໒. ອຸໂທສິຕສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໔໗໑. ສນ຺ຕຣຸຕ຺ຕເຣນ ຊນປທຈາຣິກໍ ປກ຺ກມນ຺ຕິ. ກສ຺ມາ? ກິຎ຺ຈາປິ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສນ຺ຕຣຸຕ຺ຕເຣນ ຄາໂມ ປວິສິຕພ຺ໂພ, ໂຍ ປວິເສຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໓໖໒) ປຐມໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຈ຺ຉາ ປນ ‘‘ປຎ຺ຈິເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຈ຺ຈຍາ ສງ຺ຆາຏິຍາ ນິກ຺ເຂປາຍ, ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄສ຺ສ, ອນ຺ຕຣວາສກສ຺ສ ນິກ຺ເຂປາຍ ຄິລາໂນ ວາ ໂຫຕິ, ວສ຺ສິກສງ຺ເກຕໍ ວາ, ນທີປາຣໍ ຄນ຺ຕຸໍ ວາ, ອຄ຺ຄຬຄຸຕ຺ຕິວິຫາໂຣ ວາ, ອຕ຺ຖຕກຖິນໍ ວາ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ອຏ຺ຐກຖາຍມ຺ປິສ຺ສ ‘‘ປຎ຺ຈສຸ ເປເຕສຸ ອຄ຺ຄຬຄຸຕ຺ຕິ ເອວ ປມາຓໍ. ຄຸຕ຺ເຕ ເອວ ຫິ ວິຫາເຣ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ພຫິ ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ນາຄຸຕ຺ເຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອປຎ຺ຎຕ຺ເຕປິ ກຖິເນ ‘‘ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອຄ຺ຄຬຄຸຕ຺ຕິວິຫາເຣ ຐເປຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ສຠາຄານໍ ຫຕ຺ເຖ ຈີວຣໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ສນ຺ຕຣຸຕ຺ຕເຣນ ຄາມປ຺ປເວເສ ລທ຺ຘກປ຺ປິຍາ ຊນປທຈາຣິກໍ ປກ຺ກາມິໍສູຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໔໗໓. ອວິປ຺ປວາສສມ຺ມຸຕິນ຺ຕິ ອວິປ຺ປວາສຕ຺ຖໍ, ວິປ຺ປວາສປຈ຺ຈຍາ ຍາ ອາປຕ຺ຕິ, ຕທຠາວຕ຺ຖໍ ວາ ສມ຺ມຸຕິໍ ທາຕຸນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ວຏ຺ຏຕິ. ກິຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ? ມາສໍ ວາ ອຕິເຣກໍ ວາ ຍາວ ຄມເນ ສອຸສ຺ສາໂຫ, ຕາວ ວຏ຺ຏຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຘຸຣນິກ຺ເຂປໍ ກໂຣນ຺ເຕນ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ປຸນ ສມ຺ມຸຕິທານກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖີຕິ ສເຈ ທ຺ວາທສນ຺ນໍ ວສ຺ສານໍ ອຈ຺ຈເຍນ ອຎ຺ໂຎ ໂຣໂຄ ໂຫຕິ, ວຏ຺ຏຕິ, ອຸປສມ຺ປທກມ຺ມໍ ວິຍ ຍາວຊີວໍ ເອກາສມ຺ມຸຕິ ວຏ຺ຏຕີຕິ ຈ.

‘‘ກຕໍ ວາ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິ ອິມສ຺ມິໍ ສິກ຺ຂາປເທ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ກສ຺ມາ? ກຣຓປລິໂພເຘ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ເນປິ ອນຘິຏ຺ຐິຕຈີວຣໂຕ ວິປ຺ປວາສປຈ຺ຈຍາ ອາປຕ຺ຕິຍາ ອສມ຺ຠວໂຕ, ຕສ຺ມາ ‘‘ນິຏ຺ຐິຕຈີວຣສ຺ມິນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຈີວຣໍ ອຘິຏ຺ຐິຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ເຈ? ນ, ຕທາຍຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ອຘິຏ຺ຐານຎ຺ຫິ ກຣຓປລິໂພຘສ຺ສ ນິຏ຺ຐາປນາຍຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ‘‘ກຕໍ ວາຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ກຕນ຺ຕິ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕເມວ.

໔໗໗-໘. ອວິປ຺ປວາສລກ຺ຂຓວວຕ຺ຖາປນຕ຺ຖນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ອນ຺ໂຕຄາເມ ຈີວຣໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕຄາເມ ວຕ຺ຖພ຺ພ’’ນ຺ຕິອາທິວຈນໂຕ ອວິປ຺ປວາສລກ຺ຂຓໍ ວວຕ຺ຖາປິຕໍ, ຕພ຺ພິປຣີຕນເຍນ ວິປ຺ປວາສລກ຺ຂຓໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຄາໂມ ເອກູປຈາໂຣຕິອາທິມ຺ຫິ ປນ ຐເປຕ຺ວາ ສຕ຺ຖໍ, ຣຸກ຺ຂມູລໍ, ອຊ຺ໂຌກາສຎ຺ຈ ເສເສສຸ ປຣິກ຺ເຂປາປຣິກ຺ເຂປວເສນ ເອກູປຈາຣນານູປຈາຣຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ຍສ຺ມາ ປນ ສຕ຺ຖໍ ທຸວິຘໍ ນິວິຏ຺ຐໍ, ອນິວິຏ຺ຐຎ຺ຈ, ເຕສຸ ອນິວິຏ຺ຐໍ ເອກກຸລສ຺ສ ວາ ນານາກຸລສ຺ສ ວາ ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕເມວ ໂຫຕິ, ນິວິຏ຺ຐໍ ສິຍາ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ, ສິຍາ ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ປຣິກ຺ເຂປາທິວເສນ ອທສ຺ເສຕ຺ວາ ອພ຺ຠນ຺ຕຣວເສນ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕຖາ ອພ຺ໂຠກາເສ. ຣຸກ຺ຂມູເລ ຉາຍາວເສນ. ອຎ຺ຎຖາ ‘‘ສຕ຺ໂຖ ເອກູປຈາໂຣ ນານູປຈາໂຣ’’ຕິອາທິ ອຸທ຺ເທສວິໂຣໂຘ ສິຍາ ວິຠງ຺ເຄ ອທສ຺ສິຕຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ສຕ຺ຖສ຺ສ ປຸຣໂຕ ຈ ປຈ຺ຉໂຕ ຈ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣາ, ປສ຺ສໂຕ ຈ ເອກພ຺ຠນ຺ຕຣນ຺ຕິ ອຍເມກູປຈາໂຣ, ຕໂຕ ປຣໍ ນານູປຈາໂຣ. ຕຖາ ຣຸກ຺ຂມູລສ຺ສ ຍຕ຺ຖ ມຊ຺ຌນ຺ຫິເກ ກາເລ ຉາຍາ ຜຣຕິ, ອຍໍ ເອກູປຈາໂຣ. ອິຕໂຣ ນານູປຈາໂຣ. ກສ຺ມາ? ຕຕ຺ຖ ຫິ ປຣິກ຺ເຂໂປ ອປ຺ປມາຓໍ. ຉາຍາວ ປມາຓໍ. ອຊ຺ໂຌກາສສ຺ສ ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ໂຕວ. ‘‘ສຕ຺ຖາທີນໍ ເອກກຸລສນ຺ຕກວເສນ ເອກູປຈາຣຕາ’’ຕິ ລິຂິຕໍ, ຕສ຺ມາ ນິເວສເນ, ອຸໂທສິເຕ ຈ ວຸຕ຺ຕປຣິຈ຺ເຉໂທວ ອຏ຺ຏາທີສູຕິ ກຕ຺ວາ ສໍຂິຕ຺ຕໍ. ຕໂຕ ປຣໍ ເຂຕ຺ຕຘຎ຺ຎກຣຓອາຣາມວິຫາເຣສຸ ປນ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕາປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕ-ປທໍ ປຸນ ອຸທ຺ຘຏໍ ສຕ຺ຖວິຠງ຺ເຄນ ອຘິກາຣສ຺ສ ປຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ. ‘‘ນານາຄພ຺ຠາ’’ຕິອາທິວຈນໍ ປນ ອສມ຺ຠວໂຕ ເຂຕ຺ຕຘຎ຺ຎກຣຓອາຣາເມສຸ ນ ອຸທ຺ຘຏໍ. ວິຫາເຣ ສມ຺ຠວນ຺ຕມ຺ປິ ຕຕ຺ຖ ປຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ ນ ອຸທ຺ຘຏໍ. ກຸລໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ສາມິໂກ, ຕສ຺ມາ ‘‘ເອກກຸລສ຺ສ ນານາກຸລສ຺ສາ’’ຕິ ອິມິນາ ຄາມາທີນໍ ຈຸທ຺ທສນ຺ນໍ ຈີວຣນິກ຺ເຂປຏ຺ຐານານໍ ສາຘາຣຓາສາຘາຣຓຠາວໍ ທີເປຕິ. ອຊ຺ໂຌກາສສ຺ສ ປນ ອສມ຺ຠວໂຕ ນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ມາ ປເນຕ຺ຖ ເອກກຸລສ຺ສ, ນານາກຸລສ຺ສ ຈ ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ເຕສຸ ຄາມາທີສຸ ປຣິຫາຣວິເສໂສ ກິຎ຺ຈາປິ ນຕ຺ຖິ, ປຣິກ຺ຂິຕ຺ເຕສຸ ປນ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ເອກນານາກຸລຄ຺ຄຫຓໍ, ເອກນານູປຈາຣຄ຺ຄຫຓຎ຺ຈ ສາຕ຺ຖກນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖປິ ອຍໍ ວິເສໂສ – ສຕ຺ເຖ, ຣຸກ຺ຂມູເລ ຈ ກຸລເຠທໂຕວ ເຠໂທ, ໂນປຈາຣເຠທໂຕ. ອຊ຺ໂຌກາເສ ອຸປຈາຣເຠທໂຕ ຈ, ໂສ ປນ ປາຬິຍໍ ນ ທສ຺ສິໂຕຕິ. ‘‘ຕໍ ປມາຓໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາຕິ ວຈນໂຕ ອາກາເສປິ ອຑ຺ຒເຕຍ຺ຍຣຕນປ຺ປມາເຓ ໂທໂສ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ.

໔໗໙. ‘‘ສຠາ’’ຕິ ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄໍ. ‘‘ສຠາຍ’’ນ຺ຕິ ນປຸໍສກລິງ຺ຄໍ, ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ລິງ຺ຄພ຺ຍຕ຺ຕນເຍນາ’’ຕິ. ນປຸໍສກລິງ຺ຄທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ກິຣ ‘‘ສຠາຍ’’ນ຺ຕິ ປຈ຺ຈຕ຺ຕວເສນ ນິທ຺ທິຏ຺ຐໍ, ຕສ຺ສ ອນຸປໂຍຄຕ຺ຕາ ‘‘ທ຺ວາຣມູລ’’ນ຺ຕິປິ. ອຕ຺ຕໂນ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ອນິກ຺ຂິຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວີຖິຫຕ຺ຖປາໂສ ນ ຣກ຺ຂຕິ, ຍສ຺ມິໍ ຆເຣ ຈີວຣໍ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມິໍ ຆເຣ ວຕ຺ຖພ຺ພໍ. ‘‘ສຠາເຍ ວາ ວຕ຺ຖພ຺ພໍ ທ຺ວາຣມູເລ ວາ, ຫຕ຺ຖປາສາ ວາ ນ ວິຊຫິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ຫຕ຺ຖປາເສເຍວ ອຣຸຓໍ ອຸຏ຺ຐເປຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ນິຍມິຕຕ຺ຕາ ຊານິຕຸໍ ນ ສກ຺ກາຕິ ເຈ? ອນ຺ໂຕຆເຣ ນ ສກ຺ກາ, ຕຖາ ຕຖາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຍຸຕ຺ຕິ ປມາຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຍມຕ຺ໂຖ ອຏ຺ຐກຖາຍມ຺ປິ ປກາສິໂຕ, ປຸນປິ ຂຸທ຺ທກຄາເມ ສພ຺ພສາຘາຣຓຄາມທ຺ວາຣວເສນ. ສເຈ ຕສ຺ສ ທ຺ວາຣທ຺ວຍໍ ໂຫຕິ, ມຊ຺ເຌ ຈ ຆຣສຠາຍໍ, ຍຕ຺ຖິຈ຺ຉຕິ, ຕຕ຺ຖ ວສິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ.

໔໘໐-໑. ຍານິ ນິເວສນາທີນິ ຄາມສງ຺ຂ຺ຍໍ ນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕານິ ນິເວສນາທີນີຕິ ອຘິປ຺ເປຕານິ. ອຊ຺ໂຌກາເສ ອປຣິສງ຺ກິຕມ຺ປິ ຈີວຣໍ ອຕິເຣກສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕເຣ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ໂຫຕິ, ເອຕ຺ຖ ອນ຺ໂຕສີມຕາ ນ ຣກ຺ຂຕິ, ສຕ຺ເຖ ປນ ຣກ຺ຂຕິ. ‘‘ນທີປຣິຫາໂຣ ຈ ລພ຺ຠຕີ’’ຕິ ວຈນໂຕ ອຸທກຸກ຺ເຂປສີມາຍໍ ປຣິຫາໂຣ ລພ຺ຠຕີຕິ ສິທ຺ຘໍ. ສາມນ຺ຕວິຫາໂຣ ເຈ ເອກສີໂມ, ຈີວຣໍ ນ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ.

ອິທານິ –

‘‘ຉິນ຺ນໍ ຘຸຕງ຺ຄໍ ສາສງ຺ກ-ສມ຺ມໂຕ ສນ຺ຕຣຸຕ຺ຕຣໍ;

ອຈີວຣສ຺ສານາປຕ຺ຕິ, ປຈ຺ຈຸທ຺ຘາຣາທິສິທ຺ຘິໂຕ’’ຕິ. –

ອິທໍ ປກິຓ຺ຓກໍ, ຕຕ຺ຖາຍໍ ໂຈທນາປຸພ຺ພງ຺ຄໂມ ວິນິຈ຺ຉໂຍ – ເກຈິ ‘‘ທິຄຸຓໍ ສງ຺ຆາຏິ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໓໔໘) ວຈນໂຕ ‘‘ເອກຈ຺ຈິກາ ສງ຺ຆາຏິປິ ນາຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພາ. ສເຈ ອຘິຏ຺ຐາຕິ ນ ຣຸຫຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ຂານມ຺ປິ ທິຄຸຓເມວ ສງ຺ຆາຏິໍ ທຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປາເທນ຺ຕິ, ເຕ ອິມິນາ ສຸຕ຺ຕເລເສນ ສຎ຺ຎາເປຕພ຺ພາ. ຠຄວຕາ ຫິ ‘‘ຉິນ຺ນກໍ ສງ຺ຆາຏິໍ ຉິນ຺ນກໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ຉິນ຺ນກໍ ອນ຺ຕຣວາສກ’’ນ຺ຕິ ປຐມໍ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ. ຕໂຕ ‘‘ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຕິຈີວເຣ ກຣິຍມາເນ ສພ຺ພໍ ຉິນ຺ນກໍ ນປ຺ປໂຫຕິ. ທ຺ເວ ຉິນ຺ນການິ ເອກໍ ອຈ຺ຉິນ຺ນກໍ ນປ຺ປໂຫຕິ. ທ຺ເວ ອຈ຺ຉິນ຺ນການິ ເອກໍ ຉິນ຺ນກໍ ນປ຺ປໂຫຕີ’’ຕິ ອິມສ຺ມິໍ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນ຺ວາຘິກມ຺ປິ ອາໂຣເປຕຸ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໓໖໐) ອນຸຎ຺ຎາຕໍ, ຕສ຺ມາ ເອກຈ຺ຈິກາປິ ສງ຺ຆາຏິ ວຏ຺ຏຕີຕິ ສິທ຺ຘໍ. ຍາ ຉິຊ຺ຊມານາ ນປ຺ປໂຫຕິ, ຕສ຺ສາ ກຸໂຕ ທິຄຸຓຕາຕິ. ອຏ຺ຐກຖາຍມ຺ປິສ຺ສ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອນ຺ວາຘິກມ຺ປິ ອາໂຣເປຕຸນ຺ຕິ ອາຄນ຺ຕຸກປຕ຺ຕມ຺ປິ ທາຕຸໍ. ອິທໍ ປນ ອປ຺ປໂຫນເກ ອາໂຣເປຕພ຺ພໍ. ສເຈ ປໂຫຕິ, ອາຄນ຺ຕຸກປຕ຺ຕໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ຉິນ຺ທິຕພ຺ພເມວາ’’ຕິ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໓໖໐). ກຖິນໍ ປນ ຉິນ຺ນກເມວ ວຏ຺ຏຕິ ອາເວຓິກລກ຺ຂຓຕ຺ຕາ, ‘‘ຉິນ຺ນກໍ ທິຄຸຓໍ ນປ຺ປໂຫຕີ’’ຕິ ວຈນາຠາວໂຕ ຈາຕິ ສນ຺ນິຏ຺ຐານເມຕ຺ຖ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ.

ຘຸຕງ຺ຄນ຺ຕິ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນານໍ ເຕຈີວຣິກຘຸຕງ຺ຄາຠາວໂຕ ຕິຈີວເຣເນວ ເຕຈີວຣິໂກຕິ. ເຕສໍ ອຘິຏ຺ຐານາຠາວໂຕ ‘‘ອຘິຏ຺ຐິເຕເນວາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ໂຫຕູຕິ ເຈ? ນ, ຘຸຕງ຺ຄເຠເທນ ວິໂຣຘປ຺ປສງ຺ຄໂຕ. ຈຕຸຕ຺ຖຈີວຣສາທິຍເນນ ຫິ ຘຸຕງ຺ຄເຠໂທ, ນ ຕິຈີວຣວິປ຺ປວາເສນ, ນາປິ ອຕິເຣກຈີວຣສາທິຍເນນ, ນາປິ ອຕິເຣກຈີວຣຘາຣເຓນ. ຍສ຺ມາ ປນ ຠິກ຺ຂູນໍເຍວ ຠຄວຕາ ອຘິຏ຺ຐານວເສນ ນວ ຈີວຣານິ ອນຸຎ຺ຎາຕານິ, ຊາຕິວເສນ ຈ ວຸຕ຺ຕານິ, ນ ເອວໍ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນານໍ. ຕສ຺ມາ ເຕສໍ ຈີວຣນິຍມາຠາວາ ນ ຕໍ ຘຸຕງ຺ຄໍ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ ຄຫຏ຺ຐານໍ ວິຍ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສ ສມາທານວິຘາເນ ອວຈນໂຕ ຈ ສນ຺ນິຏ຺ຐານເມຕ຺ຖ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ.

ສາສງ຺ກສມ຺ມໂຕຕິ ກງ຺ຂາວິຕຣຓິຍໍ ສາສງ຺ກສິກ຺ຂາປເທ ວິສຸໍ ອງ຺ຄານິ ນ ວຸຕ຺ຕານິ, ‘‘ເສສເມຕ຺ຖ ຈີວຣວຄ຺ຄສ຺ສ ທຸຕິຍສິກ຺ຂາປເທ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ສາສງ຺ກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ) ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ຈ ປເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຣຕ຺ຕິວິປ຺ປວາໂສ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ອງ຺ຄໍ, ອິຘ ຉາຣຕ຺ຕວິປ຺ປວາໂສ, ອຍເມຕ຺ຖ ວິເສໂສຕິ, ຕສ຺ມາ ອງ຺ຄສາມຎ຺ຎໂຕ, ສມ຺ມຸຕິສາມຎ຺ຎໂຕ ຈ ສາສງ຺ກສິກ຺ຂາປທເມວ ວທນ຺ຕິ. ອິທໍ ນິປ຺ປເທສໍ, ຕໍ ສປ຺ປເທສໍ ມາສປຣມຕ຺ຕາ. ຕຕ຺ຖ ພຫິຄາເມປິ ຄາມສີມໍ ໂອກ຺ກມິຕ຺ວາ ວສິຕ຺ວາ ປກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ, ອິຘ ນ ຕຖາ, ອິຘ ອນນ຺ຕເຣ ອນນ຺ຕເຣ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມເນ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ, ຕຕ຺ຖ ສຕ຺ຕເມຕິ ອຍໍ ອິເມສໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ວິເສໂສ. ອງ຺ຄານິ ປນ ຈີວຣນິກ຺ເຂປງ຺ຄສມ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ວິປຣິຍາເຍນ, ອິຘ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ຈ ສິທ຺ຘຕ຺ຕາ ນ ວຸຕ຺ຕານິ. ຕານິ ກາມໍ ນ ວຸຕ຺ຕານິ, ຕຖາປິ ຈຕຸຕ຺ຖມງ຺ຄໍ ວິເສສິຕພ຺ພໍ, ນ ປນ ວິເສສິຕໍ. ກິໍກາຣຓາ? ອິຘ ວຸຕ຺ຕນິສ຺ສຊ຺ຊນກ຺ກເມນ ນິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ອາປຕ຺ຕິເທສນໂຕ, ຕຕ຺ຖາປນ຺ນາປຕ຺ຕິວິໂມກ຺ຂທີປນຕ຺ຖໍ. ສໍວຈ຺ຉຣວິປ຺ປວຸຕ຺ຖມ຺ປິ ຣຕ຺ຕິວິປ຺ປວຸຕ຺ຖເມວ, ປເຄວ ຉາຣຕ຺ຕໍ ວິປ຺ປວຸຕ຺ຖໍ. ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ຕຕ຺ຖ ຍຖາວຸຕ຺ຕອງ຺ຄສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສຕິ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ເຫມນ຺ເຕ ວາ ຄິມ຺ເຫ ວາ ນິສ຺ສຊ຺ຊຕິ ເຈ? ອິຘ ວຸຕ຺ຕນເຍນາປິ ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ຎາປນຕ຺ຖໍ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ອງ຺ຄໍ ນ ວິເສສິຕນ຺ຕິ ໂນ ຕກ຺ໂກຕິ ອາຈຣິໂຍ. ມາສາຕິກ຺ກນ຺ຕມ຺ປິ ຈີວຣໍ ‘‘ທສາຫາຕິກ຺ກນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ນິສ຺ສຏ຺ຐເມວ. ທ຺ວເຍນ ອູນມາສໍ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ທສາຫາຕິກ຺ກນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ມາສາຕິກ຺ກນ຺ຕນ຺ຕິ ເອເກ. ຕຖາປິ ສເຈ ປຈ຺ຈາສາຈີວຣໍ ໂຫຕິ, ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ‘‘ທສາຫາຕິກ຺ກນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ, ມູລຈີວຣໍ ປນ ‘‘ມາສາຕິກ຺ກນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ.

‘‘ສນ຺ຕຣຸຕ຺ຕຣ’’ນ຺ຕິ ວາ ‘‘ສງ຺ຆາຏິ’’ນ຺ຕິ ວາ ‘‘ຈີວຣ’’ນ຺ຕິ ວາ ກິໍ ຕິຈີວຣໍ, ອຸທາຫຸ ອຎ຺ຎມ຺ປີຕິ. ກິຎ຺ເຈຕ຺ຖ – ຍທິ ຕິຈີວຣເມວ ປຏິສິທ຺ຘໍ, ປຣິຍາປນ຺ນວເສນ ອຈ຺ຉິນ຺ນຈີວຣຈ຺ຉິນ຺ທນໂຘວາປນວິຎ຺ຎຕ຺ຕິອາທິວິໂຣໂຘ. ອຖ ອຎ຺ຎມ຺ປິ, ‘‘ນິຏ຺ຐິຕຈີວຣສ຺ມິ’’ນ຺ຕິ ເອວມາທິນາ ວິໂຣໂຘຕິ? ວຸຈ຺ຈເຕ – ນ ນິຍມໂຕ ເວທິຕພ຺ພໍ ຍຖາສມ຺ຠວໍ ຄເຫຕພ຺ພໂຕ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ຈີວຣໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ສນ຺ຕຣຸຕ຺ຕເຣນ ຊນປທຈາຣິກໍ ປກ຺ກມນ຺ຕີ’’ຕິ (ປາຣາ. ໔໗໑) ເອວມາທີສຸ ຕິຈີວຣເມວ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສນ຺ຕຣຸຕ຺ຕເຣນ ຄາໂມ ປວິສິຕພ຺ໂພ, ສນ຺ຕຣຸຕ຺ຕຣປຣມໍ ຕໂຕ ຈີວຣໍ ສາຘິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ເອວມາທີສຸ ຍໍກິຎ຺ຈິ, ຕຖາ ສຄຸຓໍ ກຕ຺ວາ ສງ຺ຆາຏິໂຍ ທາຕພ຺ພາ, ນິວາສນໍ ທາຕພ຺ພໍ, ສງ຺ຆາຏິ ທາຕພ຺ພາ, ຫນ຺ທ ເຕ, ອາວຸໂສ, ສງ຺ຆາຏິ, ເທຫິ ເມ ປຏນ຺ຕິອາທີສຸ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ສພ຺ພຎ຺ຫິ ຈີວຣໍ ສງ຺ຆຏິຕຏ຺ເຐນ ‘ສງ຺ຆາຏີ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. ຕຖາ ‘‘ນິຏ຺ຐິຕຈີວຣສ຺ມິ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປີຕິ ເອເກ. ອນ຺ໂຕສມເຍ ຫິ ຍາວທຕ຺ຖໍ ຈີວຣໍ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ກຣິຍມານໍ ກທາ ນິຏ຺ຐານໍ ຄຈ຺ຉິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ມາ ຕິຈີວຣເມວາຕິ ເອເກ. ອຈີວຣສ຺ສານາປຕ຺ຕິ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘາຣາທິສິທ຺ຘິໂຕຕິ ກິໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ? ອຸໂທສິຕສິກ຺ຂາປທສ຺ສ ນິປ຺ປໂຍຊນຠາວປ຺ປສງ຺ຄໂຕ ຕິຈີວຣວິປ຺ປວາເສ ເຕຈີວຣສ຺ສ ອາປຕ຺ຕີຕິ ເອເກ. ຕຕ຺ເຖຕໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ນ ໂຫຕິ ອາປຕ຺ຕິ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘາຣາທິສິທ຺ຘິໂຕ. ‘‘ອນາປຕ຺ຕິ ອນ຺ໂຕອຣຸເຓ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣຕິ, ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕີ’’ຕິ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຎ຺ຎຖາ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣນ຺ຕສ຺ສ, ອນ຺ໂຕອຣຸເຓ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ຕສ຺ສ ຈ ຍາວ ອຎ຺ໂຎ ນາຘິຏ຺ຐາຕິ, ຕາວ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕນເຍນ. ອຎ຺ຎຖາ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕເຣນ ວິປ຺ປວາສສ຺ສາຕິ ວິປ຺ປວາສໂຕ ຍຖາຣຸຕໍເຍວ ສຕິ ວິປ຺ປວາເສ ວິປ຺ປວາສໂຕ ອວິປ຺ປວາເສ ສຕິ ອວິປ຺ປວາສໂຕຕິ.

ອຸໂທສິຕສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.