໂຕຕິ ອຍມ຺ປິ ວິເສໂສ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໑໓໕໓. ທວຕ຺ຖາທິອຠິລາໂສຕິ ທໂວ ເອວ ອຕ຺ໂຖ ປໂຍຊນນ຺ຕິ ທວຕ຺ໂຖ, ໂສ ອາທິ ເຍສໍ ເຕ ທວຕ຺ຖາທໂຍ. ເຕສຸ, ເຕສໍ ວາ ອຠິລາໂສ, ທໂວ ວາ ອຕ຺ໂຖ ເອຕສ຺ສາຕິ ທວຕ຺ໂຖ, ຕທາທິໂກ ທວຕ຺ຖາທິ, ໂກ ປນ ໂສຕິ ອາຫ ‘‘ອຠິລາໂສ’’ຕິ. ອາຫາຣປຣິໂຠເຄ ອສນ຺ຕຸສ຺ສນາຕິ ອາຫາຣປຣິໂຠເຄ ອຕິຕ຺ຕິ. ພຫຸໂນ ອຸຬາຣສ຺ສ ຈ ປຕ຺ຖນາວເສນ ປວຕ຺ຕາ ຠິຍ຺ໂຍກມ຺ຍຕາ ອສນ຺ຕຸສ຺ສນາຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ຍຸຊ຺ຊຕິ.

໑໓໕໕. ມຊ຺ຊນາກາເຣນ ປວຕ຺ຕິ ມານສ຺ເສວາຕິ ກຕ຺ວາ ‘‘ມາໂນວ ມານມໂທ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາ ຫິ ຊາຕິມທາທໂຍ ‘‘ມາໂນ ມຎ຺ຎນາ’’ຕິອາທິນາ ມານຠາເວເນວ ວິຠຕ຺ຕາຕິ. ຂຸທາ ນາມ ກມ຺ມຊເຕໂຊ. ຕໍ ປນ ອຠຸຕ຺ເຕ ຠຸຕ຺ເຕ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ຍໍ ຕຕ຺ຖ ອາມາສຍສງ຺ຂາຕສ຺ສ ສຣີຣເທສສ຺ສ ປີຬນໂຕ ວິຫິໍສາສທ຺ທວຈນີຍໍ, ຕເທວ ທສ຺ເສຕພ຺ພໍ, ອິຕຣຎ຺ຈ ນິວຕ຺ເຕຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຠຸຕ຺ຕປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກຕ຺ເຕນ ຂຸທາ ວິເສສິຕາຕິ ອາຫ ‘‘ຂຸທາຍ ວິເສສນ’’ນ຺ຕິ. ເຍ ປນ ‘‘ກມ຺ມຊເຕຊປຈ຺ຈຍາ ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ ຂຸທາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ເຕສໍ ອຠຸຕ຺ຕປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກາຕິ ວິເສສນເມວ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ສຕິປິ ຕສ຺ມິໍ ຠູຕຕ຺ຖກຖເນ ວິຫິໍສູປຣຕິປຸຣາຓເວທນາປຏິຫນນານໍ ວິເສສາຠາໂວ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ປຸຣິໂມເຍເວຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕາສໍ ໂກ ວິເສໂສຕິ ອຠຸຕ຺ຕປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກເວທນາ, ຠຸຕ຺ຕປຈ຺ຈຍາ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກເວທນາຕິ ທ຺ເວປິ ເຈຕາ ເວທນາ ຍາວຕາ ອນາຄຕາເຍວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ສຕິປິ ອນາຄຕຕ຺ເຕ ປຸຣິມາ ອຸປ຺ປນ຺ນສທິສີ, ອິຕຣາ ປນ ອຕໍສທິສີ ອຈ຺ຈນ຺ຕໍ ອນຸປ຺ປນ຺ນາວາຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ວິເສໂສ. ເຕເນວ ‘‘ຍຖາປວຕ຺ຕາ’’ຕິ ປຸຣິມາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອິຕຣຕ຺ຖ ຈ ‘‘ອປ຺ປວຕ຺ຕາ’’ຕິ. ອຖ ວາ ອຠຸຕ຺ຕປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກເວທນາ ປຸພ຺ເພ ກຕກມ຺ມສ຺ສ ວິປາກຕ຺ຕາ ປຸຣາຓເວທນາ ນາມ. ອປ຺ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາທິອຍຸຕ຺ຕປຣິໂຠຄປຈ຺ຈຍາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາທິຍຸຕ຺ຕປຣິໂຠຄໂຕ ອາຍຕິໍ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີຕິ ຠຸຕ຺ຕປຈ຺ຈຍາ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກເວທນາ ນວເວທນາ ນາມ. ວິຫິໍສານິມິຕ຺ຕຕາ ວິຫິໍສານິພ຺ພຕ຺ຕຕາ.

ຍາເປນ຺ຕິ ເອເຕນາຕິ ຍາປນາຕິ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ສຣີຣຍາປນກາຣຓສ຺ສ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສປິຍາປນກາຣຓນ຺ຕິ ອິມສ຺ສ ວິເສສສ຺ສທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍຍາປນຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ນ ເກວລໍ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ເສວ ຍາປນກາຣຓມາຫາໂຣ, ອຖ ໂຂ ຐານາທິປວຕ຺ຕິອາກາຣວິເສສຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ສກລສຣີຣສ຺ສປິ ຍາປນກາຣຓນ຺ຕິ ຕໍທີປນຕ຺ຖໍ ຍາຕ຺ຣາຕິ ວຈນນ຺ຕິ ຍາປນາ ເມ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ອວິເສເສນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຈຕຸນ຺ນໍ ອິຣິຍາປຖານໍ ອວິຈ຺ເຉທສງ຺ຂາຕາ ຍາປນາ ຍາຕ຺ຣາ’’ຕິ ອາຫ. ອຏ຺ຐານໂຍຊນອປຣິໂຠຄທຸປ຺ປຣິໂຠຄາທິວເສນ ສທ຺ຘາເທຍ຺ຍສ຺ສ ວິນາສນໍ ສທ຺ຘາເທຍ຺ຍວິນິປາຕນໍ. ເຍນາຕິ ຄຓໂຠຊນລກ຺ຂຓປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ຖູປີກຕາທິກສ຺ສ ວາ ປຏິຄ຺ຄຫເຓນ. ສາວຊ຺ຊໍ ສນິນ຺ທໍ ປຣິໂຠຄໍ ກໂຣຕີຕິ ວາ ອຕ຺ໂຖ.

ອິຣິຍາ…ເປ… ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ສຸຂໍ ປວຕ຺ຕມາເນຫິ ອິຣິຍາປເຖຫິ ເຕສໍ ຕຖາປວຕ຺ຕິຍາ ກາຣຓນ຺ຕິ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ວິທິຕຕ຺ຕາ ຍຖາວຸຕ຺ຕຠຸຎ຺ຊນປິວນານິ ປຸພ຺ພກາລກິຣິຍາຠາເວນ ວຸຈ຺ຈມານານິ ອິຣິຍາປຖກຕ຺ຕຸການິ ວິຍ ວຸຕ຺ຕານີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຖາ ຫິ ‘‘ປຎ຺ຎາຍ ຈສ຺ສ ທິສ຺ວາ ອາສວາ ປຣິກ຺ຂີຓາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໒໗໑; ໒.໑໘໒) ທສ຺ສນສ຺ສ ຂຍເຫຕຸຕາ, ‘‘ຆຕໍ ປິວິຕ຺ວາ ພລໍ ຠວຕິ, ສີຫໍ ທິສ຺ວາ ຠຍໍ ຠວຕີ’’ຕິ ຈ ປານທສ຺ສນານໍ ພລຠຍເຫຕຸຕາ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວໍ ຠຸຎ຺ຊນປິວນານໍ ອິຣິຍາປຖສຸຂປ຺ປວຕ຺ຕິເຫຕຸຠາໂວ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ສຸລຠານວຊ຺ຊຠາໂວ ວິຍ ອປ຺ປຠາໂວປິ ປຈ຺ຈຍານໍ ປຣມສລ຺ເລຂວຸຕ຺ຕີນໍ ສຸຂວິຫາຣາຍ ປຣິຍຕ຺ໂຕຕິ ຈີວຣເສນາສນານໍ ອປ຺ປຠາວຸກ຺ກໍສານຸຊານນວເສນ ປວຕ຺ຕາຫິ ອນນ຺ຕຣຄາຖາຫິ ອິຘາປິ ຘມ຺ມເສນາປຕິນາ ສຸຂວິຫາຣາຍ ປຣິຍຕ຺ໂຕ ອປ຺ປຠາວຸກ຺ກໍໂສ ອນຸຎ຺ຎາໂຕຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ‘‘ປຸນປີ’’ຕິອາທິນາ ‘‘ຠຸຕ຺ວານາ’’ຕິ ປາຐໍ ສມຕ຺ຖຍຕິ.

໑໓໖໘. ສຕິອາທິຘມ຺ມາຕິ ສຕິປຎ຺ຎາສມາຘິວີຣິຍສມ຺ມາວາຈາທິຘມ຺ມາ, ເຍ ຉຫິ ທຸເກຫິ ປຣິຄ຺ຄຫິຕາ.

໑໓໗໓. ປຏິວິຊ຺ຌິຕພ຺ເພຫິ ປຏິເວໂຘ ວຸຕ຺ໂຕ. ວິສເຍນປິ ຫິ ວິສຍີ ວຸຈ຺ຈຕິ ສຫຈຣຠາວໂຕ. ຍຖາ –

‘‘ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວານ ສໍເວຄໍ, ທຸກ຺ເຂນສ຺ສ ຈ ເຫຕຸນາ;

ວຑ຺ຒຍິຕ຺ວາ ສມ຺ມສິຕ຺ວາ, ມຸຕ຺ຕິຍາ ມຄ຺ຄມພ຺ຣວີ’’ຕິ

‘‘ສຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ’’ຕິ ຈ.

ຍຖາ ທຸກ຺ຂາທີນໍ ປຣິຎ຺ຎາທິວເສນ ປວຕ຺ຕມານໍ ປຏິເວຘຎາຓໍ ອສມ຺ໂມຫໂຕ ເຕ ອວິໂລເມຕ຺ວາ ອວິໂຣເຘຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕຕິ ນາມ, ເອວໍ ຕທຸປນິສ຺ສຍຠາວໍ ວິປສ຺ສນາຎາຓມ຺ປິ ຍຖາພລໍ ເຕ ອວິໂລເມຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ຈຕຸນ຺ນໍ ສຈ຺ຈານໍ ອນຸໂລມນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຸຕິໂຍ ອຕ຺ຖວິກປ຺ໂປ ວຸຕ຺ໂຕ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ຈຕຸນ຺ນໍ ສຈ຺ຈານ’’ນ຺ຕິ ປທໍ ວິນາ ອຸປຈາເຣນ ວຸຕ຺ຕໍ, ປຸຣິມສ຺ມິໍ ອຸປຈາເຣນາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິປ຺ປຘານຕ຺ຕາ ວາ ເສສມຄ຺ຄງ຺ຄານໍ ມຄ຺ຄສຈ຺ເຈກເທສສ຺ສ ປຏິເວຘສ຺ສ ອນຸໂລມໍ ສມຸທາຍານຸໂລມໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຈຕຸສຈ຺ເຈກເທສສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ ວາ.

໑໓໘໐. ຂຍສມເຍຕິ ຂຍສມູເຫ. ‘‘ກິເລສານໍ ຂຍວເສນ ປວຕ຺ຕຘມ຺ມປຸຎ຺ເຊ’’ຕິ ຈ ວທນ຺ຕິ.

໑໓໘໑. ອປຣິພນ຺ຘຠາເວນ ນິຣາສງ຺ກາ, ອາຣມ຺ມເຓ ອຠິຣຕິຠາເວນ ຈ ປວຕ຺ຕິ ອຘິມຸຈ຺ຈນຏ຺ໂຐຕິ ອາຫ ‘‘ອນິ…ເປ… ຕ຺ຕນຏ຺ເຐນາ’’ຕິ.

໑໓໘໒. ອຣິຍມຄ຺ຄປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ອຸຕ຺ຕຣກາລໍ ປວຕ຺ຕມານໍ ຜລຎາຓໍ ຕໍຕໍມຄ຺ຄວຊ຺ຌກິເລສານໍ ຂຍປຣິໂຍສາເນ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ຂີຓນ຺ເຕ ຎາຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ມາ ປນ ຕໍ ມຄ຺ຄານນ຺ຕຣໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມາ ມຄ຺ເຄນ ຐານໂສ ຂີເຓສຸ ກິເລເສສຸ ເຕສໍ ຂີຓຠາວານນ຺ຕຣໍ ປວຕ຺ຕມານໍ ຂີຓຠາວານໍ ປຐມກາເລ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິປິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ທຸຕິໂຍ ວິກປ຺ໂປ ວຸຕ຺ໂຕ.

ທຸກນິກ຺ເຂປກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ນິກ຺ເຂປກຓ຺ຑວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.