ຘມ຺ມຸທ຺ເທສວາໂຣ

ປຐມຈິຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໖໕. ຂຓຕ຺ຕຍສ຺ສ ອກຸສເລສຸ ອສມ຺ຠວໂຕ ສມວາຍກາລເຫຕຸສມູຫຕ຺ໂຖ ສມຍ-ສທ຺ໂທ. ໂລຠາຠິຠູຕາຍ ເອວ ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓສ຺ມິໍ ອິຕຣຕ຺ຣ ຈ ອິຏ຺ຐາກາຣຄ຺ຄຫຓວເສນ ໂສມນສ຺ສສຫຄຕຠາໂວຕິ ເອວມາທິໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ຍຖານຸຣູປ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ກິເລສາຕຸຣຕາຍ ອນາໂຣຄ຺ຍຏ຺ເຐນ ກິເລສວຊ຺ຊສພ຺ຠາວໂຕ ສາວຊ຺ຊຏ຺ເຐນ ອວິຊ຺ຊາສມ຺ຠູຕຕາຍ ອໂກສລ຺ຍສມ຺ຠູຕຏ຺ເຐນ ອກຸສລ’’ນ຺ຕິ ຈ ‘‘ສາວຊ຺ຊທຸກ຺ຂວິປາກລກ຺ຂຓໍ, ອນຕ຺ຖຊນນຣສໍ, ສໍກິເລສປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານໍ, ອໂຍນິໂສມນສິກາຣປທຏ຺ຐານໍ, ຄາຣຍ຺ຫຠາວໂຕ ວາ ສາວຊ຺ຊລກ຺ຂຓໍ, ສໍກິເລສຠາວຣສໍ, ອນິຏ຺ຐວິປາກປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານໍ, ຍຖາວຸຕ຺ຕປທຏ຺ຐານເມວາ’’ຕິ ຈ ເອວມາທິນາ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອນຸຄນ຺ຕພ຺ພຕາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ວຸຕ຺ຕນຍໍ ອນຸຄນ຺ຕ຺ວາ’’ຕິ.

ຄຕໍ ຄມນໍ ປວຕ຺ຕີຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຄຕມຕ຺ຕໍ ຄຕິມຕ຺ຕໍ ຄຫຓມຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ທິຏ຺ຐິຍາ ຫິ ຄຕິ ປວຕ຺ຕິ ເອວາຕິ. ອາສນ຺ນກາຣຓຕ຺ຕາຕິ ປທຏ຺ຐານຕາຍ, ໂຍນິໂສມນສິກາໂຣ ວິຍ ຫິ ກຸສລສ຺ສ ອໂຍນິໂສມນສິກາໂຣ ອກຸສລສ຺ສ ອຈ຺ຈາສນ຺ນເຫຕຸ. ຕຖາ ຫິ ສຕິປິ ອສທ຺ຘມ຺ມສວນາທິກາຣເຓ ອໂຍນິໂສ ອນາວຊ຺ຊິເຕ ອວວຕ຺ຖາປິເຕ ຈ ນຕ຺ຖິ ອກຸສລປ຺ປວຕ຺ຕິ. ຕຖາ ຈ ວກ຺ຂຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ອໂຍນິໂສ ອກຸສລ’’ນ຺ຕິ. ເອເຕນ ເອກນ຺ຕກາຣຓຕາ ຈ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖາ ໂຫຕິ. ປຏິສງ຺ຂາ ສີຕາທິຂມນໍ ອປ຺ປມາທວິຫາໂຣຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອປ຺ປມຊ຺ຊນໍ ຂມນ’’ນ຺ຕິ. ເຕນ ສຕິສໍວໂຣຕິ ອິຘ ຂນ຺ຕິສໍວໂຣ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ປຫານສໍວໂຣຕິ ວີຣິຍສໍວໂຣ. ໂສ ຫິ ‘‘ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ກາມວິຕກ຺ກໍ ນາຘິວາເສຕິ ປຊຫຕີ’’ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໑.໒໖; ອ. ນິ. ໔.໑໔; ໖.໕໘) ວຸຕ຺ໂຕຕິ.

ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິຍາ ປຏິປກ຺ຂຠາເວນ ຄເຫຕພ຺ພຕາກາໂຣ ໂມໂຫ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິປຏິປກ຺ຂຠາວຄ຺ຄຫຓາກາໂຣ. ເຕນ ຫິ ນິວຸຕາ ນ ສມ຺ມາ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ອຠິຊ຺ຌາຍ ວິເສສໂຍໂຄ ກມ຺ມປຖປ຺ປຕ຺ຕິ.

ອນຸປປຣິກ຺ຂາ ໂມໂຫ. ໂສ ເຈຕ຺ຖ ທິຏ຺ຐິຣຫິໂຕ ເວທິຕພ຺ໂພ. ທິຏ຺ຐິສຫິຕສ຺ສ ປນ ທິຏ຺ຐິຍາ ອນຸວິຘາຍກຕ຺ຕາ ຕຄ຺ຄຫເຓເນວ ຄຫຓນ຺ຕິ. ອວຕ຺ຖຸສ຺ມິນ຺ຕິ ອສທ຺ທຫນີເຍ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ. ສານຸນໂຍ ອຘິໂມກ຺ໂຂຕິ ໂມຫທິຏ຺ຐີນໍ ສທ຺ຘາປຕິຣູປຕມາຫ. ອຫິຣິກາໂນຕ຺ຕປ຺ປໂມຫາທີຫິ ປມຊ຺ຊນໂຕ ອຫິຣິກາທີຫິ ກາຣເຓຫິ. ອາຣກ຺ຂຣຫິຕຈິຕ຺ເຕຕິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ສຕິວິຣຫຕໍເຍວ ທສ຺ເສຕິ. ອາຣກ຺ຂປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ ຫິ ສຕີຕິ. ເອເຕນ ‘‘ອສ຺ສທ຺ຘິຍຈິຕ຺ເຕ ອນ຺ຘພາລຈິຕ຺ເຕ’’ຕິ ປທທ຺ວຍໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖໍ ໂຫຕິ. ອຸປນາຫາທີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ຣາຄາທໂຍ ສງ຺ຄຍ຺ຫນ຺ຕິ. ຣາຄາທີນໍ ປຣິຍຸຏ຺ຐານາທິສຠາວຕາຍ ‘‘ອວິເສເສນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ວິເສສສ຺ສ ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ອສມ຺ຠວໂຕ. ອິຘາຕິ, ອິມສ຺ມິໍ ຈິຕ຺ເຕ. ນິປ຺ຜາເທຕພ຺ເພ ປໂຍຊເນ ຠຸມ຺ມໍ ‘‘ຈມ຺ມສ຺ມິໍ ທີປິນໍ ຫນ຺ຕີ’’ຕິ (ວຊິຣ. ຏີ. ໑໗-໑໘ ເວຣຎ຺ຊກຓ຺ຑວຓ຺ຓນາ) ວິຍ ອາຣມ຺ມຓໍ ວາ ອວູປສໂມ ຜລູປຈາເຣນ ‘‘ເສມ຺ໂຫ ຄຸໂຬ’’ຕິ ວິຍ.

ຘມ຺ມຸທ຺ເທສວາຣກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ນິທ຺ເທສວາຣກຖາວຓ຺ຓນາ

໓໙໐. ສຠາວປຏິຈ຺ຉາທວເສນ ປກຕິອຕ຺ຕາທິອສນ຺ຕຄ຺ຄຫຓສ຺ສ ນິສ຺ສຍຕ຺ຕາ ນິມິຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອສນ຺ຕໍ ພຸຊ຺ຌຕິ, ນິຈ຺ຈາທິວິສມຄ຺ຄຫຓສ຺ສ ສຎ຺ຎາທິວິປຣິເຍສສ຺ສ ນິສ຺ສຍຕ຺ຕາ ອສມໍ ພຸຊ຺ຌຕີຕິ ໂມໂຫ ວຸຕ຺ໂຕ ນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ກຕ຺ຕຸຠາເວນ ອຸປຈາຣິຕຕ຺ຕາ, ອຍຎ຺ຈ ອຕ຺ໂຖ ທິຏ຺ຐິສຫິຕໂມຫວເສນ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເອຕ຺ຖ ຈ ປກຕີຕິ ກາປິລານໍ ປຘານໍ.

ຕຕິຍຈິຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໔໐໐. ອປຓ຺ຓກປທໍ ວິຍ ອວິຣຊ຺ຌນກປທມ຺ປິ ກທາຈິ ນິຍຕຠາວໍ ທີເປຍ຺ຍາຕິ ອນິຍຕຕໍ ທີເປຕຸໍ ‘‘ອຸປ຺ປຕ຺ຕິອຣຫງ຺ຄານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ມານສ຺ສ ອນິຍຕຕ຺ຕາ. ຍທິ ຫິ ມາໂນ ນິຍໂຕ ສິຍາ, ກາມຣາຄສ຺ສ ມານຣຫິຕາ ປວຕ຺ຕິ ນ ສິຍາ, ຕຖາ ຠວຣາຄສ຺ສ. ເອວໍ ສຕິ ປຏ຺ຐາເນ ຈຕຸກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ກາມຣາເຄນ ໂຍຊນາ ນ ສິຍາ, ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍເຍວ ສິຍາ, ຠວຣາຄມູລິກາ ຈ ນ ສິຍາ, ເອວຎ຺ຈ ສໍໂຍຊນານໍ ສໍໂຍຊເນຫິ ອຏ຺ຐວິເຘນ ໂຍຊນາ ສິຍາ, ນ ທສວິຘາ ທສ຺ສິຕາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕາຫິ ໂຍຊນາຫິ ມານສ຺ສ ອນິຍຕຠາໂວ ປກາສິໂຕ. ອຖ ວາ ມາເນນ ສທ຺ຘິໍ ປຎ຺ຈ ໂຫນ຺ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕານິ ອປຓ຺ຓກງ຺ຄານິ, ກິໍ ປນ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອເປກ຺ຂາຍໍ ເຍວາປນກາຕິ ວິທິໂຕວາຍມຕ຺ໂຖ. ເຍວາປນການຎ຺ຫິ ປຎ຺ຈຠາໂວ ອິຘ ວິຘີຍຕິ, ນ ອປຓ຺ຓກງ຺ຄານນ຺ຕິ ໂສ ຍຖາ ໂຫຕິ, ຕຖາ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ກິເລສທຸເກ ປຏິຈ຺ຈວາຣາທີສຸ ‘‘ກິເລສໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິຈ຺ຈ ກິເລໂສ ຘມ຺ໂມ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ເຫຕຸປຈ຺ຈຍາ’’ຕິອາທີສຸ ‘‘ໂລຠໍ ປຏິຈ຺ຈ ໂມໂຫ ມາໂນ ຖິນໍ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈໍ ອຫິຣິກໍ ອໂນຕ຺ຕປ຺ປໍ. ໂລຠໍ ປຏິຈ຺ຈ ໂມໂຫ ມາໂນ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈໍ ອຫິຣິກໍ ອໂນຕ຺ຕປ຺ປໍ. ໂລຠໍ ປຏິຈ຺ຈ ໂມໂຫ ຖິນໍ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈໍ ອຫິຣິກໍ ອໂນຕ຺ຕປ຺ປໍ. ໂລຠໍ ປຏິຈ຺ຈ ໂມໂຫ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈໍ ອຫິຣິກໍ ອໂນຕ຺ຕປ຺ປ’’ນ຺ຕິ ວິຠຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ຕຖາ ກິເລສທຸເກປີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ທິຏ຺ຐິວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕສສງ຺ຂາຣິກາສງ຺ຂາຣິກຈິຕ຺ຕວເສນ ຫິ ອຍໍ ປາຐເຠໂທຕິ.

‘‘ກາມຣາໂຄ ຈຕຸຘາ ເອກໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ປຏິໂຆ ຕິຘາ, ມາໂນ ເອກຘາ, ຕຖາ ວິຈິກິຈ຺ຉາ ຠວຣາໂຄຕິ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ກາມຣາໂຄ ມານສໍໂຍຊນອວິຊ຺ຊາສໍໂຍຊເນຫິ ເຈວ ອວິຊ຺ຊາສໍໂຍຊນມຕ຺ເຕເນວ ຈ ສທ຺ຘິໍ ມາໂນ ຠວຣາຄາວິຊ຺ຊາສໍໂຍຊເນຫິ ສທ຺ຘິໍ ຠວຣາໂຄ ອວິຊ຺ຊາສໍໂຍຊເນນ ສທ຺ຘິ’’ນ຺ຕິ ອຏ຺ຐກຖາກຓ຺ຑວຓ຺ຓນາຍໍ (ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ໑໔໘໕) ວກ຺ຂມານຕ຺ຕາ ‘‘ອິຘ ຈ ວກ຺ຂຕີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ເຖວ ‘‘ໂລໂຠ ຉຘາ ເອກໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ປຏິໂຆ ທ຺ເວຘາ, ຕຖາ ໂມໂຫ’’ຕິ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ‘‘ໂລໂຠ ອສງ຺ຂາຣິໂກ ທິຏ຺ຐິວິປ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ໂມຫອຸທ຺ຘຈ຺ຈອຫິຣິກາໂນຕ຺ຕປ຺ເປຫິ, ສສງ຺ຂາຣິໂກ ໂມຫຖິນອຸທ຺ຘຈ຺ຈອຫິຣິກາໂນຕ຺ຕປ຺ເປຫິ, ອສງ຺ຂາຣິໂກ ເອວ ໂມຫມານອຸທ຺ຘຈ຺ຈອຫິຣິກອໂນຕ຺ຕປ຺ເປຫິ, ສສງ຺ຂາຣິໂກ ເອວ ຈ ໂມຫມານຖິນອຸທ຺ຘຈ຺ຈອຫິຣິກອໂນຕ຺ຕປ຺ເປຫີ’’ຕິ ວກ຺ຂມານຕ຺ຕາ ‘‘ຕຖາທສວິຘາ ກິເລສານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອຫ’’ນ຺ຕິ ຄຫຓຕາຍ ອວໍກຕ຺ວາ ຄຫຓມ຺ປິ ‘‘ສມ຺ປຄ຺ຄໂຫ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຈຕຸຕ຺ຖຈິຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໔໐໒. ອຸສ຺ສາຫໍ ຊເນນ຺ຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ຈິຕ຺ຕປໂຍຄສງ຺ຂາໂຕ ສງ຺ຂາໂຣ ເອວ ອຸສ຺ສາໂຫ, ນ ວີຣິຍຸສ຺ສາໂຫຕິ.

ນວມຈິຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໔໑໓. ວິສປ຺ປນານິຏ຺ຐຣູປສມຸຏ຺ຐານໍ ເຍນ ກຸປິຕສ຺ສ ສກລສຣີຣໍ ກມ຺ປຕິ, ກຸປິຕາກາໂຣ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ເອເຕນ ສມ຺ປຕ຺ຕິອຕ຺ໂຖ ຣໂສ ທສ຺ສິໂຕ ໂຫຕິ, ປວຕ຺ຕິອາກາຣວເສນ ວາ ວິສປ຺ປນຣໂສ. ຕຖາ ຫິ ຍສ຺ສ ກຸປ຺ປຕິ, ຕສ຺ສ ອມິຕ຺ຕສ຺ສ ສມ຺ປຕ຺ຕິ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ປຏິຆຸປ຺ປຕ຺ຕິເຫຕຸ ໂຫຕີຕິ. ເອເຕນ ກິຈ຺ຈຕ຺ໂຖ ຣໂສ ວຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕີຕິ.

໔໑໘. ວຈນຕ຺ຖເມວ ວຈນປຣິຍາຍເມວ.

ເອກາທສມຈິຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໔໒໔. ນິຈ຺ຉຍາຠາວາຕິ ອຘິໂມກ຺ຂາຠາວາ. ອສຓ຺ຐຫນໂຕຕິ ສນ຺ຕານວເສນ ເອກສ຺ມິໍ ອາຣມ຺ມເຓ ອນວຏ຺ຐານໂຕ.

ທ຺ວາທສມຈິຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໔໒໙. ສຫຊາຕາຘິປຕິ ນຕ຺ຖິ ‘‘ຉນ຺ທວໂຕ ເຈ ວິຈິກິຈ຺ຉາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ສາ ມຍ຺ຫໍ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍາ’’ຕິອາທິປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ອຠາວາ. ອນຸທ຺ຘຏຕ຺ຕາ ປຏິສິທ຺ຘຕາ, ຍຖາຘມ຺ມສາສເນ ອວຈນມ຺ປິ ອຠາວໍ ທີເປຕິ.

ອວຈນໂຕຕິ ອ-ກາຣສ຺ສ ຕທຎ຺ຎວຈນຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ເອເຕນ ຈ ທສ຺ສເນນ ປຫາຕພ຺ເພສຸ ອຠາວວຈເນນ ກາຣຓສິທ຺ຘິຍາ ຜລສິທ຺ຘີຕິ ຕຕ຺ຖ ອຠາວສ຺ສ ກາຣຓເມວ ຕາວ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປຏິສນ຺ຘິອນາກຑ຺ຒນໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນ ຕໍສຠາວຕາ ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທສ຺ສ ວຸຕ຺ຕາ ໂຫຕິ. ຕໂຕ ຈ ‘‘ພລວໍ ປຏິສນ຺ຘິໍ ອາກຑ຺ຒຕິ, ທຸພ຺ພລໍ ນາກຑ຺ຒຕີ’’ຕິ ອິທໍ ປຏິສນ຺ຘິທານສຠາເວສຸ. ຍສ຺ສ ປນ ປຏິສນ຺ຘິທານສຠາໂວ ເອວ ນຕ຺ຖິ, ນ ຕສ຺ສ ພລວຠາໂວ ປຏິສນ຺ຘິອາກຑ຺ຒເນ ກາຣຓນ຺ຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ທສ຺ສິໂຕ ໂຫຕິ. ອນາກຑ຺ຒນໍ ສາເຘຕິ ‘‘ຍທິ ຫິ ອາກຑ຺ເຒຍ຺ຍາ’’ຕິອາທິນາ. ຍສ຺ມາ ຈ ນາຄຕໍ, ຕສ຺ມາ ນາກຑ຺ຒຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ຍສ຺ມາ ປນ ຕໍ ປຏິສນ຺ຘິທານໍ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ນາຄຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ອນາກຑ຺ຒນໂຕ ອນາຄມນໍ ສາເຘຕຸ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອປາຍຄມນີຍສ຺ສາຕິ ອປາຍໍ ຄເມຕີຕິ ອປາຍຄມນີຍໍ, ຕໍສຠາວນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຏິສນ຺ຘິອາກຑ຺ຒເນ ສຕິ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈສຫຄຕໍ ເອກນ຺ເຕນ ອປາຍຄມນີຍໍ ສິຍາ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ໔໒໙) ‘‘ອິຕຣສ຺ສາປິ ເອຕ຺ເຖວ ປຏິສນ຺ຘິທານໍ ຠເວຍ຺ຍາ’’ຕິ. ນ ຫິ ອກຸສລປຏິສນ຺ຘິ ສຸຄຕິຍໍ ສມ຺ຠວຕີຕິ. ‘‘ຈຕູຫິ ອປາເຍຫິ ຈ ວິປ຺ປມຸຕ຺ໂຕ (ຂຸ. ປາ. ໖.໑໑; ສຸ. ນິ. ໒໓໔) ອວິນິປາຕຘມ຺ໂມ’’ຕິ (ສ. ນິ. ໒.໔໑; ໕.໙໙໘, ໑໐໐໔) ວຈນໂຕ ອປາຍຄມນີຍຎ຺ຈ ທສ຺ສເນນ ປຫາຕພ຺ພໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອປາຍຄມນີຍສ຺ສ ທສ຺ສເນນ ປຫາຕພ຺ພຕ຺ຕາ’’ຕິ. ນ ເຈຕໍ ທສ຺ສເນນ ປຫາຕພ຺ພໍ, ນ ໂສ ຕສ຺ສ ອປາຍຄມນີໂຍ ຣາໂຄ ໂທໂສ ໂມໂຫ ຕເທກຏ຺ຐາ ຈ ກິເລສາຕິ ເອເຕນ ສງ຺ຄໂຫຕິ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ ນິໂຍຄໂຕ ຠາວນາຍ ປຫາຕພ຺ພຠາເວນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ກຕເມ ຘມ຺ມາ ຠາວນາຍ ປຫາຕພ຺ພາ, ອຸທ຺ຘຈ຺ຈສຫຄໂຕ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ’’ຕິ (ຘ. ສ. ໑໔໐໖).

‘‘ກຸສລາກຸສລໍ ກມ຺ມໍ ວິປາການໍ ຂນ຺ຘານໍ ກຏຕ຺ຕາ ຈ ຣູປານໍ ກມ຺ມປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໔໒໗) ວຸຕ຺ຕກມ຺ມປຈ຺ຈຍຠາໂວ ນານາກ຺ຂຓິກກມ຺ມປຈ຺ຈຍຠາໂວ. ໂສ ຈ ຍທິ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈສຫຄຕໍ ປຏິສນ຺ຘິໍ ອາກຑ຺ເຒຍ຺ຍ, ຕສ຺ສາປິ ສິຍາ. ຕຖາ ຈ ສຕິ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈສຫຄຕໍ ທສ຺ສເນນ ປຫາຕພ຺ພໍ ສິຍາ ທສ຺ສເນນ ປຫາຕພ຺ພານໍເຍວ ນານາກ຺ຂຓິກກມ຺ມປຈ຺ຈຍຠາວສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ນ ເຈຕໍ ທສ຺ເສເນນ ປຫາຕພ຺ພນ຺ຕິ ສພ຺ພໍ ປຸພ຺ເພ ວິຍ ອາວຕ຺ຕຕິ.

ສຫຊາຕເມວ ວິຠຕ຺ຕນ຺ຕິ ຍຖາ ທສ຺ສເນນ ປຫາຕພ຺ພວິຠງ຺ເຄ ‘‘ທສ຺ສເນນ ປຫາຕພ຺ໂພ ຘມ຺ໂມ ເນວ ທສ຺ສເນນ ນ ຠາວນາຍ ປຫາຕພ຺ພສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ກມ຺ມປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໒.໘.໘໖) ສຫຊາຕໍ ນານາກ຺ຂຓິກນ຺ຕິ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ‘‘ສຫຊາຕາ ທສ຺ສເນນ ປຫາຕພ຺ພາ ເຈຕນາ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານານໍ ຣູປານໍ ກມ຺ມປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ, ນານາກ຺ຂຓິກາ ທສ຺ສເນນ ປຫາຕພ຺ພາ ເຈຕນາ ວິປາການໍ ຂນ຺ຘານໍ ກຏຕ຺ຕາ ຈ ຣູປານໍ ກມ຺ມປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ ວິຠຕ຺ຕໍ, ເອວໍ ອວິຠຊິຕ຺ວາ ‘‘ຠາວນາຍ ປຫາຕພ຺ພາ ເຈຕນາ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານານໍ ຣູປານໍ ກມ຺ມປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໒.໘.໘໙) ເອຕ຺ຕກເມວ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນານາກ຺ຂຓິກາ ເຈຕນາ ວິປາການໍ ຂນ຺ຘານໍ ກຏຕ຺ຕາ ຈ ຣູປານໍ ກມ຺ມປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ. ເຕນ ນ ຠາວນາຍ ປຫາຕພ຺ພສ຺ສ ນານາກ຺ຂຓິກກມ຺ມປຈ຺ຈຍຠາໂວຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ປຈ຺ຈນີເຍປິ ຍຖາສມ຺ຠວໍ ສງ຺ຄາຫກປຈ຺ຈຍານໍ ວເສນ ປຈ຺ຈຍຸທ຺ຘາເຣ ກຣິຍມາເນ. ອິຕຣຕ຺ຖ ຈາຕິ ທສ຺ສເນນປຫາຕພ຺ພປເທ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ‘‘ທສ຺ສເນນ ປຫາຕພ຺ໂພ ຘມ຺ໂມ ເນວ ທສ຺ສເນນ ນ ຠາວນາຍ ປຫາຕພ຺ພສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ, ສຫຊາຕອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຉາຊາຕກມ຺ມປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໒.໘.໗໑) ກມ຺ມປຈ຺ຈໂຍປິ ວຸຕ຺ໂຕຕິ.

ຕທຠາວາຕິ ນານາກ຺ຂຓິກກມ຺ມປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາຠາວາ. ນ ຈ ນານາກ຺ຂຓິກກມ຺ມປຈ຺ຈຍໍ ວິນາ ປຏິສນ຺ຘິອາກຑ຺ຒນໍ ອຕ຺ຖີຕິ ‘‘ປຏິສນ຺ຘິອນາກຑ຺ຒນໂຕ ຕຕ຺ຖ ອນາຄຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕ຺ຖາຕິ ‘‘ຐເປຕ຺ວາ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈສຫຄຕໍ ເສສານິ ເອກາທເສວ ປຏິສນ຺ຘິໍ ອາກຑ຺ຒນ຺ຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ. ປວຕ຺ຕິວິປາກສ຺ສາຕິ ປວຕ຺ຕິຍໍ ວິປາໂກ ປວຕ຺ຕິເອກເທສຕາຍ ປວຕ຺ຕິຠູໂຕ ວາ ວິປາໂກ ເອຕສ຺ສາຕິ ປວຕ຺ຕິວິປາກໍ, ກມ຺ມໍ, ຕສ຺ສ. ອຖ ວາ ປວຕ຺ຕິຍໍ ວິປາໂກ ປວຕ຺ຕິວິປາໂກ. ອິມສ຺ມິໍ ປນ ອຕ຺ເຖ ນານາກ຺ຂຓິກກມ຺ມປຈ຺ຈໂຍ ເອຕສ຺ສາຕິ ນານາ…ເປ… ໂຍ, ຕພ຺ຠາໂວ…ເປ… ຕາຕິ ເອວໍ ປທຈ຺ເຉໂທ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ນ ສກ຺ກາ ນິວາເຣຕຸໍ ນານາກ຺ຂຓິກກມ຺ມປຈ຺ຈຍໍ ວິນາ ວິປາກສ຺ສ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ.

ອິທານິ ປວຕ຺ຕິວິປາການໍ ນານາກ຺ຂຓິກກມ຺ມປຈ຺ຈຍລາຠິຕາຍ ອາຫຈ຺ຈຠາສິຕຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ວຸຕ຺ຕຎ຺ຈາ’’ຕິອາທິມາຫ. ວິປາກທານໍ ປຏິສນ຺ຘິວິປາກຘມ຺ມຕາຕິ ມຎ຺ຎມາໂນ ‘‘ຍທິ ຠາວນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ອິຕໂຣ ວິປາກທານາຠາເວປິ ສິທ຺ໂຘ ວິປາກຘມ຺ມຠາໂວ ຕາທິສານໍ ອຎ຺ເຎສມ຺ປິ ລພ຺ຠມານຕ຺ຕາຕິ ອາຫ ‘‘ອຠິຎ຺ຎາຈິຕ຺ຕາທີນ’’ນ຺ຕິ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ອຕ຺ຕໂນ ກາລມຕິກ຺ກນ຺ຕໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍໍ ອຸປປຊ຺ຊເວທນີຍຎ຺ຈ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ວຸຕ຺ຕໍ ສິຍາຕິ ອິທໍ ສຫາຍປຈ຺ຈຍລາຠໂຕ ປຸຖຸຊ຺ຊນສນ຺ຕານວຸຕ຺ຕິໂນ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈສຫຄຕສ຺ສ ວິປາກຸປ຺ປາທນໍ, ຕທຠາວາ ເສກ຺ຂສນ຺ຕຕິຍໍ ຕສ຺ສ ວິປາການຸປ຺ປາທນຎ຺ຈ ຍຸຕ຺ຕໍ ສິຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕເນວາຫ ‘‘ອິທໍ ປນ ຐານໍ ສຸຏ຺ຐຸ ວິຈາເຣຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິອາທິ. ຕຖາ ຈ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ປຸຖຸຊ຺ຊເນສຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານານໍ ສກຠຓ຺ເຑ ຉນ຺ທຣາຄາທີນໍ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈສຫຄຕຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທສ຺ສ ຈ ສໍໂຍຊນຕ຺ຕຍຕເທກຏ຺ຐກິເລສານໍ ອນຸປຈ຺ຉິນ຺ນຕາຍ ອປຣິກ຺ຂີຓສຫາຍານໍ ວິປາກຸປ຺ປາທນໍ ນ ສກ຺ກາ ປຏິກ຺ຂິປິຕຸນ຺ຕິ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈສຫຄຕຘມ຺ມານໍ ວິປາໂກ ວິຠງ຺ເຄ ວຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ຕສ຺ສ ຕາທິສສ຺ເສວ ສຕິ ສຫາເຍ ວິປາກຸປ຺ປາທນວຈນໍ, ອສຕິ ວິປາການຸປ຺ປາທນວຈນໍ ວິຣຸຊ຺ຌຕີຕິ ຈ ປວຕ຺ຕິວິປາກທາຍິກໍ ວາ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈສຫຄຕສ຺ສ ມນສິ ກຕ຺ວາ ‘‘ວຸຕ຺ຕໍ ສິຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ປວຕ຺ຕິວິປາກຎ຺ຫິ ສນ຺ຘາຍ ‘ເຕສໍ ວິປາເກ ຎາຓ’ນ຺ຕິ ປຏິສມ຺ຠິທາວິຠງ຺ເຄ (ວິຠ. ໗໒໕-໗໒໖) ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ເອເກ ວຓ຺ຓຍນ຺ຕິ. ເອວໍ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈເຈຕນາປິ ນ ໂຫຕິ, ສາປິ ວິຎ຺ຎາຓປຈ຺ຈຍຠາເວ ອປເນຕພ຺ພາຕິ ອິທມ຺ປິ ປຏິສນ຺ຘິວິຎ຺ຎາຓເມວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ.

ອກຸສລປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.