ກາມາວຈຣກຸສລປທຠາຊນີຍວຓ຺ຓນາ

໑. ອປ຺ເປຕຸນ຺ຕິ ນິຄເມຕຸໍ. ‘‘ປທຠາຊນີຍໍ ນ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ປທຠາຊນີຍາວຈເນນ ອປ຺ປນາວໂຣຘໍ ສາເຘຕ຺ວາ ປທຠາຊນີຍາວຈນສ຺ສ ກາຣຓໍ ວທນ຺ໂຕ ‘‘ສຣູເປນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ຜສ຺ໂສ ໂຫຕີ’’ຕິອາທີສຸ ໂຫຕິ-ສທ຺ໂທ ອຕ຺ຖິ-ສທ຺ເທນ ອນານຕ຺ໂຖຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ທຸຕິເຍນ ໂຫຕິ-ສທ຺ເທນາ’’ຕິ. ປຸພ຺ເພ ອຏ຺ຐກຖາຘິປ຺ປາເຍນ ວຕ຺ວາ ຍຖາວຸຕ຺ຕສ຺ສ ປາຬິປ຺ປເທສສ຺ສ ອປ຺ປນາວໂຣໂຘ ສມຕ຺ຖິໂຕຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອຘິປ຺ປາຍໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສງ຺ເຂເປນາ’’ຕິອາທິມາຫ.

ຎາຕຸໍ ອິຈ຺ຉິໂຕຕິ ລກ຺ຂຓສ຺ສ ປຸຈ຺ຉາວິສຍຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຍນ ເກນຈີຕິ ທສ຺ສນາທິວິເສສຍຸຕ຺ເຕນ, ອິຕເຣນ ວາ. ອວຕ຺ຖາວິເສໂສ ຫິ ຎາຓສ຺ສ ທສ຺ສນຕຸລນຕີຣຓານິ. ‘‘ອທິຏ຺ຐຕ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ອາຫາຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ, ສພ຺ພຕ຺ຖ ຈ ລກ຺ຂຓສ຺ສາຕິ. ຕຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອຘິກຕນ຺ຕິ. ອທິຏ຺ຐໍ ໂຊຕີຍຕິ ເອຕາຍາຕິ ເອເຕນ ທິຏ຺ຐໍ ສໍສນ຺ທຕິ ເອຕາຍາຕິ ທິຏ຺ຐສໍສນ຺ທນາ. ວິມຕິໍ ຉິນ຺ທຕິ ເອຕາຍາຕິ ວິມຕິຈ຺ເຉທນາຕິ ເອຕາສມ຺ປິ ສທ຺ທຕ຺ໂຖ ນຍໂຕ ທສ຺ສິໂຕ, ອຕ຺ຖໂຕ ປນ ສພ຺ພາປິ ຕຖາປວຕ຺ຕໍ ວຈນໍ, ຕທຸປ຺ປາທໂກ ວາ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໂຕ ປຠິຊ຺ຊຕີຕິ ປເຠໂທ, ວິເສໂສ, ເຕນ ປເຠເທນ. ຘມ຺ມານໍ ເທສນນ຺ຕິ ກິຎ຺ຈາປິ ສມຍຠູມິຊາຕິອາຣມ຺ມຓສຠາວາທິວເສນ ອນວເສສປ຺ປເຠທປຣິຄ຺ຄຫໂຕ ນິທ຺ເທສເທສນາວ ວຕ຺ຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕາ, ຕຖາປິ ກຸສລາທິມາຕິກາປທສງ຺ຄຫິຕວິເສໂສເຍວ ອິຘ ປເຠໂທຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປເຠທ…ເປ… ເທສນໍ ອາຫາ’’ຕິ. ເຕເນວາຫ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ກຸສລ…ເປ… ທີເປຕ຺ວາຕິ ຜສ຺ໂສ ໂຫຕິ…ເປ… ອວິກ຺ເຂໂປ ໂຫຕີ’’ຕິ (ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ຘມ຺ມຸທ຺ເທສວາຣ ຜສ຺ສປຎ຺ຈມກຣາສິວຓ຺ຓນາ). ‘‘ຜສ຺ໂສ ຜຸສນາ’’ຕິອາທິນາ ຈ ປເຠທວນ຺ໂຕວ ສາຕິສຍໍ ນິທ຺ທິຏ຺ຐາ, ນ ປນ ມາຕິກາຍໍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປເຠໂທຕິ ປເຠທວນ຺ຕທສ຺ສນໍ ນິທ຺ເທໂສ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕີຕິອາທິນາ ‘‘ປເຠເທ…ເປ… ທສ຺ສນຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ ອິມສ຺ສ ວາກ຺ຍສ຺ສ ປິຓ຺ຑຕ຺ຖມາຫ. ຍທິ ຘມ຺ມາ ເອວ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕພ຺ພາ ຈ, ກສ຺ມາ ກຸສລາຕິ ປເຠທວຈນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ເຕ ປນາ’’ຕິອາທິ. ນ ຫິ ປເຠເທຫິ ວິນາ ປເຠທວນ຺ໂຕ ອຕ຺ຖີຕິ. ‘‘ອິເມ ຘມ຺ມາ ກຸສລາ’’ຕິ ເອເຕນ ‘‘ຜສ຺ໂສ ໂຫຕີ’’ຕິ, ‘‘ຜສ຺ໂສ ຜຸສນາ’’ຕິ ຈ ອາທິນາ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐນິທ຺ທິຏ຺ຐານໍ ຘມ຺ມານໍ ກຸສລຠາໂວ ວິສ຺ສຊ຺ຊິໂຕ ໂຫຕີຕິ ອິມິນາ ອຘິປ຺ປາເຍນ ‘‘ອິເມ ຘມ຺ມາ ກຸສລາຕິ ວິສ຺ສຊ຺ຊເນປີ’’ຕິ ອາຫ. ອິມສ຺ມິຎ຺ຫີຕິ ຫິ-ສທ຺ໂທ ກາຣຓຕ຺ໂຖ. ເຕນ ຍສ຺ມາ ຘມ຺ມາວ ເທເສຕພ຺ພາ, ເຕ ຈ ກຸສລາ…ເປ… ເຠທາ ເທເສຕພ຺ພາ, ຕສ຺ມາຕິ ເອວໍ ວາ ໂຍຊນາ. ຘມ຺ມານເມວາຕິ ອວຘາຣຓຜລໍ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ອໂວຫາຣເທສນາໂຕ’’ຕິ. ອຕ຺ຖານຎ຺ຈາຕິ ຈ-ສທ຺ເທນ ‘‘ຜສ຺ໂສ ຜຸສນາ’’ຕິ ເອວມາທິສຠາວນິຣຸຕ຺ຕິໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕຘມ຺ມາທິຎາຓຎ຺ຈ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ‘‘ອິຕິ ເອວໍ ອຍໍ ປວຕ຺ເຕຕພ຺ໂພ ນິວຕ຺ເຕຕພ຺ໂພ ຈາ’’ຕິ ຕຖາ ຕຖາ ວິເຘຕພ຺ພຠາໂວ ອິຕິກຕ຺ຕພ຺ພຕາ, ຕາຍ ຍຸຕ຺ໂຕ ອິຕິ…ເປ… ຍຸຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ສ ວິເຘຕພ຺ພສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ວິເສສນຕ຺ຕາ ປເຠທສ຺ສາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ອິຕິກຕ຺ຕພ຺ພຕາຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ວິເສສິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ອຸທ຺ເທໂສ ຘມ຺ມປ຺ປຘາໂນ, ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ຘມ຺ມສ຺ສ ວິເສສິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ກຸສລາ ຘມ຺ມາ’’ຕິ ອຍໍ ປທານຸກ຺ກໂມ ກໂຕ. ປຸຈ຺ຉາ ສໍສຍິຕປ຺ປຘານາ ອນິຈ຺ຉິຕນິຈ຺ຉຍນາຍ ປວຕ຺ເຕຕພ຺ພຕ຺ຕາ. ເຕນ ສພ຺ພຘມ຺ເມສຸ ສມຸຄ຺ຆາຏິຕວິຈິກິຈ຺ຉານຸສຍານມ຺ປິ ປຸຈ຺ຉາ ເທເສຕພ຺ພປຸຄ຺ຄລຄຕສໍສຍາປຕ຺ຕິໍ ອຕ຺ຕນິ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ສໍສຍາປນ຺ເນຫິ ວິຍ ປວຕ຺ຕີຍຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ກາມາວຈຣາທິເຠໂທ ວິຍ ກຸສລາທິຠາເວນ ກຸສລາທິເຠໂທ ຘມ຺ມຠາເວນ ນິຍໂຕຕິ ຘມ຺ມາຕິ ວຸຕ຺ເຕ ນິຈ຺ຉຍາຠາວໂຕ ‘‘ກຸສລາ ນຸ ໂຂ ອກຸສລາ ນຸ ໂຂ’’ຕິອາທິນາ ສໍສໂຍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ກຸສລາທິເຠໂທ ປນ ສໍສຍິໂຕ’’ຕິ. ຘມ຺ມຠາໂວ ປນ ກຸສລາທີສຸ ເອກນ຺ຕິກຕ຺ຕາ ນິຈ຺ຉິໂຕເຍວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນ ຈ ຘມ຺ມຠາໂວ ສໍສຍິໂຕ’’ຕິ. ເຕນ ສໍສຍິໂຕ ນິຈ຺ເຉຕພ຺ພຠາເວນ ປຘາໂນ ເອຕ຺ຖ ກຸສລຠາໂວ, ນ ຕຖາ ຘມ຺ມຠາໂວຕິ ຘມ຺ມາ ກຸສລາຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທສມເຍຕິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນສມເຍ. ‘‘ອຖ ວິຊ຺ຊມາເນ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ອຖ-ສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ຖມາຫ ‘‘ປຈ຺ຉາ’’ຕິ. ໂຠຊນຄມນາທີຫິ ສມເຍກເທສນານຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອວເສສນານຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສມວາຍາທີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິເສສິຕາຕິ ເອເຕນ ‘‘ນິຍມິຕາ’’ຕິ ປທສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ວິວຣຕິ, ຕສ຺ມາ ຍຖາວຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕວິເສສິຕພ຺ພໂຕ ສມຍໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຖາຘິປ຺ເປຕານນ຺ຕິ ກາມາວຈຣາທິວິເສສຍຸຕ຺ຕານໍ. ‘‘ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ວິເສສິຕພ຺ໂພປິ ສມໂຍ ເຍນ ຈິຕ຺ເຕນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາເນນ ວິເສສີຍຕິ, ຕສ຺ເສວ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ‘‘ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ສຍໍ ວິເສສນຠາວໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ຕຖາ ‘‘ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວິເສສນຠູຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຕນາ ວິເສສິຕພ຺ພສມຍສ຺ສ ອຸປກາຣຕ຺ຖໍ ‘‘ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ…ເປ… ຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວິເສສິຕພ຺ພຠາວໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ອຸປກາໂຣຕິ ຈ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອວຈ຺ເຉທກາວຈ຺ຉິນ຺ທິຕພ຺ພຠາໂວຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ປຸຣິມຘມ຺ມານໍ ຠງ຺ຄສມກາລໍ, ຠງ຺ຄານນ຺ຕຣເມວ ວາ ປຈ຺ຉິມຘມ຺ມານໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ປຸຣິມປຈ຺ຉິມານໍ ນິຣນ຺ຕຣຕາ ເກນຈິ ອນນ຺ຕຣິຕຕາ. ຍາຍ ຠາວປກ຺ຂສ຺ສ ພລວຠາເວນ ປຏິຈ຺ຉາທິໂຕ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ ອຠາວປກ຺ໂຂ ນ ປຎ຺ຎາຍຕີຕິ ຕເທເວຕນ຺ຕິ ຄຫຓວເສນ ປຈຸຣຊໂນ ວິປຣິເຍສິໂຕ, ໂສຍມຕ຺ໂຖ ອລາຕຈກ຺ເກນ ສຸປາກໂຏ ໂຫຕິ. ເຕເນວາຫ ‘‘ເອກີຠູຕານມິວາ’’ຕິ. ເອກສມູຫວເສນ ເອກີຠູຕານມິວ ປວຕ຺ຕິ ສມູຫຆນຕາ, ທຸພ຺ພິຎ຺ເຎຍ຺ຍກິຈ຺ຈເຠທວເສນ ເອກີຠູຕານມິວ ປວຕ຺ຕິ ກິຈ຺ຈຆນຕາຕິ ໂຍຊນາ. ເອຕ຺ຖ ຈ ປຈ຺ຈຍປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນຠາເວນ ປວຕ຺ຕມານານໍ ອເນເກສໍ ຘມ຺ມານໍ ກາລສຠາວພ຺ຍາປາຣາຣມ຺ມເຓຫິ ທຸພ຺ພິຎ຺ເຎຍ຺ຍເຠທຕາຍ ເອກີຠູຕານມິວ ຄເຫຕພ຺ພຕາ ຍຖາກ຺ກມໍ ສນ຺ຕຕິຆນຕາທໂຍຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ສຫກາຣີກາຣຓສນ຺ນິຊ຺ຌໍ ສເມຕີຕິ ສມໂຍ, ສມເວຕີຕິ ອຕ຺ໂຖຕິ ສມຍ-ສທ຺ທສ຺ສ ສມວາຍຕ຺ຖຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ປຈ຺ຈຍສາມຄ຺ຄິ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ສເມຕິ ສມາຄຈ຺ຉຕິ ເອຕ຺ຖ ມຄ຺ຄພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຕທາຘາຣປຸຄ຺ຄເລຫີຕິ ສມໂຍ, ຂໂຓ. ສເມນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ, ເອເຕນ ວາ, ສມາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ຘມ຺ມາ ສຫຊາຕຘມ຺ເມຫິ ອຸປ຺ປາທາທີຫິ ວາຕິ ສມໂຍ, ກາໂລ. ຘມ຺ມປ຺ປວຕ຺ຕິມຕ຺ຕຕາຍ ອຕ຺ຖໂຕ ອຠູໂຕປິ ຫິ ກາໂລ ຘມ຺ມປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ອຘິກຣຓໍ ກຣຓໍ ວິຍ ຈ ປຣິກປ຺ປນາມຕ຺ຕສິທ຺ເຘນ ຣູເປນ ໂວຫຣີຍຕີຕິ. ສມໍ, ສຫ ວາ ອວຍວານໍ ອຍນໍ ປວຕ຺ຕິ ອວຏ຺ຐານນ຺ຕິ ສມໂຍ, ສມູໂຫ ຍຖາ ‘‘ສມຸທາໂຍ’’ຕິ. ອວຍວສຫາວຏ຺ຐານເມວ ຫິ ສມູໂຫ. ປຈ຺ຈຍນ຺ຕຣສມາຄເມ ເອຕິ ຜລໍ ເອຕສ຺ມາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ປວຕ຺ຕຕິ ຈາຕິ ສມໂຍ, ເຫຕຸ ຍຖາ ‘‘ສມຸທໂຍ’’ຕິ. ສເມຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ເອຕິ ສວິສເຍ ປວຕ຺ຕຕິ, ສມ຺ພນ຺ຘາ ວາ ອຍນ຺ຕິ ເອເຕນາຕິ ສມໂຍ, ທິຏ຺ຐິ. ທິຏ຺ຐິສໍໂຍຊເນນ ຫິ ສຕ຺ຕາ ອຕິວິຍ ພຊ຺ຌນ຺ຕີຕິ. ສມຍນໍ ສງ຺ຄຕິ ສໂມຘານນ຺ຕິ ສມໂຍ, ປຏິລາໂຠ. ສມສ຺ສ ນິໂຣຘສ຺ສ ຍານໍ, ສມ຺ມາ ວາ ຍານໍ ອປຄໂມ ອປ຺ປວຕ຺ຕີຕິ ສມໂຍ, ປຫານໍ. ອຠິມຸຂຠາເວນ ສມ຺ມາ ເອຕພ຺ໂພ ອຠິສເມຕພ຺ໂພ ອຘິຄນ຺ຕພ຺ໂພຕິ ອວິປຣີໂຕ ສຠາໂວ ອຠິສມໂຍ. ອຠິມຸຂຠາເວນ ສມ຺ມາ ວາ ເອຕິ ຄຈ຺ຉຕິ ພຸຊ຺ຌຕີຕິ ອຠິສມໂຍ, ອວິຣາເຘຕ຺ວາ ຘມ຺ມານໍ ອວິປຣີຕສຠາວາວໂພໂຘ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອຸປສຄ຺ຄານໍ ໂຊຕກມຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ວາຈໂກ ສມຍ-ສທ຺ໂທ ເອວາຕິ ສອຸປສຄ຺ໂຄປິ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕາເນວາຕິ ປີຬນາທີເນວ. ວິປ຺ຜາຣິກຕາ ເສຣິຠາເວນ ກິຣິຍາສຸ ອຸສ຺ສາຫນປຣິນິປ຺ຜນ຺ໂນ.

ເກສຸຈີຕິ ອກຸສລວິປາກາທີສຸ. ຂຓສ຺ສ ອສມ຺ຠໂວ ເຕນ ວິນາຠາໂວຕິ ອາຫ ‘‘ນນູ’’ຕິອາທິ. ຘມ຺ເມເນວາຕິ ວິເສສນ຺ຕຣຣຫິເຕນ. ຕໍເຍວ ຫິ ອວຘາຣເຓນ ນິວຕ຺ຕິຕໍ ວິເສສໍ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ນ ຕສ຺ສ ປວຕ຺ຕິຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິນາ. ຍຖາ ວາ ຕຖາ ວາຕິ ກາເລນ ໂລໂກ ປວຕ຺ຕຕິ ນິວຕ຺ຕຕີຕິ ວາ ກາໂລ ນາມ ຠາໂວ ວຕ຺ຕນລກ຺ຂໂຓ ຠາວານໍ ປວຕ຺ຕິໂອກາສທາຍໂກຕິ ວາ ເຍນ ເຕນ ປກາເຣນ. ອິຘ ອຸຕ຺ຕມເຫຕຸໂນ ສມ຺ຠໂວ ເອວ ນຕ຺ຖີຕິ ເຫຕຸເຫຕຸສາຘາຣຓເຫຕູເຍວ ປຏິເສເຘຕິ. ຕປ຺ປຈ຺ຈຍຕໍ ອເນກປຈ຺ຈຍຕໍ.

ປກຕິສ຺ສຣວາທຄ຺ຄຫຓໍ ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ປຊາປຕິປຸຣິສກາລວາທາທໂຍປິ ‘‘ເອກກາຣຓວາໂທ’’ຕິ. ວາ-ສທ຺ເທນ ວາ ເຕສມ຺ປິ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອວຍວ…ເປ… ທາໂຍ ວຸຕ຺ໂຕ ອວຍວຘມ຺ເມນ ສມຸທາຍສ຺ສ ອປທິສິຕພ຺ພຕ຺ຕາ, ຍຖາ ‘‘ສມໍ ຈຸຓ຺ຓໍ, ອລງ຺ກໂຕ ເທວທຕ຺ໂຕ’’ຕິ ຈ. ອນິປ຺ຜາທນໍ ນິປ຺ຜາທນາຠາໂວ ອເຫຕຸຠາໂວ. ນິປ຺ຜາເທຕຸໍ ອສມຕ຺ຖສ຺ສ ປນ ປຈ຺ຈຍນ຺ຕຣານໍ ສຫສ຺ເສປິ ສມາຄເຕ ນຕ຺ເຖວ ສມຕ຺ຖຕາຕິ ອາຫ ‘‘ນິປ຺ຜາທນສມຕ຺ຖສ຺ສາ’’ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ສຫກາຣີກາຣຓາຍຕ຺ຕາ ຜລຸປ຺ປາທນາ ປຈ຺ຈຍຘມ຺ມານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎາເປກ຺ຂາຕິ ວຸຕ຺ຕາຕິ ອເປກ຺ຂາ ວິຍາຕິ ອເປກ຺ຂາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ.

ນິພ຺ຍາປາເຣສຸ ອພ຺ຍາວເຏສຸ. ເອເກກສ຺ມິນ຺ຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ອາເມຑິຕວຈນສ຺ສ ລຸຕ຺ຕນິທ຺ທິຏ຺ຐຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ສຕິ ຈ ອາເມຑິເຕ ສິທ຺ໂຘ ພຫຸຠາໂວຕິ. ອນ຺ຘສຕໍ ປສ຺ສຕີຕິ ຈ ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈນໍ ນິທ຺ຘາຣເຓ ຠຸມ຺ມວເສນ ປຣິຓາເມຕ຺ວາ ‘‘ອນ຺ຘສເຕ’’ຕິ ອາຫ. ຕຖາ ເອເກກສ຺ມິນ຺ຕິ ອິມິນາ ວິສຸໍ ອສມຕ຺ຖຕາ ໂຊຕິຕາຕິ ອນ຺ຘສຕໍ ປສ຺ສຕີຕິ ສມຸທິຕໍ ປສ຺ສຕີຕິ ອຕ຺ຖໂຕ ອຍມຕ຺ໂຖ ອາປນ຺ໂນຕິ ອາຫ ‘‘ອນ຺ຘສຕໍ ສຫິຕໍ ປສ຺ສຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ’’ຕິ. ອຎ຺ຎຖາຕິ ຍຖາຣຸຕວເສນ ອຕ຺ເຖ ຄຍ຺ຫມາເນ. ຍສ຺ມາ ອສາ…ເປ… ສິທ຺ໂຘ ສິວິກຸພ຺ພຫນາທີສຸ, ຕສ຺ມາ ນາຍມຕ຺ໂຖ ສາເຘຕພ຺ໂພ. ອິທານິ ຕສ຺ສຕ຺ຖສ຺ສ ສຸປາກຏຠາເວນ ອສາເຘຕພ຺ພຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ວິສຸ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ.

ເອເຕນຸປາເຍນາຕິ ໂຍຍໍ ຂຓສງ຺ຂາໂຕ ສມໂຍ ກຸສລຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ທຸລ຺ລຠຠາວໍ ທີເປຕິ. ອຕ຺ຕໂນ ທຸລ຺ລຠຕາຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ຂຓຕ຺ໂຖ ວາ ສມຍ-ສທ຺ໂທ ຂຓສງ຺ຂາໂຕ ສມໂຍຕິ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ. ເອເຕນ ອຸປາຍຠູເຕນ ນຍຠູເຕນ. ໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາຕິ ເອຕ຺ຖາຍໍ ໂຍຊນາ – ສມວາຍ…ເປ… ວຸຕ຺ຕິໍ ທີເປຕິ ສຍໍ ປຈ຺ຈຍສາມຄ຺ຄິຠາວໂຕ, ສມວາຍຕ຺ໂຖ ວາ ສມຍ-ສທ຺ໂທ ສມວາຍສງ຺ຂາໂຕ ສມໂຍ. ໂສ ຍາຍ ປຈ຺ຈຍສາມຄ຺ຄິຍາ ສຕີຕິ ອິມສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ປກາສນວເສນ ຘມ຺ມານໍ ອເນກເຫຕຸໂຕ ວຸຕ຺ຕິໍ ທີເປຕິ. ກາລ…ເປ… ປຣິຕ຺ຕຕໍ ທີເປຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອຕິປຣິຕ຺ຕຕາຍ. ສມູຫ…ເປ… ສຫຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ທີເປຕິ ສຍໍ ຘມ຺ມານໍ ສມຸທາຍຠາວໂຕ. ເຫຕຸ…ເປ… ວຸຕ຺ຕິຕໍ ທີເປຕິ ສຕິ ເອວ ອຕ຺ຕນິ ອຕ຺ຕໂນ ຜລານໍ ສມ຺ຠວໂຕຕິ. ອຕ຺ຖປກ຺ເຂ ຈ ສທ຺ທປກ຺ເຂ ຈ ຍສ຺ມິໍ ອຕິປຣິຕ຺ເຕ ກາເລ ຍສ຺ມິໍ ຘມ຺ມສມຸທາເຍ ຍມ຺ຫິ ເຫຕຸມ຺ຫິ ສຕີຕິ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ຎາປນວເສນ ຕທາຘາຣາຍ ຕທຘີນາຍ ຈ ກຸສລຘມ຺ມປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ທຸປ຺ປຏິວິຊ຺ຌຕໍ ອເນເກສໍ ສຫຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ປຣາຘີນປ຺ປຕ຺ຕິຎ຺ຈ ທີເປຕີຕິ.

ທຬ຺ຫຘມ຺ມາ ຘນຸຄ຺ຄຫາຕິ ທຬ຺ຫຘນຸໂນ ອິສ຺ສາສາ. ທຬ຺ຫຘນຸ ນາມ ທ຺ວິສຫສ຺ສຖາມໍ ວຸຈ຺ຈຕິ. ທ຺ວິສຫສ຺ສຖາມນ຺ຕິ ຈ ຍສ຺ສ ອາໂຣປິຕສ຺ສ ຊິຍາພທ຺ໂຘ ໂລຫສີສາທີນໍ ຠາໂຣ ທຓ຺ເຑ ຄເຫຕ຺ວາ ຍາວ ກຓ຺ຑປ຺ປມາຓາ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ປຖວິໂຕ ມຸຈ຺ຈຕິ. ສິກ຺ຂິຕາຕິ ທສທ຺ວາທສວສ຺ສານິ ອາຈຣິຍກຸເລ ອຸຄ຺ຄຫິຕສິປ຺ປາ. ກຕຫຕ຺ຖາຕິ ຘນຸສ຺ມິໍ ຈິຓ຺ຓວສີຠາວາ. ໂກຈິ ສິປ຺ປເມວ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ກຕຫຕ຺ໂຖ ນ ໂຫຕິ, ອິເມ ປນ ນ ຕຖາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ກຕຸປາສນາຕິ ຣາຊກຸລາທີສຸ ທສ຺ສິຕສິປ຺ປາ. ຈຕຸທ຺ທິສາ ຐິຕາ ອສ຺ສູຕິ ເອກສ຺ມິໍເຍວ ປເທເສ ຖມ຺ຠໍ ວາ ຣຸກ຺ຂໍ ວາ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ເອກໍເຍວ ນິສ຺ສາຍ ຈຕຸທ຺ທິສາຠິມຸຂາ ຐິຕາ ສິຍຸນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ວຸຕ຺ຕຊວນປຸຣິສສ຺ສາຕິ ນ ເອວຣູໂປ ປຸຣິໂສ ໂກຈິ ຠູຕປຸພ຺ໂພ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ໂພຘິສຕ຺ເຕນ. ໂສ ຫິ ຊວນຫໍສກາເລ ເອວຣູປມກາສິ. ສຸຕ຺ເຕ ປນ ອຠູຕປຣິກປ຺ປນວເສນ ອຸປມາມຕ຺ຕໍ ອາຫຏໍ. ຕປ຺ປຣຠາວາຕິ ຕປ຺ປຣຠາວໂຕ ເຫຕຸສງ຺ຂາຕສ຺ສ ສມຍສ຺ສ ປຣາຍຕ຺ຕວຸຕ຺ຕິທີປເນ ເອກນ຺ຕພ຺ຍາວຏສຠາວໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຍ ປນ ‘‘ຕປ຺ປຣຠາໂວ’’ຕິ ປຐນ຺ຕິ, ເຕສໍ ປຈ຺ຈຍາຍຕ຺ຕວຸຕ຺ຕິທີປນໂຕ ຕປ຺ປຣຠາໂວ ເຫຕຸສງ຺ຂາຕສ຺ສ ສມຍສ຺ສ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສ ປຣາຍຕ຺ຕວຸຕ຺ຕິທີປນຕາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ໂຍຊນາ. ສມຸທາຍາຍຕ຺ຕຕາທີປເນ ຕປ຺ປໂຣ, ຕເທກເທສາຍຕ຺ຕຕາທີປເນ ຕປ຺ປໂຣ ນ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອຕປ຺ປຣຠາວໂຕ’’ຕິ.

ນນຸ ຈ ຕໍ ຕໍ ອຸປາທາຍ ປຎ຺ຎຕ຺ໂຕ ກາໂລ ໂວຫາຣມຕ຺ຕໂກ, ໂສ ກຖໍ ອາຘາໂຣ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕຘມ຺ມານນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ກາໂລປິ ຫີ’’ຕິອາທິ. ຍທິ ກິຣິຍາຍ ກິຣິຍນ຺ຕຣລກ຺ຂຓໍ ຠາເວນຠາວລກ຺ຂຓໍ, ກາ ປເນຕ຺ຖ ລກ຺ຂຓກິຣິຍາຕິ ອາຫ ‘‘ອິຫາປີ’’ຕິອາທິ. ລກ຺ຂຓຠູຕຠາວຍຸຕ຺ໂຕຕິ ອິຕິ-ສທ຺ໂທ ເຫຕຸອຕ຺ໂຖ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຍສ຺ມາ ສຕ຺ຕາສງ຺ຂາຕາຍ ລກ຺ຂຓກິຣິຍາຍ ຍຸຕ຺ໂຕ ສມໂຍ, ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ຠູມິນິທ຺ເທໂສຕິ.

ອຸທ຺ທານໂຕຕິ ຍທິ ສງ຺ເຂປໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນນຸ ຈ ອວສິຏ຺ຐກິເລສາທໂຍ ວິຍ ກິເລສກາໂມປິ ອສ຺ສາເທຕພ຺ພຕາຍ ວຕ຺ຖຸກາເມ ສມວຣຸທ຺ໂຘ ຎາຓໍ ວິຍ ເຎຍ຺ເຍຕິ ສງ຺ເຂປໂຕ ເອໂກເຍວ ກາໂມ ສິຍາຕິ ອນຸໂຍຄໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ກິເລສກາໂມ’’ຕິອາທິ. ສຫິຕສ຺ສາຕິ ວິສຍວິສຍິຠາເວນ ອວຏ຺ຐິຕສ຺ສ. ‘‘ອຸທ຺ທານໂຕ ທ຺ເວ ກາມາ’’ຕິ ກິຎ຺ຈາປິ ສພ຺ເພ ກາມາ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐາ, ‘‘ຈຕຸນ຺ນໍ ອປາຍານ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ປນ ວິສຍສ຺ສ ວິເສສິຕຕ຺ຕາ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍກິເລສຠູໂຕ ກາມຣາໂຄ ອິຘ ກິເລສກາໂມຕິ ຄຫິໂຕຕິ ‘‘ເຕນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ໂຈທໂກ ຕສ຺ສ ອຘິປ຺ປາຍໍ ອຊານນ຺ໂຕ ‘‘ນນຸ ຈາ’’ຕິອາທິນາ ອນຸຍຸຎ຺ຊຕິ. ອິຕໂຣ ປນ ‘‘ພຫລກິເລສສ຺ສາ’’ຕິອາທິນາ ອຕ຺ຕໂນ ອຘິປ຺ປາຍໍ ວິວຣຕິ.

ກາມາວຈຣຘມ຺ເມສຸ ວິມານກປ຺ປຣຸກ຺ຂາທິປ຺ປກາເຣສຸ ປຣິຕ຺ຕກຸສລາທີສຸ ວາ. ນນຸ ຈ ‘‘ຈຕຸນ຺ນໍ ອປາຍານ’’ນ຺ຕິ ວິສຍສ຺ສ ວິເສສິຕຕ຺ຕາ ຣູປາຣູປຘາຕຸຄ຺ຄຫຓສ຺ສ ອສມ຺ຠໂວເຍວາຕິ? ນ, ‘‘ອຸທ຺ທານໂຕ ທ຺ເວ ກາມາ’’ຕິ ນິຣວເສສໂຕ ກາມານໍ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ. ອຸທ຺ທິຏ຺ເຐປິ ຫິ ກາມສມຸທາເຍ ຍຖາ ຕເທກເທໂສວ ຄຍ຺ຫຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ທຸວິໂຘ’’ຕິອາທິມາຫ. ກາມຣາໂຄ ປຎ຺ຈກາມຄຸຓິໂກ ຣາໂຄ. ກາມຕຓ຺ຫາ ກາມາວຈຣຘມ຺ມວິສຍາ ຕຓ຺ຫາ. ນິໂຣຘຕຓ຺ຫາ ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິສຫຄໂຕ ຣາໂຄ. ອິຘາຕິ ເອກາທສວິເຘ ປເທເສ. ຍທິ ອນວເສສປ຺ປວຕ຺ຕິ ອຘິປ຺ເປຕາ, ‘‘ທຸວິໂຘເປໂສ’’ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ວຕ຺ຖຸກາເມກເທສສ຺ສ ອິຘ ອປ຺ປວຕ຺ຕນໂຕຕິ ອນຸໂຍເຄນ ເຍຠຸຍ຺ຍຠາວໂຕ ອນວເສໂສ ວິຍ ອນວເສໂສຕິ ວາ ອຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ວຕ຺ຖຸກາໂມປີ’’ຕິອາທິມາຫ. ອນວເສສສທິສຕາ ເຈຕ຺ຖ ສຠາວຠິນ຺ນສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ອນວເສສໂຕ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາຕິ ກິເລສກາມວຕ຺ຖຸກາມານໍ ອນວເສສປຣິປຸຓ຺ຓຠາເວນ ອຠິລກ຺ຂິຕຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຈາສທ຺ທສ຺ສ ຣສ຺ສຕ຺ຕໍ ກຕນ຺ຕິ ກາມາວຈຣສທ຺ເທ ເຫຕຸກຕ຺ຕຸອຕ຺ໂຖ ອນ຺ໂຕນີໂຕຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ວິສເຍຕິ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ອຠິເຘຍ຺ຍຕ຺ເຖຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິມິຕ຺ຕວິຣເຫຕິ ເອເຕນ ຣຸຬ຺ຫີສຸ ກິຣິຍາ ວິຠາຄກຣຓາຍ, ນ ອຕ຺ຕກິຣິຍາຍາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ກຸສລຠາວນ຺ຕິ ຊາຕກພາຫິຕິກສຸຕ຺ຕອຠິຘມ຺ມປຣິຍາເຍນ ກຖິຕໍ ກຸສລຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ສາຕິ ສຸຂວິປາກຠາວສ຺ສ. ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານຕໍ ວຕ຺ຕຸກາມຕາຍາຕິ ເອເຕນ ‘‘ອນວຊ຺ຊສຸຂວິປາກລກ຺ຂຓ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສຸຂສທ຺ໂທ ອິຏ຺ຐປຣິຍາໂຍ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ທສ຺ເສຕິ. ສຎ຺ຎາປຎ຺ຎາກິຈ຺ຈໍ ສຎ຺ຎາຓກຣຓປຏິວິຊ຺ຌນານິ, ຕທຸຠຍວິຘຸຣາ ອາຣມ຺ມຓູປລທ຺ຘິ ‘‘ວິຊານາຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສຎ຺ຎາ…ເປ… ຄຫຓ’’ນ຺ຕິ. ນນຸ ຈ ຜສ຺ສາທິກິຈ຺ຈໂຕປິ ວິສິຏ຺ຐກິຈ຺ຈໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ? ສຈ຺ຈເມຕໍ, ໂສ ປນ ວິເສໂສ ນ ຕຖາ ທຸຣວໂພໂຘ, ຍຖາ ສຎ຺ຎາປຎ຺ຎາວິຎ຺ຎາຓານນ຺ຕິ ສຎ຺ຎາປຎ຺ຎາກິຈ຺ຈວິສິຏ຺ຐລກ຺ຂຓຕາຍ ວິຎ຺ຎາຓລກ຺ຂຓມາຫ. ອນນ຺ຕຣຘມ຺ມານໍ ປຄຸຓພລວຠາວສ຺ສ ກາຣຓຠາເວນ ປວຕ຺ຕມາໂນ ສນ຺ຕານໍ ຈິໂນຕິ ນາມ. ຕຖາປວຕ຺ຕິ ຈ ອາເສວນປຈ຺ຈຍຠາໂວຕິ ອາຫ ‘‘ອາເສວນປຈ຺ຈຍຠາເວນ ຈິໂນຕີ’’ຕິ.

ຈິຕ຺ຕກຕເມວາຕິ ອຠິສງ຺ຂາຣວິຎ຺ຎາຓກຕເມວ. ນານຕ຺ຕາທີນໍ ວວຕ຺ຖານນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ວວຕ຺ຖານໍ ປຈ຺ເຈກໍ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ວວຕ຺ຖານໍ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ອສງ຺ກຣຠາໂວ. ເຕນ ຈ ຘມ຺ໂມ ນິຈ຺ຉິໂຕ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ນິຈ຺ຉິຕຕາ’’ຕິ. ລິງ຺ຄນານຕ຺ຕາທີນີຕິ ເອຕ຺ຖ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສສຓ຺ຐານວເສນ ລິງ຺ຄນານຕ຺ຕໍ. ເທວມນຸສ຺ສຕິຣຈ຺ຉານາທິວເສນ ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄສ຺ສ ປຸຖຸຕ຺ຕໍ, ຕຖາ ປຸຣິສລິງ຺ຄສ຺ສ. ເທວາທິເຠເທ ອິຕ຺ຖິລິງ຺ເຄ ປຈ຺ເຈກໍ ນານຕ຺ຕກາຍຕາສງ຺ຂາຕສ຺ສ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎວິສທິສສຠາວສ຺ສ ເທສາທິເຠທຠິນ຺ນສ຺ສ ຈ ວິເສສສ຺ສ ວເສນ ປເຠໂທ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕຖາ ປຸຣິສລິງ຺ເຄ. ລິງ຺ຄນິພ຺ພຕ຺ຕກສ຺ສ ວາ ກມ຺ມສ຺ສ ຍຖາວຸຕ຺ຕນານຕ຺ຕາທິວເສນ ລິງ຺ຄສ຺ສ ນານຕ຺ຕາທີນິ ໂຍເຊຕພ຺ພານິ. ລິງ຺ຄນານຕ຺ຕາທີສຸ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສຎ຺ຎາທີນໍ ນານຕ຺ຕາທີນິ. ເຕເນວາຫ ‘‘ກມ຺ມນານຕ຺ຕາທີຫິ ນິພ຺ພຕ຺ຕານິ ຫິ ຕານີ’’ຕິ. ອປທາທິນານາກຣຓທສ຺ສເນນ ລິງ຺ຄນານຕ຺ຕໍ ທສ຺ສິຕໍ. ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ທສ຺ສິເຕ ສຎ຺ຎານານຕ຺ຕາທໂຍ ທສ຺ສິຕາ ເອວາຕິ ອາວຕ຺ຕຕິ ຠວຈກ຺ກນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອນາຄ…ເປ… ຆເຏນ຺ໂຕ’’ຕິ. ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄປຸຣິສລິງ຺ຄາທິ ວິຎ຺ຎາຓາຘິຏ຺ຐິຕສ຺ສ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ສນ຺ນິເວສວິເສໂສ. ສຎ຺ຎາສີເສນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຂນ຺ຘາ ວຸຕ຺ຕາ. ໂວຫາຣວຈເນນ ຈ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຂນ຺ຘານໍ ໂວຫຣິຕພ຺ພຠາເວນ ປວຕ຺ຕິ ທີປິຕາ, ຍາ ສາ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິອຠິນິເວສເຫຕູຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ລິງ຺ຄາທິ…ເປ… ໂຍສານານີ’’ຕິ ອາຫ.

‘‘ເຍ ເກຈິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມາ ອກຸສລາ ອກຸສລຠາຄິຍາ, ສພ຺ເພເຕ ມໂນປຸພ຺ພງ຺ຄມາ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໕໖-໕໗), ‘‘ມໂນປຸພ຺ພງ຺ຄມາ ຘມ຺ມາ’’ຕິ (ຘ. ປ. ໑, ໒) ຈ ເອວມາທິວຈນໂຕ ຈິຕ຺ຕເຫຕຸກໍ ກມ຺ມນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ກມ຺ມຎ຺ຫິ ຈິຕ຺ຕໂຕ ນິພ຺ພຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ຍຖາສງ຺ຂ຺ຍນ຺ຕິ ກມ຺ມໂຕ ລິງ຺ຄໍ ລິງ຺ຄໂຕ ສຎ຺ຎາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ປຸຣິມວິກປ຺ເປ ວິຍ ກມ຺ມໂຕ ລິງ຺ຄສຎ຺ຎາ ລິງ຺ຄໂຕ ລິງ຺ຄສຎ຺ຎາຕິ ອຸຠຍໂຕ ອຸຠຍປ຺ປວຕ຺ຕິທສ຺ສນວເສນ. ‘‘ເຠທໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ອິຕ຺ຖາຍໍ ປຸຣິໂສຕິ ວາ’’ຕິ ເຠທສ຺ສ ວິເສສິຕຕ຺ຕາ ອິຕ຺ຖາທິຠາເວນ ໂວຫຣິຕພ຺ພຠາໂວ ອິຘ ເຠໂທຕິ ‘‘ອິຕ຺ຖິປຸຣິສາທິໂວຫາຣໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອທ຺ຘທ຺ວຍວເສນາຕິ ອຕີຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນທ຺ຘທ຺ວຍວເສນ. ຄຸຓາຠິພ຺ຍາປນໍ ກິຕ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ປຕ຺ຖຏຍສຕ’’ນ຺ຕິ. ກມ຺ມນານາກຣເຓນ ວິນາ ກມ຺ມນິພ຺ພຕ຺ຕນານາກາຣຓາຠາວໂຕ ‘‘ກມ຺ມເຊຫິ…ເປ… ນານາກຣຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອວິປຈ຺ຈໂນກາໂສ ອຏ຺ຐານຠູຕາ, ຄຕິກາໂລປິ ວາ. ກາມາວຈຣໍ ອຠິສງ຺ຂາຣວິຎ຺ຎາຓໍ ຣູປຘາຕຸຍາ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທິໍ ຊເນຕ຺ວາ ອໂນກາສຕາຍ ຕທາຣມ຺ມຓໍ ອຊເນນ຺ຕໍ ເອຕ຺ຖ ນິທສ຺ເສຕພ຺ພໍ. ເອກຈ຺ຈຈິຕ຺ຕກຣຓສ຺ສ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ ຈກ຺ຂາທິເວກລ຺ເລນ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທີນໍ ອຊນກໍ ກມ຺ມວິຎ຺ຎາຓໍ ອວເສສປຈ຺ຈຍວິກເລ ອໂນຄຘໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຕທປິ ກາລຄຕິປໂຍຄາທີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ສງ຺ຄຫິຕນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ສຫກາຣີກາຣຓວິກລໍ ວິປາກສ຺ສ ອຈ຺ຈນ຺ຕໍ ໂອກາສເມວ ນ ລຠຕິ, ອິຕຣໍ ວິປາເກກເທສສ຺ສ ລທ຺ໂຘກາສນ຺ຕິ, ອິທເມເຕສໍ ນານຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ວິປາກສ຺ສ ໂອກາສລາເຠ ສຕິ ສຫາຍກາຣຓວິກລຕາວ ນຕ຺ຖີຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຠວຕຸ ຕາວ ຠວິຕ຺ວາ ອປຄຕໍ ຠູຕາປຄຕໍ, ອນຸຠວິຕ຺ວາ ອປຄຕໍ ປນ ກຖນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອນຸຠູຕຠູຕາ’’ຕິອາທິ. ເຕນ ອນຸຠູຕ-ສທ຺ເທນ ໂຍ ອຕ຺ໂຖ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕສ຺ສ ຠູຕ-ສທ຺ໂທເຍວ ວາຈໂກ, ນ ອນຸ-ສທ຺ໂທ, ອນຸ-ສທ຺ໂທ ປນ ໂຊຕໂກຕິ ທສ຺ເສຕິ. ສາຂາຠງ຺ຄສທິສາ ຫິ ນິປາໂຕປສຄ຺ຄາຕິ. ກິຣິຍາວິເສສກຕ຺ຕຎ຺ຈ ອຸປສຄ຺ຄານໍ ອເນກຕ຺ຖຕ຺ຕາ ຘາຕຸສທ຺ທານໍ ເຕຫິ ວຕ຺ຕພ຺ພວິເສສສ຺ສ ໂຊຕນຠາເວເນວ ອວຈ຺ຉິນ຺ທນນ຺ຕິ ຍຕ຺ຕກາ ຘາຕຸສທ຺ເທນ ອຠິຘາຕພ຺ພາ ອຕ຺ຖວິເສສາ, ເຕສໍ ຍໍ ສາມຎ຺ຎໍ ອວິເສໂສ, ຕສ຺ສ ວິເສເສ ອວຏ຺ຐາປນໍ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ວິເສສສ຺ສ ໂຊຕນເມວາຕິ ອາຫ ‘‘ສາມຎ຺ຎ…ເປ… ວິເສສີຍຕີ’’ຕິ. ອນຸຠູຕ-ສທ຺ໂທ ພຫຸລໍ ກມ຺ມຕ຺ເຖ ເອວ ທິສ຺ສຕີຕິ ຕສ຺ສ ອິຘ ກຕ຺ຕຸອຕ຺ຖວາຈິຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອນຸຠູຕສທ຺ໂທ ຈາ’’ຕິອາທິມາຫ. ສຕິປິ ສພ຺ເພສໍ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທານໍ ສເວທຍິຕຠາວໂຕ ອາຣມ຺ມຓານຸຠວເນ, ສວິປລ຺ລາເສ ປນ ສນ຺ຕາເນ ຈິຕ຺ຕາຠິສງ຺ຂາຣວເສນ ປວຕ຺ຕິໂຕ ອພ຺ຍາກເຕຫິ ວິສິຏ຺ໂຐ ກຸສລາກຸສລານໍ ສາຕິສໂຍ ວິສຍານຸຠວນາກາໂຣຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ອິຘາຘິປ຺ເປໂຕຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ວຕ຺ຕຸໍ ອຘິປ຺ປາຍວເສນາ’’ຕິ ອາຫ. ຠູຕາປຄຕຠາວາຠິຘານາຘິປ຺ປາເຍນາຕິ ກຸສລາກຸສລສ຺ສ ອາກຑ຺ຒນຸປາຍມາຫ.

ອຸປ຺ປຕິຕກິຈ຺ຈນິປ຺ຜາທນໂຕ ອຸປ຺ປຕິຕສທິສຕ຺ຕາ ‘‘ອຸປ຺ປຕິຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕຸໍ ອາຣທ຺ໂຘຕິ ອນາຄຕສ຺ສປິ ຕສ຺ເສວ ອຸປ຺ປນ຺ນ-ສທ຺ເທນ ວຸຕ຺ຕຕາຍ ກາຣຓມາຫ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຣຊ຺ຊນາທິວເສນ ອາຣມ຺ມຓຣສານຸຠວນໍ ສາຕິສຍນ຺ຕິ ອກຸສລຎ຺ຈ ກຸສລຎ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິຣຸທ຺ຘຕາສາມຎ຺ເຎນ ‘‘ສພ຺ພສງ຺ຂຕໍ ຠູຕາປຄຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສມ຺ໂມຫວິໂນທນິຍໍ ປນ ‘‘ວິປາການຸຠວນວເສນ ຕທາຣມ຺ມຓໍ. ອວິປກ຺ກວິປາກສ຺ສ ສພ຺ພຖາ ອວິຄຕຕ຺ຕາ ຠວິຕ຺ວາ ວິຄຕຕາມຕ຺ຕວເສນກມ຺ມຎ຺ຈ ຠູຕາປຄຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕເນວ ຕຕ຺ຖ ໂອກາສກຕຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ວິປາກເມວາຫ. ອິຘ ປນ ກມ຺ມມ຺ປີຕິ. ອາຣມ຺ມຓກຣຓວເສນ ຠວຕິ ເອຕ຺ຖ ກິເລສຊາຕນ຺ຕິ ຠູມີຕິ ວຸຕ຺ຕາ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘາ. ອຄ຺ຄິອາຫິໂຕ ວິຍາຕິ ຠູມິລທ຺ຘນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕາຍ ອຸປາຍໍ ທສ຺ເສຕິ. ເອເຕນາຕິ ກມ຺ມໍ. ເອຕສ຺ສາຕິ ວິປາໂກ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ອວິກ຺ຂມ຺ຠິຕຕ຺ຕາຕິ ອວິໂນທິຕຕ຺ຕາ. ສຠູມິຍນ຺ຕິ ສກຠູມິຍໍ. ວິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາຕິ ປຸນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕຸໍ ອທຕ຺ວາ. ຂຓຕ຺ຕເຍກເທສຄຕໍ ຂຓຕ຺ຕຍຄຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຸທາຫຣຓສ຺ສ ອຸປຈາຣຠາວມາຫ. ເຕນ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ຘມ຺ມາ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາ ຘມ຺ມາຕິ ອິທເມຕ຺ຖ ອຸທາຫຣຓໍ ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ປຘາເນນາຕິ ປຘານຠາເວນ. ເທສນາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ປຸພ຺ພງ຺ຄມນ຺ຕິ ໂລກິຍຘມ຺ເມ ເທເສຕພ຺ເພ ຈິຕ຺ຕໍ ປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ກຕ຺ວາ ເທສນາ ຠຄວຕາ ອຸຈິຕາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຘມ຺ມສຠາວໍ ວາ ສນ຺ຘາຍາຕິ ໂລກິຍຘມ຺ມານໍ ອຍໍ ສຠາໂວ ຍທິທໍ ເຕ ຈິຕ຺ຕເຊຏ຺ຐກາ ຈິຕ຺ຕປຸພ຺ພງ຺ຄມາ ປວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເຕນ ເຕສໍ ຕຖາເທສນາຍ ກາຣຓມາຫ, ສພ຺ເພ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ຈິຕ຺ຕວຊ຺ຊາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເກຈີຕິ ປທກາຣາ. ຜສ຺ສາທໂຍປີຕິ ປິ-ສທ຺ເທນ ຣາຄາທໂຍ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕິ. ກາລເຠທາຠາເວປິ ປຈ຺ຈຍຠາເວນ ອເປກ຺ຂິໂຕ ຘມ຺ໂມ ປຸຣິມນິປ຺ຜນ຺ໂນ ວິຍ ໂວຫຣີຍຕີຕິ ອາຫ ‘‘ປຐມໍ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ວິຍາ’’ຕິ. ອນຸປຈຣິຕເມວສ຺ສ ປຸພ຺ພງ຺ຄມຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈຍມນ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ຂີຓາ ຠວເນຕ຺ຕີ’’ຕິອາທິວຈນໂຕ (ທີ. ນິ. ໒.໑໕໕; ເນຕ຺ຕິ. ໑໑໔) ເນຕ຺ຕິຠູຕາຍ ຕຓ຺ຫາຍ ຍຸຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ນາຍກນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຕຓ຺ຫາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ວາ’’ຕິ.

‘‘ຍໍ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ເຈຕສິກໍ ສາຕ’’ນ຺ຕິ ນິທ຺ທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ໂສມນສ຺ສເວທນາ ສາຕສຠາວາຕິ ອາຫ ‘‘ສຠາວວເສນ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ນິປ຺ປຣິຍາເຍນ ມຘຸຣ-ສທ຺ໂທ ຣສວິເສສປຣິຍາໂຍ, ອິຏ຺ຐຠາວສາມຎ຺ເຎນ ອິຘ ອຸປຈາເຣນ ວຸຕ຺ໂຕຕິອາຫ ‘‘ມຘຸຣໍ ວິຍາ’’ຕິ. ປຣມຕ຺ຖໂຕ ຕຓ຺ຫາວິນິມຸຕ຺ໂຕ ນນ຺ທິຣາໂຄ ນນ຺ທິຣາຄຠາໂວ ວາ ນຕ຺ຖີຕິ ‘‘ນ ເອຕ຺ຖ ສມ຺ປໂຍຄວເສນ ສຫຄຕຠາໂວ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ, ‘‘ນນ຺ທິຣາຄສຫຄຕາ’’ຕິ ຈ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເຕນ ວິຎ຺ຎາຍຕິ ‘‘ສຫຄຕສທ຺ໂທ ຕຓ຺ຫາຍ ນນ຺ທິຣາຄຠາວໍ ໂຊເຕຕີ’’ຕິ. ອວຕ຺ຖາວິເສສວາຈໂກ ວາ ສຫ-ສທ຺ໂທ ‘‘ສນິທສ຺ສນາ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ, ສພ຺ພາສຸປິ ອວຕ຺ຖາສຸ ນນ຺ທິຣາຄສຠາວາວິຊຫນທີປນວເສນ ນນ຺ທິຣາຄຠາວໍ ຄຕາ ນນ຺ທິຣາຄສຫຄຕາຕິ ຕຓ຺ຫາ ວຸຕ຺ຕາ. ຄຕ-ສທ຺ທສ຺ສ ວາ ‘‘ທິຏ຺ຐິຄຕ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ວິຍ ອຕ຺ຖນ຺ຕຣາຠາວໂຕ ນນ຺ທິຣາຄສຠາວາ ຕຓ຺ຫາ ‘‘ນນ຺ທິຣາຄສຫຄຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ນນ຺ທິຣາຄສຠາວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິຘາປີຕິ ອິມິສ຺ສໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ. ອິມສ຺ມິມ຺ປິ ປເທຕິ ‘‘ໂສມນສ຺ສສຫຄຕ’’ນ຺ຕິ ເອຕສ຺ມິມ຺ປິ ປເທ. ອຍເມວຕ຺ໂຖຕິ ສໍສຏ຺ໂຐ ເອວ. ຍຖາທສ຺ສິຕສໍສຏ຺ຐສທ຺ໂທຕິ ອຕ຺ຖຸທ຺ຘາຣປ຺ປສງ຺ເຄນ ປາຬິໂຕ ອຏ຺ຐກຖາຍ ອາຄຕສໍສຏ຺ຐສທ຺ໂທ. ສຫຊາເຕຕິ ສຫຊາຕຕ຺ເຖ.

ກາລວິເສສານເປກ຺ໂຂ ກມ຺ມສາຘໂນ ອາຠຏ຺ຐ-ສທ຺ໂທ ຠາສິຕປຣິຍາໂຍຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອຠາສິຕພ຺ພຕາ ອນາຠຏ຺ຐຕາ’’ຕິ. ປາຬິຍນ຺ຕິ ອິມິສ຺ສາ ປຐມຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທປາຬິຍໍ. ອຠາສິຕຕ຺ຕາ ເອວາຕິ ອສງ຺ຂາຣິກຠາວສ຺ສ ອວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເອວ. ກາຣຓປຣິຍາຍຕ຺ຕາ ວຕ຺ຖຸສທ຺ທສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠາວສາມຎ຺ຎໂຕ ທ຺ວາຣຠູຕຘມ຺ມານມ຺ປິ ສິຍາ ວຕ຺ຖຸປຣິຍາໂຍຕິ ອາຫ ‘‘ທ຺ວາຣໍ ວຕ຺ຖູຕິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ເຕນ ວຕ຺ຖຸ ວິຍ ວຕ຺ຖູຕິ ທສ຺ເສຕິ. ມໂນທ຺ວາຣຠູຕາ ຘມ຺ມາ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຫທຍວຕ຺ຖຸນາ ສຫ ຈຣນ຺ຕີຕິ ທ຺ວາເຣນ…ເປ… ຫທຍວຕ຺ຖຸ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ຍຖາ ‘‘ກຸນ຺ຕາ ປຈຣນ຺ຕີ’’ຕິ. ສກິຈ຺ຈຠາເວນາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ກິຈ຺ຈຠາເວນ, ກິຈ຺ຈສຫິຕຕາຍ ວາ. ອຎ຺ຎາສາຘາຣໂຓຕິ ສ-ສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ຖມາຫ. ສໂກ ຫິ ຣໂສ ສຣໂສຕິ.

ອນນ຺ຕຣຈິຕ຺ຕເຫຕຸກຕ຺ຕາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ເອກສມຸຏ຺ຐານຕາ ວຸຕ຺ຕາ, ສຫຊາຕຈິຕ຺ຕຜສ຺ສເຫຕຸກຕ຺ຕາ ເຈຕສິການໍ ທ຺ວິສມຸຏ຺ຐານຕາ. ‘‘ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານາ ຘມ຺ມາ, ຜຸຏ຺ໂຐ ຠິກ຺ຂເວ ເວເທຕິ, ຜຸຏ຺ໂຐ ສຎ຺ຊານາຕິ, ຜຸຏ຺ໂຐ ເຈເຕຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໔.໙໓) ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ສຸຂຸມຣຊາທິຣູປນ຺ຕິ ອຓຸຕຊ຺ຊາຣິຣູປມາຫ. ປຣມາຓຸຣູເປ ປນ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖິ. ວຕ຺ຖຸປຣິຕ຺ຕຕາຍາຕິ ເອເຕນ ອເນກກລາປຄຕານິ ພຫູນິເຍວ ຣູປາຍຕນານິ ສມຸທິຕານິ ສໍຫຈ຺ຈກາຣິຕາຍ ສິວິກຸພ຺ພຫນຎາເຍນ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈໂຍ, ນ ເອກໍ ກຕິປຍານິ ວາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ນນຸ ຈ ເອວໍ ສນ຺ເຕ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ ສມຸທາຍາຣມ຺ມຓໍ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ? ນາປຊ຺ຊຕິ ສມຸທາຍສ຺ເສວ ອຠາວໂຕ. ນ ຫິ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ສມຸທາໂຍ ນາມ ໂກຈິ ອຕ຺ຖິ. ວຓ຺ຓາຍຕນເມວ ຫິ ຍຕ຺ຕກໍ ໂຍຄ຺ຍເທເສ ອວຏ຺ຐິຕໍ, ສຕິ ປຈ຺ຈຍນ຺ຕຣສມາໂຍເຄ ຕຕ຺ຕກໍ ຍຖາວຸຕ຺ເຕນ ຎາເຍນ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ ອວິກປ຺ປກຕ຺ຕາ ຕສ຺ສ. ຕທຠິນິຫຏໍ ປນ ມໂນວິຎ຺ຎາຓໍ ອເນກກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ ປຸຣິມສິທ຺ຘກປ຺ປນາວເສນ ສມູຫາກາເຣນ ສຓ຺ຐານາທິອາກາເຣນ ຈ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ກິໍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ເອກໍ ວຓ຺ຓາຍຕນໍ ອາຣມ຺ມຓໍ, ອຸທາຫຸ ອເນການີຕິ ນ ໂຈເທຕພ຺ພເມຕໍ. ນ ຫິ ປຈ຺ຈກ຺ຂວິສເຍ ຍຸຕ຺ຕິມຄ຺ຄນາ ຍຸຕ຺ຕາ. ກິຎ຺ຈ ຠິຍ຺ໂຍ ອຈ຺ຉຣາສງ຺ຆາຕກ຺ຂເຓນ ອເນກໂກຏິສງ຺ຂາຍ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປວຕ຺ຕນໂຕ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ລຫຸປຣິວຕ຺ຕິຕາຍ ສມາເນປິ ຆຏສຣາວາທິວຓ຺ຓານໍ ໂຍຄ຺ຍເທສາວຏ຺ຐາເນ ປຸຣິມມນສິກາຣານຸຣູປໍ ‘‘ຆໂຏ’’ຕິ ວາ ‘‘ສຣາໂວ’’ຕິ ວາ ປຐມໍ ຕາວ ເອໂກ ມໂນວິຎ຺ຎາຓສນ຺ຕາເນນ ປຣິຈ຺ຉິຊ຺ຊຕິ, ປຈ຺ຉາ ອິຕໂຣ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓວີຖິຍາ ພ຺ຍວຫິເຕນາຕິ ອວິເສສວິທຸຕາຍ ປນ ຆຏສຣາວາທິພຸທ຺ຘິຍາ ອເຠທາປຕ຺ຕິປຣິກປ຺ປນາຕິ. ອີທິສີເປຕ຺ຖ ໂຈທນາ ອໂຈທນາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ຂຓປຣິຕ຺ຕຕາຍາຕິ ປພນ຺ຘກ຺ຂຓສ຺ສ ອິຕ຺ຕຣຕາຍ. ປພນ຺ຘວເສນ ຫິ ປຈ຺ເຈກໍ ຣູປາຣູປຘມ຺ມາ ວິໂຣຘິອວິໂຣຘິປຈ຺ຈຍສມາໂຍເຄ ລຫຸໍ ທນ຺ຘຎ຺ຈ ນິຣຸຊ຺ຌນໂຕ ປຣິຕ຺ຕກາລາ ທີຆກາລາ ຈ ໂຫນ຺ຕິ, ສຠາວລກ຺ຂຓວເສນ ປນ ເອກປຣິຈ຺ເຉທາ ເອວາຕິ. ຍຖາ ຈ ຣູປາຍຕນໍ, ເອວໍ ອິຕຣານິປິ. ສທ຺ທາທໂຍປິ ຫິ ວຕ຺ຖຸປຣິຕ຺ຕຕາທິຠາເວນ ລພ຺ຠນ຺ຕີຕິ. ອຈ຺ຈາສນ຺ນາທິຕາຍາຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ອນາວຊ຺ຊນໍ ເກນຈິ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນຕາຕິ ເອວມາທິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ວິສຍິຘມ຺ມໍ ວິເສສໂຕ ສິໂນຕິ ພນ຺ຘຕີຕິ ວິສໂຍຕິ ອນຎ຺ຎຕ຺ຖຠາວາເປກ຺ໂຂ ວິສໂຍຕິ ອາຫ ‘‘ວິສໂຍ ອນຎ຺ຎຕ຺ຖຠາເວນາ’’ຕິ. ນ ຫິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທໂຍ ຣູປາຍຕນາທິໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ອາຣມ຺ມເຓ ປວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ. ຄາໂວ ຈຣນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ໂຄຈໂຣ, ໂຄຈໂຣ ວິຍາຕິ ໂຄຈໂຣຕິ ສມ຺ພຫຸລຈາຣິຕາເປກ຺ໂຂ ໂຄຈໂຣຕິ ອາຫ ‘‘ໂຄຈໂຣ ຕຕ຺ຖ ຈຣເຓນາ’’ຕິ. ພຫຸລຎ຺ຫິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທີຫິ ຣູປາທໂຍ ຄຍ຺ຫນ຺ຕິ, ນ ຕຖາ ມໂນວິຎ຺ຎາເຓນາຕິ. ເຕສນ຺ຕິ ມໂນວິຎ຺ຎາເຓນ ຄຍ຺ຫມານານໍ ຣູປາຍຕນາທີນໍ. ‘‘ວຈນສ຺ສ ອນຸປປຕ຺ຕິໂຕ’’ຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ, ນນຸ ປຎ຺ຈທ຺ວາເຣ ປວຕ຺ຕມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸໍ ສນ຺ຘາຍ ເຕສໍ ໂຄຈຣວິສຍໍ ປຈ຺ຈນຸໂຠຕີຕິ ວຈນໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິເຍວາຕິ? ນ, ນິຍມາຠາວໂຕ. ນ ຫິ ປຎ຺ຈທ຺ວາຣາຠິນິຫຏໍເຍວ ມໂນ ອິຘ ‘‘ມໂນ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ນິຍມເຫຕຸ ອຕ຺ຖີຕິ, ເອຕໍເຍວ ວາ ໂຈທນໍ ມນສິ ກຕ຺ວາ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາຓາທິຄ຺ຄຫຓໍ ກຕໍ. ເອວໍວຓ຺ໂຓຕິອາທິວຈນໂຕ ປຸພ຺ເພນິວາສອຕີຕານາຄຕໍສຎາຓາທໂຍປິ ອິຘ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ. ອິຕຣຖາຕິ ຣູປໍ ສທ຺ທນ຺ຕິອາທິນາ.

ໂຠຊນ …ເປ… ອຸສ຺ສາຫາທີຫີຕິ ອິທໍ ຍາຍ ກມ຺ມຎ຺ຎຕາຍ ຣູປກາຍສ຺ສ ກລ຺ລຕາ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສາ ປຈ຺ຈຍນິທສ຺ສນໍ. ໂຠຊເນ ຫິ ສມ຺ມາປຣິຓເຕ ສປ຺ປາເຍ ຈ ອຸຕຸໂຠຊເນ ສມ຺ມຸປຍຸຕ຺ເຕ ສມ຺ມາປໂຍຄສງ຺ຂາເຕ ກາຍິກເຈຕສິກວີຣິເຍ ຈ ສມາຣທ຺ເຘ ລຫຸຕາທິສພ຺ຠາເວນ ກາໂຍ ກມ຺ມກ຺ຂໂມ ໂຫຕິ ສພ຺ພກິຣິຍານຸກູໂລຕິ. ອຖ ວາ ໂຠຊນ…ເປ… ອຸສ຺ສາຫາທີຫີຕິ ອິທໍ ກາຍສ຺ສ ກລ຺ຍຕາຍ ວິຍ ອຸປທ຺ທຸຕຕາຍປິ ກາຣຓວຈນໍ. ວິສມໂຠຊນາປຣິຓາມາທິໂຕ ຫິ ກາຍສ຺ສ ອຸປທ຺ທວກຣາ ວາຕາທໂຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ. ອນຸວຕ຺ຕນ຺ຕສ຺ສາຕິ ປທໍ ‘‘ຊຍໍ ເວຣໍ ປສວຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ຘ. ປ. ໒໐໑) ວິຍ ເຫຕຸອຕ຺ຖວເສນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຊາຄຣຓນິມິຕ຺ຕຎ຺ຫິ ອິຘ ອນຸວຕ຺ຕນໍ ອຘິປ຺ເປຕນ຺ຕິ. ອຖ ວາ ອນຸວຕ຺ຕນ຺ຕສ຺ສາຕິ ອິທໍ ປກຕິຍາ ທິຏ຺ຐາທິວເສນ ອາປາຖຄມນຸປນິສ຺ສຍານໍ ກລ຺ຍຕາທິນິພ຺ພຕ຺ຕານໍ ກາຍິກສຸຂາທີນໍ ສມ຺ຠວທສ຺ສນໍ. ກາຍກລ຺ຍຕາທິໍ ອນນຸວຕ຺ຕນ຺ຕສ຺ສ ຫິ ຍຖາວຸຕ຺ຕອຸປນິສ຺ສຍາໂຠຄາຠາເວນ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໍ ອາປາຖຄມນໍ ນ ສິຍາຕິ. ຍຖານຸຠູເຕ ຣູປາທິວິສເຍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຐປນໍ ອາວຊ຺ຊນໍ ຈິຕ຺ຕປຓິທຫນໍ. ຍຖານຸຠູເຕນ ຣູປາທິນາ ສທິສໍ ອສທິສໍ ສມ຺ພນ຺ຘຎ຺ຈ ສທິສາສທິສສມ຺ພນ຺ຘໍ, ຕສ຺ສ ທສ຺ສນາທິ ສທິສາສທິສສມ຺ພນ຺ຘທສ຺ສນາທິ, ຈິຕ຺ຕປຓິທຫນຎ຺ຈ ສທິສາສທິສ…ເປ… ທສ຺ສນາທິ ຈ ຈິຕ຺ຕ…ເປ… ທສ຺ສນາທໂຍ ເຕ ປຈ຺ຈຍາຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ຘາຕຸກ຺ໂຂຠາທີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ເທວຕູປສໍຫາຣາທິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຕໍສທິສຕາ ທິຏ຺ຐສຸຕສທິສຕາ. ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຕາ ທິຏ຺ຐສຸຕປຏິພທ຺ຘຕາ. ເກນຈິ ວຸຕ຺ເຕຕິ ອິມິນາ ສທ຺ຘາຍ ອນຸສ຺ສວນິພ຺ພຕ຺ຕຕໍ ອາຫ. ອາກາຣວິຈາຣຓນ຺ຕິ ເຕສໍ ເຕສໍ ອຕ຺ຖານໍ ອຸປຏ຺ຐານາກາຣວິຈາຣຓໍ. ກຕ຺ຖຈິ ອຕ຺ເຖ.

ນິຍມິຕສ຺ສາຕິ ກຸສລເມວ ມຍາ ອຸປ຺ປາເທຕພ຺ພນ຺ຕິ ເອວໍ ນິຍມິຕສ຺ສ. ປສາທສິເນຫາຠາໂວ ໂທສພຫຸລຕາຍ ໂຫຕີຕິ ລູຂປຸຄ຺ຄລາ ໂທສພຫຸລາຕິ ອາຫ.

ອາຍຕນຠາວໂຕຕິ ກາຣຓຠາວໂຕ.

ວິຊ຺ຊມານວຕ຺ຖຸສ຺ມິນ຺ຕິ ເອເຕນ ‘‘ວິນາປິ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມປຣິຈ຺ຈາເຄນ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທມຕ຺ເຕເນວ ທານມຍໍ ກຸສລໍ ອຸປຈິຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ເກສຎ຺ຈິ ອຕິຘາວນໍ ນິວຕ຺ຕິຕໍ ໂຫຕີຕິ.

ຘມ຺ມສວນສ຺ສ ໂຆສນໍ ຘມ຺ມສວນໂຆສນໍ. ຕສ຺ສາຕິ ‘‘ສທ຺ທທານໍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ສທ຺ທວຕ຺ຖູນໍ ຐານກຣຓເຠຣິອາທີນໍ ສສທ຺ທປ຺ປວຕ຺ຕິກຣຓສ຺ສ. ຈິນ຺ຕນໍ ຕຖາ ຕຖາ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທນໍ. ອຎ຺ຎຕ຺ຖາຕິ ສຸຕ຺ເຕສຸ. ອປຣຕ຺ຖາຕິ ອຠິຘມ຺ມປເທສຸ. ອປຣິຍາປນ຺ນາຕິ ປທສ຺ສ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາ ‘‘ປຣິໂຠຄຣໂສ’’ຕິອາທິກາຍ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາຍ ປຣໂຕ ພຫູສຸ ໂປຕ຺ຖເກສຸ ລິຂີຍຕິ, ຍຖາຐາເນເຍວ ປນ ອາເນຕ຺ວາ ວຕ຺ຕພ຺ພາ. ຕຕ຺ຖ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ອວິຊ຺ຊມານຕ຺ຕາ ລກ຺ຂຓປຎ຺ຎຕ຺ຕິໂຍ ອຎ຺ຎາຍຕນຕ຺ຕາ ຉ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກາຍຕນານິ ອສງ຺ຄຫິຕາ ຘມ຺ມາຍຕເນນາຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ.

‘‘ເອກທ຺ວາຣິກກມ຺ມໍ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ທ຺ວາເຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ, ນນຸ ຣູປາທີສຸ ເອກາຣມ຺ມຓໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຍຖາ ນ ອຎ຺ຎາຣມ຺ມຓໍ ໂຫຕິ ຈິຕ຺ຕວິເສສສ຺ສ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ, ເອວໍ ກມ຺ມວິເສເສ ອຘິປ຺ເປເຕ ກາຍທ຺ວາຣາທີສຸ ເອກທ຺ວາຣິກກມ຺ມໍ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ທ຺ວາເຣ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຕຕ຺ເຖວ ປຣິໂຍສິຕຕ຺ຕາ, ອຖ ກມ຺ມສາມຎ຺ຎໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ, ຣູປາທີສຸ ເອກາຣມ຺ມຓນ຺ຕິ ອິທໍ ອຸທາຫຣຓໍ ນ ສິຍາຕິ? ນ, ອສທິສຠາວວິຠາວນວເສນ ອຸທາຫຏຕ຺ຕາ, ອິຕຣຖາ ມໂນວິຎ຺ຎາຓຠູຕໍ ອິທໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຉສຸປິ ວິສເຍສຸ ປວຕ຺ຕນໂຕ ອນິພທ຺ຘາຣມ຺ມຓນ຺ຕິ ອາຣມ຺ມຓໍ ສທິສູທາຫຣຓຠາເວນ ວຸຈ຺ເຈຍ຺ຍ ອາຣມ຺ມຓໍ ວິຍ ທ຺ວາຣມ຺ປິ ອນິພທ຺ຘນ຺ຕິ. ຍສ຺ມາ ປນ ສຕິປິ ກມ຺ມານໍ ທ຺ວາຣນ຺ຕຣຈຣເຓ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ວຸຕ຺ຕິຍາ ຕພ຺ພຫຸລວຸຕ຺ຕິຍາ ຈ ທ຺ວາຣກມ຺ມານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວວຕ຺ຖານໍ ວກ຺ຂຕິ, ຕສ຺ມາ ປາຓາຕິປາຕາທິຠາວສາມຎ຺ເຎນ ກມ຺ມໍ ເອກຕ຺ຕນຍວເສນ ຄເຫຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ວຈີທ຺ວາຣາທີສຸ ປວຕ຺ຕິສພ຺ຠາວໂຕ ກມ຺ມສ຺ສ ອນິພທ຺ຘຕ຺ຕາຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ກາຍທ຺ວາຣາທີສຸ ເອກທ຺ວາຣິກກມ຺ມໍ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ທ຺ວາເຣ ນ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ. ຣູປາທີສຸ ປນ ເອກາຣມ຺ມຓໍ ຈິຕ຺ຕໍ ເຕເນວາຣມ຺ມເຓນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນນ຺ຕິ ວິສິຏ຺ຐເມວ ຄຫິຕນ຺ຕິ ອາຣມ຺ມຓເມວ ນິພທ຺ຘນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕວິເສໂສ ເອວ ຄຫິໂຕ, ນ ຈິຕ຺ຕສາມຎ຺ຎໍ. ‘‘ນນຸ ຈ ຣູປາຣມ຺ມຓໍ ວາ…ເປ… ຘມ຺ມາຣມ຺ມຓໍ ວາ ຍໍ ຍໍ ວາ ປນາ’’ຕິ ອາຣມ຺ມຓມ຺ປິ ອນິຍເມເນວ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ? ສຈ຺ຈເມຕໍ, ຕຕ຺ຖ ປນ ຍໍ ຣູປາທີສຸ ເອກາຣມ຺ມຓໍ ຈິຕ຺ຕໍ, ຕໍ ເຕນ ວິນາ ນປ຺ປວຕ຺ຕຕິ, ກມ຺ມໍ ປນ ກາຍທ຺ວາຣິກາທິເຠທໍ ວຈີທ຺ວາຣາທີສຸ ນ ນປ຺ປວຕ຺ຕຕີຕິ ອິມສ຺ສ ວິເສສສ຺ສ ໂຊຕນຕ຺ຖໍ ປາຬິຍໍ ອາຣມ຺ມຓເມວ ຄຫິຕໍ, ທ຺ວາຣໍ ນ ຄຫິຕນ຺ຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ອາຣມ຺ມຓເມວ ນິພທ຺ຘ’’ນ຺ຕິອາທິນາ. ວຈີທ຺ວາເຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານມ຺ປິ ປາຓາຕິປາຕາທີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ກາມາວຈຣກຸສລໍ

ກາຍກມ຺ມທ຺ວາຣກຖາວຓ຺ຓນາ

ກມ຺ມທ຺ວາຣານນ຺ຕິອາທິນາ ປກາເສຕພ຺ພສ຺ສ ສຣູປໍ ປກາສນຸປາຍຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕິ. ນິຍຕຣູປຣູປວເສນາຕິ ຘມ຺ມສງ຺ຄເຫ ນິທ຺ທິຏ຺ຐນິຍຕຣູປຣູປວເສນ. ອຎ຺ຎຖາ ກມ຺ມສມຸຏ຺ຐານິກກາເຍ ຫທຍວຕ຺ຖຸປິ ຄເຫຕພ຺ພໍ ສິຍາ. ເອກສນ຺ຕຕິປຣິຍາປນ຺ໂນ ອຸປາທິນ຺ນກກາໂຍ ອິຘ ຄຫິໂຕຕິ ຈກ຺ຂາຍຕນາທີຕິ ວຸຕ຺ເຕສຸ ເອໂກ ຠາໂວ ຫທຍວຕ຺ຖຸ ຈ ຄຫິຕນ຺ຕິ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ ‘‘ຈກ຺ຂາຍຕນາທີນິ ຊີວິຕປຣິຍນ຺ຕານີ’’ຕິ ສນ຺ນິເວສສ຺ສ ວິຠາວິຕຕ຺ຕາ.

ວິປ຺ຜນ຺ທມານວຓ຺ຓຄ຺ຄຫຓານນ຺ຕຣໍ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຄ຺ຄຫຓສ຺ສ ອິຈ຺ຉິຕຕ຺ຕາ ຈລນາກາຣາວ ວາໂຍຘາຕຸ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິວິກາຣສຫິຕາຕິ ກທາຈິ ອາສງ຺ເກຍ຺ຍາຕິ ຕນ຺ນິວຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ ‘‘ປຐມຊວນສມຸຏ຺ຐິຕາ’’ຕິ ອາຫ. ເທສນ຺ຕຣຸປ຺ປຕ຺ຕິເຫຕຸຠາເວນ ຈາເລຕຸນ຺ຕິ ເອເຕນ ເທສນ຺ຕຣຸປ຺ປຕ຺ຕິ ຈລນໍ, ຕໍນິມິຕ຺ເຕ ຈ ກຕ຺ຕຸຠາໂວ ອຸປຈຣິໂຕຕິ ທສ຺ເສຕິ, ອຎ຺ຎຖາ ຂຓິກຕາ ອພ຺ຍາປາຣຕາ ຈ ຘມ຺ມານໍ ນ ສມ຺ຠເວຍ຺ຍາຕິ. ຕທຠິມຸຂຠາວວິກາຣວຕີຕິ ຕໍທິສມຠິມຸໂຂ ຕທຠິມຸໂຂ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ຕທຠິມຸຂຠາໂວ, ໂສ ເອວ ວິກາໂຣ, ຕໍສມງ຺ຄິນີ ວາໂຍຘາຕຸ ຕທຠິມຸຂຠາວວິກາຣວຕີ. ອິທານິ ຕທຠິມຸຂຠາວວິກາ ຣສ຺ສ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອຘິປ຺ປາຍສຫຠາວີ’’ຕິອາທິ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາຕິອາທິນາ ອິມິສ຺ສາ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາຍ ລທ຺ຘຄຸຓໍ ທສ຺ເສຕິ. ຕຕ຺ຖ ອາວຊ຺ຊນສ຺ສາຕິ ມໂນທ຺ວາຣາວຊ຺ຊນສ຺ສ. ຍໂຕ ພາຕ຺ຕິໍສາຕິອາທິນາ ຕສ຺ສ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິສມຸຏ຺ຐາປກຕາ ນ ສກ຺ກາ ປຏິເສເຘຕຸນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ປຈ຺ຈໂຍ ຠວິຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖຕິ ເອເຕນ ຍຖາວຸຕ຺ຕວາໂຍຘາຕຸຍາ ຖມ຺ຠນຈລນສງ຺ຂາຕກິຈ຺ຈນິປ຺ຜາທເນ ຕສ຺ສ ອາກາຣວິເສສສ຺ສ ສຫກາຣີກາຣຓຠາວມາຫ. ອນິທສ຺ສນສປ຺ປຏິຆຕາທໂຍ ວິຍ ມຫາຠູຕານໍ ອວຕ຺ຖາວິເສສມຕ຺ຕໍ ໂສ ອາກາຣວິເສໂສຕິ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ນ ກິຎ຺ຈິ ໂຫຕີຕິ ‘‘ປຣມຕ຺ຖໂຕ ອຠາວໍ ທສ຺ເສຕີ’’ຕິ ອາຫ. ປຣມຕ຺ຖໂຕ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານຠາໂວ ປຏິເສຘິໂຕ. ກມ຺ມສມຸຏ຺ຐານາທິຠາວສ຺ສ ປນ ສມ຺ຠໂວເຍວ ນຕ຺ຖີຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕວິກາຣສ຺ສ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ສພ຺ຠາເວ ນກຸໂຕຈິສມຸຏ຺ຐິຕຕ຺ຕາ ອປ຺ປຈ຺ຈຍຕ຺ຕໍ ອາປນ຺ນໍ. ນ ຫິ ຣູປໍ ອປ຺ປຈ຺ຈຍໍ ອຕ຺ຖິ, ອປ຺ປຈ຺ຈຍຕ຺ເຕ ຈ ສຕິ ນິຈ຺ຈຠາໂວ ອາປຊ຺ຊຕິ, ນ ຈ ນິພ຺ພານວຊ຺ໂຊ ອຕ຺ໂຖ ສຠາວຘມ຺ໂມ ນິຈ຺ໂຈ ອຕ຺ຖິ. ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານຠາໂວ ວິຍາຕິ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານອຸປາທາຣູປຠາໂວ ອຸປຈາຣສິທ຺ໂຘຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ກຣຓຠູຕາຍ. ຍໍ ກຣຓນ຺ຕິ ຍໍ ຈິຕ຺ຕກິຣິຍໍ ຈິຕ຺ຕພ຺ຍາປາຣໍ. ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ວິຎ຺ຎາຕຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິທເມສ ກາເຣຕີຕິ ຍເທຕໍ ອຘິປ຺ປາຍວິຠາວນໍ, ເອຕໍ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິວິກາຣຣຫິເຕສຸ ຣຸກ຺ຂຈລນາທີສຸ ນ ທິຏ຺ຐໍ, ຫຕ຺ຖຈລນາທີສຸ ປນ ທິຏ຺ຐໍ, ຕສ຺ມາ ວິປ຺ຜນ຺ທມານວຓ຺ຓວິນິມຸຕ຺ໂຕ ໂກຈິ ວິກາໂຣ ອຕ຺ຖິ ກາຍິກກຣຓສງ຺ຂາຕສ຺ສ ອຘິປ຺ປາຍສ຺ສ ຎາປໂກຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ຎາປໂກ ຈ ເຫຕຸ ຎາເປຕພ຺ພມຕ຺ຖໍ ສຍໍ ຎາໂຕເຍວ ຎາເປຕິ, ນ ສພ຺ຠາວມຕ຺ເຕນາຕິ ວຓ຺ຓຄ຺ຄຫຓານນ຺ຕຣໍ ວິກາຣຄ຺ຄຫຓມ຺ປິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ຕຖາ ຫິ ວິສຍຠາວມາປນ຺ໂນ ເອວ ສທ຺ໂທ ອຕ຺ຖໍ ປກາເສຕິ, ເນຕໂຣ. ເຕເນວາຫ ‘‘ນ ຫິ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕີ’’ຕິອາທິ. ຍທິ ປນ ຈິຕ຺ຕຊຣູປານໍ ຈລນາກາໂຣ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ວິປ຺ຜນ຺ທມານວຓ຺ຓາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາ ເຕນປິ ສາ ຄຫິຕາ ສິຍາຕິ ອາສງ຺ກາຍ ນິວຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ ອາຫ ‘‘ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓສ຺ສາ’’ຕິອາທິ.

ຕາລປຓ຺ຓາທິຣູປານີຕິອາທິນາປິ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ພຕໍ ມໂນວິຎ຺ຎາເຓເນວ ຈ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ພຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ສຎ຺ຊານາຕິ ເອເຕນາຕິ ສຎ຺ຎາຓໍ, ຕສ຺ສ ອຸທກາທິໂນ ສຎ຺ຎາຓໍ ຕໍສຎ຺ຎາຓໍ, ຕສ຺ສ ອາກາໂຣ ຕໍສຎ຺ຎາຓາກາໂຣ, ອຸທກາທິສຫຈາຣິປ຺ປກາໂຣ ຈ ໂສ ຕໍສຎ຺ຎາຓາກາໂຣ ຈາຕິ ອຸທກາ…ເປ… ກາໂຣ, ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຊານິຕ຺ວາ. ຕທາກາຣສ຺ສາຕິ ອຸທກາທິຎາປນາກາຣສ຺ສ. ຍທິ ຍຖາວຸຕ຺ຕວິກາຣຄ຺ຄຫຓໍເຍວ ກາຣຓໍ ອຘິປ຺ປາຍຄ຺ຄຫຓສ຺ສ, ອຖ ກສ຺ມາ ອຄ຺ຄຫິຕສງ຺ເກຕສ຺ສ ອຘິປ຺ປາຍຄ຺ຄຫຓໍ ນ ໂຫຕີຕິ? ນ ເກວລໍ ວິກາຣຄ຺ຄຫຓເມວ ອຘິປ຺ປາຍຄ຺ຄຫຓສ຺ສ ກາຣຓໍ, ກິຎ຺ຈຣຫີຕິ ອາຫ ‘‘ເອຕສ຺ສ ປນາ’’ຕິອາທິ.

ອຖ ປນາຕິອາທິນາ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ອນຸມາເນນ ຄເຫຕພ຺ພຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ສາຘິປ຺ປາຍ…ເປ… ນນ຺ຕຣນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາຍສຫິຕວິກາເຣນ ສຫຊາຕວຓ຺ຓາຍຕນຄ຺ຄຫຓສງ຺ຂາຕສ຺ສ ຈກ຺ຂຸທ຺ວາຣິກວິຎ຺ຎາຓສນ຺ຕານສ຺ສ ອນນ຺ຕຣໍ. ອຘິປ຺ປາຍຄ຺ຄຫຓສ຺ສາຕິ ອຘິປ຺ປາຍວວຕ຺ຖາປກສ຺ສ ຕຕິຍວາເຣ ຊວນສ຺ສ. ອຘິປ຺ປາຍສຫຠູ ວິກາຣາຠາເວ ອຠາວໂຕຕິ ເອເຕນ ຍຖາວຸຕ຺ຕວິກາຣໍ ອຘິປ຺ປາຍຄ຺ຄຫເຓນ ອນຸມິໂນຕິ. ເອວໍ ສຕີຕິອາທິນາ ຍຖານຸມິຕມຕ຺ຖໍ ນິຄມນວເສນ ທສ຺ເສຕິ. ຕຕ຺ຖ ອຸທກາທິຄ຺ຄຫເຓເນວາຕິ ຕາລປຓ຺ຓາທີນໍ ວຓ຺ຓຄ຺ຄຫຓານນ຺ຕເຣນ ປຸຣິມສິທ຺ຘສມ຺ພນ຺ຘານຸຄ຺ຄຫິເຕນ ອຸທກາທີນໍ ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຖິຠາວວິຊານເນເນວ. ຍຖາ ຕາລປຓ຺ຓາທີນໍ ອຸທກາທິສຫຈາຣິປ຺ປກາຣຕໍ ສຎ຺ຎາຓາກາໂຣ ວິຎ຺ຎາໂຕເຍວ ໂຫຕິ ນານນ຺ຕຣິຍກຕ຺ຕາ, ເອວໍ ວິປ຺ຜນ຺ທມານວຓ຺ຓຄ຺ຄຫຓານນ຺ຕເຣນ ປຸຣິມສິທ຺ຘສມ຺ພນ຺ຘານຸຄ຺ຄຫິເຕນ ຄນ຺ຕຸກາມຕາທິອຘິປ຺ປາຍວິຊານເນເນວ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ວິຎ຺ຎາຕາ ໂຫຕິ ຕທຠາເວ ອຠາວໂຕຕິ ອຸປມາໂຍຊນາ.

ສຠາວຠູຕນ຺ຕິ ອນ຺ວຕ຺ຖຠູຕໍ. ທ຺ວິຘາຕິ ວິຎ຺ຎາປນໂຕ ວິຎ຺ເຎຍ຺ຍໂຕ ຈ. ກາຍວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ຕຖາປວຕ຺ຕມານາຍ ເຈຕນາສງ຺ຂາຕສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ກາຍກມ຺ມຠາໂວ ນິປ຺ຜຊ຺ຊຕິ ຕາຍ ອຸປລກ຺ຂິຕພ຺ພຕ຺ຕາ, ນ ປນ ຈຕຸວີສຕິຍາ ປຈ຺ຈເຍສຸ ເກນຈິ ປຈ຺ຈຍຠາວໂຕຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕສ຺ມິໍ ທ຺ວາເຣ ສິທ຺ຘາ’’ຕິອາທິມາຫ. ເຕນ ວຈີທ຺ວາຣຸປ຺ປນ຺ນາປິ ປາຓາຕິປາຕາທໂຍ ສງ຺ຄຫິຕາຕິ ເຕສໍ ສງ຺ຄຫິຕຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ອຖ ວາ ກາຍທ຺ວາຣຸປ຺ປນ຺ນາຍ ກາຍກມ຺ມຠູຕາຍ ເຈຕນາຍ ວເສນ ‘‘ເຕນ ທ຺ວາເຣນ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ພຠາວໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ສາເຍວ ທ຺ວາຣນ຺ຕຣຸປ຺ປນ຺ນາຍ ວເສນ ‘‘ເຕນ ທ຺ວາເຣນ ນາມລາຠໂຕ’’ຕິ. ມໂນທ຺ວາຣາວຊ຺ຊນສ຺ສປິ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິສມຸຏ຺ຐາປກຠາໂວ ນິຈ຺ຉິໂຕຕິ ‘‘ເອກາທສນ຺ນໍ ກິຣິຍຈິຕ຺ຕານ’’ນ຺ຕິ ອາຫ.

ທ຺ວາຣນ຺ຕຣຈາຣິໂນຕິ ທ຺ວາຣນ຺ຕຣຠາເວນ ປວຕ຺ຕນກາ. ທ຺ວາຣສມ຺ເຠທາຕິ ທ຺ວາຣານໍ ສງ຺ກຣຓໂຕ. ທ຺ວາຣານຎ຺ຫິ ທ຺ວາຣນ຺ຕຣຠາວປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສຕິ ກາຍທ຺ວາຣສ຺ສ ວຈີທ຺ວາຣາທິຠາໂວ, ວຈີທ຺ວາຣສ຺ສ ຈ ກາຍທ຺ວາຣາທິຠາໂວ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ຕໍຕໍທ຺ວາຣຸປ຺ປນ຺ນກມ຺ມານມ຺ປິ ສງ຺ກໂຣ ສິຍາ. ເຕນາຫ ‘‘ກມ຺ມສມ຺ເຠໂທປີ’’ຕິ. ເອວໍ ສຕິ ກາຍກມ຺ມໍ…ເປ… ວວຕ຺ຖານໍ ນ ສິຍາ. ຍທິ ກມ຺ມານິ ກມ຺ມນ຺ຕຣຈາຣີນິ ໂຫນ຺ຕິ, ກາຍກມ຺ມາທິກສ຺ສ ວຈີກມ຺ມາທິກຠາວາປຕ຺ຕິໂຕ ‘‘ກມ຺ມສມ຺ເຠທາ ທ຺ວາຣສມ຺ເຠໂທປີ’’ຕິ ກາຍກມ຺ມໍ ກາຍກມ຺ມທ຺ວາຣນ຺ຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎວວຕ຺ຖານໍ ນ ສິຍາຕິ ອິມມຕ຺ຖມາຫ ‘‘ກມ຺ມານມ຺ປິ ກມ຺ມນ຺ຕຣຈຣເຓ ເອເສວ ນໂຍ’’ຕິ. ກມ຺ມນ຺ຕຣຈຣຓໍ ກມ຺ມນ຺ຕຣູປລກ຺ຂຓຕາ. ເຕເນວາຫ ‘‘ທ຺ວາຣຠາເວນາ’’ຕິ. ທ຺ວາຣນ຺ຕຣຈຣຓໍ ທ຺ວາຣນ຺ຕຣຸປ຺ປຕ຺ຕິ. ທ຺ວາເຣຕິ ອຕ຺ຕໂນ ທ຺ວາເຣ. ອຎ຺ຎສ຺ມິນ຺ຕິ ທ຺ວາຣນ຺ຕເຣ. ກມ຺ມານີຕິ ຕໍຕໍທ຺ວາຣິກກມ຺ມານິ. ອຎ຺ຎານີຕິ ອຎ຺ຎທ຺ວາຣິກກມ຺ມານິ. ທ຺ວາເຣ ທ຺ວາຣານິ ນ ຈຣນ຺ຕີຕິ ທ຺ວາຣນ຺ຕຣຠາເວນ ນປ຺ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ທ຺ວາຣນ຺ຕຣໍ ວາ ນ ສງ຺ກມນ຺ຕິ. ກິຎ຺ຈາປິ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ຈຕຸວີສຕິຍາ ປຈ຺ຈເຍສຸ ເຍນ ເກນຈິ ປຈ຺ຈເຍນ ເຈຕນາຍ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ ນຕ຺ຖິ, ຕຖາ ປນ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ປວຕ຺ຕມານາຍ ເອວ ປາຓາຕິປາຕາທິ ໂຫຕິ, ນາຎ຺ຎຖາຕິ ສິຍາ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ເຫຕຸຠາໂວ ເຈຕນາຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ທ຺ວາເຣຫິ ກາຣຓຠູເຕຫີ’’ຕິ. ກາຍກມ຺ມໍ ວຈີກມ຺ມນ຺ຕິ ກມ຺ມວວຕ຺ຖານສ຺ເສວ ວາ ກາຣຓຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ທ຺ວາເຣຫິ ກາຣຓຠູເຕຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍທິປິ ‘‘ທ຺ວາເຣຫິ ກມ຺ມານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ‘‘ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວວຕ຺ຖິຕາ’’ຕິ ປນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ກມ຺ເມຫິປິ ທ຺ວາຣານິ ວວຕ຺ຖິຕານີຕິ ອຍມຕ຺ໂຖປິ ສິທ຺ໂຘເຍວາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ນ ເກວລ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອທ຺ວາຣຈາຣີຫີຕິ ທ຺ວາຣານໍ ສຍໍ ວວຕ຺ຖິຕຠາວມາຫ, ນ ປນ ອວວຕ຺ຖານໍ, ວວຕ຺ຖານເມວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອິທານິ ຕໍ ວວຕ຺ຖານໍ ວິຠາເວຕິ ກມ຺ມານເປກ຺ຂາຕິອາທິນາ. ຕຕ຺ຖ ສມຍນິຍມິເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ ສມໂຍ ວິຍ ທ຺ວາຣນິຍມິເຕຫິ ກມ຺ເມຫິ ທ຺ວາຣານິ ນິຍມິຕານີຕິ ອຍໍ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ.

ເອວໍສຠາວຕ຺ຕາຕິ ທ຺ວາຣຠູເຕຫິ ກາຍາທີຫິ ອຸປລກ຺ຂຓີຍສຠາວຕ຺ຕາ. ອາຓຕ຺ຕິ…ເປ… ມານສ຺ສາຕິ ກາຍວຈີກມ຺ມານໍ ວຈີກາຍວິຎ຺ຎຕ຺ຕີຫິ ປກາເສຕພ຺ພຕໍ ອາຫ. ກາຍາທີຫີຕິ ກາຍວຈີວິຎ຺ຎຕ຺ຕີຫິ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ທ຺ວາຣນ຺ຕເຣ ຈຣນ຺ຕານິປິ ກມ຺ມານິ ສເກນ ທ຺ວາເຣນ ອຸປລກ຺ຂິຕາເນວ ຈຣນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ. ນາປິ ກມ຺ມໍ ທ຺ວາຣສ຺ສາຕິ ຍສ຺ມິໍ ທ຺ວາຣນ຺ຕເຣ ກມ຺ມໍ ຈຣຕິ, ຕສ຺ສ ທ຺ວາຣສ຺ສ ອນຕ຺ຕນິຍສ຺ສ. ຕໍຕໍທ຺ວາຣເມວາຕິ ສກທ຺ວາຣເມວ. ກມ຺ມສ຺ສາຕິ ສກສກກມ຺ມສ຺ສ. ຍທິ ກມ຺ເມຫິ ທ຺ວາຣານິ ວວຕ຺ຖິຕານິ, ‘‘ກມ຺ມສ຺ສ ອນິພທ຺ຘຕ຺ຕາ’’ຕິ ອິທໍ ກຖໍ ນີຍຕີຕິ ອາຫ ‘‘ປຸພ຺ເພ ປນາ’’ຕິອາທິ.

ສາຕິ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ. ຕສ຺ສາຕິ ກມ຺ມສ຺ສ. ເກນຈິ ປກາເຣນາຕິ ຈຕຸວີສຕິຍາ ປຈ຺ຈຍປ຺ປກາເຣສຸ ເກນຈິ ປກາເຣນ. ຕໍສຫຊາຕາຕິ ເອເຕນ ກາຍວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ສພ຺ຠາເວເຍວ ກາຍກມ຺ມສ຺ສ ສພ຺ຠາໂວ, ນາຎ຺ຎຖາຕິ ປຣິຍາເຍນ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ກມ຺ມສ຺ສ ກາຣຓຠາວໍ ວິຠາເວຕິ. ເຕເນວາຫ ‘‘ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐານຠາເວນ ວຸຕ຺ຕາ’’ຕິ. ຍຖາວຸຕ຺ຕນິຍເມນາຕິອາທິນາ ກມ຺ມສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐານຠາເວ ພ຺ຍຠິຈາຣາຠາວມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຍຖາວຸຕ຺ຕນິຍເມນາຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣນ ວວຕ຺ຖານຍຸຕ຺ຕິສງ຺ຂາເຕນ ນິຍເມນ. ທ຺ວາຣຈຣເຓຕິ ອຎ຺ຎທ຺ວາຣຈຣເຓ.

ກາຍກມ຺ມທ຺ວາຣກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ວຈີກມ຺ມທ຺ວາຣກຖາວຓ຺ຓນາ

ຈຕູຫິ ອງ຺ເຄຫີຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ສຸຠາສິຕໍເຍວ ຠາສຕິ, ໂນ ທຸພ຺ຠາສິຕໍ. ຘມ຺ມໍເຍວ, ປິຍໍເຍວ, ສຈ຺ຈໍເຍວ ຠາສຕິ, ໂນ ອລິກ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໒໑໓; ສຸ. ນິ. ສຸຠາສິຕສຸຕ຺ຕ) ຍານິ ອງ຺ຄານິ ສຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕານິ, ເຕສໍ ເຈຕນາສຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສຸຠາສິຕຠາສນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາປວຕ຺ຕາຕິ ສຸຠາສິຕຠາສນາທິຠາເວນ ປວຕ຺ຕາ. ສຫ ສມ຺ຠູຕຕ຺ຕາຕິ ສເຫວ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ. ນ ຫິ ວຈີວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ສທ຺ທຣຫິຕາ ອຕ຺ຖິ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ຍາ ຕາຍ ວາຈາຍ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ວາຈາຄິຣາ ພ຺ຍປໂຖ’’ຕິອາທິນາ (ຘ. ສ. ໖໓໖) ນາຕິສຸຂຸມໍເຍວ ສທ຺ທວາຈໍ ວຕ຺ວາ ‘‘ຍາ ຕາຍ ວາຈາຍ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕີ’’ຕິ, ຕາຍ ສທ຺ຘິໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ວຈີວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຣູປາຍຕນໍ ວິຍ ວຕ຺ຖຸປຣິຕ຺ຕຕາທິນາ ສທ຺ທາຍຕນມ຺ປິ ອນິນ຺ທ຺ຣິຍໂຄຈໂຣ ອຕ຺ຖີຕິ ຈ ອຘິປ຺ປາເຍນ ‘‘ຍາ ຕາຍ…ເປ… ວິຎ຺ຎາຍຕີ’’ຕິ ອາຫ.

ອິທານິ ອວິເສເສນ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານສທ຺ທສ຺ສ ໂສຕວິຎ຺ຎາຓາຣມ຺ມຓຕາ ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ຕາຕິ ວິຕກ຺ກວິປ຺ຜາຣສທ຺ໂທ ນ ໂສຕວິຎ຺ເຎຍ຺ໂຍຕິ ມຫາອຏ຺ຐກຖາວາທສ຺ສ ປາຬິຍາ ວິໂຣຘໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວໍ ສງ຺ຄຫກາຣສ຺ສ ອຘິປ຺ປາເຍ ຐຕ຺ວາ ມຫາອຏ຺ຐກຖາວາທສ຺ສ ປຏິເສເຘຕພ຺ພຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ອຕ຺ຕໂນ ອຘິປ຺ປາເຍ ຐຕ຺ວາ ຕໍ ປຣິຫຣິຕຸໍ ‘‘ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ສງ຺ຆຏ຺ຏນາກາເຣນ ປວຕ຺ຕານໍ ຠູຕານໍ ສທ຺ທສ຺ສ ນິສ຺ສຍຠາວໂຕ ສງ຺ຆຏ຺ຏເນນ ສເຫວ ສທ຺ໂທ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຕປ຺ປຈ຺ຈຍຠາໂວຕິ ອຸປາທິນ຺ນກຆຏ຺ຏນສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ. ຈິຕ຺ຕຊປຖວີຘາຕຸຍາ ອຸປາທິນ຺ນກຆຏ຺ຏເນ ປຈ຺ຈໂຍ ຠວິຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານມຫາຠູຕານໍ ເອໂກ ອາກາຣວິເສໂສ ອຕ຺ຖິ. ຕທາກາຣຕ຺ຕາ ຫິ ເຕສໍ ປຖວີຘາຕຸ ອຸປາທິນ຺ນກໍ ຆຏ຺ເຏຕີຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕານຸສາເຣນ ເວທິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕເມວ ວຸຕ຺ຕນຍໍ ‘‘ຕພ຺ພິກາຣານ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ວິຠາເວຕິ. ຕຕ຺ຖ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍຠາໂວ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຎ຺ຎມ຺ປິ ສພ຺ພໍ ວິຘານນ຺ຕິ ‘‘ນ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານາຕິ ເອເຕນ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ອຠາວໍ ທສ຺ເສຕີ’’ຕິອາທິນາ ອຕ຺ຕນາ ວຸຕ຺ຕວິຘານໍ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ວຸຕ຺ຕວິຘານໍ ‘‘ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕເມວາຕິ.

ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ເທສນ຺ຕເຣ ປາຣມ຺ປຣິເຍນ ອຸປ຺ປາທນໍ ເທສນ຺ຕຣຸປ຺ປາທນປຣມ຺ປຣຕາ. ລທ຺ຘາເສວເນນາຕິ ລທ຺ຘປຸພ຺ພາຠິສງ຺ຂາເຣນ. ຈິຕ຺ເຕເນວາຕິ ປຐມຈິຕ຺ເຕເນວ. ‘‘ສຕ຺ຕ ຊວນານິ ສຕ຺ຕ ອກ຺ຂຣານິ ນິພ຺ພຕ຺ເຕນ຺ຕີຕິ ວາທໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ເອກຊວນວາຣປຣິຍາປນ຺ນານິ ຈິຕ຺ຕານິ ເອກມກ຺ຂຣໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕນ຺ຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ກິຎ຺ຈາປິ ປຐມຈິຕ຺ເຕນປິ ຆຏ຺ຏນາ ນິປ຺ຜຊ຺ຊຕິ, ເອກສ຺ເສວ ປນ ພຫຸໂສ ປວຕ຺ຕເນນ ອຕ຺ຖິ ໂກຈິ ວິເສໂສຕິ ປຸຣິມຊວນສມຸຏ຺ຐິຕາຫິ ຆຏ຺ຏນາຫິ ປຏິລທ຺ຘາເສວເນນ ສຕ຺ຕມຊວເນນ ສມຸຏ຺ຐິຕາ ຆຏ຺ຏນາ ປຣິພ຺ຍຕ຺ຕມກ຺ຂຣໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕີຕິ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠນໍ ນຕ຺ຖີຕິ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ. ລທ຺ຘາຠິສງ຺ຂາເຣນ ປນ ປຐມຈິຕ຺ເຕນປິ ຆຏ຺ຏນາ ພລວຕີ ໂຫຕີຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠນກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ສິຍາ, ສພ຺ພເມຕໍ ວີມໍສິຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ວຈີກມ຺ມທ຺ວາຣກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ມໂນກມ຺ມທ຺ວາຣກຖາວຓ຺ຓນາ

‘‘ສພ຺ພາຍປິ ກາຍວຈີວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ກາຍວຈີທ຺ວາຣຠາໂວ ວິຍ ສພ຺ພສ຺ສປິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ມໂນທ຺ວາຣຠາໂວ ສມ຺ຠວຕີ’’ຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ອຍໍ ນາມ ມໂນ ມໂນທ຺ວາຣໍ ນ ໂຫຕີຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕໍທ຺ວາຣວນ຺ຕຘມ຺ມທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ອຍໍ ນາມ ເຈຕນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຍສ຺ສ ທ຺ວາຣໍ ມໂນ, ຕໍ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ຍຖາ ປນ ຕິວິຘຈຕຸພ຺ພິຘກາຍວຈີກມ຺ມານໍ ທ຺ວາຣຠາວໂຕ ກາຍກມ຺ມທ຺ວາຣວຈີກມ຺ມທ຺ວາຣານິ ວຸຕ຺ຕານິ, ເອວໍ ມໂນກມ຺ມນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕອຠິຊ຺ຌາທີນໍ ທ຺ວາຣຠາວໂຕ ວຏ຺ຏເຫຕຸຠູຕໂລກິຍກຸສລາກຸສລສມ຺ປຍຸຕ຺ຕມໂນ ເອວ ມໂນກມ຺ມທ຺ວາຣນ຺ຕິ ສນ຺ນິຏ຺ຐານໍ ກຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເຈຕນາຍ ອຕ຺ຕໂນ ກິຈ຺ຈໍ ອາຣທ຺ຘາຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາປິ ຕໍ ຕໍ ສກິຈ຺ຈໍ ອາຣຠນ຺ຕີຕິ ສາ ເນ ສກິຈ຺ເຈ ປວຕ຺ເຕຕິ ນາມ, ຕຖາ ປວຕ຺ເຕນ຺ຕີ ຈ ສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕ ເອກສ຺ມິໍ ອາຣມ຺ມເຓ ອວິປ຺ປກິຓ຺ເຓ ກໂຣຕິ ພ຺ຍາປາເຣຕິ ຈາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕຖາ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ອວິປ຺ປກິຓ຺ຓກຣຓໍ ສມ຺ປິຓ຺ຑນໍ ອາຍູຫນໍ ພ຺ຍາປາຣາປາທນໍ ພ຺ຍາປາຣຓໍ ເຈຕຍນນ຺ຕິ ອາຍູຫນເຈຕຍນານໍ ນານຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຜສ຺ສາທິຘມ຺ເມຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຖາກຣຓນ຺ຕິ ຍຖາ ຜສ຺ສາທໂຍ ສກສກກິຈ຺ເຈ ປສຸຕາ ຠວນ຺ຕິ, ຕຖາ ກຣຓໍ. ເຕເນວ ຍຖາວຸຕ຺ເຕນ ອວິປ຺ປກິຓ຺ຓພ຺ຍາປາຣຓາກາເຣນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານໍ ກຣຓໍ ປວຕ຺ຕນນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ກມ຺ມກ຺ຂຍກຣຕ຺ຕາຕິ ກມ຺ມກ຺ຂຍກຣມນສ຺ສ ກມ຺ມທ຺ວາຣຠາໂວ ນ ຍຸຊ຺ຊຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຍໂຕ ‘‘ກມ຺ມປຖກຖາ ໂລກິຍາ ເອວາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ.

ມໂນກມ຺ມທ຺ວາຣກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ກມ຺ມກຖາວຓ຺ຓນາ

ສມານກາລາປິ ກາຣຓຜລກິຣິຍາ ປຸພ຺ພາປຣກາລາ ວິຍ ວຕ຺ຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕາເຍວ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາເທ ‘‘ຈກ຺ຂຸຎ຺ຈ ປຏິຈ຺ຈ ຣູເປ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຖ ວາ’’ຕິອາທິມາຫ. ໂຈປນກິຣິຍນ຺ຕິ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິທ຺ວຍໍ ອາຫ. ຕສ຺ສາ ຫິ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານກາຍສທ຺ທວາຈາຫິ ກາຍວຈີວິຎ຺ຎຕ຺ຕີຫິ ເອວ ວາ ປຸຣິມປຸຣິມາຫິ ປວຕ຺ເຕຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ກາຍວາຈາຫິ ໂຈປນກິຣິຍໍ ກໂຣຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ຕພ຺ພິກາຣານໍ ຠູຕານໍ ຕຖາປວຕ຺ຕນໂຕ. ອຖ ວາ ກາຍວາຈາຫີຕິ ກາຍວຈີວິຎ຺ຎຕ຺ຕີຫິ. ໂຈປນກິຣິຍນ຺ຕິ ຣູປກາຍສ຺ສ ຖມ຺ຠນຈລນກິຣິຍໍ ອຸປາທິນ຺ນກຆຏ຺ຏນກິຣິຍຎ຺ຈ. ເອສາ ຫິ ກິຣິຍາ ‘‘ຣູປກາຍໍ ຖມ຺ເຠຕຸໍ ຈາເລຕຸໍ ປຈ຺ຈໂຍ ຠວິຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ’’ຕິ, ‘‘ອຸປາທິນ຺ນກຆຏ຺ຏນສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠູໂຕ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ກາຍວຈີວິຎ຺ຎຕ຺ຕີຫິ ນິປ຺ຜຊ຺ຊຕີຕິ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ‘‘ໂຈປນກິຣິຍານິສ຺ສຍຠູຕາ ກາຍວາຈາ’’ຕິ, ‘‘ກາຍາທີຫິ ກຣຓຠູເຕຫິ ໂຈປນາຠິຊ຺ຌາທິກິຣິຍໍ ກໂຣນ຺ຕິ ວາສິອາທີຫິ ວິຍ ເຉທນາທິ’’ນ຺ຕິ ຈ ອິທມ຺ປິ ວຈນໍ ສມຕ຺ຖິຕໍ ຠວຕິ. ນ ເກວລໍ ຘຣມານຕາວ ສພ຺ຠາໂວ, ອຖ ໂຂ ມຄ຺ເຄນ ອສມຸຈ຺ຉິນ຺ນຕາປີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອນິໂຣຘິເຕວາ’’ຕິ ອາຫ. ອສມຸຈ຺ຉິນ຺ນຕາ ຈ ກາຍາທີນໍ ຕທຸປນິສ຺ສຍກິເລສາສມຸຈ຺ເຉເທເນວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ‘‘ກາຍາທີຫິ ກຣຓຠູເຕຫິ ໂຈປນາຠິຊ຺ຌາທິກິຣິຍໍ ກໂຣນ຺ຕີ’’ຕິ ເອເຕນ ໂຈປນາຠິຊ຺ຌາທິກິຣິຍານິພ຺ພຕ຺ຕິທ຺ວາເຣນ ເຈຕນານິພ຺ພຕ຺ຕິເຍວ ວຸຕ຺ຕາຕິ ອິມິນາ ອຘິປ຺ປາເຍນ ‘‘ເອວຎ຺ຈ…ເປ… ຍຸຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ ອາຫ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ກາເຍ ສຕິ ວາຈາຍ ສຕີຕິອາທິວຈນໍ ອນຸໂລມິຕໍ ໂຫຕິ. ຍາຍ ເຈຕນາຍາຕິ ກຣຓນິທ຺ເທໂສ ປນ ກາຍາທີນໍ ໂຈປນາຠິຊ຺ຌາທິກິຣິຍາຍ ຈ ເຈຕນາເຫຕຸກຕ຺ຕທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ໂຕຕິ.

ສຠາວໂຕ ອຸປກາຣກໂຕ ມຄ຺ເຄ ສຕິ ສພ຺ຠາວໂຕ ຈ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ ມຄ຺ເຄ ອນ຺ໂຕຄຘາຕິ ອາຫ ‘‘ນ ຈ ນ ສກ຺ກາ’’ຕິອາທິ.

ກມ຺ມປຖໍ ອປ຺ປຕ຺ຕານມ຺ປິ ຕໍຕໍທ຺ວາເຣ ສໍສນ຺ທນນ຺ຕິ ຍຖາ ກມ຺ມປຖໍ ປຕ຺ຕານໍ, ເອວໍ ກມ຺ມປຖໍ ອປ຺ປຕ຺ຕານມ຺ປິ ສຕິປິ ທ຺ວາຣນ຺ຕຣຸປ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ຍຖາສກໍ ທ຺ວາເຣເຫວ ນາມຄ຺ຄຫຓນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ, ເອວໍ ສຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍ ວິໂຣໂຘ. ທຸຕິຍຕ຺ຖສ຺ສ ຈ ອຠາໂວ ສິຍາ, ຕສ຺ມາ ຕໍຕໍທ຺ວາເຣ ສໍສນ຺ທນນ຺ຕິ ຍສ຺ມິໍ ຍສ຺ມິໍ ທ຺ວາເຣ ກມ຺ມປຖໍ ອປ຺ປຕ຺ຕາ ອກຸສລເຈຕນາທໂຍ ປວຕ຺ຕາ, ຕາສໍ ເຕນ ເຕເນວ ທ຺ວາເຣນ ນາມຄ຺ຄຫຓໍ. ຕໍ ປນ ຕໍຕໍທ຺ວາຣປກ຺ຂິກຠາວກຣຓໂຕ ຕຕ຺ຖ ອວໂຣຘນນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຖາ ຫິ ກມ຺ມປຖໍ ປຕ຺ຕາ ກາຍກມ຺ມາທິສງ຺ຂາຕາ ເຈຕນາ ທ຺ວາຣນ຺ຕເຣ ອຸປ຺ປນ຺ນາປິ ກາຍກມ຺ມາທິນາມເມວ ລຠນ຺ຕິ, ນ ເອວໍ ກມ຺ມປຖໍ ອປ຺ປຕ຺ຕາ. ຕາ ປນ ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ທ຺ວາເຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ເຕນ ເຕເນວ ທ຺ວາເຣນ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕນ຺ຕິອາທິນາມໍ ລຠນ຺ຕິ. ເອວໍ ນາມຄ຺ຄຫຓເມວ ຫິ ເຕສໍ ຕໍຕໍທ຺ວາຣປກ຺ຂິກກຣຓໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕເນວ ຫິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ກິຎ຺ຈາປິ ວຈີທ຺ວາເຣ ໂຈປນປ຺ປຕ຺ຕໍ ກມ຺ມປຖໍ, ອປ຺ປຕ຺ຕຕາຍ ປນ ກາຍກມ຺ມໍ ນ ໂຫຕິ, ເກວລໍ ວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ນາມ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ສຕິປິ ປາຓາຕິປາຕາທິເຈຕນາຍ ວຈີທ຺ວາຣາທີສຸ ປວຕ຺ຕິຍໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕເຍຠຸຍ຺ຍຕພ຺ພຫຸລວຸຕ຺ຕິຍາ ກາຍກມ຺ມາທິຠາວວວຕ຺ຖາປນໍ ກາຍາທິກສ຺ສ ຕໍຕໍທ຺ວາຣຠາວວວຕ຺ຖາປນຎ຺ຈ ກມ຺ມທ຺ວາຣາເຠທນໍ. ຕຎ຺ຫິ ກມ຺ມທ຺ວາຣານໍ ອສໍກິຓ຺ຓຠາເວນ ປຕິຏ຺ຐາປນໍ. ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອາຓຕ຺ຕິສມຸຏ຺ຐິເຕສູ’’ຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວກ຺ຂຕິ. ເກຈິ ປນ ‘‘ເອເກກສ຺ມິໍ ທ຺ວາເຣ ອເນເກສໍ ກມ຺ມານໍ ປວຕ຺ຕິທສ຺ສນມ຺ປິ ທ຺ວາຣສໍສນ຺ທນ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຍຖາ ປວຕ຺ໂຕ ພ຺ຍາປາໂທ ກມ຺ມປໂຖ ໂຫຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອິເມ ສຕ຺ຕາ ຫຎ຺ຎນ຺ຕູ’’ຕິ ປວຕ຺ຕິ ພ຺ຍາປາທສ຺ສ ທສ຺ສິຕາ. ກາຍທ຺ວາຣິກເຈຕນາຍ ສຫກາຣີກາຣຓຠາວໂຕ ກາຍກມ຺ມໂວຫາຣລາຠາ, ອຠິຊ຺ຌາທີນໍ ປຣສນ຺ຕກສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິຓາມນວເສນ ‘‘ອິເມ ສຕ຺ຕາ ຫຎ຺ຎນ຺ຕູ’’ຕິອາທິນາ ຈ ອປ຺ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ມໂນກມ຺ມໂວຫາຣວິຣຫາ, ອເຈຕນາສຠາວໂຕ ວາ ປາຓາຕິປາຕາທິວເສນ ອພ຺ໂພຫາຣິກາ, ປາຓາຕິປາຕາທິຠາເວນ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕ຺ຖາຕິ ອພ຺ໂພຫາຣິກຠາເວ.

ທສວິຘາ ອິທ຺ຘິ…ເປ… ຕພ຺ພາ ວິຕ຺ຖາເຣນາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ເຕນາຘິປ຺ເປຕນ຺ຕິ ‘‘ອກຸສລໍ ວຈີກມ຺ມໍ ມໂນທ຺ວາເຣ ສມຸຏ຺ຐາຕີ’’ຕິ ວທນ຺ເຕນ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ‘‘ນ ອຸໂປສຖກ຺ຂນ຺ຘເກ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ, ນນຸ ເຕນ ອຸໂປສຖກ຺ຂນ຺ຘກໂຕ ສຸຕ຺ຕໍ ອາຫຏນ຺ຕິ? ກິຎ຺ຈາປິ ອາຫຏໍ, ຕຕ຺ຖ ອວຸຕ຺ໂຕເຍວ ປນ ໂສ ເຕນ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ຄຫິໂຕຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕຕ຺ຖ ອວຸຕ຺ຕເມວາ’’ຕິອາທິມາຫ.

‘‘ສຸຄຕິທຸຄ຺ຄຕີສຸ ອຸປປຊ຺ຊນໍ ສຸກຕທຸກ຺ກຏກມ຺ມໂຕ ນ ໂຫຕິ, ຂນ຺ຘສິວາທີຫິ ປນ ໂຫຕີຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ‘ນຕ຺ຖິ ທິນ຺ນ’ນ຺ຕິອາທິນາ ປຣາມສນ຺ຕສ຺ສ ວເສນ ‘ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ…ເປ… ປຣິຠຓ຺ຑາທີນິ ກໂຣຕີ’ຕິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອຠິຊ຺ຌາທິປຘານຕ຺ຕາຕິ ເອເຕນ ວິຊ຺ຊມາເນສຸປິ ພ຺ຍາປາທາທີສຸ ຍທາ ກາຍວຈີທ຺ວາເຣສຸ ເຈຕນາ ພລວຕີ ໂຫຕິ, ນ ຕຖາ ອິຕເຣ, ຕທາ ປຘານຠາວໂຕ ເຈຕນາ ກາຍກມ຺ມໍ ວຈີກມ຺ມນ຺ຕິ ຈ ໂວຫາຣໍ ລຠຕິ. ໂສ ໂຂ ປນສ຺ສາ ປຘານຠາໂວ ປາຓາຕິປາຕາທິສິທ຺ຘິຍາ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ຍທາ ປນ ເຕສຸເຍວ ທ຺ວາເຣສຸ ອຠິຊ຺ຌາທໂຍ ພລວນ຺ໂຕ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ຕຖາ ເຈຕນາ, ຕທາ ຕຕ຺ຖ ວິຊ຺ຊມານາປິ ເຈຕນາ ອປຘານຠາວໂຕ ກາຍກມ຺ມໍ ວຈີກມ຺ມນ຺ຕິ ຈ ໂວຫາຣໍ ນ ລຠຕິ. ອຠິຊ຺ຌາທໂຍ ປນ ປຘານຠາວໂຕ ສຕິປິ ກາຍງ຺ຄວາຈງ຺ຄໂຈປເນ ສເກນ ວວຕ຺ຖາເນນ ມໂນກມ຺ມນ຺ຕ຺ເວວ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເຍ ປນ ‘‘ຕີສຸປິ ທ຺ວາເຣສຸ ກມ຺ມປຖຠາເວນ ອປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ທ຺ວາຣຕ຺ຕເຍປິ ກມ຺ມປຖປ຺ປຕ຺ຕມໂນກມ຺ເມນ ສຫ ປວຕ຺ຕິຍາ ຈ ເຈຕນາ ເອຕ຺ຖ ກມ຺ມນ຺ຕິ ນ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ເຕຫິ ອຠິຊ຺ຌາທີນໍ ປຘານສຠາວໍເຍວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ສິຍາ. ອຖ ວາ ເຈຕນາຍ ນິປ຺ປຣິຍາຍກມ຺ມຠາວໂຕ ປຣິຍາຍກມ຺ເມ ອນວໂຣເຘຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ອພ຺ໂພຫາຣິກາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຕ຺ຕໂນ ສຠາເວເນວ ປນ ສາ ເອຕ຺ຖາປິ ກມ຺ມນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍຖາຫ ‘‘ເຈຕນາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ກມ຺ມໍ ວທາມີ’’ຕິອາທິ (ກຖາ. ໕໓໙). ອຏ຺ຐກຖາຍຎ຺ຈ ‘‘ຕສ຺ມິໍ ທ຺ວາເຣ ສິທ຺ຘາ ເຈຕນາ’’ຕິອາທິນາ ເຈຕນາເຍວ ປຘານໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕເນວາຫ ‘‘ສຠາເວເນວ ສາ ມໂນກມ຺ມ’’ນ຺ຕິອາທິ. ອຖ ວາ ກມ຺ມປຖປ຺ປຕ຺ຕອຠິຊ຺ຌາທີຫິ ກາຍວຈີທ຺ວາເຣ ສຫຊາຕາ ເຈຕນາ ກາຍວຈີກມ຺ມວເສນ ອພ຺ໂພຫາຣິກາ ເຈຕນາສງ຺ຂາຕມໂນກມ຺ມຕ຺ຕາຕິ. ຍທິ ອຠິຊ຺ຌາທໂຍ ປຘານາ, ນ ເຈຕນາ, ເອວໍ ສຕິ ອຠິຊ຺ຌາທໂຍ ເຈຕ຺ຖ ກມ຺ມໍ, ນ ເຈຕນາ, ອຠິຊ຺ຌາທິປກ຺ຂິກາ ວາ ສາ ສິຍາຕິ ອນຸໂຍຄໍ ມນສິ ກຕ຺ວາ ອາຫ ‘‘ຕິວິຘາ, ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິອາທິ. ‘‘ເຈຕນາປິ…ເປ… ມໂນທ຺ວາເຣ ເອວ ສມຸຏ຺ຐຫນ຺ຕີ’’ຕິ ອິທໍ ມໂນທ຺ວາເຣ ເຈຕນາຍ ອຠິຊ຺ຌາທີຫິ ມໂນກມ຺ມຠາເວ ນິພ຺ພິເສສຠາວທສ຺ສນນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ‘‘ເຈຕນາ…ເປ… ອຘິປ຺ປາໂຍ’’ຕິ ອາຫ. ເຈຕນາ ເຈຕນາກມ຺ມໍ, ອຠິຊ຺ຌາທໂຍ ເຈຕນາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕກມ຺ມນ຺ຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ຫິ ເອຕ຺ຖ ວິເສໂສຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ເຈຕນາຍ ກາຍວຈີກມ຺ມຠາໂວ ສິຍາຕິ ອາສງ຺ກາຍ ອຠາວໂຕ ມໂນທ຺ວາເຣ ອກຸສລກາຍວຈີກມ຺ມານໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ຈ ອພ຺ໂພຫາຣິກາຕິ ນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ວິຣຕິວິສິຏ຺ຐາຕິ ວິຣຕິໂຕ ເຈຕນາຍ ປຘານຠາວມາຫ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ຕິວິຘາ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາຍສຎ຺ເຈຕນາ’’ຕິອາທິນາ (ກຖາ. ໕໓໙) ອາຄມມ຺ຫິ ‘‘ປາຓາຕິປາຕາທິປຏິປກ຺ຂຠູຕາ’’ຕິ ຍຸຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕິ. ຍສ຺ມາ ຈ ປຏ຺ຐາເນ ເຈຕນາວ ‘‘ກມ຺ມປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ນ ວິຣຕິ, ອຠິຊ຺ຌາທໂຍ ວາ, ຕສ຺ມາ ນິປ຺ປຣິຍາເຍນ ກມ຺ມໍ ‘‘ເຈຕນາ’’ຕິ ອນຠິຊ຺ຌາທໂຍ ‘‘ເຈຕນາປກ຺ຂິກາ ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອສງ຺ກຣໂຕ ກມ຺ມທ຺ວາຣານິ ວວຕ຺ຖເປນ຺ໂຕ ‘‘ຣກ຺ຂຕີ’’ຕິ, ວິປຣິຍາເຍນ ‘‘ຠິນ຺ທຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ຣກ຺ຂຓຠິນ຺ທນານິ ອນາເສຕ຺ວາ ນາເສຕ຺ວາ ຈ ກຖນນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕານີຕິ.

ກມ຺ມກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຕຕິໂຍ ວິກປ຺ໂປ ປຐມຈຕຸຕ຺ຖວິຎ຺ຎາຓທ຺ວາເຣສຸເຍວ ລພ຺ຠຕິ, ນ ອິຕຣຕ຺ຖ ‘‘ໂສຕໍ ຆານ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ອວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ອິຕຣຖາປິ ວາ ອວິຠຕ຺ຕິເກ ນິທ຺ເທເສ ລພ຺ຠຕິ. ຍໂຕ ສໍວຣວເສນ ປາຕິໂມກ຺ຂສີລໍ ປວຕ຺ຕຕິ, ຕໍ ທຸສ຺ສີລ຺ຍນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ທຸສ຺ສີລ຺ຍໍ ປາຓາຕິປາຕາທິເຈຕນາ’’ຕິ. ອິຕຣາ ສໍວຣວິນິມຸຕ຺ຕາ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສຍຸຕ຺ຕາ ຕປ຺ປຘານາ ວາ ອກຸສລຘມ຺ມາ ສຕິປຏິປກ຺ຂາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ. ອາຣມ຺ມເຓ ຈິຕ຺ຕໂວສ຺ສຄ຺ຄວເສນ ປວຕ຺ໂຕ ອກຸສລຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ ປມາໂທ. ວີຣິຍປໂນທນຠາວໂຕ ຖິນມິທ຺ຘໍ ‘‘ໂກສຊ຺ຊ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຖິນມິທ຺ຘປ຺ປຘາໂນ ວາ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ.

ອສຸທ຺ຘຕາຕິ ອເກວລຕາ ອຎ຺ເຎນ ສມ຺ມິສ຺ສຕາ. ທ຺ວາຣຎ຺ຫິ ທ຺ວາຣນ຺ຕຣິກກມ຺ມສ຺ສ ທ຺ວາຣໍ ໂຫນ຺ຕໍ ເຕນ ມິສ຺ສິຕໍ ວິຍ ໂຫຕິ. ເຕເນວາຫ ‘‘ມຸສາວາທາທິໂນປິ ກາຍທ຺ວາເຣ ປວຕ຺ຕິສພ຺ຠາວາ’’ຕິ. ເກຈິ ປນ ‘‘ອວິຎ຺ເຎຍ຺ຍມານນ຺ຕຣານໍ ທ຺ວາຣນ຺ຕຣຈິຕ຺ຕານໍ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ອປ຺ປວຕ຺ຕິໂຕ ສຸທ຺ຘນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ອເນກສ຺ສປິ ຊວນວາຣສ຺ສ ກາຍກມ຺ມາທິຠາເວນ ປພນ຺ຘນວເສນ ປວຕ຺ຕິ ອຕ຺ຖີຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ອວິຣຸທ຺ຘໍ ໂຫຕີຕິ ອກຸສລກາຍກມ຺ມາທິຠາເວນ ອວຘາເຣຕ຺ວາ ອສໍວຣໍ ວຕ຺ວາ ປຸນ ຕສ຺ເສວ ວາຈາອສໍວຣທ຺ວາຣາທີສຸ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິວຈນໍ ກາຍທ຺ວາຣູປລກ຺ຂິໂຕ ອສໍວໂຣ ທ຺ວາຣນ຺ຕເຣ ປວຕ຺ໂຕປິ ກາຍທ຺ວາຣິໂກ ເອວາຕິ ເອວໍ ສໍວຓ຺ຓນາຍ ສຕິ ນ ວິຣຸຊ຺ຌຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທານິ ຕໍ ອວິຣຸຊ຺ຌນາກາຣໍ ‘‘ອສໍວໂຣ ຫີ’’ຕິອາທິນາ ວິຠາເວຕິ. ສທ຺ວາເຣຕິ ອຕ຺ຕໂນ ທ຺ວາເຣ. ອສໍວໂຣ ທ຺ວາຣນ຺ຕເຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນປິ ສທ຺ວາຣວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ໂນຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ເອເຕນ ວາຈາອສໍວຣທ຺ວາເຣ ອຸປ຺ປນ຺ໂນປິ ກາຍິໂກ ອສໍວໂຣ ໂຈປນກາຍອສໍວຣທ຺ວາຣວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ໂນຕ຺ເວວ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເອສ ນໂຍ ອິຕຣຕ຺ຖາປິ. ກມ຺ມໍ ອຎ຺ຎທ຺ວາເຣຕິ ກມ຺ມສ຺ສ ທ຺ວາຣນ຺ຕຣຈຣຓໍ ປາກຏນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ.

ເອວໍ ສຕີຕິ ໂຈປນສງ຺ຂາເຕ ກາຍອສໍວຣທ຺ວາເຣ ອສໍວໂຣຕິ ເອຕ຺ຕເກ ເອວ ຄຫິເຕ. ກມ຺ມປຖຠາວປ຺ປຕ຺ຕສ຺ເສວ ກມ຺ມຠາໂວ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ກມ຺ມປຖຠາວປ຺ປຕ຺ຕຕາຍ ວຈີມໂນກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ. ເສສນ຺ຕິ ທ຺ວາຣນ຺ຕຣານຸປລກ຺ຂິຕໍ. ຕຖາ ນ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ກາຍກມ຺ມນ຺ຕິ ນ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ເຖວ ວກ຺ຂາມາຕິ ກມ຺ມປຖສໍສນ຺ທເນ ວກ຺ຂາມ. ‘‘ໂສ ຫິ ກາຍທ຺ວາເຣ ໂຈປນປ຺ປຕ຺ໂຕ ອກຸສລໍ ກາຍກມ຺ມໍ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິນາ (ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ກມ຺ມປຖສໍສນ຺ທນກຖາ) ‘‘ໂຈປນກາຍອສໍວຣທ຺ວາຣວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ອກຸສລໍ ກາຍກມ຺ມເມວ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິນາ ຈ ວຈີກມ຺ມາທີນຎ຺ຈ ກມ຺ມປຖປ຺ປຕ຺ຕານໍ ອສໍວຣຠູຕານໍ ກາຍກມ຺ມາທິຠາເວ ອາປນ຺ເນ ‘‘ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ອກຸສລໍ ວຈີກມ຺ມເມວ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິນາ ອປວາເທນ ນິວຕ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາຕິ ເອວໍ ວກ຺ຂມານຕໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ອນ຺ໂຕຄຘຕາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ ປຈ຺ຈຍສນ຺ນິສ຺ສິຕອາຊີວປາຣິສຸທ຺ຘິສີລານໍ ຎາຓວີຣິເຍຫິ ສາເຘຕພ຺ພຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ອກຸສລກມ຺ມປຖກຖາວຓ຺ຓນາ

ສຣເສນ ອຕ຺ຕໂນ ສຠາເວນ. ຍາຍ ເຈຕນາຍ ປວຕ຺ຕມານສ຺ສ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠູເຕສຸ ມຫາຠູເຕສຸ ອຸປກ຺ກມກຣຓເຫຕຸ ຕໍມຫາຠູຕປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກມຫາຠູຕາ ນຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສນ຺ຕິ, ສາ ຕາທິສປໂຍຄສມຸຏ຺ຐາປິກາ ເຈຕນາ ປາຓາຕິປາໂຕ ນາມ. ລທ຺ຘຸປກ຺ກມານິ ຫິ ຠູຕານິ ນ ປຸຣິມຠູຕານິ ວິຍ ວິສທານີຕິ ສມານຊາຕິຍານໍ ຠູຕານໍ ກາຣຓໍ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິ. ເອກສ຺ສປິ ປໂຍຄສ຺ສ ສຫສາ ນິປ຺ຜາທນວເສນ ກິຈ຺ຈສາຘິກາຍ ພຫຸກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປວຕ຺ຕຊວເນຫິ ລທ຺ຘາເສວນາຍ ຈ ສນ຺ນິຏ຺ຐາປກເຈຕນາຍ ວເສນ ປໂຍຄສ຺ສ ມຫນ຺ຕຠາໂວ. ສຕິປິ ກທາຈິ ຂຸທ຺ທເກ ເຈວ ມຫນ຺ເຕ ຈ ປາເຓ ປໂຍຄສ຺ສ ສມຠາເວ ມຫນ຺ຕໍ ຫນນ຺ຕສ຺ສ ເຈຕນາ ຕິພ຺ພຕຣາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ວຕ຺ຖຸສ຺ສ ມຫນ຺ຕຠາໂວຕິ ຕທຸຠຍໍ ເຈຕນາຍ ພລວຠາເວເນວ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ປໂຍຄ…ເປ… ຠາວໂຕ’’ຕິ. ຍຖາວຸຕ຺ຕປຈ຺ຈຍວິປຣິຍາເຍປີຕິ ປໂຍຄວຕ຺ຖຸອາທິປຈ຺ຈຍານໍ ອມຫຕ຺ເຕປິ. ຕໍຕໍປຈ຺ຈເຍຫີຕິ ຄຸຓວນ຺ຕຕາທິປຈ຺ຈເຍຫິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຫນ຺ຕພ຺ພສ຺ສ ຄຸຓວນ຺ຕຕາຍ ມຫາສາວຊ຺ຊຕາ ວຕ຺ຖຸມຫນ຺ຕຕາຍ ວິຍ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ກິເລສານໍ ອຸປກ຺ກມານໍ ທ຺ວິນ຺ນຎ຺ຈ ມຸທຸຕາຍ ຕິພ຺ພຕາຍ ຈ ອປ຺ປສາວຊ຺ຊຕາ ມຫາສາວຊ຺ຊຕາ ຈ ໂຍເຊຕພ຺ພາ. ປາໂຓ ປາຓສຎ຺ຎິຕາ ວຘກຈິຕ຺ຕຎ຺ຈ ປຸພ຺ພຠາຄສມ຺ຠາຣາ, ອຸປກ຺ກໂມ ວຘກເຈຕນາສມຸຏ຺ຐາປິໂຕ, ປຎ຺ຈສມ຺ຠາຣວຕີ ປາຓາຕິປາຕເຈຕນາຕິ ສາ ປຎ຺ຈສມ຺ຠາຣວິນິມຸຕ຺ຕາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ເອສ ນໂຍ ອທິນ຺ນາທານາທີສຸປິ.

ມນ຺ຕປຣິຊປ຺ປເນນ ປຣສ຺ສ ສນ຺ຕກຫຣຓໍ ວິຊ຺ຊາມໂຍ, ວິນາ ມນ຺ເຕນ ປຣສນ຺ຕກສ຺ສ ກາຍວຈີປໂຍເຄຫິ ອາກຑ຺ຒນໍ ຕາທິສອິທ຺ຘິໂຍເຄນ ອິທ຺ຘິມໂຍ ປໂຍໂຄຕິ ອທິນ຺ນາທານສ຺ສປິ ຉ ປໂຍຄາ ສາຫຕ຺ຖິກາທໂຍ ເວທິຕພ຺ພາ.

ອຠິຠວິຕ຺ວາ ວີຕິກ຺ກມເນ ມິຈ຺ຉາຈາໂຣ ມຫາສາວຊ຺ໂຊ, ນ ຕຖາ ອຸຠິນ຺ນໍ ສມານຈ຺ຉນ຺ທຠາເວ. ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ສມ຺ຠາຣາຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ວີຕິກ຺ກມເນ ສຕິປິ ມຄ຺ເຄນມຄ຺ຄປຏິປຕ຺ຕິອຘິວາສເນ ປຸຣິມຸປ຺ປນ຺ນເສວນາຠິສນ຺ຘິປໂຍຄາຠາວໂຕ ມິຈ຺ຉາຈາໂຣ ນ ໂຫຕິ ອຠິຠຸຍ຺ຍມານສ຺ສາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ເສວນຈິຕ຺ເຕ ສຕິ ປໂຍຄາຠາໂວ ນ ປມາຓໍ ອິຕ຺ຖິຍາ ເສວນປ຺ປໂຍຄສ຺ສ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ອຠາວໂຕ. ປຸຣິສສ຺ເສວ ຫິ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ເສວນປ຺ປໂຍໂຄ ໂຫຕີຕິ ອິຕ຺ຖິຍາ ປຸເຣຕຣໍ ເສວນຈິຕ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ນິປນ຺ນາຍປິ ມິຈ຺ຉາຈາໂຣ ນ ສິຍາຕິ ອາປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມາ ປຸຣິສສ຺ສ ວເສນ ອຸກ຺ກໍສໂຕ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສມ຺ຠາຣາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອຎ຺ຎຖາ ອິຕ຺ຖິຍາ ປຸຣິສກິຈ຺ຈກຣຓກາເລ ປຸຣິສສ຺ສປິ ເສວນປ຺ປໂຍຄາຠາວໂຕ ມິຈ຺ຉາຈາໂຣ ນ ສິຍາຕິ. ເກຈິ ປນ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ຣຸຈິຍາ ປວຕ຺ຕິຕສ຺ສ ຕີຓິ ອງ຺ຄານິ, ພລກ຺ກາເຣນ ປວຕ຺ຕິຕສ຺ສ ຕີຓີຕິ ສພ຺ພານິ ອຄ຺ຄຫິຕຄ຺ຄຫເຓນ ຈຕ຺ຕາຣີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ວີມໍສິຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ທຸຏ຺ຐຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອມຣຓາຘິປ຺ປາຍສ຺ສ ຜຣຸສກາຍວຈີປໂຍຄສມຸຏ຺ຐາປິກາ ຜຣຸສເຈຕນາ ຜຣຸສວາຈາ. ມຣຓາຘິປ຺ປາເຍ ປນ ສຕິ ອຕ຺ຖສິທ຺ຘິຕທຠາເວສຸ ປາຓາຕິປາຕາ ພ຺ຍາປາທາ ຈ ໂຫນ຺ຕີຕິ. ຍໍ ປຕິ ຜຣຸສວາຈາ ປຍຸຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ສ ສມ຺ມຸຂາວ ສີສໍ ເອຕິ. ‘‘ປຣມ຺ມຸເຂປິ ຜຣຸສວາຈາ ໂຫຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ.

ຍທິ ເຈຕນາຍ ສພ຺ພທາ ກມ຺ມປຖຠາວາຠາວໂຕ ອນິຍໂຕ ກມ຺ມປຖຠາໂວຕິ ກມ຺ມປຖຣາສິມ຺ຫິ ອວຈນໍ, ນນຸ ອຠິຊ຺ຌາທີນມ຺ປິ ກມ຺ມປຖໍ ອປ຺ປຕ຺ຕານໍ ອຕ຺ຖິຕາຍ ອນິຍໂຕ ກມ຺ມປຖຠາໂວຕິ ເຕສມ຺ປິ ກມ຺ມປຖຣາສິຍໍ ອວຈນໍ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ? ນາປຊ຺ຊຕິ, ກມ຺ມປຖຕາຕໍສຠາຄຕາຫິ ເຕສໍ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ຍທິ ເອວໍ ເຈຕນາປິ ຕຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພາ ສິຍາຕິ? ສຈ຺ຈເມຕໍ, ສາ ປນ ປາຓາຕິປາຕາທິກາຕິ ປາກໂຏ ຕສ຺ສາ ກມ຺ມປຖຠາໂວຕິ ນ ວຸຕ຺ຕໍ ສິຍາ. ເຈຕນາຍ ຫິ ‘‘ເຈຕນາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ກມ຺ມໍ ວທາມິ,’’‘‘ຕິວິຘາ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາຍສຎ຺ເຈຕນາ ອກຸສລໍ ກາຍກມ຺ມ’’ນ຺ຕິອາທິວຈເນຫິ ກມ຺ມຠາໂວ ທີປິໂຕ. ກມ຺ມໍເຍວ ຈ ສຸຄຕິທຸຄ຺ຄຕີນໍ ຕທຸປ຺ປຊ຺ຊນສຸຂທຸກ຺ຂານຎ຺ຈ ປຖຠາເວນ ປວຕ຺ຕໍ ກມ຺ມປໂຖຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ປາກໂຏ ຕສ຺ສາ ກມ຺ມປຖຠາໂວ. ອຠິຊ຺ຌາທີນໍ ປນ ເຈຕນາສມີຫນຠາເວນ ສຸຈຣິຕທຸຈ຺ຈຣິຕຠາໂວ, ເຈຕນາຊນິຕຕໍພນ຺ຘຕິຠາເວນ ສຸຄຕິທຸຄ຺ຄຕິຕທຸປ຺ປຊ຺ຊນສຸຂທຸກ຺ຂານໍ ປຖຠາໂວ ຈາຕິ ນ ຕຖາ ປາກໂຏ ກມ຺ມປຖຠາໂວຕິ ເຕ ເອວ ກມ຺ມປຖຣາສິຠາເວນ ວຸຕ຺ຕາ. ອຕຖາຊາຕິຍຕ຺ຕາ ວາ ເຈຕນາ ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ນ ວຸຕ຺ຕາ ສິຍາ. ວິຈາເຣຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ປາຓາຕິປາຕາທີນໍ ອາຣມ຺ມຓາເນວ ຕພ຺ພິຣຕິອາຣມ຺ມຓານີຕິ ປຎ຺ຈ ສິກ຺ຂາປທາ ປຣິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓາ ເອວາຕິ ວຈເນນ ອທິນ຺ນາທານາທີນໍ ສຕ຺ຕາຣມ຺ມຓຕາວຈນສ຺ສ ວິໂຣຘໍ ໂຈເທຕິ. ຕຖາ ຫິ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ວີຕິກ຺ກມິຕພ຺ພໂຕເຍວ ຫິ ເວຣມຓີ ນາມ ໂຫຕີ’’ຕິ. ສຍເມວ ປຣິຫຣິສ຺ສຕີຕິ ສິກ຺ຂາປທວິຠງ຺ເຄ ປຎ຺ຫປຸຈ຺ຉກວຓ຺ຓນໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ‘‘ຍສ຺ມາ ສຕ຺ໂຕຕິ ສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄເຕ ສງ຺ຂາເຣເຍວ ອາຣມ຺ມຓໍ ກໂຣຕິ, ຕສ຺ມາ ປຣິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ທຸຄ຺ຄຕຕາທີນີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ‘‘ອລທ຺ຘາລາໂຠ ລທ຺ຘວິນາໂສ ອິຈ຺ຉິຕານໍ ໂຠຄານໍ ກິຈ຺ຉປຏິລາໂຠ ຣາຊາທີຫິ ສາຘາຣຓໂຠຄຕາ ທຸກ຺ຂວິຫາໂຣ ສາສງ຺ກວິຫາໂຣ’’ຕິ ເອວມາທໂຍ ສງ຺ຄຫິຕາ. ເກຈິ ປນ ‘‘ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ໂຠຄຊານິອາທໂຍ ນິສ຺ສນ຺ທຜລ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ.

ກຸສລກມ຺ມປຖກຖາວຓ຺ຓນາ

ຕາສຎ຺ຈ ວິຣຕີນໍ ເຈຕນາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເຈຕນາທ຺ວາເຣນ ສຸຄຕິທຸຄ຺ຄຕິຕທຸປ຺ປຊ຺ຊນສຸຂທຸກ຺ຂານໍ ປຖຠາໂວ ຍຸຕ຺ໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ກມ຺ມປຖສໍສນ຺ທນກຖາວຓ຺ຓນາ

ຕຖາຕິ ກມ຺ມປຖປ຺ປຕ຺ຕານໍ. ເກຈີຕິ ຘມ຺ມສິຣິຕ຺ເຖຣໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ໂສ ຫິ ກມ຺ມປຖປ຺ປຕ຺ຕານເມວ ທຸສ຺ສີລ຺ຍາທີນໍ ສຸສີລ຺ຍາທີນຎ຺ຈ ກມ຺ມປເຖຫິ ອຕ຺ຖໂຕ ນານຕ຺ຕາຠາວທສ຺ສນໍ, ເຕສໍ ວາ ຜສ຺ສທ຺ວາຣາທີຫິ ອວິໂຣຘຠາເວນ ທີປນໍ ກມ຺ມປຖສໍສນ຺ທນນ຺ຕິ ວທຕິ. ກມ຺ມປຖຕາ ນຕ຺ຖີຕິ ເອເຕນ ຍຖາວຸຕ຺ຕານໍ ອສໍວຣສໍວຣານໍ ເຕສໍ ວາເທ ກມ຺ມປຖສໍສນ຺ທເນ ອສງ຺ຄຫິຕຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ເຍ ປນ ສງ຺ຄຫໍ ລຠນ຺ຕິ, ເຕສໍ ຄຫເຓ ປໂຍຊນາຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕິວິຘ…ເປ… ທສ຺ສເນນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວໍ ປຸຣິມປກ຺ເຂ ສງ຺ເຂປໂຕ ໂທສໍ ວຕ຺ວາ ທຸຕິຍປກ຺ເຂປິ ວຕ຺ຕຸໍ ‘‘ນ ຈ ທຸຈ຺ຈຣິຕານ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ເຕນ ເຍ ທຸຈ຺ຈຣິຕສຸຈຣິຕອສໍວຣສໍວຣາ ອນຸຈຣີຍນ຺ຕິ, ເຕສໍ ກາຍກມ຺ມາທິຕາ ວິຘີຍຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ປຎ຺ຈຜສ຺ສທ຺ວາຣວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ອສໍວໂຣ ອກຸສລໍ ມໂນກມ຺ມເມວ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິນາ ຫິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ. ຍທິ ຈາຕິອາທິນາ ອນວເສສປຣິຍາທານາຠາວມາຫ. ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພາຕິ ກມ຺ມປຖ…ເປ… ວທນ຺ເຕຫິ ‘‘ມໂນກມ຺ມໍ ຉຜສ຺ສທ຺ວາຣວເສນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ຍທິ ກມ຺ມປຖປ຺ປຕ຺ຕາເນວ ທຸສ຺ສີລ຺ຍາທີນິ ກາຍກມ຺ມາທິນາເມຫິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕານີຕິ ເອວໍ ວທນ຺ເຕຫິ ອຏ຺ຐກຖາຈຣິເຍຫິ ມໂນກມ຺ມສ຺ສ ຉຜສ຺ສທ຺ວາຣວເສນ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໍຕໍກມ຺ມຠາວສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາຕິ ‘‘ຕິວິຘໍ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ອກຸສລໍ ກາຍກມ຺ມເມວ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິໍ (ວິຠ. ໙໑໓) ສນ຺ຘາຍາຫ.

ກມ຺ມນ຺ຕຣມ຺ປິ ຕໍທ຺ວາຣິກກມ຺ມເມວ ສິຍາຕິ ປາຓາຕິປາຕາທິກສ຺ສ ວຈີກມ຺ມາທິຠາວມາສງ຺ກຕິ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ເກສຎ຺ຈິ ອສໍວຣານໍ ສໍວຣານຎ຺ຈ ກມ຺ມປຖຕາ ນຕ຺ຖິ, ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທີນຎ຺ຈ ກມ຺ມປເຖຫິ ນານຕ຺ຕາຠາວທສ຺ສເນນ ປໂຍຊນໍ ນຕ຺ຖິ, ນ ຈ ທຸຈ຺ຈຣິຕາທີນໍ ຜສ຺ສທ຺ວາຣານໍ ວເສນ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ທີປິຕາ, ນ ຈາຍໍ ວິຘິ ນິຣວເສສສງ຺ຄາຫິກາ, ກມ຺ມານຎ຺ຈ ສງ຺ກໂຣ ອາປຊ຺ຊຕິ, ອຏ຺ຐກຖາຍຎ຺ຈ ປຸພ຺ພາປຣວິໂຣໂຘ, ຕສ຺ມາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມານນາມຕາ ກາຍກມ຺ມາທິຕາ. ສາມຎ຺ຎນາມາວິຊຫນໍ ກາຍກມ຺ມາທິຠາວາວິຊຫນໍ. ອຸຠເຍສນ຺ຕິ ກມ຺ມປຖາກມ຺ມປຖານໍ. ອຸປ຺ປຕ຺ຕິປຣິຍາຍວຈນາຠາວໂຕຕິ ເອເຕນ ຜສ຺ສທ຺ວາຣອສໍວຣທ຺ວາຣາທີນໍ ຕໍທ຺ວາຣິກກມ຺ມານຎ຺ຈ ອຕ຺ຖໂຕ ນານຕ຺ຕາຠາເວປິ ຕຖາ ຕຖາ ປວຕ຺ຕເທສນາວເສນ ເຕ ວິຈາຣິຕາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ອກຸສລໍ ກາຍກມ຺ມໍ ປຎ຺ຈຜສ຺ສທ຺ວາຣວເສນ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິອາທິໂກ ທຸຕິຍວິນິຈ຺ຉໂຍ.

ກາເຍ ວາຈາຍ ຈ…ເປ… ສິທ຺ຘິໂຕຕິ ເອເຕນ ໂຈປນປ຺ປຕ຺ຕໍ ອກຸສລໍ ມໂນກມ຺ມໍ ໂຈປນໍ ອປ຺ປຕ຺ຕໂຕ ວິເສເສຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ກາຍວຈີກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປນ ກາຍວຈີກມ຺ມຠາວໂຕຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເຕນ ກາຍວຈີຄຫຓໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕໂຈປນປ຺ປຕ຺ຕໍ ເອວ ວິຠາເວຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເຕເນວາຫ – ‘‘ໂຈປນປ຺ປຕ຺ຕໍ ອກຸສລໍ ກາຍທ຺ວາເຣ ວຈີທ຺ວາເຣ ຈ ມໂນກມ຺ມໍ ໂຫຕີ’’ຕິ. ຕໍ-ສທ຺ເທ ວຸຕ຺ເຕ ຍໍ-ສທ຺ໂທ ອພ຺ຍຠິຈາຣິຕສມ຺ພນ຺ຘຕາຍ ວຸຕ຺ໂຕເຍວ ໂຫຕີຕິ ກຕ຺ວາ ‘‘ຍໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸປ຺ປາທມຕ຺ຕປຣິຈ຺ຉິນ຺ເນນາຕິ ຉຜສ຺ສທ຺ວາຣິກກມ຺ເມນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມຕ຺ຕ-ສທ຺ເທນ ວິເສສນິວຕ຺ຕິອຕ຺ເຖນ ມໂນກມ຺ມຕາວິເສສໍ ນິວຕ຺ເຕຕິ. ນິຍມສ຺ສ ເອວ-ສທ຺ທສ຺ສ ອກຕຕ຺ຕາ ‘‘ກາຍວຈີກມ຺ມເມວ ໂຫຕີ’’ຕິ ອວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ອິທານິ ນິຍມາກຣເຓນ ລທ຺ຘຄຸຓໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ນ ປນ ສພ຺ພມ຺ປີ’’ຕິອາທິມາຫ.

‘‘ນິຍມສ຺ສ ອກຕຕ຺ຕາ’’ຕິອາທິ ປຸຣິມນໂຍຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ວຕ຺ຕຸອຘິປ຺ປາຍານຸໂຣຘິນີ ສທ຺ທປ຺ປວຕ຺ຕີຕິ ສມາສປເທ ເອກເທໂສປິ ອາກຑ຺ຒີຍຕິ ອຘິກາຣວເສນາຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ‘‘ກມ຺ມ-ສທ຺ທມຕ຺ເຕນ ສມ຺ພນ຺ຘໍ ກຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍໍ ປນ ວທນ຺ຕີຕິອາທິນາ ເອຕ຺ຖ ປທກາຣມຕສ຺ສ ອຍຸຕ຺ຕຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ຕຕ຺ຖ ເຈຕນາປກ຺ຂິການນ຺ຕິ ກາຍວຈີກມ຺ມຠູຕເຈຕນາປກ຺ຂິການໍ. ສຕນ຺ຕິ ສມານານໍ. ຕໍຕໍທ຺ວາຣກມ຺ມປຖານຎ຺ຈາຕິ ອິທໍ ອິມສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ກມ຺ມປຖຠາເວນ ປວຕ຺ຕໍ ກາລໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ສພ຺ພທາ, ກມ຺ມປຖຠາເວເນວ ປວຕ຺ຕນໂຕ. ຈ-ສທ຺ເທນ ວາ ອກມ຺ມປຖສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອຖ ວາ ຕໍຕໍທ຺ວາຣາ ຈ ຕໍຕໍທ຺ວາຣກມ຺ມປຖາ ຈ ຕໍຕໍທ຺ວາຣກມ຺ມປຖາຕິ ‘‘ຕໍຕໍທ຺ວາຣາ’’ຕິ ປເທນ ອກມ຺ມປຖານໍ ສໍວຣານໍ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເຕນ ສຠາເວນາຕິ ມໂນກມ຺ມສ຺ສ ທ຺ວາຣຠາເວນ, ນ ອຕ຺ຕໂນຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເອວມິຘາປີຕິ ຈິຕ຺ຕຊນິໂຕ ຈິຕ຺ຕສມ຺ປຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ທ຺ວາຣຠາໂວ ຈິຕ຺ເຕປິ ອຸປຈຣິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖິ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈຍຠູຕມໂນຣຫິຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຠາວໂຕຕິ.

ທ຺ວາຣກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ກມາຠາວນິຍມາຠາເວ ສພ຺ພາຣມ຺ມຓຕາທີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ນ ຫິ…ເປ… ອຕ຺ຖີຕິ ປຘາເນ ອສມ຺ຠວໂຕ ອປ຺ປຘານໍ ອຘິກຣີຍຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ຘມ຺ມຸທ຺ເທສວາຣກຖາ

ຜສ຺ສປຎ຺ຈມກຣາສິວຓ຺ຓນາ

‘‘ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຜສ຺ໂສ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິກາຍ ປາຬິຍາ ຜສ຺ສາທີນໍ ກາມາວຈຣຕາທິທສ຺ສເນ ນ ຕປ຺ປຣຠາໂວ, ສຠາວທສ຺ສເນ ເອວ ປນ ຕປ຺ປຣຠາໂວຕິ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ນ ຫິ ຜສ຺ສາທີນ’’ນ຺ຕິອາທິນາ.

ຈິຕ຺ຕກິຣິຍາຠາເວນາຕິ ຈິຕ຺ຕພ຺ຍາປາຣຠາເວນ. ຜສ຺ສສ຺ສ ສມ຺ປຊ຺ຊນມຸປ຺ປຊ຺ຊນເມວ. ສນ຺ນິປຕິຕປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີຕິ ເອເຕນ ຈິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓສນ຺ນິປາຕກາຣຓໍ ຜສ຺ໂສ ຈິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓສນ຺ນິປາໂຕຕິ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຜສ຺ໂສ ຫິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອາຣມ຺ມເຓ ຜຸສນາກາເຣເນວ ປວຕ຺ຕິໂຕ ຕສ຺ສ ອາຣມ຺ມເຓ ສນ຺ນິປຕິຕປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ຈ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສາ ຈສ຺ສ ຜຸສນາກາຣປ຺ປວຕ຺ຕິ ສາຂຄ຺ເຄ ຐິຕໍ ທິສ຺ວາ ຠູມິສຓ຺ຐິຕສ຺ສ ອວີຣກປຸຣິສສ຺ສ ຊງ຺ຆຈລນໍ, ອມ຺ພິລອມ຺ພປກ຺ກາທິໍ ຂາທນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ມຸເຂ ເຂຬຸປ຺ປຕ຺ຕິ, ທຍາລຸກສ຺ສ ປຣໍ ຫຎ຺ຎມານໍ ທິສ຺ວາ ສຣີຣກມ຺ປນນ຺ຕິ ເອວມາທີສຸ ປຣິພ຺ຍຕ຺ຕາ ໂຫຕິ. ຕພ຺ພິເສສຠູຕາ ຣູປຘມ຺ມາຕິ ຍຖາ ປຏິຫນນວເສນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອາສນ຺ນຕຣໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາເນສຸ ຣູປຘມ຺ມວິເສເສສຸ ສງ຺ຆຏ຺ຏນປຣິຍາໂຍ, ເອວໍ ຈິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓານໍ ວິສຍກຣຓວິສຍຠາວປ຺ປຕ຺ຕິ ປຏິຫນນາກາເຣນ ໂຫຕິ. ໂສ ຈ ຈິຕ຺ຕນິສ຺ສິໂຕ ຘມ຺ມວິເສໂສ ສງ຺ຆຏ຺ຏນປຣິຍາເຍນ ວຸຕ຺ໂຕ, ຍທາຫ ‘‘ເອວ’’ນ຺ຕິອາທິ. ເກຈິ ປນ ‘‘ສງ຺ຆຏ຺ຏນຣໂສ ຜສ຺ໂສ ປຎ຺ຈທ຺ວາຣິໂກວ, ນ ອິຕໂຣ ວຕ຺ຖາຣມ຺ມຓສງ຺ຆຏ຺ຏນາຠາວໂຕ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ ອຸປຈາຣສິທ຺ຘຕ຺ຕາ ສງ຺ຆຏ຺ຏນສ຺ສ. ອິຕຣຖາ ປຎ຺ຈທ຺ວາຣິກສ຺ສປິ ຕໍ ນ ສມ຺ຠເວຍ຺ຍາຕິ. ອິນ຺ທ຺ຣິຍມນສິກາເຣສຸ ຍຖາປວຕ຺ຕມາເນສຸ ຕໍຕໍອາຣມ຺ມເຓ ວິຎ຺ຎາຓໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ເຕສໍ ຕຖາປວຕ຺ຕິເຍວ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ວິສຍຠາວກຣຓໍ.

‘‘ຍໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິເມ ປຎ຺ຈ ກາມຄຸເຓ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ສຸຂໍ ໂສມນສ຺ສໍ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ກາມານໍ ອສ຺ສາໂທ’’ຕິອາທິວຈນໂຕ (ອ. ນິ. ໙.໓໔) ສຸຂເວທນາວ ອສ຺ສາໂທຕິ ອາຫ ‘‘ອສ຺ສາທຠາວໂຕ’’ຕິ. ຜຸສນາທິຠາເວນ ອາຣມ຺ມຓຄ຺ຄຫຓໍ ເອກເທສານຸຠວນນ຺ຕິ ອນຸປຈຣິຕເມວ ຜສ຺ສາທີນໍ ອນຸຠວນກິຈ຺ຈມາຫ.

ນິມິຕ຺ເຕນາຕິ ນີລາທິນາ ທີຆາທິນາ ຈ ນິມິຕ຺ເຕນ. ເອເຕນຸປາເຍນາຕິ ຍຖາ ຎາຓປ຺ປຘາເນ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາເທ ສຎ຺ຎາ ຎາຓມນຸວຕ຺ຕຕິ, ເອວໍ ສມາຘິປ຺ປຘາເນ ສມາຘິນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ປພນ຺ຘຕີຕິ ປຏ຺ຐເປຕິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ເມ ສກສກກິຈ຺ເຈ ປຏ຺ຐເປຕິ. ເຕເນວ ຫິ ຕທຕ຺ຖໍ ວິວຣນ຺ໂຕ ‘‘ປວຕ຺ເຕຕີ’’ຕິ ອາຫ.

ວິຊ຺ຊມານຕາວາຈີ ໂຫຕິ-ສທ຺ໂທ, ວິຊ຺ຊມານຕາ ຈ ສງ຺ຂຕຘມ຺ມານໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊເນນ ວິນາ ນຕ຺ຖີຕິ ‘‘ຈິຕ຺ຕໍ ນ ຕຖາ ອຕ຺ຖໂຕ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນ ຍສ຺ມາ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ເອວ, ຕສ຺ມາ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຏ຺ຐກຖາຍ ອຕ຺ໂຖ. ເອວມວຏ຺ຐິເຕ ໂຫຕິ-ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ-ສທ຺ທານໍ ສມານຕ຺ຖຕ຺ເຕນ ນ ກິຎ຺ຈິ ປໂຍຊນໍ ທິສ຺ສຕິ. ອຖ ວາ ຠວນໍ ນາມ ສຕ຺ຕາ, ສຕ຺ຕາ ຈ ອຸປ຺ປາທາທິນາ ສມງ຺ຄິຕາຕິ ຜສ຺ສາທີນໍ ຂຓຕ຺ຕຍປຣິຍາປນ຺ນຕາ ‘‘ຜສ຺ໂສ ໂຫຕີ’’ຕິອາທີສຸ ໂຫຕິ-ສທ຺ເທນ ວຸຕ຺ຕາ. ຕຕ຺ຖ ໂຍ ຠາໂວ ອຸປ຺ປາທສມງ຺ຄີ, ນ ໂສ ນ ໂຫຕິ ນາມ, ຕສ຺ມາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ-ສທ຺ເທນ ວຸຈ຺ຈມານສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ໂຫຕິ-ສທ຺ທວຈນີຍຕາ ນ ນ ສມ຺ຠວຕິ. ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ກິຎ຺ຈາປິ ອຸປ຺ປນ຺ນ-ສທ຺ເທເນວ ອຸປ຺ປາທາທິສມງ຺ຄິຕາ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕພ຺ຠາວານຕິວຕ຺ຕິ ປນ ໂຫຕິ-ສທ຺ເທນ ວຸຕ຺ຕາ ຂຓຕ຺ຕຍວີຕິວຕ຺ເຕປິ ອຸປ຺ປນ຺ນ-ສທ຺ທສ຺ສ ວຕ຺ຕນໂຕ, ຕສ຺ມາ ນ ເອຕ຺ຖ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ-ສທ຺ເທນ ສມານຕ຺ຖຕາສພ຺ຠາວທສ຺ສນໍ ວິຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິທສ຺ສນມ຺ປິ ວິຣຸຊ຺ຌຕິ ປາກຏກຣຓຠາວໂຕ. ອິຕຣຖາ ‘‘ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ອິມິນາວ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວິຊ຺ຊມານຠາໂວ ທສ຺ສິໂຕຕິ ກິໍ ປຸນ ວິຊ຺ຊມານຠາວທສ຺ສເນນາຕິ ນ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ, ສມຍວວຕ຺ຖານວເສນ ສວິເສສໍ ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ຈິຕ຺ຕໍ ຜສ຺ສາທີຫິ ສຫຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສຸຏ຺ຐຸຕຣໍ ນິພ຺ພິເສສນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປຸນ ວຈນໍ. ອຸທ຺ທິຏ຺ຐຘມ຺ມານໍເຍວ ເຈຕ຺ຖ ນິທ຺ເທສວາເຣ ວິຠຊນໍ, ນ ວິຠງ຺ເຄ ວິຍ ປາຬິຍາ ອາຣຸຬ຺ຫສພ຺ພປທານນ຺ຕິ ‘‘ອຸທ຺ເທສວາເຣ ສງ຺ຄຓ຺ຫນຕ຺ຖໍ ນິທ຺ເທສວາເຣ ວິຠຊນຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ ອຍມ຺ປິ ອຕ຺ໂຖ ນິຈ຺ຈໂລ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ ຣູປູປປຕ຺ຕິຍາ ມຄ຺ຄໍ ຠາເວຕີ’’ຕິອາທີສຸ ມຄ຺ຄາທໂຍ ນ ວິຠຕ຺ຕາ. ອປິຈ ອຘິປຕິຠາເວນ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ວິຍ ຜສ຺ສເວທນາສຎ຺ຎາເຈຕນາຫິ ສຫ ສພ຺ພຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທສາຘາຣຓຣາສິຍໍ ຄເຫຕພ຺ພຕ຺ຕາ ສມຍວວຕ຺ຖາເນ ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ຈິຕ຺ຕໍ ຜສ຺ສປຎ຺ຈມເກ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ຌານງ຺ຄຣາສິວຓ຺ຓນາ

ວິຕກ຺ກນນ຺ຕິ ວິຕກ຺ກນກິຣິຍາ, ສາ ຈ ວິຕກ຺ກສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ປຈ຺ຈເຍຫິ ປວຕ຺ຕິມຕ຺ຕເມວາຕິ ຠາວນິທ຺ເທໂສ ວສວຕ຺ຕິຠາວນິວາຣຓາຍ ໂຫຕິ. ຍສ຺ມິໍ ອາຣມ຺ມເຓ ຈິຕ຺ຕໍ ອຠິນິໂຣເປຕິ, ຕໍ ຕສ຺ສ ຄຫຓໂຍຄ຺ຍໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ວິຕກ຺ໂກ ອາໂກເຏນ຺ໂຕ ວິຍ ປຣິວຕ຺ເຕນ຺ໂຕ ວິຍ ຈ ໂຫຕີຕິ ຕສ຺ສ ອາໂກຏນລກ຺ຂຓຕາ ປຣິຍາຫນນຣສຕາ ຈ ວຸຕ຺ຕາ. ອິທຎ຺ຈ ລກ຺ຂຓໍ ກິຈ຺ຈສນ຺ນິສ຺ສິຕໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ຘມ຺ມານຎ຺ຫິ ສຠາວວິນິມຸຕ຺ຕາ ກາຈິ ກິຣິຍາ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຕຖາ ຄເຫຕພ຺ພາກາໂຣ. ໂພຘເນຍ຺ຍຊນານຸໂຣເຘນ ປນ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ເອກສຠາໂວປິ ສຠາວຘມ຺ໂມ ປຣິຍາຍວຈເນຫິ ວິຍ ສມາໂຣປິຕຣູເປຫິ ພຫູຫິ ປກາເຣຫິ ປກາສີຍຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ໂສ ສຸຏ຺ຐຸ ປກາສິໂຕ ໂຫຕີຕິ.

ວິປ຺ຜາໂຣ ນາມ ວິຕກ຺ກສ຺ສ ຖິນມິທ຺ຘປຏິປກ຺ໂຂ ອາຣມ຺ມເຓ ອໂນລີນຕາ ອສງ຺ໂກໂຈ, ໂສ ປນ ອຠິນິໂຣປນຠາວໂຕ ຈລນໍ ວິຍ ໂຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ‘‘ວິປ຺ຜາຣວາຕິ ວິຈລນຍຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸປຈາຣປ຺ປນາສຸ ສນ຺ຕາເນນ ປວຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ເອເຕນ ຍຖາ ອປຸພ຺ພາຣມ຺ມເຓ ປຐມາຠິນິປາຕຠູໂຕ ວິຕກ຺ໂກ ວິປ຺ຜາຣວາ ໂຫຕິ, ນ ຕຖາ ເອກສ຺ມິໍເຍວ ອາຣມ຺ມເຓ ນິຣນ຺ຕຣໍ ອນຸປ຺ປພນ຺ຘວເສນ ປວຕ຺ຕິຍໍ, ນາຕິວິປ຺ຜາຣວາ ປນ ຕຕ຺ຖ ໂຫຕິ ສນ຺ນິສິນ຺ນຠາວໂຕຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເຕເນວາຫ ‘‘ນິຈ຺ຈໂລ ຫຸຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ.

‘‘ປີຕິສຸເຂນ ອຠິສນ຺ເທຕີ’’ຕິອາທິວຈນໂຕ (ທີ. ນິ. ໑.໒໒໖; ມ. ນິ. ໑.໔໒໗) ປີຕິຍາ ຜຣຓໍ ກາຍວິສຍນ຺ຕິ ຍຖາ ຕໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປຓີຕຣູເປຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ວິສາຣສ຺ສ ພ຺ຍຄ຺ຄຠາວສ຺ສ ປຏິປກ຺ໂຂ ສຠາໂວ ອວິສາໂຣ, ນ ວິສາຣາຠາວມຕ຺ຕໍ. ອວິສາຣາວິກ຺ເຂປານໍ ສມາຘານຠາວໂຕ ອຕ຺ຖໂຕ ວິເສສາຠາເວປິ ສມຸເຂນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕມຸເຂນ ຈ ອຸຠຍໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອວິສາ…ເປ… ວິກ຺ເຂໂປ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິເສສໂຕຕິ ອຕິສເຍນາຕິ ວາ ອຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ສຸຂຎ຺ຫິ ສມາຘິສ຺ສ ວິເສສກາຣຓໍ ‘‘ສຸຂິໂນ ຈິຕ຺ຕໍ ສມາຘິຍຕີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໓໕໙; ອ. ນິ. ໓.໙໖; ໖.໑໐; ໑໑.໑໒) ວຈນໂຕ.

ອິນ຺ທ຺ຣິຍຣາສິວຓ຺ຓນາ

ຕຕ຺ຖາຕິ ສທ຺ທຫນສງ຺ຂາເຕ ອຘິໂມກ຺ຂລກ຺ຂເຓ. ປຸຄ຺ຄໂລ ສທ຺ທຫຕີຕິ ອິມິນາປິ ສທ຺ຘາຍ ອາຫິຕວິເສສານໍ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມານໍ ສທ຺ທຫນກິຣິຍາຍ ກຕ຺ຕຸຠາວເມວ ວິຠາເວຕິ. ອວຍວພ຺ຍາປາໂຣ ຫິ ສມຸທາເຍ ໂວຫຣີຍຕີຕິ. ນ ເກວລໍ ປສາທນີຍວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ອປ຺ປສາທນາກາຣປ຺ປວຕ຺ຕເມວ ອກຸສລໍ ອສ຺ສທ຺ຘິຍໍ, ອຖ ໂຂ ອປ຺ປສາທນີຍວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ປສາທນາກາຣປ຺ປວຕ຺ຕມ຺ປີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ມິຈ຺ຉາຘິໂມກ຺ໂຂ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນ ປູຣຓາທີສຸ ປສາທສ຺ສ ອສ຺ສທ຺ຘິຍຕມາຫ. ປສາທຠູໂຕຕິ ເອເຕນ ອປ຺ປສາທຠູຕໍ ອສ຺ສທ຺ຘິຍໍ ນິວຕ຺ເຕຕິ. ວຕ຺ຖຸຄໂຕຕິ ອິມິນາ ມິຈ຺ຉາຘິໂມກ຺ຂໍ. ‘‘ປສາທຠູໂຕ ນິຈ຺ຉໂຍ’’ຕິ ອິມິນາ ປນ ວິຠາວິຕເມວຕ຺ຖໍ ປາກຏໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ‘‘ນ ເຍວາປນກາຘິໂມກ຺ໂຂ’’ຕິ ອາຫ. ອກາລຸສ຺ສິຍໍ ປສາໂທ, ຕໍ ປນ ອສງ຺ໂຂຠຠາວໂຕ ‘‘ອນາວິລຠາໂວ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຎ຺ຫິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕສຸ ວິທຫນ຺ຕີ ສທ຺ຘາ ອກາລຸສ຺ສິຍປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ. ເອວເມຕນ຺ຕິ ອຘິມຸຈ຺ຈນາກາເຣນ ປນ ຄເຫຕພ຺ພຕ຺ຕາ ອຘິມຸຕ຺ຕິປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ. ພຸທ຺ຘາທິວຕ຺ຖູນີຕິ ເອຕ຺ຖ ອິຘໂລກປຣໂລກກມ຺ມຜລສມ຺ພນ຺ຘາປິ ສງ຺ຄຫິຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ‘‘ສທ຺ຘາຫຕ຺ໂຖ, ມຫານາມ, ອຣິຍສາວໂກ’’ຕິ, ‘‘ສທ຺ຘີຘ ວິຕ຺ຕໍ ປຸຣິສສ຺ສ ເສຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໒໔໖; ສຸ. ນິ. ໑໘໔), ‘‘ສທ຺ຘາ ພີຊໍ ຕໂປ ວຸຏ຺ຐີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໑໙໗; ສຸ. ນິ. ໗໗) ເອວມາທິວຈນໂຕ ກຸສລຘມ຺ມານໍ ອາທານາທີສຸ ຫຕ຺ຖາທໂຍ ວິຍ ສທ຺ຘາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ.

‘‘ອິຘ ຠິກ຺ຂຸນາ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ ‘ກມ຺ມໍ ໂຂ ເມ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ກມ຺ມໍ ໂຂ ປນ ເມ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ນ ສຸກຣໍ ພຸທ຺ຘານໍ ສາສນໍ ມນສິ ກາຕຸໍ, ຫນ຺ທາຫໍ ວີຣິຍໍ ອາຣຠາມິ ອປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ປຕ຺ຕິຍາ ອນຘິຄຕສ຺ສ ອຘິຄມາຍ ອສຈ຺ຉິກຕສ຺ສ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍາ’’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໓໓໕) –

ອາທິກາ ອນຸຣູປປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາ.

ຕໍມູລການີຕິ ຄນ຺ຕພ຺ພມຄ຺ຄາທິມູລການິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ມຄ຺ໂຄ ຄນ຺ຕພ຺ໂພ ໂຫຕີຕິອາທໂຍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ທສ຺ສນວເສເນວ ວຸຕ຺ຕາ, ນ ປາຬິຍໍ ອາຄຕານຸກ຺ກເມນາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ກຣຓາທິກາເລ ວິຍ ຈິຣກຕາທິອາຣມ຺ມຓໍ ວິຠູຕໍ ກຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕນ຺ຕີ ສຕິ ຕໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕີ ອນິສ຺ສຊ຺ຊນ຺ຕີ ຈ ໂຫຕິ. ຍໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ສມ຺ມຸຏ຺ຐໍ, ຕໍ ປິລວິຕ຺ວາ ຄຕໍ ວິຍ ຈລິຕໍ ວິຍ ຈ ໂຫຕິ, ຕປ຺ປຏິປກ຺ຂຠາເວນ ປນ ອສມ຺ມຸຏ຺ຐນ຺ຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອຸທເກ ອລາພຸ ວິຍາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສາຣຓນ຺ຕິ ເອເຕນ ‘‘ສຣນ຺ຕິ ຕາຍາ’’ຕິ ອິມເມວຕ຺ຖໍ ວິຠາເວຕິ. ສຣຓກິຣິຍາຍ ຫິ ປວຕ຺ຕມານານໍ ຘມ຺ມານໍ ຕຕ຺ຖ ອາຘິປຈ຺ຈຠາເວນ ສຕິ ປຈ຺ຈໂຍ. ຕສ຺ສາ ຫິ ຕຖາ ປຈ຺ຈຍຠາເວ ສຕິ ເຕ ຘມ຺ມາ ສາຣິຕາ ອສມ຺ມຸຏ຺ຐກຕາ ອປິລາວິຕາໂຫນ຺ຕີຕິ. ‘‘ອິເມຫິ ນາມ ເຫຕູຫິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ຈ ເອເຕ ຘມ຺ມາ ສມ຺ຠວນ຺ຕີ’’ຕິ ສມ຺ຠວໂຕ. ‘‘ອິມໍ ນາມ ຜລໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕນ຺ຕີ’’ຕິ ຜລໂຕ ຘມ຺ມາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊເນນ ວິປຈ຺ຈເນນ ຈ ນິປ຺ຜນ຺ນາ ນາມ ໂຫນ຺ຕີຕິ. ວຕ຺ຖຸຠູຕາຕິ ອາຣມ຺ມຓຠູຕາ.

ສຕິປິ ສພ຺ເພສໍ ສາຣມ຺ມຓຘມ຺ມານໍ ອາຣມ຺ມຓຄ຺ຄຫເຓ ນ ຈິຕ຺ຕໍ ວິຍ ປເຣ ປຣິຈ຺ຉິຊ຺ຊຄາຫິໂນຕິ ‘‘ປຣິຈ຺ຉິນ຺ໂນປລທ຺ຘິວເສນ ຊານາຕີ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຈຕສິເກສຸ ຫິ ເກຈິ ວິສຍໍ ປຣິຈ຺ຉິຊ຺ຊ ຄເຫຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ເກຈິ ປນ ປຣິຈ຺ເຉທມຕ຺ເຕເຍວ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ນ ວິຎ຺ຎາຓໍ ວິຍ ວິສຍໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕີຕິ ເຍ ອາສງ຺ກິຕພ຺ພາ, ເຕສຸ ຕທຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ນ ສຎ຺ຎາ…ເປ… ວິຊ຺ຌນວເສນາ’’ຕິ ອາຫ.

ປີຕິຍາ ຈ ໂສມນສ຺ສຠາໂວ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ອິທໍ ປີຕິ ຈ ໂສມນສ຺ສຎ຺ຈ ປີຕິໂສມນສ຺ສນ຺ຕິ ປີຕິໂສມນສ຺ສານໍ ຕຸລ຺ຍໂຍຄໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂສມນສ຺ສສ຺ເສວ ປນ ‘‘ອາຊຎ຺ຎຣໂຖ’’ຕິ ວິຍ ປີຕິຍຸຕ຺ຕໍ ໂສມນສ຺ສໍ ປີຕິໂສມນສ຺ສນ຺ຕິ ປຘານຠາໂວ ອິຈ຺ຉິໂຕຕິ ນ ປີຕິຍາ ໂສມນສ຺ສຠາວປ຺ປຕ຺ຕິ. ນ ຫິ ປຘາເນ ວິຊ຺ຊມາເນ ອປ຺ປຘານໍ ອຸປຍຸຊ຺ຊຕິ, ປີຕິຄ຺ຄຫຓຎ຺ເຈຕ຺ຖ ປີຕິຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ໂສມນສ຺ສສ຺ສ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຠາວໂຕ ປຣິພ຺ຍຕ຺ຕກິຈ຺ຈໂຕ ຈ ກຕໍ, ນ ຈ ນິປ຺ປີຕິກໂສມນສ຺ສສ຺ສ ອສງ຺ຄໂຫ. ຣຸຬ຺ຫີສທ຺ເທສຸ ກິຣິຍາຍ ອນຈ຺ຈນ຺ຕິກຠາວໂຕ. ປີຕິຍາ ປນ ອຸປລກ຺ຂຓຠາເວນ ອຍມຕ຺ໂຖ ສຸຏ຺ຐຸ ຍຸຊ຺ຊຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ປີຕິອຸປລກ຺ຂິຕໍ ວາ’’ຕິອາທິ.

ປວຕ຺ຕໍ ອຸປາທິນ຺ນກ຺ຂນ຺ຘໍ. ຈິຣຏ຺ຐິຕິກໍ ໂຫຕີຕິ ເອເຕນ ນ ເກວລໍ ອນຸປາເລຕພ຺ພຘມ຺ມານໍ ຂຓຏ຺ຐິຕິຍາເຍວ, ອຖ ໂຂ ປພນ຺ຘານຸປຈ຺ເຉທສ຺ສປິ ຊີວິຕໍ ກາຣຓນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອຎ຺ຎຖາ ຫິ ອາຍຸກ຺ຂຍມຣຓໍ ນ ຍຸຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ. ອວິເສເສນາຕິ ກາຣຓວິເສສານເປກ຺ເຂນ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍຕາສາມຎ຺ເຎນ. ຍທິປິ ອຣູປາສຎ຺ຎຠເວສຸ ຣູປາຣູປຘມ຺ມາ ນປ຺ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ເຕຫິ ປນ ປຸຣິມປຈ຺ຉິມຠເວສຸ ຈຣິມປຐມຘມ຺ມາ ສມານຊາຕິເຍນ ອພ຺ຍວຫິຕຕາຍ ນິຣນ຺ຕຣາເຍວ ນາມ ໂຫນ຺ຕີຕິ ‘‘ຍາວ ປຣິນິພ຺ພານໍ ອວິຈ຺ຉິນ຺ນໍ ປວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອນຸປາລນາທິກສ຺ສາຕິ ອນຸປາລນປວຕ຺ຕນຏ຺ຐປນານິເຍວ ວທຕິ. ຊີວມານວິເສສປ຺ປຈ຺ຈຍຠາວໂຕຕິ ສຫຊາຕານໍ ຊີວມານຕາວິເສສສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠາວໂຕ. ອິນ຺ທ຺ຣິຍພທ຺ຘສ຺ສ ຫິ ມຕຣູປໂຕ ກມ຺ມຊສ຺ສ ຈ ອຸຕຸຊາທິໂຕ ວິເສໂສ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍກໂຕຕິ.

ມຄ຺ຄງ຺ຄຣາສິວຓ຺ຓນາ

ອວິປຣີຕນິຍ຺ຍານິກຠາເວນາຕິ ອິທໍ ສມ຺ມາ-ສທ຺ທສ຺ສ ທິຏ຺ຐິ-ອາທິສທ຺ທານຎ຺ຈ ສມານາຘິກຣຓຕາວເສນ ທິຏ຺ຐິອາທີນໍ ອວິເສສຠູຕສ຺ສ ນິຍ຺ຍານິກຠາວສ຺ສ ສມ຺ມາ-ສທ຺ເທນ ວິເສສິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ອວິປຣີຕຕ຺ໂຖ ຫິ ສມ຺ມາ-ສທ຺ໂທ, ນ ນິຍ຺ຍານິກຕ຺ໂຖຕິ. ອວິປຣີຕນິຍ຺ຍານິກຕ຺ໂຖ ເອວ ວາ ສມ຺ມາ-ສທ຺ໂທ. ອເນກຕ຺ຖາ ຫິ ນິປາຕາຕິ. ເອວເມວາຕິ ອວິປຣີຕນິຍ຺ຍານິກຠາເວນ.

ພລຣາສິວຓ຺ຓນາ

ປຕິສ຺ສໂວ ວຈນສມ຺ປຏິຄ຺ຄໂຫຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ‘‘ສປ຺ປຕິສ຺ສວໍ ປຕິສ຺ສວຠູຕໍ ຕໍສຠາຄຎ຺ຈ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຄາຣວ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ປາກຏຠາເວນາຕິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕຠູເຕສຸ ຊາຕິຍາທີສຸ ພຫິທ຺ຘາຠູເຕສຸ ຠິກ຺ຂຸອາທີສຸ ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປານໍ ອນຸຣູປປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓວເສນ ສສມ຺ຠາຣປຖວີອາທີສຸ ປຖວີຘາຕຸອາທີນໍ ວິຍ ວິຠູຕກິຈ຺ຈຠາເວນາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ມູລຣາສິວຓ຺ຓນາ

ເອວຎ຺ຫິ ອຸປມາຍ ສເມຕີຕິ ຍຖາ ອສຸຈິມ຺ຫິ ປຕິຕປຸຣິສສ຺ສ ສຕິປິ ກາເຍນ ອລ຺ລີຍເນ ຠາໂວ ອນລ຺ລີໂນ, ເອວໍ ອໂລໂຠປິ ອາຣມ຺ມຓກຣຓວເສນ ຄຫິເຕປິ ອາຣມ຺ມເຓ ອລຄ຺ຄຠາເວນ ອນລ຺ລີນຠາໂວ ອນລ຺ລີນາກາໂຣ ເອວ ປວຕ຺ຕຕິ. ເອວໍສຠາໂວ ຫິ ໂສ ຘມ຺ໂມຕິ. ກິຎ຺ຈິ ທຸສ຺ສີລ຺ຍໍ ໂທສສມຸຏ຺ຐານໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ທຸສ຺ສີລ຺ຍໍ ໂທສູປນິສ຺ສຍນ຺ຕິ ‘‘ໂທສສມຸຏ຺ຐານຕໍ ໂທສູປນິສ຺ສຍຕຎ຺ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນ ອໂທໂສ ໂທສສ຺ເສວ ອຸຊຸວິປຈ຺ຈນີໂກ, ຕໍມຸເຂນ ທຸສ຺ສີລ຺ຍສ຺ສາຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຊາຕານໍ ຘມ຺ມານໍ ອນຕິວຕ຺ຕນຏ຺ເຐນ…ເປ… ອາເສວນຏ຺ເຐນ ຠາວນາຕິ ໂຍ ໂສ ເອກຕ຺ຕຸປຄໂຕ ປຐມຊ຺ຌານາທິອປ຺ປນາຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ ອາສນ຺ນູປຈາຣາຫິຕວິເສໂສ ນີວຣຓາທິປຣິປນ຺ຖວິສຸທ຺ຘິຍາ ວິສຸທ຺ໂຘ, ຕທາວຣຓວິສຍວິຣເຫນ ຈ ສມປ຺ປວຕ຺ຕອປ຺ປນາສມາຘິສງ຺ຂາຕໍ ມຊ຺ຌິມໍ ສມຖນິມິຕ຺ຕໍ ປຏິປນ຺ໂນ, ເອວໍ ປຏິປນ຺ນຕ຺ຕາ ເອວ ຕຕ຺ຖຸປຄມເນນ ຕຕ຺ຖ ຈ ປກ຺ຂນ຺ໂທ, ວິໂສເຘຕພ຺ພສ຺ສ ວິກ຺ເຂປສ຺ສ ກິເລສສໍສຄ຺ຄສ຺ສ ຈ ອຠາວໂຕ ວິໂສຘນສມາຘານເອກຕ຺ຕຸປຏ຺ຐານພ຺ຍາປາຣວິຣເຫນ ວິສຸທ຺ຘິສມຖປຏິປຕ຺ຕິເອກຕ຺ຕຸປຏ຺ຐານາກາເຣ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂນ຺ໂຕ ອຠິພ຺ຍຕ຺ຕຣູປາຍ ສຫຊາຕຕຕ຺ຣມຊ຺ຌຕ຺ຕຸເປກ຺ຂາຍ ກິຈ຺ຈວເສນ ອຸເປກ຺ຂານຸພ຺ຣູຫິໂຕ, ຕສ຺ມິໍເຍວ ຊາຕາ ສມາຘິປຎ຺ຎາສງ຺ຂາຕາ ຍຸຄນທ຺ຘຘມ຺ມາ. ເຕ ຍຖາ ອຎ຺ຎໍ ອນຕິວຕ຺ຕມານາ ຫຸຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ເອວໍ ຠາວນາ ພ຺ຣູຫນາ. ຕຖາ ຍານິ ຕຕ຺ຖ ສທ຺ຘາທີນິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ນານາກິເລເສຫິ ວິມຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວິມຸຕ຺ຕິຣເສນ ເອກຣສານິ ຫຸຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕານິ. ຍຎ຺ຈ ຕຕ຺ຖ ຕທຸປຄໍ, ເຕສໍ ອນຕິວຕ຺ຕນເອກຣສຠາວານໍ ອນຸຈ຺ຉວິກໍ ວີຣິຍໍ ວາຫີຍຕິ ປວຕ຺ຕີຍຕິ, ຍາ ຈສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ປວຕ຺ຕາ ປຄຸຓພລວຠາວາປຕ຺ຕິສງ຺ຂາຕາ ອາເສວນາ. ສພ຺ເພສໍ ເອເຕສໍ ອາກາຣານໍ ຠາວນາ ອຸປ຺ປາທນາ ວຑ຺ຒນາ, ອຍໍ ຕຕ຺ຖ ຊາຕານໍ…ເປ… ອາເສວນຏ຺ເຐນ ຠາວນາ ນາມ.

ຍສ຺ມາ ປນາຍໍ ຠາວນາກາໂຣ ‘‘ປຐມສ຺ສ ຌານສ຺ສ ປຏິປທາວິສຸທ຺ຘິ ອາທີ’’ຕິອາທິນາປິ (ປຏິ. ມ. ໑.໑໕໘) ປາຬິຍໍ ອາຄໂຕ ເອວ, ຎາເຓນ ຈ ສໍກິເລສໂວທາເນສຸ ຕໍ ຕໍ ອາທີນວໍ ອານິສໍສຎ຺ຈ ທິສ຺ວາ ຕຖາ ຕຖາ ນິປ຺ຜາເທຕພ຺ໂພ, ຕສ຺ມາ ‘‘ເອວໍ ວຸຕ຺ຕາຍ ປຎ຺ຎາສາຘນາຍ ຠາວນາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອປ຺ປວຕ຺ຕີຕິ ຍສ຺ມິໍ ຘມ຺ເມ ສຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕາ ຠາວນາ ນປ຺ປວຕ຺ຕຕິ, ໂສ ຘມ຺ໂມ ປຏິປກ຺ຂຠາວນາປຣາມສເນນ ອຠາວນາຕິ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ນ ຫິ ອຠາວມຕ຺ຕສ຺ສ ອໂມໂຫ ປຏິປກ຺ໂຂຕິ ຍຸຊ຺ຊຕີຕິ. ຕປ຺ປຏິປກ຺ຂຠູຕາ ອກຸສລາ ກາມຈ຺ຉນ຺ທາທໂຍ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ປມາທວິເສໂສ ວາ ອຠາວນາ. ໂສ ຫິ ‘‘ກຸສລານໍ ວາ ຘມ຺ມານໍ ອນາເສວນາ ອຠາວນາ ອພຫຸລີກມ຺ມ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ນິທ຺ທິຏ຺ໂຐຕິ.

ເອກນ຺ເຕນ ອລພ຺ຠເນຍ຺ຍທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ຊຣາຘມ຺ໂມ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາ ຫິ ປາຬິຍໍ ‘‘ຊາຕິຘມ຺ມານໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕານໍ ເອວໍ ອິຈ຺ຉາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໓.໓໗໓) ອິຈ຺ຉິຕາລາໂຠ ວິຠຕ຺ໂຕ. ອໂລຠານຸຠາເວນ ກາຍານຸປສ຺ສນາຍ, ອໂມຫານຸຠາເວນ ຈິຕ຺ຕຘມ຺ມານຸປສ຺ສນາຍ ສິທ຺ຘິ ປາກຏາເຍວາຕິ ອປາກຏໍ ອໂທສານຸຠາເວນ ເວທນານຸປສ຺ສນາສິທ຺ຘິໍ ວິຠາເວນ຺ໂຕ ‘‘ສຸຂວິປຣິຓາເມ’’ຕິອາທິມາຫ. ອຍຎ຺ຈ ໂຍຊນາ ອໂລຠາທີນໍ ວິເສສປຈ຺ຈຍຕໍ ສນ຺ຘາຍ ກຕາ, ອວິເສເສນ ປນ ສພ຺ເພ ສພ຺ເພສໍ ປຈ຺ຈຍາ. ສຠາວໂຕ ສງ຺ກປ຺ປໂຕ ຈ ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ອສຫນວເສເນວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ໂທໂສ ຕໍທສ຺ສນສ຺ສ ອາສນ຺ນປຏິປກ຺ໂຂ, ນ ຣາໂຄ ວິຍ ທູຣປຏິປກ຺ໂຂ.

ກມ຺ມປຖຣາສິວຓ຺ຓນາ

ອຠິຊ຺ຌາທໂຍ ວິຍ ອນຠິຊ຺ຌາທໂຍປິ ນ ເອກນ຺ຕໍ ກມ຺ມປຖຠູຕາເຍວາຕິ ອາຫ ‘‘ກມ຺ມປຖຕາຕໍສຠາຄຕາຫີ’’ຕິ. ມໂນກມ຺ມປຖຠາເວນ ປວຕ຺ຕນກມ຺ມຠາວໂຕ ຫິ ເອເຕສໍ ກມ຺ມປຖຣາສິຠາເວນ ສງ຺ຄໂຫ, ນ ສພ຺ພທາ ກມ຺ມປຖາເຍວາຕິ. ເຕນ ໂຍ ອຎ຺ໂຎປິ ຘມ຺ໂມ ອນິຍໂຕ ກມ຺ມປຖຠາເວນ ປາກໂຏ ຈ, ຕສ຺ສປິ ກມ຺ມປຖຕາວຈນໍ ນ ວິຣຸຊ຺ຌຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ປສ຺ສທ຺ຘາທິຍຸຄລວຓ຺ຓນາ

ສມນ຺ຕິ ສມ຺ມາ. ເຈຕິຍວນ຺ທນາທິອຕ຺ຖນ຺ຕິ ເຈຕິຍວນ຺ທນາທິເຫຕຸ. ສມຖຈຕຸສຈ຺ຈກມ຺ມຏ຺ຐານວເສນ ຕພ຺ເຠທວເສນ ຈ ສພ຺ພກມ຺ມຏ຺ຐານຠາວນາຠິຍຸຕ຺ຕານໍ ມຸທຸມຊ຺ຌິມຕິກ຺ຂິນ຺ທ຺ຣິຍຕາທິເຠທວເສນ ສພ຺ພໂຍຄີນໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ລີນຸທ຺ຘຈ຺ຈາທິກາລວເສນ ສພ຺ພທາ ຫິຕາຫິຕຘມ຺ມູປລກ຺ຂຓຠາວໂຕ ຍຖາສຠາວໍ ປຏິເວຘຠາວໂຕ ຈ ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎານໍ ປາຣິພນ຺ຘກຫຣຓຠາວນາວຑ຺ຒນານິ ອວິເສສໂຕ ທຏ຺ຐພ຺ພານິ. ຍຖາ ອປ຺ປນາໂກສລ຺ເລນ ວິນາ ສມໂຖ ສມຖມນ຺ຕເຣນ ຍຖາຠູຕາວໂພໂຘ ຈ ນຕ຺ຖີຕິ ນານາກ຺ຂຓິກາ ສມາຘິປຎ຺ຎາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ວິເສສກາຣຓໍ, ເອວໍ ປຏິເວເຘ ເອກກ຺ຂຓິກາປີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ນິມິຕ຺ຕຠາເວນາ’’ຕິ. ປຎ຺ຎາຍ ຫິ ສາຕິສຍໍ ອວຠາສິຍມາເນ ວິສເຍ ສມາຘິ ເອກຕ຺ຕວເສນ ອປ຺ເປຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ສມາຘິມ຺ຫິ ຈ ມຊ຺ຌິມໍ ສມຖນິມິຕ຺ຕໍ ປຏິປນ຺ເນ ປຎ຺ຎາ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ວິສທາ ວຫຕີຕິ. ສມໍ ປວຕ຺ຕາຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎານຕິວຕ຺ຕເນນ ສມໍ ອວິສມໍ ເອກຣສຠາເວນ ປວຕ຺ຕາ. ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສຫາຍຠາວູປຄມເນນ ໂຍຄິໂນ ມໂນຣຖຘຸຣາກຑ຺ຒເນ ຣຖຘຸຣາກຑ຺ຒເນ ວິຍ ອາຊາເນຍ຺ຍຍຸໂຄ ຍຸຄລໂກ ຫຸຕ຺ວາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎານຕິວຕ຺ຕມາເນນ ນທ຺ຘາ ພທ຺ຘາ ວິຍາຕິ ວາ ຍຸຄນທ຺ຘາ. ອຘິຈິຕ຺ຕມນຸຍຸຕ຺ເຕຫິ ວີຣິຍສມາຘໂຍ ສມໍ ໂຍເຊຕພ຺ພາຕິ ອິມສ຺ສ ວິເສສສ຺ສ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ປຸພ຺ເພ ຄຫິຕາປິ ເຕ ປຸນ ຄຫິຕາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ວີຣິຍສມາຘິໂຍຊນຕ຺ຖາຍາຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໍ ປນ ສມາຘິວີຣິຍໂຍຄສ຺ສ ວິຠາວນໍ ໂຫຕີຕິ ‘‘ໂຍຄວຈນຕ຺ຖາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ອາຫ.

ເຍວາປນກວຓ຺ຓນາ

ຍຖາ ຕຖາ ວາຕິ ສມ຺ມາ ມິຈ຺ຉາ ວາ. ອນຘິມຸຈ຺ຈນ຺ໂຕຕິ ‘‘ອິທໍ ກຣິສ຺ສາມິ, ເອຕໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ຕປຸພ຺ພຠາຄສນ຺ນິຏ຺ຐານເຫຕຸເກນ ປໂຍຄກາລສນ຺ນິຏ຺ຐາເນນ ອນິຈ຺ຉິນນ຺ໂຕ. ຍຕ຺ຖ ຫິ ອນິຈ຺ຉໂຍ, ຕຕ຺ຖ ອປ຺ປຏິປຕ຺ຕິ ເອວາຕິ. ສໍສປ຺ປນໍ ສໍສໂຍ. ໂສ ຫິ ‘‘ອາສປ຺ປນາ ປຣິສປ຺ປນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ອສຕິປິ ພ຺ຍາປາເຣ ຕຕ຺ຣມຊ຺ຌຕ຺ຕຕາຍ ສຕິ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມາ ສກສກກິຈ຺ຈວເສນ ອນູນານຘິກຕາຍ ອລີນອນຸທ຺ຘຕຕາຍ ຈ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ສາ ເຕສໍ ຕຖາປວຕ຺ຕິຍາ ປຈ຺ຈຍຠູຕາ ອູນາຘິກຠາວໍ ນິວາເຣຕິ ວິຍາຕິ ອູນາຘິກນິວາຣຓຣສາ ວຸຕ຺ຕາ. ຕຖາ ປວຕ຺ຕິປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາເຍວ ເຕສຸ ຘມ຺ເມສຸ ມຊ຺ຌຕ຺ຕຕາຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕາ.

ຌານປທສ຺ສາຕິ ຌານສທ຺ທສ຺ສ. ເຕສູຕິ ປຎ຺ຈສຸ. ປຎ຺ຈ ຫິ ອງ຺ຄານິ ຌານປທສ຺ສ ອຕ຺ໂຖຕິ ອິທໍ ສໍວຓ຺ຓິຍມານຕ຺ຕາເຍວ ອິມໍ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ຫິ ສພ຺ພສ຺ມິໍ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາເທ ປຎ຺ເຈວ ຌານງ຺ຄານິ. ປທສມູໂຫ ວາກ຺ຍໍ, ປທໂກຏ຺ຐາໂສ ວາ ຜສ຺ສປຎ຺ຈມກາທິ ຘມ຺ມຣາສິ. ວຸຕ຺ຕໍ ປູຣິຕນ຺ຕິ ຉປຓ຺ຓາສາທິຕາຍ ປູຣຓວເສນ. ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາ ເວທນາ ‘‘ຜຸຏ຺ໂຐ ເວເທຕິ, ຜຸຏ຺ໂຐ ສຎ຺ຊານາຕີ’’ຕິອາທິວຈນໂຕ (ສໍ. ນິ. ໔.໙໓) ຜສ຺ໂສ ເວທນາທີນໍ ປຈ຺ຈໂຍ. ຍທິປິ ຉນ຺ທາທໂຍ ຍຖາວຸຕ຺ຕຣາສິກິຈ຺ຈາຠາວໂຕ ເຕສຸ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພາ, ວິສຸໍ ຣາສິອນ຺ຕຣຠາເວນ ປນ ສຣູປໂຕ ວຕ຺ຕພ຺ພາຕິ ໂຈທນໍ ມນສິ ກຕ຺ວາ ‘‘ວຸຕ຺ຕານມ຺ປີ’’ຕິອາທິມາຫ.

ຘມ຺ມຸທ຺ເທສວາຣກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ກາມາວຈຣກຸສລໍ

ນິທ຺ເທສວາຣກຖາວຓ຺ຓນາ

໒. ສນ຺ເຕຕິ ສຠາວໂຕ ວິຊ຺ຊມາເນ. ຜສ຺ສສ຺ສ ວິສຍວິສຍີນໍ ສນ຺ນິປຕນາກາເຣນ ຄເຫຕພ຺ພຕ຺ຕາ ຜຸສນໍ ວິສເຍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ສນ຺ນິປຕນໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ຈິນ຺ຕນຏ຺ເຐນ ຈິຕ຺ຕໍ, ມນນຏ຺ເຐນ ມໂນ’’ຕິອາທິນາ ຈິຕ຺ຕາທິສທ຺ທາ ຈິນ຺ຕນາທິພ຺ຍາປາຣມຸເຂນ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖໍ ວິຠາເວນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຈິຕ຺ຕໍ ມໂນຕິອາທີສຸ ວິຍ ກິຈ຺ຈວິເສສໍ ອນເປກ຺ຂິຕ຺ວາ’’ຕິ. ຍຖາ ໂລເກ ວິກຕເມວ ເວກຕໍ, ວິສໂຍ ເອວ ເວສຍນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວໍ ມໂນ ເອວ ມານສນ຺ຕິ ສທ຺ທມຕ຺ຕວິເສໂສ. ນີລາທິ-ສທ຺ທາ ວິຍ ວຕ຺ຖາທີສຸ ຈິຕ຺ເຕສຸ ປຣິສຸທ຺ຘຠາວນິພນ຺ຘນາ ປຓ຺ຑຣສທ຺ທສ຺ສ ປວຕ຺ຕີຕິ ຕສ຺ສ ຄຸຓວິເສສາເປກ຺ຂຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ຍຖາ ກາຍິກໍ ສາຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ກາຍປ຺ປສາທນິສ຺ສິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ, ເອວໍ ເຈຕສິກໍ ສາຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ເຈໂຕນິສ຺ສິຕໍ ສາຕນ຺ຕິ ນິສ຺ສຍວິເສສາເປກ຺ຂຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ເອກກ຺ຂຓິກາ ນານາກ຺ຂຓິກາ ຈ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຐິຕິ ນາມ, ຕສ຺ສ ອວຕ຺ຖາວິເສໂສຕິ ອວຕ຺ຖາວິເສສາເປກ຺ໂຂ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຐິຕີຕິ ເອວໍປກາໂຣ ນິທ຺ເທໂສ. ‘‘ນ ລຸພ຺ຠຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ, ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວາ ປວຕ຺ຕິອາກາຣຠາເວນ ອລຸພ຺ຠນາຕິ ອໂລໂຠ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ອຎ຺ຎສ຺ສ ກິຣິຍາຠາວວິເສສາເປກ຺ໂຂ ອລຸພ຺ຠນາຕິ ນິທ຺ເທໂສ. ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອລຸພ຺ຠິຕສ຺ສ ຠາໂວ ອລຸພ຺ຠິຕຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຍໍ ນິທ຺ເທໂສ ອຎ຺ຎສ຺ສ ຠາວຠູຕຕາວິເສສາເປກ຺ໂຂ ວຸຕ຺ໂຕ. ກຕ຺ຕຸກຣຓຠາວາທໂຍ ສຠາວຘມ຺ມານໍ ອຊ຺ຌາໂຣປນວເສເນວ ສິຊ຺ຌນ຺ຕິ, ຠາວນິທ຺ເທໂສ ປນ ອຊ຺ຌາໂຣປນານເປກ຺ໂຂ, ຕໂຕເຍວ ຈ ວິເສສນ຺ຕຣວິນິມຸຕ຺ໂຕ ວິນິວຕ຺ໂຕ ວິເສສໂຕ ນິຊ຺ຊີວຠາວຄິຠາວໂຕ ສຠາວນິທ຺ເທໂສ ນາມ ໂຫຕີຕິ ຜສ຺ໂສຕິ ອິທໍ ຜຸສນຏ຺ເຐນ ‘‘ຘມ຺ມມຕ຺ຕທີປນໍ ສຠາວປທ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາຣມ຺ມຓໍ ຜຸສນ຺ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປວຕ຺ຕິອາກາໂຣ ຜຸສນພ຺ຍາປາໂຣ ໂຫຕີຕິ ‘‘ຜຸສນກິຣິຍາ ຜຸສນາກາໂຣ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສມ຺ຜຸສນາຕິ ສໍ-ສທ຺ໂທ ‘‘ສມຸທໂຍ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ ສມາຄມຕ຺ຖທີປໂກຕິ ອາຫ ‘‘ສມາຄມຜຸສນາ’’ຕິ. ‘‘ຜຸສາມິ ເນກ຺ຂມ຺ມສຸຂ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ຘ. ປ. ໒໗໒) ປຏິລາໂຠປິ ຜຸສນາ ສມ຺ຜຸສນາຕິ ຈ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອາຫ ‘‘ນ ປຏິລາຠສມ຺ຜຸສນາ’’ຕິ.

ອປເຣນ ເວວຈເນນ. ພຫຸສ຺ສຸຕຠາວສມ຺ປາທິກາຍ ປຎ຺ຎາຍ ປຓ຺ຑິຈ຺ຈປຣິຍາໂຍ. ສິປ຺ປາຍຕນາທີສຸ ທກ຺ຂຕາຠູຕາຍ ໂກສລ຺ລປຣິຍາໂຍ, ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ຕິກ຺ຂສຸຂຸມາຍ ເນປຸຎ຺ຎປຣິຍາໂຍ, ສມ຺ມາ ຘມ຺ເມ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິຍາ ເວຠພ຺ຍາປຣິຍາໂຍຕິ ເອວມາທິນາ ເຕສຸ ເຕສຸ ປຎ຺ຎາວິເສເສສຸ ເຕ ເຕ ປຣິຍາຍວິເສສາ ວິເສເສນ ປວຕ຺ຕາຕິ ເຕສໍ ປຎ຺ຎາວິເສສານໍ ນານາກາເລ ລພ຺ຠມານຕາ ວຸຕ຺ຕາ, ອິຕເຣປິ ອນຸຄຕາ ໂຫນ຺ຕິ ເຍຠຸຍ຺ເຍນາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຕ຺ຖນານຕ຺ເຕນ ປຎ຺ຎາທິອຕ຺ຖວິເສເສນ. ໂກໂຘ ກຸຊ຺ຌນາ ກຸຊ຺ຌິຕຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອວໍປກາຣາ ນິທ຺ເທສາ ສຠາວາກາຣຠາວທີປນວເສນ ພ຺ຍຎ຺ຊນວເສເນວ ວິຠາຄວຈນໍ. ປຓ຺ຑິຈ຺ຈນ຺ຕິອາທໂຍ ປຎ຺ຎາວິເສສນິພນ຺ຘນຕ຺ຕາ ອຕ຺ຖວເສນ ວິຠາຄວຈນນ຺ຕິ ອິມມຕ຺ຖມາຫ ‘‘ອຖ ວາ’’ຕິອາທິນາ. ເອວມາກາໂຣ ປນາຕິ ປຸຣິມາກາຣໂຕ ວິເສໂສ ອຕ຺ຖໂຕ ວິຠຕ຺ຕິຄມນສ຺ສ ກາຣຓໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ປຏິກ຺ຂິປນໍ ປຏິເສຘນໍ ປຏິກ຺ເຂໂປ, ຕສ຺ສ ນານຕ຺ຕໍ ວິເສໂສ ປຏິກ຺ເຂປນານຕ຺ຕໍ, ສທ຺ຘມ຺ມຄຣຸຕາຍ ປຏິກ຺ເຂໂປ ສທ຺ຘມ຺ມຄຣຸຕາປຏິກ຺ເຂໂປ, ເຕນ ສທ຺ຘມ຺ມຄຣຸຕາປຏິກ຺ເຂເປນ ນານຕ຺ຕໍ ສທ຺ຘມ຺ມຄຣຸຕາປຏິກ຺ເຂປນານຕ຺ຕໍ. ຕໍ ສທ຺ຘມ຺ມຄຣຸຕາປຏິກ຺ເຂປນານຕ຺ຕໍ ປນ ໂກຘຄຣຸຕາທິເຠທຠິນ຺ນນ຺ຕິ ‘‘ໂກຘຄຣຸຕາທິວິສິຏ຺ເຐນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂກຘາທີຫິ ວິສິຏ຺ໂຐ ຠິນ຺ໂນ ສທ຺ຘມ຺ມຄຣຸຕາຍ ປຏິກ຺ເຂໂປ ປຏິເສຘນໍ ໂກຘາທິວິສິຏ຺ຐປຏິກ຺ເຂໂປ. ໂກຘຄຣຸຕາທິເຍວ, ຕສ຺ສ ນານຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘມ຺ມຄຣຸຕາປຏິປກ຺ຂນານຕ຺ເຕນາຕິ ໂກຘຄຣຸຕາ ສທ຺ຘມ຺ມຄຣຸຕາຍ ປຏິປກ຺ໂຂ. ມກ຺ຂລາຠສກ຺ກາຣຄຣຸຕາ ສທ຺ຘມ຺ມຄຣຸຕາຍ ປຏິປກ຺ໂຂຕິ ສທ຺ຘມ຺ມຄຣຸຕາຍ ປຏິປກ຺ຂຠາວວິເສເສນ ອສທ຺ຘມ຺ມຄຣຸຕາ ຕພ຺ຠາເວນ ເອກີຠູຕາປິ ນານຕ຺ຕໍ ຄຕາ. ຍສ຺ມາ ປນ ໂກໂຘ ອຕ຺ຖໂຕ ໂທໂສເຍວ. ມກ຺ໂຂ ໂທສປ຺ປຘານາ ປຣຄຸຓວິທ຺ຘໍສນາກາຣປ຺ປວຕ຺ຕາ ອກຸສລາ ຂນ຺ຘາ. ຕຄ຺ຄຣຸຕາ ຈ ເຕສໍ ສາທຣອຠິສງ຺ຂຣຓວເສນ ປວຕ຺ຕນເມວ. ລາຠຄຣຸຕາ ຈຕຸນ຺ນໍ ປຈ຺ຈຍານໍ ສກ຺ກາຣຄຣຸຕາ, ເຕສໍເຍວ ສຸສງ຺ຂຕານໍ ລທ຺ຘກາມຕາ. ຕທຸຠເຍສຸ ຈ ອາທຣກິຣິຍາ ຕຖາປວຕ຺ຕາ ອິຈ຺ຉາເຍວ, ຕສ຺ມາ ‘‘ສທ຺ຘມ຺ມຄຣຸຕາປຏິປກ຺ຂນານຕ຺ເຕນ ອສທ຺ຘມ຺ມາ ນານຕ຺ຕໍ ຄຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາ ຫິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອສທ຺ຘມ຺ມາ ອິຈ຺ເຈວ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐາ. ອສທ຺ຘມ຺ມຄຣຸຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ຈ ປຸຣິມສ຺ມິໍ ວິກປ຺ເປ ‘‘ນ ສທ຺ຘມ຺ມຄຣຸຕາ’’ຕິ ສທ຺ຘມ຺ມຄຣຸຕາ ນ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທຸຕິຍສ຺ມິໍ ສທ຺ຘມ຺ມຄຣຸຕາຍ ປຏິປກ຺ໂຂຕິ ສທ຺ຘມ຺ມຄຣຸຕາ ເອວ ວາ ປຏິປກ຺ໂຂ, ຕສ຺ສ ນານຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘມ຺ມຄຣຸຕາປຏິປກ຺ຂນານຕ຺ເຕນາຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ໂກຘມກ຺ຂຄຣຸຕານຎ຺ຫິ ສທ຺ຘມ຺ມວິເສສາ ປວຕ຺ຕິເຠທຠິນ຺ນາ ເມຕ຺ຕາ ປຏິປກ຺ໂຂ. ລາຠສກ຺ກາຣຄຣຸຕານໍ ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາ ສນ຺ໂຕສາ. ເຕນ ໂກຘຄຣຸຕາ ນ ສທ຺ຘມ຺ມຄຣຸຕາຕິ ໂກຘຄຣຸຕາ ກາຍຈິ ສທ຺ຘມ຺ມຄຣຸຕາຍ ປຏິປກ຺ໂຂຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ຕຖາ ມກ຺ຂຄຣຸຕາທີສຸປິ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ສທ຺ຘມ຺ມາ ສທ຺ຘມ຺ມຄຣຸຕາ ນ ໂກຘຄຣຸຕາ…ເປ… ສທ຺ຘມ຺ມຄຣຸຕາ ນ ສກ຺ກາຣຄຣຸຕາ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໔.໔໔) ອາຄຕຕນ຺ຕິປິ ສມຕ຺ຖິຕາ ຠວຕິ. ໂລໂຠ ນ ໂຫຕີຕິ ອໂລໂຠ ລຸພ຺ຠນາ ນ ໂຫຕີຕິ ອລຸພ຺ຠນາຕິ ເອວມາທິໂກ ອໂລໂຠຕິອາທີນໍ ໂລຠາທິວິສິຏ຺ໂຐ ປຏິກ຺ເຂໂປ ‘‘ຜສ຺ໂສ ຜຸສນາ’’ຕິອາທິເກຫິ ວິສທິສຠາວໂຕ ‘‘ຜສ຺ສາທີຫິ ນານຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ຜສ຺ສາທີຫີຕິ ເຈຕ຺ຖ ອລຸພ຺ຠນາທໂຍປິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ສງ຺ຄຫິຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ໂລຠາທິປຏິປກ຺ເຂນາຕິ ‘‘ໂລຠປຏິປກ຺ໂຂ ອໂລໂຠ’’ຕິອາທິນາ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ເສສໍ ປຸຣິມສທິສເມວ. ອໂລຠາໂທສາໂມຫານໍ ວິຘຸຣຕາຍ ປຏິປກ຺ຂຠາເວນ ຈ ລພ຺ຠມາໂນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎວິສທິໂສ ໂລຠາທິວິສິຏ຺ຐປຏິກ຺ເຂປຠາເວນ ໂລຠາທິປຏິປກ຺ຂຠາເວນ ຈ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອໂລຠາ…ເປ… ໂຍເຊຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ພຫູຫິ ປກາເຣຫິ ທີເປຕພ຺ພຕ຺ຖຕາ ມຫຕ຺ຖຕາ. ອາທຣວເສນ ໂສຕູນໍ.

໓. ຍທິປິ ເອກສ຺ມິໍ ຂເຓ ເອກໍເຍວ ອາຣມ຺ມຓໍ ໂຫຕິ, ຉສຸປິ ປນ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຣຫຕ຺ຕາ ‘‘ເຕຫິ ວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ສາຕິ ສາຕສ຺ສ ສຸຂສ຺ສ. ຊາຕາຕິ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ກາຣຓຠາເວນ ຜສ຺ສຕ຺ຖໍ ປວຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຍຖາ ເຈຕສິກສາຕສງ຺ຂາຕາ ໂສມນສ຺ສເວທນາ ສເຫວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ເອວໍ ຕທນຸຣູປຜສ຺ສສຫິຕາ ຫຸຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕາ ຕຊ຺ຊາຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ສາທຍຕີຕິ ອຘິຄມາສີສາຍ ອນຎ຺ຎນິນ຺ນໍ ກໂຣຕິ.

໕. ນ ຕສ຺ສາ ຕຊ຺ຊຕາຕິ ຕສ຺ສາ ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸຍາ ຕສ຺ສາຣຸປ຺ປາ ‘‘ຕສ຺ສ ຊາຕາ’’ຕິ ວາ ອຸຠຍຖາປິ ຕຊ຺ຊຕາ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ຍທິປິ ຜສ຺ໂສ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ວິເສສປຈ຺ຈໂຍ ນ ໂຫຕິ, ຕຖາປິ ໂສ ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິເຍວາຕິ ຕສ຺ສ ຕຊ຺ຊາມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸສມ຺ຜສ຺ສຊຕາ ວຕ຺ຕພ຺ພາຕິ ໂຈທນໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ນ ຈ ຕເທວາ’’ຕິອາທິ. ເຕຫິ ອາຣມ຺ມເຓຫິ ຊາຕາ ຕຊ຺ຊາຕິ ອິມິນາປິ ອຕ຺ເຖນ ຕຊ຺ຊາ ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸສມ຺ຜສ຺ສຊາຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ. ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ປນ ຕຊ຺ຊຕາປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ລພ຺ຠເຕວ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ກິໍ ວາ ເອເຕນາ’’ຕິອາທິນາ ຜສ຺ສາທີນໍ ຕຖາ ເທເສຕພ຺ພຕໍ ອາຫ.

໗. ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອາຣມ຺ມເຓ ອານຍນາກາຣປ຺ປວຕ຺ໂຕ ວິຕກ຺ໂກ ອຕ຺ຖໂຕ ອາຣມ຺ມຓໍ ຕຕ຺ຖ ອາກຑ຺ຒນ຺ໂຕ ວິຍ ໂຫຕີຕິ ‘‘ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ອາກຑ຺ຒນໍ ວິຕກ຺ກນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໘. ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ອນຸມຊ຺ຊນາກາຣປ຺ປວຕ຺ໂຕ ວິຈາໂຣ ຕຕ຺ຖ ປຣິພ຺ຠມນ຺ໂຕ ວິຍ ສມນ຺ຕໂຕ ຈຣນ຺ໂຕ ວິຍ ຈ ໂຫຕີຕິ ‘‘ສມນ຺ຕໂຕ ຈຣຓໍ ວິຈຣຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໑໑. ຕຖາ ອວຏ຺ຐານມຕ຺ຕຠາວໂຕຕິ ປາຓວຘາທິສາຘນອວຏ຺ຐານມຕ຺ຕຠາວໂຕ, ນ ພລວຠາວໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໑໔. ເຍນ ຘມ຺ເມນ ຈິຕ຺ເຕ ອາຣມ຺ມຓໍ ອຸປຕິຏ຺ຐຕິ ໂຊຕຕິ ຈ, ໂສ ຘມ຺ໂມ ອຸປຏ຺ຐານໍ ໂຊຕນນ຺ຕິ ຈ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ອຸປຏ຺ຐານໍ ໂຊຕນຎ຺ຈ ສຕິເຍວາ’’ຕິ.

໑໖. ສຓ຺ຫຏ຺ເຐນາຕິ ສຸຂຸມຏ຺ເຐນ.

໓໐. ຠາໂວຕິ ຫິຣິຍນໍ ວທຕິ.

໓໓. ນ ພ຺ຍາປາເທຕພ຺ໂພຕິ ອພ຺ຍາປຊ຺ຊ-ສທ຺ທສ຺ສ ກມ຺ມຕ຺ຖຕໍ ອາຫ.

໔໒-໔໓. ຍທິ ອນວຊ຺ຊຘມ຺ມານໍ ສີຆສີຆປຣິວຕ຺ຕນສມຕ຺ຖຕາ ລຫຸຕາ, ສາວຊ຺ຊຘມ຺ມານໍ ກຖນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອວິຊ຺ຊານີວຣຓານ’’ນ຺ຕິອາທິ. ເຕສໍ ຠາໂວ ຄຣຸຕາຕິ ເອເຕນ ສຕິປິ ສພ຺ເພສໍ ອຣູປຘມ຺ມານໍ ສມານຂຓຕ຺ເຕ ໂມຫສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານໍ ສາຕິສໂຍ ທນ຺ໂຘ ປວຕ຺ຕິອາກາໂຣຕິ ທສ຺ເສຕິ. ໂສ ປນ ເຕສໍ ທນ຺ຘາກາໂຣ ສນ຺ຕາເນ ປາກໂຏ ໂຫຕິ.

໔໔-໔໕. ອປ຺ປຏິຆາໂຕ ອວິໂລມນໍ.

໔໖-໔໗. ກິລິນ຺ນນ຺ຕິ ອວສ຺ສຸຕໍ.

໕໐-໕໑. ປຈ຺ໂຈສກ຺ກນໍ ມາຍາ ຍາ ອຈ຺ຈສຣາຕິປິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຣຸມກ຺ຂນໍ ວຓາເລປນໍ. ເວຬຸ ເອວ ທາຕພ຺ພຠາເວນ ປຣິຄ຺ຄຫິໂຕ ເວຬຸທານໍ ນາມ.

ນິທ຺ເທສວາຣກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ໂກຏ຺ຐາສວາຣກຖາວຓ຺ຓນາ

໕໘-໑໒໐. ເຕຕິ ຜສ຺ສປຎ຺ຈມກາທໂຍ. ສງ຺ຄຫຄມເນເນວາຕິ ສາຘາຣຓຕາທິນາ ເກນຈິ ສທິສຕາເລເສນ, ນ ຜສ຺ສາທໂຍ ວິຍ ວິສຸໍ ຘມ຺ມຠາເວເນວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຖາ ອວິປ຺ປກິຓ຺ຓຕ຺ຕາຕິ ຜສ຺ສາທໂຍ ວິຍ ສຣູເປນ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ອວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ຍທິປິ ຉນ຺ທາທໂຍ ສງ຺ຄຫສຸຎ຺ຎຕວາເຣສຸປິ ສຣູເປນ ນ ວຸຕ຺ຕາ, ຂນ຺ຘາຍຕນຘາຕຸຣາສີສຸ ປນ ສງ຺ຄຫິຕາເຍວາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍສ຺ມາ ປນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕໍນິທ຺ເທເສຕິ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ຘນິທ຺ເທເສ. ຂນ຺ຘານໍ ຘາຕາຍຕນຠາເວ ພ຺ຍຠິຈາຣາຠາວໂຕ ອຂນ຺ຘຠາວນິວາຣເຓນ ອນາຍຕນາຘາຕຸຠາວນິວາຣຓມ຺ປິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ນ ເຍວາປນກາ ຐເປຕພ຺ພາຕິ ຂນ຺ຘາທິຣາສິອນ຺ໂຕຄຘຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸທ຺ເທສາທີສຸ ປນ ‘‘ເຍວາປນາຕ຺ເວວ ວຸຕ຺ຕານໍ ເຕສໍ ຕຖາເຍວ ສງ຺ຄໂຫ ຍຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ຐເປຕ຺ວາ ເຍວາປນເກ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຣູເປນ ອວຸຕ຺ຕານມ຺ປິ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທປຣິຍາປນ຺ນານໍ ຂນ຺ຘາທິຠາໂວ ນ ວາເຣຕພ຺ໂພຕິ ນ ເຍວາປນກາ ຐເປຕພ຺ພາຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຸຠເຍສມ຺ປິ ອຘິປ຺ປາໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອາຫາຣປຈ຺ຈຍສງ຺ຂາເຕນາຕິ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກປຈ຺ຈຍສງ຺ຂາເຕນ. ໂສ ຈ ອາຫາຣານໍ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກຠາໂວ ປາກໂຏຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ໂຕ, ນ ຊນກຕ຺ຕາຠາວໂຕ. ໂອຊຏ຺ຐມກຣູປສ຺ສ ຫິ ເວທນາທີນຎ຺ຈ ອາຫາຣຓໂຕ ເຕສໍ ຊນກຕ຺ຕໍ ລພ຺ຠຕີຕິ. ຍທິ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠໂກ ອິຘ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ, ກພຬີກາຣາຫາຣສ຺ສ ຕາວ ໂຫຕຸ, ອິຕເຣສໍ ກຖນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຍຖາ ຫີ’’ຕິອາທິ. ສຫຊາຕາທິປຈ຺ຈເຍຕິ ສຫຊາຕອຎ຺ຎມຎ຺ຎນິສ຺ສຍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕອຕ຺ຖິອວິຄຕປຈ຺ຈເຍ ວທຕິ, ມຫາຈຕຸກ຺ກໍ ວາ, ເອເກນາກາເຣນາຕິ ຣູປາຣູປານໍ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກຕ຺ເຕນ ອຸປກາຣກຠາວມາຫ. ໂສ ເອວ ຈ ເນສໍ ອາຫຣຓກິຈ຺ຈໍ. ‘‘ສງ຺ຂາຣປຈ຺ຈຍາ ວິຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິ ວຈນໂຕ ເຈຕນາຍ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ ສາຕິສໂຍຕິ ອາຫ ‘‘ວິຎ຺ຎາຓໍ ວິເສເສນາ’’ຕິ.

ຍຖາຄຕມຄ຺ໂຄຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ກາຣຓຜລານໍ ອເຠທູປຈາເຣນາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ນານາກ຺ຂຓິໂກ ອຏ຺ຐງ຺ຄິກມຄ຺ໂຄ ອຸປນິສ຺ສໂຍ ເອຕສ຺ສາຕິ ອຏ຺ຐງ຺ຄິກມຄ຺ຄູປນິສ຺ສໂຍ. ອຣິຍມຄ຺ຄສ຺ສ ຍຖາຄຕມຄ຺ຄປຣິຍາໂຍ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ຕສ຺ສ ຍາ ປຸຣິມກາລຠູຕາ ອເຠໂທປຈາຣສິທ຺ຘາ ອາຄມນາວຕ຺ຖາ ຕໂຕ ນາຕິວິລກ຺ຂຓາຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ວິຠາເວຕີຕິ ອາຫ ‘‘ປຸພ຺ພຠາຄ…ເປ… ທີປິຕາ’’ຕິ. ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ຈິຕ຺ຕວິຈິຕ຺ຕຕາ ວິຊານນຠາວວິເສສາ ເອວາຕິ ອາຫ ‘‘ວິຊານນເມວ ຈິຕ຺ຕວິຈິຕ຺ຕຕາ’’ຕິ. ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘາທີນນ຺ຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ‘‘ທ຺ວາຍຕນານິ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິອາທີສຸ ວຸຕ຺ຕມນາຍຕນາທໂຍປິ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຕປ຺ປຏິກ຺ເຂໂປຕິ ຕສ຺ສ ຊາຕິນິທ຺ເທສຠາວສ຺ສ ປຏິກ຺ເຂໂປ. ກໂຕ ໂຫຕີຕິ ເອເຕນ ອາຫາຣິນ຺ທ຺ຣິຍຌານມຄ຺ຄຜລເຫຕຸໂຍ ຍຕ຺ຕກາ ອິມສ຺ມິໍ ຈິຕ຺ເຕ ລພ຺ຠນ຺ຕິ, ເຕ ສພ຺ເພປິ ‘‘ເອໂກ ວິຎ຺ຎາຓາຫາໂຣ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິນາ ອວຸຕ຺ຕາປິ ອຕ຺ຖໂຕ ວຸຕ຺ຕາເຍວາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເອສ ນໂຍ ອຎ຺ຎຕ຺ຖາປິ.

ໂກຏ຺ຐາສວາຣກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ສຸຎ຺ຎຕວາຣາທິວຓ຺ຓນາ

໑໒໑-໑໔໕. ຍຖາວຸຕ຺ເຕ ສມເຍຕິ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣສມູເຫ.

໑໔໖. ອຸສ຺ສາຫນໍ ເປສນໍ ນິໂຍຊນໍ.

໑໕໖-໑໕໙. ນາຕິສມາຫິຕາຍາຕິ ນານາວຊ຺ຊນູປຈາຣໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ເຍວາປນເກຫິປິ ນິພ຺ພິເສສຕໍ ທສ຺ເສຕິ ກຣຸຓາມຸທິຕານມ຺ປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ.

ກາຍວຈີກິຣິຍາ ກາຍວຈີປວຕ຺ຕິ, ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ເອວ ວາ. ອສມຕ຺ຕຠາວນນ຺ຕິ ປຸພ຺ພຠາຄຠາວນມາຫ.