ນໂມ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອຣຫໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ

ວິນຍປິຏເກ

ວຊິຣພຸທ຺ຘິ-ຏີກາ

ຄນ຺ຖາຣມ຺ຠກຖາ

ປຎ຺ຎາວິສຸທ຺ຘາຍ ທຍາຍ ສພ຺ເພ;

ວິໂມຈິຕາ ເຍນ ວິເນຍ຺ຍສຕ຺ຕາ;

ຕໍ ຈກ຺ຂຸຠູຕໍ ສິຣສາ ນມິຕ຺ວາ;

ໂລກສ຺ສ ໂລກນ຺ຕຄຕສ຺ສ ຘມ຺ມໍ.

ສງ຺ຆຎ຺ຈ ສີລາທິຄຸເຓຫິ ຍຸຕ຺ຕ-

ມາທາຍ ສພ຺ເພສຸ ປເທສຸ ສາຣໍ;

ສງ຺ເຂປກາເມນ ມມາສເຍນ;

ສຎ຺ໂຈທິໂຕ ຠິກ຺ຂຸຫິຕຎ຺ຈ ທິສ຺ວາ.

ສມນ຺ຕປາສາທິກສຎ຺ຎິຕາຍ;

ສມ຺ພຸທ຺ຘໂຆສາຈຣິໂຍທິຕາຍ;

ສມາສໂຕ ລີນປເທ ລິຂິສ຺ສໍ;

ສມາສໂຕ ລີນປເທ ລິຂີຕໍ.

ສຎ຺ຎາ ນິມິຕ຺ຕໍ ກຕ຺ຕາ ຈ, ປຣິມາຓໍ ປໂຍຊນໍ;

ສພ຺ພາຄມສ຺ສ ປຸພ຺ເພວ, ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ວຕ຺ຕຸມິຈ຺ຉຕາຕິ. –

ວຈນໂຕ ສມນ຺ຕປາສາທິເກຕິ ສຎ຺ຎາ. ທີປນ຺ຕເຣ ຠິກ຺ຂຸຊນສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ນາຠິສມ຺ຠຸຓາຕີຕິ ນິມິຕ຺ຕໍ. ພຸທ຺ຘໂຆໂສຕິ ຄຣູຫິ ຄຫິຕນາມເຘຍ຺ເຍນາຕິ ກຕ຺ຕາ. ສມຘິກສຕ຺ຕວີສຕິສຫສ຺ສມຕ຺ເຕນ ຕສ຺ສ ຄນ຺ເຖນາຕິ ປຣິມາຓໍ. ຈິຣຏ຺ຐິຕຕ຺ຖໍ ຘມ຺ມສ຺ສາຕິ ປໂຍຊນໍ.

ຕຕ຺ຣາຫ – ‘‘ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ວຕ຺ຕຸມິຈ຺ຉຕາຕິ ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຕ຺ຖ ກຖໍວິໂຘ ວຕ຺ຕາ’’ຕິ? ອຸຈ຺ຈເຕ –

ປາຐຕ຺ຖວິທູສໍຫີໂຣ, ວຕ຺ຕາ ສຸຈິ ອມຈ຺ຉໂຣ;

ຈຕຸກ຺ກມປຣິຈ຺ຈາຄີ, ເທສກສ຺ສ ຫິຕຸສ຺ສຸໂກຕິ. (ມຫານິ. ອຏ຺ຐ. ຄນ຺ຖາຣມ຺ຠກຖາ);

ຕຕ຺ຣ ປຐີຍເຕຕິ ປາໂຐ. ໂສ ຫິ ອເນກປ຺ປກາໂຣ ອຕ຺ຖານຸຣູໂປ ອຕ຺ຖານນຸຣູໂປ ເຈຕິ. ກຖໍ? ສນ຺ຘາຍຠາສິໂຕ ພ຺ຍຎ຺ຊນຠາສິໂຕ ສາວເສສປາໂຐ ນິຣວເສສປາໂຐ ນີໂຕ ເນຍ຺ໂຍຕິ. ຕຕ຺ຣ ອເນກຕ຺ຖວຕ຺ຕາ ສນ຺ຘາຍຠາສິໂຕ ນາມ ‘‘ມາຕຣໍ ປິຕຣໍ ຫນ຺ຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ (ຘ. ປ. ໒໙໔). ເອກຕ຺ຖວຕ຺ຕາ ພ຺ຍຎ຺ຊນຠາສິໂຕ ນາມ ‘‘ມໂນປຸພ຺ພງ຺ຄມາ ຘມ຺ມາ’’ຕ຺ຍາທິ (ຘ. ປ. ໑, ໒; ເນຕ຺ຕິ. ໙໐, ໙໒; ເປຏໂກ. ໑໔). ສາວເສໂສ ນາມ ‘‘ສພ຺ພໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາທິຕ຺ຕ’’ມິຕ຺ຍາທິ (ມຫາວ. ໕໔; ສໍ. ນິ. ໔.໒໘). ວິປຣີໂຕ ນິຣວເສໂສ ນາມ ‘‘ສພ຺ເພ ຘມ຺ມາ ສພ຺ພາກາເຣນ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ຎາຓມຸເຂ ອາປາຖໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕີ’’ຕ຺ຍາທິ (ມຫານິ. ໑໕໖; ປຏິ. ມ. ໓.໕). ຍຖາ ວຈນໍ, ຕຖາ ອວຄນ຺ຕພ຺ໂພ ນີໂຕ ນາມ ‘‘ອນິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂມນຕ຺ຕາ’’ຕ຺ຍາທິ. ຍຸຕ຺ຕິຍາ ອນຸສ຺ສຣິຕພ຺ໂພ ເນຍ຺ໂຍ ນາມ ‘‘ເອກປຸຄ຺ຄໂລ, ຠິກ຺ຂເວ’’ຕ຺ຍາທິ (ອ. ນິ. ໑.໑໗໐).

ອຕ຺ໂຖປິ ອເນກປ຺ປກາໂຣ ປາຐຕ຺ໂຖ ສຠາວຕ຺ໂຖ ເຎຍ຺ຍຕ຺ໂຖ ປາຐານຸຣູໂປ ປາຐານນຸຣູໂປ ສາວເສສຕ຺ໂຖ ນິຣວເສສຕ຺ໂຖ ນີຕຕ຺ໂຖ ເນຍ຺ຍຕ຺ໂຖຕ຺ຍາທິ. ຕຕ຺ຖ ໂຍ ຕໍຕໍສຎ຺ຎາປນຕ຺ຖມຸຈ຺ຈາຣີຍເຕ ປາໂຐ, ສ ປາຐຕ຺ໂຖ ‘‘ສາຕ຺ຖໍ ສພ຺ຍຎ຺ຊນ’’ມິຕ຺ຍາທີສຸ (ປາຣາ. ໑; ທີ. ນິ. ໑.໑໙໐) ວິຍ. ຣູປາຣູປຘມ຺ມານໍ ລກ຺ຂຓຣສາທິ ສຠາວຕ຺ໂຖ ‘‘ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິໍ ຠາເວຕີ’’ຕ຺ຍາທີສຸ (ວິຠ. ໔໘໙; ສໍ. ນິ. ໕.໓) ວິຍ. ໂຍ ຎາຍມາໂນ ຫິຕາຍ ຠວຕິ, ສ ຎາຕຸມຣຫຕ຺ຕາ ເຎຍ຺ຍຕ຺ໂຖ ‘‘ອຕ຺ຖວາທີ ຘມ຺ມວາທີ’’ຕ຺ເຍວມາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໑.໙, ໑໙໔; ໓.໒໓໘; ມ. ນິ. ໑.໔໑໑) ວິຍ. ຍຖາປາຐໍ ຠາສິໂຕ ປາຐານຸຣູໂປ ‘‘ຈກ຺ຂຸ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣາຓກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໔.໑໔໖) ຠຄວຕາ ວຸຕ຺ຕມໂຕ ຈກ຺ຂຸມປິ ກມ຺ມນ຺ຕິ. ພ຺ຍຎ຺ຊນຈ຺ຉາຍາຍ ອຕ຺ຖໍ ປຏິພາຫຍມາເນນ ວຸຕ຺ໂຕ ປາຐານນຸຣູໂປ. ວຊ຺ເຊຕພ຺ພໍ ກິຎ຺ຈິ ອປຣິຈ຺ຈຊິຕ຺ວາ ປຣິເສສໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ໂຕ ສາວເສສຕ຺ໂຖ ‘‘ຈກ຺ຂຸຎ຺ຈ ປຏິຈ຺ຈ ຣູເປ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໔.໖໐; ມຫານິ. ໑໐໗) ຈ, ‘‘ສພ຺ເພ ຕສນ຺ຕິ ທຓ຺ຑສ຺ສ, ສພ຺ເພ ຠາຍນ຺ຕິ ມຈ຺ຈຸໂນ’’ຕ຺ຍາທີສຸ (ຘ. ປ. ໑໒໙) ວິຍ. ວິປຣີໂຕ ນິຣວເສສຕ຺ໂຖ ‘‘ສນ຺ຘາວິຕໍ ສໍສຣິຕໍ ມມຎ຺ເຈວ ຕຸມ຺ຫາກຎ຺ຈ (ທີ. ນິ. ໒.໑໕໕; ມຫາ. ໒໘໗; ເນຕ຺ຕິ. ໑໑໔). ຕຕ຺ຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂກ ມນ຺ຕາ ໂກ ສທ຺ຘາຕາ…ເປ… ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ທິຏ຺ຐປເທຫີ’’ຕ຺ຍາທິ (ອ. ນິ. ໗.໖໖). ສທ຺ທວເສເນວ ເວທນີໂຍ ນີຕຕ຺ໂຖ ‘‘ຣູປາ ສທ຺ທາ ຣສາ ຄນ຺ຘາ, ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາ ຈ ມໂນຣມາ’’ຕ຺ຍາທີສຸ (ສໍ. ນິ. ໑.໑໕໑, ໑໖໕; ມຫາວ. ໓໓) ວິຍ. ສມ຺ມຸຕິວເສນ ເວທິຕພ຺ໂພ ເນຍ຺ຍຕ຺ໂຖ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ວລາຫກູປມາປຸຄ຺ຄລາ’’ຕ຺ຍາທີສຸ ວິຍ (ອ. ນິ. ໔.໑໐໑; ປຸ. ປ. ໑໕໗). ອາຫ ຈ –

‘‘ໂຍ ອຕ຺ໂຖ ສທ຺ທໂຕ ເຎຍ຺ໂຍ, ນີຕຕ຺ຖໍ ອິຕິ ຕໍ ວິທູ;

ອຕ຺ຖສ຺ເສວາຠິສາມຄ຺ຄີ, ເນຍ຺ຍຕ຺ໂຖ ອິຕິ ກຖ຺ຍເຕ’’ຕິ.

ເອວໍ ປເຠທຄເຕ ປາຐຕ຺ເຖ ວິຊານາຕີຕິ ປາຐຕ຺ຖວິທູ. ນ ສໍຫີຣເຕ ປຣປວາທີຫິ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຕິຕ຺ຖວາເສເນຕ຺ຍສໍຫີໂຣ. ຠາວນາຍາຄມາຘິຄມສມ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ວຕ຺ຕຸໍ ສກ຺ໂກຕີຕິ ວຕ຺ຕາ, ສງ຺ເຂປວິຕ຺ຖາຣນເຍນ ເຫຕຸທາຫຣຓາທີຫິ ອວໂພຘຍິຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖຕ຺ຍຕ຺ໂຖ. ໂສຈຍຕ຺ຍຕ຺ຕານໍ ປເຣ ເຈຕິ ສຸຈິ, ທຸສ຺ສີລ຺ຍທຸທ຺ທິຏ຺ຐິມລວິຣຫິໂຕຕ຺ຍຕ຺ໂຖ. ທຸສ຺ສີໂລ ຫິ ອຕ຺ຕານມຸປຫນ຺ຕຸນາເທຍ຺ຍວາໂຈ ຈ ຠວຕ຺ຍປຕ຺ຕາຫາຣາຈາໂຣ ອິວ ນິຈ຺ຈາຕຸໂຣ ເວຊ຺ໂຊ. ທຸທ຺ທິຏ຺ຐິ ປຣໍ ອຸປຫນ຺ຕິ, ນາວສ຺ສໍ ນິສ຺ສໂຍ ຈ ຠວຕ຺ຍຫິວາຬຄຫາກຸໂລ ອິວ ກມລສຓ຺ໂຑ. ອຸຠຍວິປນ຺ໂນ ສພ຺ພຖາປ຺ຍນຸປາສນີໂຍ ຠວຕິ ຄູຖຄຕມິວ ຉວາລາຕໍ ຄູຖຄໂຕ ວິຍ ຈ ກຓ຺ຫສປ຺ໂປ. ອຸຠຍສມ຺ປນ຺ໂນ ປນ ສຸຈິ ສພ຺ພຖາປ຺ຍຸປາສນີໂຍ ເສວິຕພ຺ໂພ ຈ ວິຎ຺ຎູຫິ, ນິຣຸປທ຺ທໂວ ອິວ ຣຕນາກໂຣ. ນາສ຺ສ ມຈ຺ຉໂຣຕ຺ຍມຈ຺ຉໂຣ, ອຫີນາຈຣິຍມຸຏ຺ຐີຕ຺ຍຕ຺ໂຖ. ສຸຕ຺ຕສຸຕ຺ຕານຸໂລມາຈຣິຍວາທອຕ຺ຕໂນມຕິສງ຺ຂາຕສ຺ສ ຈຕຸກ຺ກສ຺ສາປຣິຈ຺ຈາຄີ, ຕທຕ຺ຖສ຺ເສວ ພ຺ຍາຂ຺ຍາເຕຕ຺ຍຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ປຈ຺ຈກ຺ຂານຸມານສທ຺ທຕ຺ຖາປຕ຺ຕິປ຺ປເຠທສ຺ສ ປມາຓຈຕຸກ຺ກສ຺ສາປຣິຈ຺ຈາຄີ.

‘‘ເອກໍສວຈນໍ ເອກໍ, ວິຠຊ຺ຊວຈນາປຣໍ;

ຕຕິຍໍ ປຏິປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ຈຕຸຕ຺ຖໍ ປນ ຐາປເຍ’’ຕິ. –

ເອວໍ ວຸຕ຺ຕຈຕຸກ຺ກສ຺ສ ວາ ອປຣິຈ຺ຈາຄີ; ຫິຕຸສ຺ສຸໂກ ອິຕິ ໂສຕູນໍ ຫິຕາໂຍສ຺ສຸໂກ, ເຕສມວໂພຘນໍ ປຕິ ປຕ຺ເຖຕີ ຕ຺ຍຕ຺ໂຖ; ໂສ ເອໂສ ສຸຈິຕ຺ຕາ ປິໂຍ; ຈຕຸກ຺ກສ຺ສ ອປຣິຈ຺ຈາຄິຕ຺ຕາ ຄຣຸ; ອສໍຫີຣຕ຺ຕາ ຠາວນີໂຍ; ເທສກຕ຺ຕາ ວຕ຺ຕາ; ຫິຕຸສ຺ສຸກຕ຺ຕາ ວຈນກ຺ຂໂມ; ປາຐຕ຺ຖວິທຸຕ຺ຕາ ຄມ຺ຠີຣກຖໍ ກຕ຺ຕາ; ອມຈ຺ຉຣຕ຺ຕາ ໂນ ຈຏ຺ຐາເນ ນິໂຍຊໂກຕິ;

‘‘ປິໂຍ ຄຣຸ ຠາວນີໂຍ, ວຕ຺ຕາ ຈ ວຈນກ຺ຂໂມ;

ຄມ຺ຠີຣຎ຺ຈ ກຖໍ ກຕ຺ຕາ, ໂນ ຈຏ຺ຐາເນ ນິໂຍຊໂກ’’. (ອ. ນິ. ໗.໓໗; ເນຕ຺ຕິ. ໑໑໓) –

ອິຕິອຠິຫິໂຕ ເທສໂກ;

ໂສຕາ ອິທານິ ອຠິຘີຍເຕ –

ຘມ຺ມາຈຣິຍຄຣຸ ສທ຺ຘາ-ປຎ຺ຎາທິຄຸຓມຓ຺ຑິໂຕ;

ອສຐາມາໂຍ ໂສຕາສ຺ສ, ສຸເມໂຘ ອມຕາມຸໂຂ.

ຕຕ຺ຖ ຘມ຺ມຄຣຸຕ຺ຕາ ກຖໍ ນ ປຣິຠວຕິ, ອາຈຣິຍຄຣຸຕ຺ຕາ ກຖິກໍ ນ ປຣິຠວຕິ, ສທ຺ຘາປຎ຺ຎາທິຄຸຓປຏິມຓ຺ຑິຕຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕານໍ ນ ປຣິຠວຕິ, ອສຐາມາຍຕ຺ຕາ ອມຕາຠິມຸຂຕ຺ຕາ ຈ ອວິກ຺ຂິຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ຠວຕິ, ສຸເມຘຕ຺ຕາ ໂຍນິໂສມນສິກໂຣຕີຕ຺ຍຕ຺ໂຖ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ປຎ຺ຈຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ສຸຓນ຺ໂຕ ສທ຺ຘມ຺ມໍ ຠພ຺ໂພ ນິຍາມໍ ໂອກ຺ກມິຕຸໍ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ ສມ຺ມຕ຺ຕໍ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ນ ກຖໍ ປຣິໂຠຕິ, ນ ກຖິກໍ ປຣິໂຠຕິ, ນ ອຕ຺ຕານໍ ປຣິໂຠຕິ, ອວິກ຺ຂິຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ຘມ຺ມໍ ສຸຓາຕິ ເອກຄ຺ຄຈິຕ຺ໂຕ, ໂຍນິໂສ ຈ ມນສິ ກໂຣຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໕.໑໕໑).

ຕໍລກ຺ຂຓປ຺ປຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຠາວນາ ຠວຕິ ສວນສ຺ເສຕ຺ຍຸຕ຺ໂຕ ໂສຕາ.

ຄນ຺ຖາຣມ຺ຠກຖາວຓ຺ຓນາ

ອິທານິ ອສ຺ສາຣມ຺ໂຠ – ຕຕ຺ຖ ໂຍຕິ ອນິຍມນິທ຺ເທໂສ, ເຕນ ວິສຸທ຺ຘຊາຕິກຸລໂຄຕ຺ຕາທີນໍ ກິເລສມລວິສຸທ຺ຘິຍາ, ປູຊາຣຫຕາຍ ວາ ອກາຣຓຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ໂຍ ໂກຈິ ອິມິສ຺ສາ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍ ອາທິຄາຖາຍ ນິທ຺ທິຏ຺ຐໂລກນາຖຕ຺ຕເຫຕຸໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕເຫຕຸມູເລນ ຖິຣຕຣໍ ອຈລໍ ກຕ຺ວາ ຍຖາວຸຕ຺ຕເຫຕຸກາລໍ ອຈ຺ຈນ຺ຕເມວ ປູເຣນ຺ໂຕ ອວສາເນ ຍຖາວຸຕ຺ຕເຫຕຸຜລໍ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ຍຖາວຸຕ຺ຕເຫຕຸຜລປ຺ປໂຍຊນໍ ສາເຘຕິ, ໂສວ ປຣມປູຊາຣໂຫຕິ ນິຍເມຕິ.

ເອຕ຺ຕາວຕາ –

ຠຍສມ຺ໂມຫທຸທ຺ທິຏ຺ຐິ-ປຓາໂມ ເນສ ສພ຺ພຖາ;

ປຎ຺ຎາປຸພ຺ພງ຺ຄໂມ ເອໂສ, ປຓາໂມຕິ ນິທສ຺ສິໂຕ.

ຕຕ຺ຣ ເຫຕູຕິ ອຕິທຸກ຺ກຣານິ ຕິໍສປາຣມິຕາສງ຺ຂາຕານິ ປຸຎ຺ຎກມ຺ມານິ. ຕານິ ຫິ ອຈ຺ຈນ຺ຕທຸກ຺ເຂນ ກສິເຣນ ວຈນປຖາຕີຕານຸຠາເວນ ມຫຕາ ອຸສ຺ສາເຫນ ກຣີຍນ຺ຕີຕິ ອຕິທຸກ຺ກຣານິ ນາມ. ອຕິທຸກ຺ກຣຕ຺ຕາ ເອວ ຫິ ເຕສໍ ອຕິທຸລ຺ລຠໍ ໂລເກ ອນຎ຺ຎສາຘາຣຓໍ ນາຖຕ຺ຕສງ຺ຂາຕໍ ຜລໍ ຜລນ຺ຕິ, ຕໍ ຕຕ຺ຖ ເຫຕຸຜລໍ; ເຫຕຸມູລໍ ນາມ ຍຖາວຸຕ຺ຕສ຺ສ ເຫຕຸໂນ ນິປ຺ຜາທນສມຕ຺ຖາ ມຫາກຣຸຓາ, ສາ ອາທິປຓິຘານໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ‘‘ມຸຕ຺ໂຕ ໂມເຈສ຺ສາມີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ຍາວ ເຫຕຸຜລປ຺ປໂຍຊນາ, ຕາວ ອພ຺ໂພຈ຺ຉິນ຺ນໍ ປວຕ຺ຕຕິ. ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ສການນາ ສຄ຺ຣິວຣາ ສສາຄຣາ,

ຄຕາ ວິນາສໍ ພຫຸໂສ ວສຸນ຺ຘຣາ;

ຍຸຄນ຺ຕກາເລ ສລິລານລານິເລ,

ນ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ມຫາຕປາ ກຸໂຕ’’ຕິ.

ຍາຍ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ‘‘ນໂມ ມຫາກາຣຸຓິກສ຺ສ ຕສ຺ສາ’’ຕິ ອາຫ. ເຫຕຸກາລໍ ນາມ ຈຕຸອຏ຺ຐໂສຬສອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍາທິປ຺ປເຠໂທ ກາໂລ, ຍໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ກປ຺ປໂກຏີຫິປິ ອປ຺ປເມຍ຺ຍໍ ກາລ’’ນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ອຈ຺ຈນ຺ຕສໍໂຍຄຕ຺ເຖ ອຸປໂຍຄວຈນໍ ເວທິຕພ຺ພໍ ‘‘ມາສໍ ອຘີເຕ, ທິວສໍ ຈຣຕີ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ. ກາມຎ຺ຈ ໂສ ກາໂລ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍວເສນ ປເມຍ຺ໂຍ ວິຎ຺ເຎຍ຺ໂຍ, ຕຖາປິ ກປ຺ປໂກຏິວເສນ ອວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ກປ຺ປໂກຏີຫິປິ ອປ຺ປເມຍ຺ຍໍ ກາລ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ຕຕ຺ຖ ກາລຍຕີຕິ ກາໂລ, ຂິປຕິ ວິທ຺ຘໍສຍຕິ ສຕ຺ຕານໍ ຊີວິຕມິຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກລ ວິກ຺ເຂເປ. ຕຕ຺ຖ ກປ຺ປີຍຕິ ສໍກປ຺ປີຍຕິ ສາສປປພ຺ພຕາທີຫິ ອຸປມາຫິ ເກວລໍ ສໍກປ຺ປີຍຕິ, ນ ມນຸສ຺ສທິວສມາສສໍວຈ຺ຉຣາທິຄຓນາຍ ຄຓີຍຕີຕິ ກປ຺ໂປ. ເອກນ຺ຕິອາທິຄຓນປຖສ຺ສ ໂກຏິຠູຕຕ຺ຕາ ໂກຏິ, ກປ຺ປານໍ ໂກຏິໂຍ ກປ຺ປໂກຏິໂຍ. ຕາຫິປິ ນ ປມີຍຕີຕິ ອປ຺ປເມຍ຺ໂຍ, ຕໍ ອປ຺ປເມຍ຺ຍໍ. ກໂຣນ຺ໂຕຕິ ນານຕ຺ຖຕ຺ຕາ ຘາຕູນໍ ທານໍ ເທນ຺ໂຕ, ສີລໍ ຣກ຺ຂນ຺ໂຕ, ໂລຠກ຺ຂນ຺ຘໂຕ ນິກ຺ຂມນ຺ໂຕ, ອຕ຺ຕຫິຕປຣຫິຕາທິເຠທໍ ຕໍ ຕໍ ຘມ຺ມໍ ປຊານນ຺ໂຕ, ວິວິເຘນ ວາຍາເມນ ຆເຏນ຺ໂຕ ວາຍມນ຺ໂຕ, ຕໍ ຕໍ ສຕ຺ຕາປຣາຘໍ ຂມນ຺ໂຕ, ປຏິຎ຺ຎາສມ຺ມຸຕິປຣມຕ຺ຖສຈ຺ຈານິ ສຈ຺ຈາຍນ຺ໂຕ, ຕໍ ຕໍ ສຕ຺ຕຫິຕໍ ອຘິຏ຺ຐຫນ຺ໂຕ, ສກລໂລກໍ ເມຕ຺ຕາຍນ຺ໂຕ, ມິຕ຺ຕາມິຕ຺ຕາທິເຠທໍ ປກ຺ຂປາຕໍ ປຫາຍ ຕໍ ຕໍ ສຕ຺ຕໍ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂນ຺ໂຕ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຂທໍ ຄໂຕຕິ ອນນ຺ຕປ຺ປເຠທໍ ມຫນ຺ຕໍ ສໍສາຣທຸກ຺ຂໍ ອນຸຠວນຏ຺ເຐນ ຄໂຕ, ສມ຺ປຕ຺ໂຕຕ຺ຍຕ຺ໂຖ. ສໍສາຣທຸກ຺ຂຎ຺ຫິ ສາຣີຣິກໍ ມານສິກຎ຺ຈ ສຸຂໍ ເຂທຍຕິ ປາຕຍຕີຕິ ‘‘ເຂໂທ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ໂລກຫິຕາຍາຕິ ອິທໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕເຫຕຸຜລປ຺ປໂຍຊນນິທສ຺ສນໍ, ‘‘ສໍສາຣທຸກ຺ຂານຸຠວນກາຣຓນິທສ຺ສນ’’ນ຺ຕິປິ ເອເກ –

‘‘‘ຊາຕິສໍສາຣທຸກ຺ຂານໍ, ຄນ຺ຕຸໍ ສກ຺ໂກປິ ນິພ຺ພຸຕິໍ;

ຈິຣລ຺ລິຏ຺ໂຐປິ ສໍສາເຣ, ກຣຸຓາເຍວ ເກວລ’ນ຺ຕິ. –

ຈ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ, ຕມຍຸຕ຺ຕໍ. ນ ຫິ ຠຄວາ ໂລກຫິຕາຍ ສໍສາຣທຸກ຺ຂມນຸຠວຕິ. ນ ຫິ ກສ຺ສຈິ ທຸກ຺ຂານຸຠວນໍ ໂລກສ຺ສ ອຸປກາຣໍ ອາວຫຕິ. ເອວໍ ປເນຕໍ ທສ຺ເສຕິ ຕິໍສປາຣມິຕາປເຠທໍ ເຫຕຸໍ, ປາຣມິຕາຜລຠູຕໍ ນາຖຕ຺ຕສງ຺ຂາຕໍ ຜລຎ຺ຈ. ຍຖາ ຈາຫ ‘‘ມມຎ຺ຫິ, ອານນ຺ທ, ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕໍ ອາຄມ຺ມ ຊາຕິຘມ຺ມາ ສຕ຺ຕາ ຊາຕິຍາ ປຣິມຸຈ຺ຈນ຺ຕີ’’ຕິອາທິ (ສໍ. ນິ. ໑.໑໒໙; ໕.໒). ຕຕ຺ຖ ຠຄວາ ຍຖາວຸຕ຺ຕເຫຕູຫິ ສຕ຺ຕານໍ ວິເນຍ຺ຍຠາວນິປ຺ຜາທນປຎ຺ຎາພີຊານິ ວປິ, ເຫຕຸຜເລນ ປຣິປກ຺ກິນ຺ທ຺ຣິຍຠາເວນ ປຣິນິປ຺ຜນ຺ນວິເນຍ຺ຍຠາເວ ສຕ຺ເຕ ວິນຍິ, ສໍສາຣທຸກ຺ຂໂຕ ໂມຈຍີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ເອວໍ ສໍສາຣທຸກ຺ເຂນ ໂລກສ຺ສ ອຸປກາຣໍ ກິຎ຺ຈິ ອກາສິ, ຕສ຺ມາ ກໂຣນ຺ໂຕ ອຕິທຸກ຺ກຣານິ ໂລກຫິຕາຍາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອິມິສ຺ສາ ໂຍຊນາຍ ສພ຺ພປຐມສ຺ສ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ນາຖຕ຺ຕສງ຺ຂາຕປາຣມິຕາເຫຕຸຜລາຘິຄໂມ ເວທິຕພ຺ໂພ. ໂຍ ນາໂຖຕິ ຫິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ອິມສ຺ສ ປນຕ຺ຖສ຺ສ –

‘‘ຍເທວ ປຐມໍ ຈິຕ຺ຕ-ມຸປ຺ປນ຺ນໍ ຕວ ໂພຘເຍ;

ຕ຺ວໍ ຕເທວສ຺ສ ໂລກສ຺ສ, ປູຊິເກ ປຣິວສິຕ຺ຖ’’. –

ອິຕິ ວຈນໍ ສາຘກໍ. ປຐມຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປາຣມິຕາຠາໂວ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ອງ຺ກຸຣໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິອຸປມາຍ ສາເຘຕພ຺ໂພ. ເອຕ຺ຖາຫ – ‘‘ເຂທໍ ຄໂຕຕິ ວຈນໍ ນິຣຕ຺ຖກໍ, ຍຖາວຸຕ຺ຕນເຍນ ຄຸຓສາຘນາສມ຺ຠວໂຕ’’ຕິ? ນ, ອນ຺ຕຣາ ອນິວຕ຺ຕນກຠາວທີປນໂຕ. ທຸກ຺ກຣານິ ກໂຣນ຺ໂຕ ເຂທໍ ຄໂຕ ເອວ, ນ ອນ຺ຕຣາ ເຂທໍ ອສຫນ຺ໂຕ ນິວຕ຺ຕຕີຕິ ທີເປຕິ. ໂລກທຸກ຺ຂາປນຍນກາມສ຺ສ ວາ ຠຄວໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ທຸກ຺ຂານຸຠວນສມຕ຺ຖຕໍ ທສ຺ເສຕິ.

‘‘ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ວຣໂທສ຺ສໍ, ຍາວາຫໍ ສພ຺ພສຕ຺ຕທຸກ຺ຂານິ;

ສພ຺ພານິ ສພ຺ພກາລໍ ຍຸຄໍ, ປທ຺ມສ຺ເສວ ພຸຊ຺ຌນ຺ໂຕມ຺ຫີ’’ຕິ. –

ເອວໍອຘິປ຺ປາຍສ຺ສ ອຕ຺ຕມຕ຺ຕທຸກ຺ຂານຸຠວນສມຕ຺ຖຕາຍ ກາເຍວ ກຖາຕິ ອຕິສຍໍ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ເຂທໍ ຄໂຕຕິ ພ຺ຍາປາຣໍ ປຣິຈຍໍ ຄໂຕຕິປິ ອຕ຺ໂຖ ສມ຺ຠວຕິ. ກມ຺ມາທີສຸ ສພ຺ຍາປາຣໍ ປຸຣິສໍ ທິສ຺ວາ ສນ຺ຕິ ຫິ ໂລເກ ວຕ຺ຕາໂຣ ‘‘ຂິນ຺ໂນຍໍ ກມ຺ເມ, ຂິນ຺ໂນຍໍ ສຕ຺ເຕ’’ຕິອາທິ. ອິມິສ຺ສາ ໂຍຊນາຍ ນາໂຖຕິ ອິມິນາ ພຸທ຺ຘຕ຺ຕາຘິຄມສິທ຺ຘໍ ໂກຏິປ຺ປຕ຺ຕໍ ນາຖຠາວໍ ປຕ຺ວາ ຐິຕກາໂລ ທສ຺ສິໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເກຈິ ‘‘ມຫາກາຣຸຓິກສ຺ສາຕິ ວທນ຺ໂຕ ພຸທ຺ຘຠູຕສ຺ສາຕິ ທສ຺ເສຕີ’’ຕິ ລິຂນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ສຸນ຺ທຣໍ ວິຍ, ໂພຘິສຕ຺ຕກາເລປິ ຕພ຺ໂພຫາຣສພ຺ຠາວໂຕ. ຕສ຺ມາ ໂສ ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ທຸກ຺ກຣານິ ກໂຣນ຺ໂຕ ອວສາເນ ທຸກ຺ກຣປາຣມິຕາປາຣິປູຣິຍາ ຕາສໍ ຜລຠູຕໍ ນາຖຠາວໍ ປຕ຺ວາ ໂລກຫິຕາຍ ພ຺ຍາປາຣໍ ຄໂຕຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ນິທສ຺ສິໂຕ ໂຫຕິ. ‘‘ໂພຘິໍ ຄໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ສຸພ຺ຍຕ຺ຕໍ ເຫຕຸຜລໍ ທສ຺ສິຕໍ ໂຫຕິ. ພຸທ຺ຘຠາວປ຺ປຕ຺ຕສ຺ເສວ ຈ ນາຖສ຺ສ ນໂມ ກໂຕ ໂຫຕິ ວິເສສວຈນສພ຺ຠາວໂຕ, ນ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ. ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ວິນຍາຘິກາໂຣ ອິຘາຘິປ຺ເປໂຕ. ໂສ ຈ ປພ຺ພຊິຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວມຣຓກາລາ ໂຫຕິ. ຕໍ ອຕິວິຍ ປຣິຕ຺ຕໍ ກາລໍ ລຊ຺ຊິໂນ ອຕິສຸກຣໍ ສີລມຕ຺ຕໍ ເອກກສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ຫິຕາຍ ອຕ຺ຕມຕ຺ຕທຸກ຺ຂາປນຍນາຘິປ຺ປາເຍນ ປຣິປູເຣນ຺ໂຕ ໂກ ນາມ ອິຘໂລກປຣໂລກາຕິກ຺ກມສຸຂໍ ນ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ນນຸ ຠຄວາ ສກລໂລກທຸກ຺ຂາປນຍນາຘິປ຺ປາເຍນ ກປ຺ປໂກຏີຫິປິ ອປ຺ປເມຍ຺ຍໍ ກາລໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອຕິທຸກ຺ກຣນິຣສ຺ສາທໍ ເຂທໍ ຄໂຕຕິ ອຎ຺ຎາປເທເສນ ຄຸຓໍ ວຓ຺ເຓຕິ ອາຈຣິໂຍ.

ໂລກຫິຕາຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ໂລກິຍຕິ ເອຕ຺ຖ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ໂລໂກ, ລຸຍເຕ ວາ ຊາຕິຊຣາມຣຓທຸກ຺ເຂຫີຕິ ໂລໂກ, ອິມິນາ ສຕ຺ຕໂລກໍ ຊາຕິໂລກຎ຺ຈ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສ ສຕ຺ຕໂລກສ຺ສ ອິຘໂລກປຣໂລກຫິຕໍ ອຕິກ຺ກນ຺ຕປຣໂລການໍ ວາ ອຸຈ຺ຉິນ຺ນໂລກສມຸທຍານໍ ໂລການໍ, ອິຘ ຊາຕິໂລເກ ໂອກາສໂລເກ ວາ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣສງ຺ຂາຕຎ຺ຈ ຫິຕໍ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕ຺ວາ ໂລກສ຺ສ, ໂລການໍ, ໂລເກ ວາ ຫິຕນ຺ຕິ ສຣູເປກເທເສກເສສໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ໂລກຫິຕ’’ມິຈ຺ເຈວາຫ. ນາໂຖຕິ ສພ຺ພສຕ຺ຕານໍ ອາສຍານຸສຍຈຣິຍາຘິມຸຕ຺ຕິເຠທານຸຣູປຘມ຺ມເທສນສມຕ຺ຖຕາຍ ‘‘ຘມ຺ມໍ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ເທເສສ຺ສາມິ…ເປ… ຕໍ ສຸຓາຖາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໔໒໐) ເອວໍ ຍາຈນຏ຺ເຐນາປິ ນາຖເຕຕິ ນາໂຖ. ຠິກ຺ຂູນໍ ວີຕິກ຺ກມານຸຣູປໍ ສິກ຺ຂາປທປຎ຺ຎາປເນນ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກສມ຺ປຣາຍິກາຍ ຈ ກຣຸຓາຍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ຕປຕິ, ສຸຕ຺ຕນ຺ຕວເສນ ວາ ເຕສໍ ສພ຺ພສຕ຺ຕານໍ ອນຸສຍິເຕ ກິເລເສ ກຣຸຓາຍ ຈ ປຎ຺ຎາຍ ຈ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ຕປຕິ, ອຠິຘມ຺ມວເສນ ວາ ເຕ ເຕ ສງ຺ຂາເຣ ອນິຈ຺ຈາທິລກ຺ຂຓວເສນ ອຸປປຣິກ຺ຂິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ກິເລເສ ປຎ຺ຎາຍ ອຸເປຈ຺ຈ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຕປຕີຕິ ຕປນຏ຺ເຐນາປິ ນາຖເຕຕິ ນາໂຖ. ສເທວເກ ໂລເກ ອປ຺ປຏິປຸຄ຺ຄລຕ຺ຕາ ເກນຈິ ອປ຺ປຏິຫຕຘມ຺ມເທສນຕ຺ຕາ ປຣມຈິຕ຺ຕິສ຺ສຣິຍປ຺ປວຕ຺ຕິໂຕ ຈ ອິສ຺ສຣິຍຏ຺ເຐນາປິ ນາຖເຕຕິ ນາໂຖ. ‘‘ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ເສສິ ສມາທເປສິ ສມຸຕ຺ເຕເຊສິ ສມ຺ປຫໍເສສີ’’ຕິ (ມຫາວ. ໙໐) ວຈນໂຕ ສມ຺ປຫໍສນສງ຺ຂາເຕນ ອາສີສຏ຺ເຐນ, ປຓິຘານໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ‘‘ກຖໍ ນາມາຫໍ ມຸຕ຺ໂຕ ໂມຈຍິສ຺ສາມີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ອາສີສຏ຺ເຐນ ວາ ນາຖເຕຕິ ນາໂຖຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ, ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ. ຈຕູຫິປິ ນາຖງ຺ເຄຫິ ຈຕຸເວສາຣຊ຺ຊຈຕຸປຏິສມ຺ຠິທາທໂຍ ສພ຺ເພປິ ພຸທ຺ຘຄຸຓາ ໂຍເຊຕພ຺ພາ, ອຕິວິຕ຺ຖາຣິກຠຍາ ປນ ນ ໂຍຊິຕາ.

ນໂມຕິ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ພຸທ຺ຘຄຸຓພຫຸມານປພ຺ຠາຣາ ຈິຕ຺ຕນຕິ, ຈິຕ຺ຕນຕິປ຺ປຠວາ ຈ ວຈີກາຍນຕິ. ອຕ຺ຖຸ ເມຕິ ປາຐເສເສນ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ມຫາກາຣຸຓິກສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖ ສພ຺ພສຕ຺ຕວິສຍຕ຺ຕາ ມຫຸສ຺ສາຫປ຺ປຠວຕ຺ຕາ ຈ ມຫຕີ ກຣຸຓາ ມຫາກຣຸຓາ. ຕຕ຺ຖ ປຓິຘານໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວອນຸປາທິເສສນິພ຺ພານປຸຣປ຺ປເວສາ ນິຍຸຕ຺ໂຕຕິ ມຫາກາຣຸຓິໂກ, ຠຄວາ. ເອຕ຺ຖ ຈ ມຫາກາຣຸຓິກສ຺ສາຕິ ອິມິນາ ຍຖາວຸຕ຺ຕເຫຕຸມູລໍ ທສ຺ເສຕິ. ນິກ຺ກຣຸໂຓ ຫິ ປຣທຸກ຺ເຂສຸ ອຸທາສິໂນ ພຸທ຺ຘຕ຺ຖາຍ ປຓິຘານມຕ຺ຕມ຺ປິ ອຕິຠາຣິຍນ຺ຕິ ມຎ຺ຎນ຺ໂຕ ອປ຺ປເມຍ຺ຍໍ ກາລໍ ອຕິທຸກ຺ກຣໍ ເຫຕຸໍ ປູເຣຕ຺ວາ ນາຖຕ຺ຕສງ຺ຂາຕໍ ເຫຕຸຜລປ຺ປໂຍຊນຠູຕໍ ໂລກຫິຕໍ ກຖໍ ກຣິສ຺ສຕິ. ຕສ຺ມາ ສພ຺ພຄຸຓມູລຠູຕຕ຺ຕາ ມຫາກຣຸຓາຄຸຓເມວ ວຓ຺ເຓນ຺ໂຕ ‘‘ນໂມ ມຫາກາຣຸຓິກສ຺ສາ’’ຕິ ອາຫ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ເຫຕຸອນຸຣູປໍ ຜລໍ, ຜລານຸຣູໂປ ເຫຕຸ, ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ອນຸຣູປໍ ມູລໍ, ຕິຓ຺ຓມ຺ປິ ອນຸຣູປໍ ປໂຍຊນນ຺ຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ທສ຺ສິໂຕ ໂຫຕິ.

ເອວໍ ອຈ຺ຉຣິຍປຸຣິໂສ, ນາໂຖ ນາຖຄຸເຓ ຐິໂຕ;

ນໂມຣໂຫ ອນາຖສ຺ສ, ນາຖມານສ຺ສ ສມ຺ປທໍ.

ເອຕ຺ຖ ສິຍາ ‘‘ອເນເກສຸ ຠຄວໂຕ ຄຸເຓສຸ ວິຊ຺ຊມາເນສຸ ກສ຺ມາ ‘ມຫາກາຣຸຓິກສ຺ສາ’ຕິ ເອກເມວ ຄຫິຕ’’ນ຺ຕິ? ອຸຈ຺ຈເຕ –

ໂທສຫີນສ຺ສ ສຕ຺ຖສ຺ສ, ໂຈທນາ ຕຸ ນ ວິຊ຺ຊເຕ;

ໂທສຍຸຕ຺ຕມສຕ຺ຖຎ຺ຈ, ຕສ຺ມາ ໂຈທນາ ອປຕ຺ຕກາຕິ.

ນ ມຍາ ໂຈທນາ ກຕາ, ກິນ຺ຕຸ ປຸຈ຺ຉາ ເອວ ກຕາ. ອປິຈ –

‘‘ຜລໍ ສຕິປິ ຣຸກ຺ເຂຑ຺ເຒ, ນ ປຕຕ຺ຍວິກມ຺ປິເຕ;

ໂຈທນາ ຍາ’ຕ຺ຖຸ ສຕ຺ຖານໍ, ປຸຈ຺ຉນາຕ຺ຍຕ຺ຖຜລໍ ມຫຕາ.

‘‘ນໂຠຕ຺ຕຸໍ ກຸຣຸເຕ ສມ຺ມາ, ຄຫິຕຸໍ ນາຑ຺ຒເຕ ຆຏໍ;

ອກ຺ເຂເປ ຫິ ກເຕ ຕທິ-ຈ຺ຉິສ຺ສາຓາພຸທ຺ຘິພນ຺ຘນໍ.

‘‘ຍຖາ ຫິມປໂທ ປທ຺ໂຘ, ປພຸທ຺ໂຘ ຄນ຺ຘລິມ຺ປິຍາ;

ຠິນ຺ນຕ຺ຖວິຣມສ຺ເສວໍ, ສຕ຺ຖກຕາຕ຺ຖລິມ຺ປິຍາ’’ຕິ. –

ເອວໍ ເຈກໍ –

ສມ຺ມາປິ ໂຈທນາ ຕໍ ຂລຸ, ຄຸຣໂວ ວິວາກ຺ຍາ ວິວທ຺ຘ;

ຍຕິສິສ຺ສາ ອາຆຏ຺ຏິຕາຕິ-ວາກ຺ເຍນາຠ຺ຍຘິກໍ ໂຄປຍ.

ສຣວຕີ ອາເຈຣໍ ກິລິຏ຺ຐາ, ຕທິຈ຺ຉິສ຺ສຊິຕາຕ຺ຕານໍ;

ຊຍຕ຺ຍຕ຺ຕານມາເຈໂຣ, ສທສ຺ສສ຺ເສວ ສາຣຖີຕິ. –

ອຕ຺ໂຣຈ຺ຈເຕ –

ຍສ຺ສ ຫິ ວາກ຺ຍສຫສ຺ສໍ, ວາກ຺ເຍ ວາກ຺ເຍ ສຕຎ຺ຈ ຊິວ຺ຫາ;

ນາມໍ ທສພລຄຸຓປເທສໍ, ວຕ຺ຕຸໍ ກປ຺ເປນປິ ນ ສກ຺ກາ.

ຍຖາ –

ພຸທ຺ໂຘປິ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠເຓຍ຺ຍ ວຓ຺ຓໍ,

ກປ຺ປມ຺ປິ ເຈ ອຎ຺ຎມຠາສມາໂນ;

ຂີເຍຖ ກປ຺ໂປ ຈິຣທີຆມນ຺ຕເຣ,

ວຓ຺ໂຓ ນ ຂີເຍຖ ຕຖາຄຕສ຺ສາຕິ. (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໓໐໔; ໓.໑໔໑; ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໔໒໕; ອຸທາ. ອຏ຺ຐ. ໕໓; ຈຣິຍາ. ອຏ຺ຐ. ນິທານກຖາ) –

ໂຈຕ຺ຕຕ຺ຕາ ນ ສກ຺ກາ ຠຄວຕໍ ຄຸຓານມວເສສາຠິຘາຕຸໍ.

ອປິຈ –

ຍຖາ ຕ຺ວໍ ສຕ຺ຕານໍ, ທສພລ ຕຖາ ຎາຓກຣຸຓາ;

ຄຸຓທ຺ວນ຺ທໍ ເສຏ຺ຐໍ, ຕວ ຄຸຓຄຓາ ນາມ ຕິຄຸຓາຕິ. –

ສພ຺ພຄຸຓເສຏ຺ຐຕ຺ຕາ ມູລຕ຺ຕາ ຈ ເອກເມວ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຖ ວາ ‘‘ຉສຸ ອສາຘາຣຓຎາເຓສຸ ອຎ຺ຎຕຣຕ຺ຕາ ຕຄ຺ຄຫເຓນ ເສສາປິ ຄຫິຕາວ ສຫຈຣຓລກ຺ຂເຓນາ’’ຕິ ຈ ວທນ຺ຕິ. ວິເສສໂຕ ປເນຕ຺ຖ ອຠິຘມ຺ມສ຺ສ ເກວລໍ ປຎ຺ຎາວິສຍຕ຺ຕາ ອຠິຘມ຺ມຏ຺ຐກຖາຣມ຺ເຠ ອາຈຣິເຍນ ‘‘ກຣຸຓາ ວິຍ ສຕ຺ເຕສຸ, ປຎ຺ຎາ ຍສ຺ສ ມເຫສິໂນ’’ຕິ ປຎ຺ຎາຄຸໂຓ ວຓ຺ຓິໂຕ ເຕສໍ ເຕສໍ ສຕ຺ຕານໍ ອາສຍານຸສຍຈອຍາຘິມຸຕ຺ຕິເຠທານຸຣູປປຣິຈ຺ຉິນ຺ທນປຎ຺ຎາຍ, ສຕ຺ເຕສຸ ມຫາກຣຸຓາຍ ຈ ອຘິກາຣຕ຺ຕາ. ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຏ຺ຐກຖາຣມ຺ເຠ ‘‘ກຣຸຓາສີຕລຫທຍໍ, ປຎ຺ຎາປຊ຺ໂຊຕວິຫຕໂມຫຕມ’’ນ຺ຕິ ຠຄວໂຕ ອຸໂຠປິ ປຎ຺ຎາກຣຸຓາຄຸຓາ ວຓ຺ຓິຕາ. ອິຘ ປນ ວິນເຍ ອາສຍາທິນິຣເປກ຺ຂໍ ເກວລໍ ກຣຸຓາຍ ປາກຕິກສຕ຺ເຕນາປິ ອໂສຕພ຺ພາຣຫໍ ສຸຓນ຺ໂຕ, ອປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພາຣຫໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ, ອວຕ຺ຕພ຺ພາຣຫຎ຺ຈ ວທນ຺ໂຕ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎເປສີຕິ ກຣຸຓາຄຸໂຓເຍເວໂກ ວຓ຺ຓິໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ປຎ຺ຎາທຍາ ອຕ຺ຕປຣຕ຺ຖເຫຕູ,

ຕທນ຺ວຍາ ສພ຺ພຄຸຓາ ຊິນສ຺ສ;

ອຸໂຠ ຄຸຓາ ເຕ ຄຸຓສາຄຣສ຺ສ,

ວຸຕ຺ຕາ ອິຘາຈຣິຍວເຣນ ຕສ຺ມາ.

ເອຕ຺ຕາວຕາ ອຏ຺ຐກຖາທິຄາຖາ,

ສມາສໂຕ ວຸຕ຺ຕປທຕ຺ຖໂສຠາ;

ອຍມ຺ປິ ວິຕ຺ຖາຣນໂຍຕິ ຈາຫໍ,

ອຸທ຺ຘໍ ອິໂຕ ເຕ ປຏິສໍຂິປາມິ.

ທຸຕິຍຄາຖາຍ ອສມ຺ພຸຘນ຺ຕິ ຘມ຺ມານໍ ຍຖາສຠາວໍ ອພຸຊ຺ຌນ຺ໂຕ. ພຸທ຺ຘນິເສວິຕນ຺ຕິ ພຸທ຺ຘານຸພຸທ຺ຘປຈ຺ເຈກພຸທ຺ເຘຫິ ໂຄຈຣຠາວນາເສວນາຫິ ຍຖາຣຫໍ ນິເສວິຕໍ. ຠວາ ຠວນ຺ຕິ ວຕ຺ຕມານຠວໂຕ ອຎ຺ຎໍ ຠວໍ ຄຈ຺ຉຕິ ອຸປຄຈ຺ຉຕິ, ປຏິປຊ຺ຊຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ຠໂວຕິ ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິ. ຕສ຺ສ ປຏິປກ຺ຂຕ຺ຕາ ອຠໂວຕິ ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິ. ຠໂວຕິ ວາ ວຸທ຺ຘິ. ອຠໂວຕິ ຫານິ. ຠໂວຕິ ວາ ທຸຄ຺ຄຕິ. ອຠໂວຕິ ສຸຄຕິ. ‘‘ອປ຺ປມາຓາ ຘມ຺ມາ, ອເສກ຺ຂາ ຘມ຺ມາ’’ຕິອາທີສຸ (ຘ. ສ. ຕິກມາຕິກາ ໑໓, ໑໑) ວິຍ ຫິ ວຸທ຺ຘິອຕ຺ຖຕ຺ຕາ ອກາຣສ຺ສ. ຠາວຍຕີຕິ ຠໂວ, ຊາຕິ. ຠວຕີຕິ ວາ ຠໂວ. ສວິກາຣາ ພຫຸວິຘຂນ຺ຘຸປ຺ປຕ຺ຕິ ທີປິຕາ. ອຠໂວຕິ ວິນາໂສ, ຊາຕິຠາວໍ ມຣຓຠາວຎ຺ຈ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເອຕ຺ຖ ອຣຫນ຺ຕານໍ ມຣຓມ຺ປິ ຂຓິກວເສນ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຠເວສຸ ອຠໂວ ຠວາຠໂວ, ຕໍ ຠວາຠວໍ, ຠເວສຸ ອຠາວປຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຊີວໂລໂກຕິ ສຕ຺ຕໂລໂກ, ສງ຺ຂາຣໂລກໂອກາສໂລການໍ ຠວາຠວຄມນາສມ຺ຠວໂຕ ສຕ຺ຕໂລກໍ ຊີວໂລໂກຕິ ວິເສເສຕິ. ອວິຊ຺ຊາທິກິເລສຊາລວິທ຺ຘໍສິໂນຕິ ເອຕ຺ຖ ນວປິ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມາ ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ອປຈຍຄາມິຕາ ຫິ ຈຕຸມຄ຺ຄຘມ຺ມສ຺ສ ໂອຘິໂສ ອວິຊ຺ຊາທິກິເລສຊາລວິທ຺ຘໍໂສ, ໂສ ອສ຺ສ ອຕ຺ຖິ, ຕທາຣມ຺ມຓໍ ຫຸຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ສຫາຍຠາວູປຄມເນນ ນິພ຺ພານສ຺ສາປິ. ຍຖາຫ ‘‘ໂຍ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຣາຄກ຺ຂໂຍ…ເປ… ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ນິພ຺ພານ’’ນ຺ຕິ. ອຣຫຕ຺ຕສ຺ສາປິ ຕຖາ ຣາຄາທິກ຺ຂຍວຈນສພ຺ຠາວໂຕ. ຜລສາມຎ຺ເຎນ ຕິຓ຺ຓມ຺ປິ ຜລານໍ ອຕ຺ຖີຕິ ນວວິໂຘເປສ ‘‘ອວິຊ຺ຊາທິກິເລສຊາລວິທ຺ຘໍສີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຖ ວາ ສຫຈຣຓລກ຺ຂຓກອາຣຓຕາຍ ປຏິປກ຺ຂໂຄຈຣຄ຺ຄຫຓຕາ. ອນຠິຫິໂຕປິ ຫິ ຘມ຺ມສ຺ສ ຕຕ຺ຣາຠິຫິໂຕວ ພຸຊ຺ຌິຕພ຺ໂພ ອິຕິ ວຈນໂຕ ກາຣຓໂຄຈຣຄ຺ຄຫເຓນ ຈຕ຺ຕາຣິປິ ຜລານິ ຄຫິຕານິ. ນຣກາທີສຸ ອປຕມານໍ ຘາເຣຕິ ສຸຄຕິຍໍ ອຸປ຺ປາທເນນາຕິ ຘມ຺ໂມ. ປຸນ ສຸຄຕິມ຺ຫິ ອຊນນກາຣີ ອກຸສລຘມ຺ເມ ນິວາເຣຕ຺ວາ ໂປເສຕິ ປວຕ຺ເຕຕິ ວຑ຺ເຒຕີຕິ ຘມ຺ໂມ. ໂສ ປນ ກາມຣູປາຣູປເຠທໂຕ ຕິວິໂຘ ອຈ຺ຈນ຺ຕສຸຂາວຫນໂຕ, ຕໂຕປິ ອຸຕ຺ຕມຕ຺ຕາ ຘມ຺ມວໂຣ.

ເອຕ຺ຖາຫ – ‘‘ຈຕຸນ຺ນໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍສຈ຺ຈານໍ ອນນຸໂພຘາ ອປ຺ປຏິເວຘາ ເອວມິທໍ ທີຆມທ຺ຘານໍ ສນ຺ຘາວິຕໍ ສໍສຣິຕ’ນ຺ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໑໕໕; ມຫາວ. ໒໘໗) ວຈນໂຕ ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ມໍ ອສມ຺ພຸຘໍ ຠວາ ຠວໍ ຄຈ຺ຉຕິ ຊີວໂລໂກຕິ ສິທ຺ຘໍ. ຕສ຺ມາ ຍໍ ອສມ຺ພຸຘໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕສ຺ເສວ ‘‘ຕສ຺ສາ’’ຕິ ອນ຺ເຕ ຕໍນິທ຺ເທເສນ ນິຍມນໂຕ ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ໂມປິ ອວິຊ຺ຊາທິກິເລສຊາລວິທ຺ຘໍສີ ຘມ຺ມວໂຣຕິ ຈາປຊ຺ຊຕິ. ອຎ຺ຎຖາ ‘‘ນໂມ ອວິຊ຺ຊາທິກິເລສຊາລວິທ຺ຘໍສິໂນ ຘມ຺ມວຣສ຺ສ ຕສ຺ສາ’’ຕິ ຕໍນິທ຺ເທເສນ ສມານວິຠຕ຺ຕິກຣຓໍ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ ອຕິປ຺ປສງ຺ຄນິຍມນໂຕ, ‘‘ອວິຊ຺ຊາທິກິເລສຊາລວິທ຺ຘໍສິໂນ ຘມ຺ມວຣສ຺ສາ’’ຕິ ວຈນໍ ວິເສສນວຈນໍ. ຕສ຺ມາ ທຸກ຺ຂສມຸທຍສຈ຺ຈານໍ ຕພ຺ຠາວປ຺ປສງ຺ໂຄ ນຕ຺ຖີຕິ ເຈ? ນ, ຕໍນິທ຺ເທເສນ ສມານວິຠຕ຺ຕິຏ຺ຐາເນ ອວິເສສິຕຕ຺ຕາ. ອປິ ຈ ມຄ຺ຄສຈ຺ຈນິໂຣຘສຈ຺ເຈສຸ ຜລານໍ ອປຣິຍາປນ຺ນຕ຺ຕາ ນວ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມາ ສງ຺ຄຫິຕາຕິ ວຈນວິໂຣໂຘ, ຜລານໍ ອສງ຺ຄເຫ ເວຣຎ຺ຊກຓ຺ຑວຓ຺ຓນາຍໍ ນ ເກວລໍ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ ເຈວ ນິພ຺ພານຎ຺ຈ, ອປິ ຈ ອຣິຍຜລຘມ຺ເມຫິ ສທ຺ຘິໍ ປຣິຍຕ຺ຕິຘມ຺ໂມປິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ຣາຄວິຣາຄມເນຊມໂສກໍ…ເປ… ຘມ຺ມມິມໍ ສຣຓຕ຺ຖມຸເປຫີ’’ຕິ (ວິ. ວ. ໘໘໗) ວຈນວິໂຣໂຘ ຈາຕິ ປຸພ຺ພາປຣວິຣຸທ຺ຘາ ເອສາ ຄາຖາ ສາສນວິຣຸທ຺ຘາ ຈາ’’ຕິ? ວຸຈ຺ຈເຕ – ສພ຺ພເມຕມຍຸຕ຺ຕໍ ວຸຕ຺ຕຄາຖຕ຺ຖາຊານນໂຕ. ເອຕ຺ຖ ຫິ ອາຈຣິເຍນ ປວຕ຺ຕິປວຕ຺ຕິເຫຕຸວິສຍວິຠາໂຄ ຈ ທສ຺ສິໂຕ. ກຖໍ? ຕຕ຺ຖ ອສມ຺ພຸຘນ຺ຕິ ອສມ຺ໂພໂຘ, ໂສ ອຕ຺ຖໂຕ ອວິຊ຺ຊາ, ຕາຍ ຈ ຕຓ຺ຫຸປາທານານິ ຄຫິຕານິ, ຕໂຍປິ ເຕ ຘມ຺ມາ ສມຸທຍສຈ຺ຈໍ, ຠວາຠວນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຸຄຕິທຸຄ຺ຄຕິປ຺ປເຠໂທ ຫິ ຠໂວ ອຕ຺ຖໂຕ ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘາ ໂຫນ຺ຕິ. ‘‘ເອວເມຕສ຺ສ ເກວລສ຺ສ ທຸກ຺ຂກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ສມຸທໂຍ ໂຫຕີ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑) ວຈນໂຕ ທຸກ຺ຂປ຺ປວຕ຺ຕິ ປວຕ຺ຕິ ນາມ, ທຸກ຺ຂສມຸທໂຍ ປວຕ຺ຕິເຫຕຸ ນາມ, ອວິຊ຺ຊາສງ຺ຂາຕສ຺ສ ຈ ປວຕ຺ຕິເຫຕຸສ຺ສ ອຄ຺ຄຫິຕຄ຺ຄຫເຓນ ນິໂຣຘມຄ຺ຄສຈ຺ຈທ຺ວຍໍ ວິສໂຍ ນາມ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມາ ອວິຊ຺ຊາ? ທຸກ຺ເຂ ອຎ຺ຎາຓໍ…ເປ… ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນິຍາ ປຏິປທາຍ ອຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິ (ວິຠ. ໒໒໖).

ເອຕ຺ຖ ຈ ນິໂຣຘສຈ຺ຈໍ ພຸທ຺ເຘນ ໂຄຈຣາເສວນາຍ ອາເສວິຕໍ, ມຄ຺ຄສຈ຺ຈໍ ຠາວນາເສວນາຍ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ອສມ຺ພຸຘໍ ພຸທ຺ຘນິເສວິຕໍ ຍນ຺ຕິ ອຸປໂຍຄປ຺ປຕ຺ໂຕ ໂຍ ວິສໂຍ ນິໂຣໂຘ ຈ ມຄ຺ໂຄ ຈ, ຕສ຺ສ ຍຖາວຸຕ຺ຕາວິຊ຺ຊາທິກິເລສຊາລຕ຺ຕຍວິທ຺ຘໍສິໂນ ນໂມ ຘມ຺ມວຣສ຺ສາຕິ ອຍໍ ຄາຖາຍ ອຕ຺ໂຖ. ປຣິຍຕ຺ຕິຘມ຺ໂມປິ ກິເລສວິທ຺ຘໍສນສ຺ສ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕນເຍນ ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາ ກິເລສວິທ຺ຘໍສນສີລຕາຍ ‘‘ອວິຊ຺ຊາທິກິເລສຊາລວິທ຺ຘໍສີ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ສມ຺ຠວຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ສຕິ ຣາຄວິຣາຄາຕິ ຄາຖຕ຺ໂຖ, ໂສ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ…ເປ… ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ປກາເສຕີຕິ ສຸຕ຺ຕຕ຺ໂຖ ຈ ອເສສໂຕ ຄຫິໂຕ ໂຫຕິ. ອຖ ວາ ອິມາຍ ຄາຖາຍ ເກວລໍ ປຣິຍຕ຺ຕິຘມ຺ໂມວ ຄຫິໂຕ ໂຫຕິ, ຍໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ໂສ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ ອາທິກລ຺ຍາຓໍ…ເປ… ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ປກາເສຕີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໑໙໐; ປາຣາ. ໑), ຕມ຺ປິ ອສມ຺ພຸຘໍ ພຸທ຺ເຘເຫວ ນິເສວິຕໍ ໂຄຈຣາເສວນາຍ ອນຎ຺ຎນິເສວິຕໍ. ຍຖາຫ ‘‘ຠຄວໍມູລກາ ໂນ, ຠນ຺ເຕ, ຘມ຺ມາ ຠຄວໍເນຕ຺ຕິກາ ຠຄວໍປຏິສຣຓາ…ເປ… ຠຄວໂຕ ສຸຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ຘາເຣສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໒.໑໔໖).

ຕຕິຍຄາຖາຍ ສີລາທໂຍ ກິຎ຺ຈາປິ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣາ ຍຖາສມ຺ຠວໍ ລພ຺ຠນ຺ຕິ, ຕຖາປິ ອນ຺ເຕ ‘‘ອຣິຍສງ຺ຆ’’ນ຺ຕິ ວຈນໂຕ ສີລາທໂຍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຘມ຺ມກ຺ຂນ຺ຘາ ໂລກຸຕ຺ຕຣາວ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ສີລສມາຘິປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິວິມຸຕ຺ຕິຎາຓປ຺ປຠຸຕີຫີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ສຣູເປກເສສໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓປ຺ປຠຸຕີຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ກິຎ຺ຈາປິ ວິມຸຕ຺ຕີຕິ ຜລຘມ຺ມາວ ສຸຕ຺ເຕ ອຘິປ຺ເປຕາ, ຕຖາປິ ‘‘ມຄ຺ຄາ ວຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ມຄ຺ຄໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຕິ. ປຫີເນ ກິເລເສ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຕິ. ຜລໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຕິ. ນິພ຺ພານໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຕີ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໔໑໐) ວຈນໂຕ ມຄ຺ຄາທິປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາຓໍ ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ວິມຸຕ຺ຕິ ວິໂມກ຺ໂຂ ຂໂຍຕິ ຫິ ອຕ຺ຖໂຕ ເອກໍ. ‘‘ຂເຍ ຎາຓໍ ອນຸປ຺ປາເທ ຎາຓນ຺ຕິ (ຘ. ສ. ທຸກມາຕິກາ ໑໔໒; ທີ. ນິ. ໓.໓໐໔) ເອຕ຺ຖ ຂໂຍ ນາມ ມຄ຺ໂຄ, ຣາຄກ຺ຂໂຍ ໂທສກ຺ຂໂຍຕິ ຜລນິພ຺ພານານໍ ອຘິວຈນ’’ນ຺ຕິ ສຸຕ຺ເຕ ອາຄຕເມວ. ປຫີນກິເລສານໍ ຂໂຍ ປາກຕິໂກ ຂໂຍ ເອວ. ປຠຸຕິ-ສທ຺ເທນ ຕິສ຺ໂສ ວິຊ຺ຊາ ຉ ອຠິຎ຺ຎາ ຈຕສ຺ໂສ ປຏິສມ຺ຠິທາຕິ ເອວມາທໂຍ ຄຸຓາ ສງ຺ຄຫິຕາ. ສມນ຺ນາຄມຏ຺ເຐນ ອປຣິຫີນຏ຺ເຐນ ຈ ຍຸຕ຺ໂຕ. ເຂຕ຺ຕໍ ຊນານໍ ກຸສລຕ຺ຖິການນ຺ຕິ ‘‘ອນຸຕ຺ຕຣໍ ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ໂລກສ຺ສາ’’ຕິ ສຸຕ຺ຕໂຕ ກຸສລສ຺ສ ວິຣຸຫນຏ຺ຐານຕ຺ຕາ, ສຸຕ຺ຕນ຺ຕນເຍນ ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາ ຈ ກາມໍ ກຸສລສ຺ສ ເຂຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ ສງ຺ໂຆ, ນ ກຸສລຕ຺ຖິການໍ ຊນານໍ. ຕສ຺ມາ ນ ຍຸຊ຺ຊຕີຕິ ເຈ? ນ, ສຸຕ຺ຕຕ຺ຖສມ຺ຠວໂຕ. ສຸຕ຺ເຕ ‘‘ອນຸຕ຺ຕຣໍ ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ໂລກສ຺ສາ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໔.໓໔໑) ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກສ຺ສ ໂລກສ຺ສ? ປຸຎ຺ຎຕ຺ຖິກສ຺ສ ເຂຕ຺ຕໍ ສງ຺ໂຆ, ປຸຎ຺ຎຸປນິສ຺ສຍຕ຺ຕາ ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ ສງ຺ໂຆ, ກຸສລຕ຺ຖິການນ຺ຕິ ຈ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ໂລເກປິ ຫິ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ເຂຕ຺ຕໍ ຍຎ຺ຎທຕ຺ຕສ຺ສ ເຂຕ຺ຕໍ ສາລິຍວຸປນິສ຺ສຍຕ຺ຕາ ສາລິເຂຕ຺ຕໍ ຍວເຂຕ຺ຕນ຺ຕິ ຈ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຣິຍສງ຺ຆນ຺ຕິ ວິຄຕກິເລສຕ຺ຕາ ອຣິຍໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ອຣິຍານໍ, ອຣິຍຠາວໍ ວາ ປຕ຺ຕໍ ສີລທິຏ຺ຐິສາມຎ຺ເຎນ ສງ຺ຆຕຕ຺ຕາ ສງ຺ຆໍ. ‘‘ອຣິຍ-ສທ຺ເທນ ສມ຺ມຸຕິສງ຺ຆໍ ນິວາເຣຕີ’’ຕິ ເກຈິ ລິຂນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ສຸນ຺ທຣໍ ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓຄຸຓຄ຺ຄຫເຓນ ວິເສສິຕຕ຺ຕາ. ສິຣສາຕິ ອິມິນາ ກາມໍ ກາຍນຕິໍ ທສ຺ເສຕິ, ຕຖາປິ ອຸຕ຺ຕມສງ຺ເຆ ຄຸຓຄາຣເວນ ອຸຕ຺ຕມງ຺ຄເມວ ນິທ຺ທິສນ຺ໂຕ ‘‘ສິຣສາ ນມາມີ’’ຕ຺ຍາຫ. ສິຣສ຺ສ ປນ ອຸຕ຺ຕມຕາ ອຸຕ຺ຕມານໍ ຈກ຺ຂຸໂສຕິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ນິສ຺ສຍຕ຺ຕາ, ເຕສໍ ອຸຕ຺ຕມຕາ ຈ ທສ຺ສນານຸຕ຺ຕຣິຍສວນານຸຕ຺ຕຣິຍເຫຕຸຕາຍ ເວທິຕພ຺ພາ. ເອຕ຺ຖາຫ – ອນຸສນ຺ຘິກຸສໂລ

‘‘ອຸໂປຄ຺ຆາໂຕ ປທຎ຺ເຈວ, ປທຕ຺ໂຖ ປທວິຄ຺ຄໂຫ;

ໂຈທນາປ຺ຣຕ຺ຍວຊ຺ຊານໍ, ພ຺ຍາຂ຺ຍາ ຕນ຺ຕສ຺ສ ຉພ຺ພິຘາ’’ຕິ. –

ເອວມວຕ຺ວາ ກສ຺ມາ ຣຕນຕ຺ຕຍປຓາມໍ ປຐມໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ? ວຸຈ຺ຈເຕ – ສຕາຈາຣຕ຺ຕາ. ອາຈາໂຣ ກິເຣສ ສປ຺ປຸຣິສານໍ, ຍທິທໍ ສໍວຓ຺ຓນາຣມ຺ເຠ ຣຕນຕ຺ຕຍປູຊາວິຘານໍ. ຕສ຺ມາ ‘‘ສຕາຈາຣໂຕ ຠຏ຺ຐາ ມາ ມຍໍ ໂຫມາ’’ຕິ ກຣີຍຕິ, ຈຕຸຄມ຺ຠີຣຠາວຍຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ວິນຍປິຏກໍ ສໍວຓ຺ເຓຕຸກາມສ຺ສ ມຫາສມຸທ຺ທໍ ໂອຄາຫນ຺ຕສ຺ສ ວິຍ ປຎ຺ຎາເວຍ຺ຍຕ຺ຕິຍສມນ຺ນາຄຕສ຺ສາປິ ມຫນ຺ຕໍ ຠຍໍ ໂຫຕິ, ຠຍກ຺ຂຍາວຫຎ຺ເຈຕໍ ຣຕນຕ຺ຕຍຄຸຓານຸສ຺ສຣຓຊນິຕໍ ປຓາມປູຊາວິຘານໍ. ຍຖາຫ ‘‘ເອວໍ ພຸທ຺ຘໍ ສຣນ຺ຕານ’’ນ຺ຕິອາທິ (ສໍ. ນິ. ໑.໒໔໙). ອປິຈາຈຣິໂຍ ສຕ຺ຖຸປູຊາວິຘາເນນ ອສຕ຺ຖຣິ ສຕ຺ຖາຠິນິເວສສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ຍຖາຠູຕໍ ສຕ຺ຖຣິ ເອວ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘ ສຕ຺ຖຸສມ຺ຠາວນໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ, ອສຕ຺ຖຣິ ສຕ຺ຖຸສມ຺ຠາວນໍ ປຣິຈ຺ຈຊາເປຕິ, ‘‘ຕຖາຄຕປ຺ປເວທິຕໍ ຘມ຺ມວິນຍໍ ອຕ຺ຕໂນ ທຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໂທສໍ ປຣິຫຣຕິ. ອນ຺ຕຣາຍພຫຸລຕ຺ຕາ ຂນ຺ຘສນ຺ຕຕິຍາ ວິປ຺ປກຕາຍ ວິນຍສໍວຓ຺ຓນາຍ ອຕ຺ຕໂນ ອາຍຸວຓ຺ຓສຸຂພລານໍ ປຣິກ຺ຂຍສມ຺ຠວາສງ຺ກາຍ ‘‘ອຠິວາທນສີລິສ຺ສ…ເປ… ອາຍຸ ວຓ຺ໂຓ ສຸຂໍ ພລ’’ນ຺ຕິ (ຘ. ປ. ໑໐໙) ວຸຕ຺ຕານິສໍເສ ຍາວ ສໍວຓ຺ຓນາປຣິໂຍສານາ ປຕ຺ເຖຕິ. ອປິ ເຈຕ຺ຖ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ປຓາມປູຊາວິຘານໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘຠາວາຘິຄມຕ຺ຖໍ ພຸທ຺ຘຍານໍ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕານໍ ອຸສ຺ສາຫໍ ຊເນຕິ. ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣເຠທສ຺ສ, ໂລກຸຕ຺ຕຣສ຺ເສວ ວາ ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສ ປູຊາວິຘານໍ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘຠາວາຘິຄມຕ຺ຖໍ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘຍານໍ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕານໍ ອຸສ຺ສາຫໍ ຊເນຕິ. ສທ຺ຘມ຺ມປຏິເວຘມຕ຺ຕາຠິລາສິໂນ ຫິ ເຕ. ປຣມຕ຺ຖສງ຺ຆປູຊາວິຘານໍ ປຣມຕ຺ຖສງ຺ຆຠາວາຘິຄມຕ຺ຖໍ ສາວກຍານໍ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕານໍ ອຸສ຺ສາຫໍ ຊເນຕິ, ມງ຺ຄລາທີນິ ວາ ສາຕ຺ຖານິ ອນນ຺ຕຣາຍານິ ຈິຣຏ຺ຐິຕິການິ ພຫຸມຕານິ ຈ ຠວນ຺ຕີຕິ ເອວໍລທ຺ຘິການໍ ຈິຕ຺ຕປຣິໂຕສນຕ຺ຖໍ ‘‘ປູຊາ ຈ ປູຊເນຍ຺ຍານ’’ນ຺ຕິ ຠຄວຕາ ປສຕ຺ຖມງ຺ຄລໍ ກໂຣຕິ. ວຸຈ຺ຈເຕ ຈ –

‘‘ມງ຺ຄລໍ ຠຄວາ ພຸທ຺ໂຘ, ຘມ຺ໂມ ສງ຺ໂຆ ຈ ມງ຺ຄລໍ;

ມງ຺ຄລາທີນິ ສາຕ຺ຖານິ, ສີຆໍ ສິຊ຺ຌນ຺ຕິ ສພ຺ພໂສ.

‘‘ສຕ຺ຖຸ ປູຊາວິຘາເນນ, ເອວມາທີ ພຫູ ຄຸເຓ;

ລຠຕີຕິ ວິຊານນ຺ໂຕ, ສຕ຺ຖຸປູຊາປໂຣ ສິຍາ’’ຕິ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ສຕ຺ຖຸປຘານຕ຺ຕາ ຘມ຺ມສງ຺ຆານໍ ປູຊາວິຘານໍ ສຕ຺ຖຸປູຊາວິຘານມິຈ຺ເຈວ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ ສາສນໂຕ ໂລກໂຕ ຈ. ເຕເນຕໍ ວຸຈ຺ຈຕິ –

‘‘ສຕ຺ຖາ’’ຕິ ຘມ຺ໂມ ສຸຄເຕນ ວຸຕ຺ໂຕ;

ນິພ຺ພານກາເລ ຍມໂຕ ສ ສຕ຺ຖາ;

ສຸວຕ຺ຖິຄາຖາສຸ ‘‘ຕຖາຄໂຕ’’ຕິ;

ສງ຺ໂຆ ຈ ວຸຕ຺ໂຕ ຍມໂຕ ສ ສຕ຺ຖາ.

ກິຎ຺ຈ ຠິຍ຺ໂຍ –

ຘມ຺ມກາໂຍ ຍໂຕ ສຕ຺ຖາ, ຘມ຺ໂມ ສຕ຺ຖາ ຕໂຕ ມໂຕ;

ຘມ຺ມຏ຺ຐິໂຕ ໂສ ສງ຺ໂຆ ຈ, ສຕ຺ຖຸສງ຺ຂ຺ຍໍ ນິຄຈ຺ຉຕິ.

ສນ຺ຕິ ຫິ ໂລເກ ວຕ຺ຕາໂຣ ໂກສຄຕໍ ອສິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຐິຕໍ ປຸຣິສໍ ວິສຸໍ ອປຣາມສິຕ຺ວາ ‘‘ອສິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຐິໂຕ ເອໂສ’’ຕິ. ເຕເນວາຫ ຈາຣິຍມາຕ຺ຣຈ຺ເຈວາ –

‘‘ນມຕ຺ຖຸ ພຸທ຺ຘຣຕ຺ນາຍ, ຘມ຺ມຣຕ຺ນາຍ ເຕ ນໂມ;

ນມຕ຺ຖຸ ສງ຺ຆຣຕ຺ນາຍ, ຕິຣຕ຺ນສມວານຍີ’’ຕິ.

ອປິຈ ສພ຺ພຘມ຺ເມສຸ ອປ຺ປຏິຫຕຎາຓນິມິຕ຺ຕານຸຕ຺ຕຣວິໂມກ຺ຂປາຕຸຠາວາຠິສງ຺ຂາຕໍ ຂນ຺ຘສນ຺ຕານມຸປາທາຍ ‘‘ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ ຍທິ ປຎ຺ຎາປິຍຕິ, ຘມ຺ໂມ ປຓາມາຣໂຫຕິ ກາ ເອວ ກຖາ, ສງ຺ໂຆ ຈ ‘‘ສງ຺ເຆ ໂຄຕມິ ເທຫິ, ສງ຺ເຆ ເຕ ທິນ຺ເນ ອຫຎ຺ເຈວ ປູຊິໂຕ ຠວິສ຺ສາມິ ສງ຺ໂຆ ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຠາຊນນ຺ຕິ ທີເປຕິ. ອຖ ວາ ‘‘ພຸທ຺ຘສຸໂພຘິໂຕ ຘມ຺ໂມ ອາຈຣິຍປຣມ຺ປຣາຍ ສຸວຓ຺ຓຠາຊເນ ປກ຺ຂິຕ຺ຕເຕລມິວ ອປຣິຫາເປຕ຺ວາ ຍາວຊ຺ຊຕນາ ອາຠຕຕ຺ຕາ ເອວ ມາທິສານມ຺ປິ ໂສຕທ຺ວາຣມນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ ອາຈຣິໂຍ ອຕີວ ອາທເຣນ ປຓາມໍ ກໂຣຕິ ‘‘ສິຣສາ ນມາມີ’’ຕິ.

ເອວໍ ອເນກວິຘໍ ປຓາມປ຺ປໂຍຊນໍ ວທນ຺ຕິ, ອາຈຣິເຍນ ປນ ອຘິປ຺ເປຕປ຺ປໂຍຊນໍ ອຕ຺ຕນາ ເອວ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອິຈ຺ເຈວມຈ຺ຈນ຺ຕນມສ຺ສເນຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ຈຕຸຕ຺ຖຄາຖາຍ. ອິຈ຺ເຈວນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອິຕິ-ສທ຺ໂທ ຣຕນຕ຺ຕຍປູຊາວິຘານປຣິສມຕ຺ຕຕ຺ໂຖ. ຍທິ ເອວໍ ຍຖາວິຫິຕມຕ຺ຕເມວ ປູຊາວິຘານໍ ອຣຫຕິ ຣຕນຕ຺ຕຍໍ, ນ ຕໂຕ ອຸທ຺ຘນ຺ຕິ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ອນິຏ຺ຐປ຺ປສງ຺ຄນິວາຣຓຕ຺ຖໍ ‘‘ເອວມຈ຺ຈນ຺ຕນມສ຺ສເນຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ຕຕ຺ຖ ເອວນ຺ຕິ ອິມິນາ ຍຖາວຸຕ຺ຕວິຘິໍ ທສ຺ເສຕິ. ຍຖາວຸຕ຺ເຕນ ວິຘິນາ, ອຎ຺ເຎນ ວາ ຕາທິເສນ ອຈ຺ຈນ຺ຕເມວ ມຸຫຸຕ຺ຕມປິ ອຏ຺ຐຕ຺ວາ ອຠິກ຺ຂຓໍ ນິຣນ຺ຕຣໍ ນິຍເມນ ນມສ຺ສນາຣຫໍ ນມສ຺ສມານສ຺ສ ຫິຕມຫປ຺ຜລກຣຓໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍວິຘໍ ທຸລ຺ລຠຏ຺ເຐນ ມຫປ຺ຜລຏ຺ເຐນ ຈ ສິທ຺ຘໍ ຣຕນຠາວໍ ຣຕນຕ຺ຕຍໍ ນມສ຺ສມາໂນ ຍໍ ປຸຎ຺ຎາຠິສນ຺ທໍ ອລຕ຺ຖໍ ອລຠິໍ. ອກຸສລມລໍ ຕທງ຺ຄາທິປ຺ປຫາເນນ ປຸນາຕີຕິ ປຸຎ຺ຎໍ. ກິເລສທຣຖປ຺ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິຍາ ສີຕລຕ຺ຕາ ຈິຕ຺ຕໍ ອຠິສນ຺ເທຕີຕິ ອຠິສນ຺ໂທ. ປຸຎ຺ຎຎ຺ຈ ຕໍ ອຠິສນ຺ໂທ ຈາຕິ ປຸຎ຺ຎາຠິສນ຺ໂທ, ຕໍ ປຸຎ຺ຎາຠິສນ຺ທໍ. ຄຓ຺ຐິປເທ ປນ ‘‘ປຸຎ຺ຎມຫຕ຺ຕໍ’’ນ຺ຕິ ຠຓນ຺ຕິ, ‘‘ວິປຸລ’’ນ຺ຕິ ວຈນໂຕ ໂສ ອຕ຺ໂຖ ນ ຍຸຊ຺ຊຕີຕິ ອາຈຣິໂຍ. ອຖ ວາ ປຸຎ຺ຎານໍ ອຠິສນ຺ໂທ ປຸຎ຺ຎາຠິສນ຺ໂທ, ຕໍ ປຸຎ຺ຎາຠິສນ຺ທໍ. ສນ຺ທ ສວເນຕິ ຘາຕຸ. ຕສ຺ມາ ປຸຎ຺ຎໂສຕໍ ປຸຎ຺ຎຸສ຺ສຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ ຍຸຊ຺ຊຕິ, ຕໍ ປນ ວິປຸລໍ, ນ ປຣິຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ສິຕໍ ວິປຸລ-ສທ຺ເທນ.

ປຎ຺ຈມຄາຖາ ຍສ຺ມິໍ ວິນຍປິຏເກ ປາຬິໂຕ ຈ ອຕ຺ຖໂຕ ຈ ອນູນໍ ລຊ຺ຊີປຸຄ຺ຄເລສຸ ປວຕ຺ຕນຏ຺ເຐນ ຐິເຕ ສກລໍ ຕິວິຘມ຺ປິ ສາສນໍ ເຕສ຺ເວວ ປຸຄ຺ຄເລສຸ ປຕິຏ຺ຐິຕໍ ໂຫຕິ. ກສ຺ສ ສາສນນ຺ຕິ ເຈ? ອຏ຺ຐິຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ. ຠຄວາ ຫິ ຐິຕິເຫຕຸຠູຕາຍ ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິຍາ ອຠາເວນ ອຏ຺ຐິໂຕຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິໂກ ຫິ ປຣໂລເກ ນິຣເປກ຺ໂຂ ເກວລໍ ກາມສຸຂລ຺ລິການຸໂຍຄມນຸຍຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ຕິຏ຺ຐຕິ, ນ ປຣໂລກຫິຕານິ ປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ຕຸໍ ພ຺ຍາວໂຏ ໂຫຕິ, ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິໂກ ຕານິ ກຕ຺ຕຸໍ ອາຍູຫຕິ. ຠຄວາ ປນ ຕຖາ ອຕິຏ຺ຐນ຺ໂຕ ອນາຍູຫນ຺ໂຕ ມຊ຺ຌິມໍ ປຏິປທໍ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ສຍຎ຺ຈ ໂອຆໍ ຕຣິ, ປເຣ ຈ ຕາເຣສິ. ຍຖາຫ ‘‘ອປ຺ປຕິຏ຺ຐໍ ຂ຺ວາຫໍ, ອາວຸໂສ, ອນາຍູຫໍ ໂອຆມຕຣິ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໑). ຈຕຸພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣວເສນ ສຕ຺ເຕສຸ ສຸຏ຺ຐຸ ສມ຺ມາ ຈ ຐິຕສ຺ສາຕິ ອຕ຺ຖວເສນ ວາ ສຸສຓ຺ຐິຕສ຺ສ. ສຸສຓ຺ຐິຕຕ຺ຕາ ເຫສ ເກວລໍ ສຕ຺ຕານໍ ທຸກ຺ຂໍ ອປເນຕຸກາໂມ ຫິຕໍ ອຸປສໍຫຣິຕຸກາໂມ ສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຈ ປໂມທິໂຕ ອປກ຺ຂປຕິໂຕ ຈ ຫຸຕ຺ວາ ວິນຍໍ ເທເສຕິ, ຕສ຺ມາ ອິມສ຺ມິໍ ວິນຍສໍວຓ຺ຓນາຘິກາເຣ ສາຣຸປ຺ປາຍ ຖຸຕິຍາ ໂຖເມນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ສຸສຓ຺ຐິຕສ຺ສາ’’ຕິ. ຄຓ຺ຐິປເທ ປນ ‘‘ມນາປິເຍ ຈ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ກມ຺ມວິປາເກ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິເຕ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໓໕; ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໓໘໖) ສຸຕ຺ຕສ຺ສ, ‘‘ສຸສຓ຺ຐານາ ສຸຣູປຕາ’’ຕິ (ຂຸ. ປາ. ໘.໑໑) ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ວເສນ ສຸສຓ຺ຐິຕສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ, ໂສ ອຘິປ຺ເປຕາຘິກາຣານຸຣູໂປ ນ ໂຫຕິ. ອມິສ຺ສນ຺ຕິ ກິໍ ວິນຍໍ ອມິສ຺ສໍ, ອຸທາຫຸ ປຸພ຺ພາຈຣິຍານຸຠາວນ຺ຕິ? ໂນຠຍມ຺ປິ. ອມິສ຺ສາ ເອວ ຫິ ວິນຍຏ຺ຐກຖາ. ຕສ຺ມາ ຠາວນປຸໍສກວເສນ ອມິສ຺ສໍ ຕໍ ວຓ຺ຓຍິສ຺ສນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ປຸພ຺ພາຈຣິຍານຸຠາວນ຺ຕິ ອຏ຺ຐກຖາ ‘‘ຍສ຺ມາ ປຸເຣ ອຏ຺ຐກຖາ ອກໍສູ’’ຕິ ວຈນໂຕ ເຕສໍ ອານຸຠາໂວ ນາມ ໂຫຕິ. ກິຎ຺ຈິ ອປຸພ຺ພໍ ທິສ຺ວາ ສນ຺ຕິ ຫິ ໂລເກ ວຕ຺ຕາໂຣ ‘‘ກສ຺ເສສ ອານຸຠາໂວ’’ຕິ. ອຖ ວາ ຠຄວໂຕ ອຘິປ຺ປາຍໍ ອນຸຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍຕໍປາເຐ ອຕ຺ຖໍ ຠາວຍຕິ ວິຠາວຍຕິ, ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ວາ ອຕ຺ຖສ຺ສ ຠາວນາ ວິຠາວນາຕິ ອານຸຠາໂວ ວຸຈ຺ຈຕິ ອຏ຺ຐກຖາ.

ປຸພ຺ພາຈຣິຍານຸຠາເວ ສຕິ ກິໍ ປຸນ ຕໍ ວຓ຺ຓຍິສ຺ສນ຺ຕິ ອິມິນາ ອາຣມ຺ເຠນາຕິ ຕໂຕ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ຉຏ຺ຐສຕ຺ຕມຏ຺ຐມນວມຄາຖາໂຍ. ຕຕ຺ຖ ອຣິຍມຄ຺ຄຎາຓມ຺ພຸນາ ນິທ຺ໂຘຕມລຕ຺ຕາ ວິສຸທ຺ຘວິຊ຺ເຊຫິ, ເຕເນວ ນິທ຺ໂຘຕາສວຕ຺ຕາ ວິສຸທ຺ຘປຏິສມ຺ຠິເທຫິ, ວິສຸທ຺ຘປຏິສມ຺ຠິທຕ຺ຕາ ຈ ສທ຺ຘມ຺ມສໍວຓ຺ຓນໂກວິເທຫີຕິ ໂຍຊນາ ເວທິຕພ຺ພາ. ເກຈິ ‘‘ປຸພ຺ພາຈຣິຍາຕິ ວຸຕ຺ເຕ ໂລກາຈຣິຍາປິ, ສາສເນ ຣາຫຸລາຈຣິຍາທໂຍປິ ສງ຺ຄຍ຺ຫນ຺ຕິ, ເຕ ອປເນຕຸໍ ກາມຎ຺ຈາຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ‘‘ຕໍ ວຓ຺ຓຍິສ຺ສ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປຸພ຺ພຏ຺ຐກຖາຍ ອູນຠາໂວ ທສ຺ສິໂຕຕິ ເຈ? ນ, ຈິຕ຺ເຕຫິ ນເຍຫິ ສໍວຓ຺ຓິໂຕຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ກາມຎ຺ຈາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສທ຺ຘມ຺ມໍ ສໍວຓ຺ເຓຕຸໍ ໂກວິເທຫິ, ຕາຍ ສໍວຓ຺ຓນາຍ ວາ ໂກວິເທຫິ ສທ຺ຘມ຺ມສໍວຓ຺ຓນໂກວິເທຫິ.

ສລ຺ເລຂິເຍຕິ ກິເລສຊາຕໍ ພາຫຸລ຺ລໍ ວາ ສລ຺ລິຂຕິ ຕນຸໍ ກໂຣຕີຕິ ສລ຺ເລໂຂ, ສລ຺ເລຂສ຺ສ ຠາໂວ ສລ຺ເລຂິຍໍ, ຕສ຺ມິໍ ສລ຺ເລຂິເຍ. ໂນສຸລຠູປເມຫີຕິ ອສຸລຠູປເມຫິ. ມຫາວິຫາຣສ຺ສາຕິ ມຫາວິຫາຣວໍສສ຺ສ. ປຎ຺ຎາຍ ອຈ຺ຈຸຄ຺ຄຕຏ຺ເຐນ ຘໂຊ ອຸປມາ ເອເຕສນ຺ຕິ ຘຊູປມາ, ເຕຫິ ຘຊູປເມຫິ. ສມ຺ພຸທ຺ຘວຣໍ ອນຸອເຍຫິ ອນຸຄເຕຫິ ສມ຺ພຸທ຺ຘວຣນ຺ວເຍຫິ, ພຸທ຺ຘາຘິປ຺ປາຍານຸເຄຫີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອິຘ ວຣ-ສທ຺ໂທ ‘‘ສາມໍ ສຈ຺ຈານິ ພຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ສມ຺ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ ວຈນໂຕ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາປິ ສງ຺ຄຍ຺ຫນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ເຕ ອປເນຕຸໍ ວຸຕ຺ໂຕ.

ອຏ຺ຐກຖາຍ ອູນຠາວໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ອຕ຺ຕໂນ ກຣຓວິເສສໍ ຕສ຺ສ ປໂຍຊນຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສໍວຓ຺ຓນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ນ ກິຎ຺ຈິ ອຕ຺ຖໍ ອຠິສມ຺ຠຸຓາຕີຕິ ກິຎ຺ຈິ ປໂຍຊນໍ ຜລໍ ຫິຕໍ ນ ສາເຘຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ ‘‘ນ ຕໍ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ກິຎ຺ຈິ ອຕ຺ຖໍ ອນຸໂຠຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ປາຣາ. ໕໓໘) ວິຍ. ອຊ຺ເຌສນໍ ພຸທ຺ຘສິຣິວ຺ຫຍສ຺ສາຕິ ອິມິນາ ຍສ຺ມາ ສຫມ຺ປຕິພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ອຊ຺ຌິຏ຺ເຐນ ຘມ຺ໂມ ເທສິໂຕ ຠຄວຕາ, ສາຣິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຊ຺ເຌສນໍ ນິສ຺ສາຍ ວິນໂຍ ປຎ຺ຎຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ມາ ອຍມ຺ປິ ອາຈຣິໂຍ ຕໍ ອາຈຣິຍວຕ຺ຕໍ ປູເຊນ຺ໂຕ ອິມໍ ສໍວຓ຺ຓນໍ ພຸທ຺ຘສິຣິຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຍາຈນໍ ນິສ຺ສາຍ ອກາສີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ສມນຸສ຺ສຣນ຺ໂຕຕິ ຕສ຺ສາຠາວໍ ທີເປຕິ ອາທຣຎ຺ຈ.

ຕໂຕ ປຣໍ ທ຺ເວ ຄາຖາໂຍ ກຕ຺ຕພ຺ພວິຘິທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕາ. ເຕນ ຕາສຸ ອຏ຺ຐກຖາສຸ ວຸຕ຺ຕວິນິຈ຺ຉຍປຈ຺ຈຍວິມຕິໍ ວິໂນເທຕິ, ເອກຏ຺ຐກຖາຍ ກຸສລສ຺ສ ວາ ‘‘ອຍໍ ນໂຍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ປຏິກ຺ເຂປໍ ນິວາເຣຕິ, ອຍຸຕ຺ຕຕ຺ຖປຣິຈ຺ຈາເຄນ ຕຕ຺ຖ ອຠິນິວິຏ຺ຐານໍ ອຠິນິເວສໍ ປຣິຈ຺ຈຊາເປຕິ, ເຖຣວາທທສ຺ສເນນ ວິນຍວິນິຈ຺ຉຍໍ ປຕິ ວິນຍຘຣານໍ ກາຣໂຓປປຕ຺ຕິໂຕ ອຸຫາໂປຫກ຺ກມໍ ທສ຺ເສຕິ, ອຍຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣວາທປຏິກ຺ເຂເປນ ປຸຄ຺ຄລປ຺ປມາຓຕໍ ປຏິກ຺ຂິປຕີຕິ ອິເມ ຈານິສໍສາ ກຕ຺ຕພ຺ພວິຘິທສ຺ສເນນ ທສ຺ສິຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ສໍວຓ຺ຓນໍ ຕຎ຺ຈ ສມາຣຠນ຺ໂຕ ຕສ຺ສາ ສໍວຓ຺ຓນາຍ ມຫາອຏ຺ຐກຖໍ ສຣີຣໍ ກຕ຺ວາ ສມາຣຠິສ຺ສໍ, ມຫາປຈ຺ຈຣິຍມ຺ປິ ໂຍ ວຸຕ຺ໂຕ ວິນິຈ຺ຉໂຍ, ຕເຖວ ກຸຣຸນ຺ທີນາມາທີສຸ ໂລເກ ວິສ຺ສຸຕາສຸ ອຏ຺ຐກຖາສຸ ຈ ໂຍ ວຸຕ຺ໂຕ ວິນິຈ຺ຉໂຍ, ຕໂຕປິ ວິນິຈ຺ຉຍໂຕ ມຫາອຏ຺ຐກຖານເຍນ, ວິນຍຍຸຕ຺ຕິຍາ ວາ ຍຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ຕສ຺ສ ສຣີຣສ຺ສ ອລງ຺ກາຣໍ ວິຍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ສມາຣຠິສ຺ສໍ. ກິໍ ສໍວຓ຺ຓນເມວ, ນ ອຎ຺ຎນ຺ຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ປຸນ ສໍວຓ຺ຓນາຄ຺ຄຫຓໍ. ອຖ ວາ ອນ຺ໂຕຄຘຕ຺ເຖຣວາທໍ ສໍວຓ຺ຓນໍ ກຕ຺ວາ ສມາຣຠິສ຺ສນ຺ຕິ ໂຍຊນາ ເວທິຕພ຺ພາ. ເຖຣວາທາ ຫິ ພຫິອຏ຺ຐກຖາຍ ວິຈຣນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຖ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ຈູຬປຈ຺ຈຣິອນ຺ຘກອຣິຍຏ຺ຐກຖາປນ຺ນວາຣາທໂຍປິ ສງ຺ຄຫິຕາ. ຕຕ຺ຖ ປຈ຺ຈຣີ ນາມ ສີຫຬຠາສາຍ ອຸຬຸມ຺ປໍ ກິຣ, ຕສ຺ມິໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ກຕຕ຺ຕາ ຕເມວ ນາມໍ ຊາຕໍ. ກຸຣຸນ຺ທີວລ຺ລິວິຫາໂຣ ນາມ ອຕ຺ຖິ, ຕຕ຺ຖ ກຕຕ຺ຕາ ກຸຣຸນ຺ທີ ນາມ ຊາຕາ.

ສມ຺ມ ສມາຣຠິສ຺ສນ຺ຕິ ກຕ຺ຕພ຺ພວິຘານໍ ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ອຫໍ ຐິໂຕ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ເມ ນິສາເມນ຺ຕູຕິ ຄາຖາຍ ຕໍ ສໍວຓ຺ຓນໍ ເມ ມມ, ມຍາ ວາ ວຸຈ຺ຈມານນ຺ຕິ ປາຐເສໂສ. ນິສາເມນ຺ຕຸ ປສ຺ສນ຺ຕຸ ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸນາ ສຸຓນ຺ຕຸ ວາ ສທ຺ຘາວີຣິຍປີຕິປາໂມຊ຺ຊາຠິສງ຺ຂາເຣນ ສງ຺ຂຣິຕ຺ວາ ປູຊຍນ຺ຕາ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ຘມ຺ມໍ. ກສ຺ສ ຘມ຺ມໍ? ຘມ຺ມປ຺ປທີປສ຺ສ ຕຖາຄຕສ຺ສ. ກິໍ ທສ຺ເສຕິ? ປທີປຏ຺ຐານິໂຍ ຫິ ຘມ຺ໂມ ຫິຕາຫິຕປ຺ປກາສນໂຕ, ປທີປຘຣຏ຺ຐານິໂຍ ຘມ຺ມຘໂຣ ຕຖາຄໂຕ, ຕສ຺ມາ ປຣິນິພ຺ພຸເຕປິ ຕສ຺ມິໍ ຕຖາຄເຕ ຕຕ຺ຖ ໂສກໍ ອກຕ຺ວາ ສກ຺ກຈ຺ຈ ຘມ຺ມໍ ປຏິມານຍນ຺ຕາ ນິສາເມນ຺ຕູຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອຖ ວາ ‘‘ຘມ຺ມກາຍາ ຕຖາຄຕາ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໑໑໘) ວຈນໂຕ ຘມ຺ໂມ ຈ ໂສ ປທີໂປ ຈາຕິ ຘມ຺ມປ຺ປທີໂປ, ຠຄວາ.

ໂຍ ຘມ຺ມວິນໂຍ ຍຖາ ພຸທ຺ເຘນ ວຸຕ຺ໂຕ, ໂສ ຕເຖວ ພຸທ຺ຘປຸຕ຺ເຕຫິ ສາວເກຫິ ຎາໂຕ ອວພຸທ຺ໂຘ, ເຍຫິ ເຕສໍ ພຸທ຺ຘປຸຕ຺ຕານໍ ມຕິໍ ອຘິປ຺ປາຍໍ ອຈ຺ຈຊນ຺ຕາ ນິຣວເສສໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕາ. ປຸເຣຕິ ປຸຣາ, ໂປຣາຓຕ຺ເຖຣາ ວາ. ອຏ຺ຐກຖາຕິ ອຏ຺ຐກຖາໂຍ, ອຸປໂຍຄພຫຸວຈນໍ.

ຍໍ ອຕ຺ຖຊາຕໍ ອຏ຺ຐກຖາສຸ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ປມາທເລຂການໍ ປມາທເລຂມຕ຺ຕໍ ວຊ຺ຊຍິຕ຺ວາ. ກິໍ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ປມາຓໍ? ນ, ກິນ຺ຕຸ ສິກ຺ຂາສຸ ສຄາຣວານໍ ອິຘ ວິນຍມ຺ຫິ ປຓ຺ຑິຕານໍ, ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ສຈ຺ເຈປິ ອລິເກປິ ທຸກ຺ກຏເມວ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ປມາທເລຂນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ປມາທເລຂໍ ວຊ຺ຊຍິຕ຺ວາ ປມາຓໍ ເຫສ຺ສຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ຕໂຕ ຈາຕິ ອຏ຺ຐກຖາສຸ ວຸຕ຺ຕອຕ຺ຖຊາຕໂຕ ຕນ຺ຕິກ຺ກມໍ ປາຬິກ຺ກມໍ. ສຸຕ຺ຕນ຺ຕາ ສຸຕ຺ຕາວຍວາ. ອນ຺ໂຕຕິ ຫິທໍ ອພ຺ຠນ຺ຕຣາວຍວສມ຺ຠາວນາທີສຸ ທິສ຺ສຕິ. ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕສຸ ຠວາ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິກາ, ເຕສໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິການໍ, ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຄນ຺ເຖສຸ ອາຄຕວຈນານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ອມີຍຕີຕິ ອນ຺ໂຕ, ສາຘີຍຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເກນ ສາຘີຍຕິ? ສຸຕ຺ເຕນ, ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ສຸຕ຺ຕນ຺ໂຕ, ໂກ ໂສ? ໂສ ໂສ ອຕ຺ຖວິກປ຺ໂປ, ຕສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕ ນິຍຸຕ຺ຕານິ ວຈນານິ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິການິ. ເຕສໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິການໍ ວຈນານມຕ຺ຖໍ. ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ອາຄມສຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຠິຘມ຺ມວິນຍສຸຕ຺ຕສ຺ສ ຈານຸຣູປໍ ປຣິທີປຍນ຺ຕີ, ອຍໍ ຕາເວຕ຺ຖ ສມາສໂຕ ອຕ຺ຖວິຠາວນາ – ‘‘ອິຕິປິ ໂສ ຠຄວາ’’ຕິອາທີນໍ (ສໍ. ນິ. ໒.໔໑; ໕.໔໗໙; ອ. ນິ. ໖.໑໐; ປາຣາ. ໑) ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິການໍ ວຈນານມຕ຺ຖໍ ອາຄມສຸຕ຺ຕນ຺ຕານຸຣູປໍ. ‘‘ວິວາທາຘິກຣຓໍ ສິຍາ ກຸສລໍ ສິຍາ ອກຸສລໍ ສິຍາ ອພ຺ຍາກຕ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ໒໒໐) ເອວມາທີນໍ ອຠິຘມ຺ມສຸຕ຺ຕນ຺ຕິການໍ ວຈນານມຕ຺ຖໍ ອຠິຘມ຺ມສຸຕ຺ຕນ຺ຕານຸຣູປນ຺ຕິ ເອວມາທິ. ເຫສ຺ສຕີຕິ ຠວິສ຺ສຕິ, ກຣີຍິສ຺ສຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ວຓ຺ຓນາປີຕິ ເອຕ຺ຖ ອປິ-ສທ຺ໂທ ສມ຺ປິຓ຺ຑນຕ຺ໂຖ, ໂສ ຕສ຺ມາຕິ ປເທນ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ກຖໍ? ປຓ຺ຑິຕານໍ ປມາຓຕ຺ຕາປິ ວິຕ຺ຖາຣມຄ຺ຄສ຺ສ ສມາສິຕຕ຺ຕາປິ ວິນິຈ຺ຉຍສ຺ສ ອເສສິຕຕ຺ຕາປິ ຕນ຺ຕິກ຺ກມສ຺ສ ອໂວກ຺ກມິຕຕ຺ຕາປິ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິກວຈນານໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຏ຺ຐກຖານຸຣູປໍ ທີປນໂຕປິ ຕສ຺ມາປິ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ອນຸສິກ຺ຂິຕພ຺ພາຕິ. ເອຕ຺ຖ ‘‘ຕນ຺ຕິກ຺ກມໍ ອໂວກ຺ກມິຕ຺ວາ’’ຕິ ວຈເນນ ສິທ຺ເຘປິ ‘‘ອຏ຺ຐກຖາຈຣິຍາ ເວຣຎ຺ຊກຓ຺ຑາທີສຸ ‘ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິການໍ ຠາໂຣ’ຕິ ຄຕາ, ມຍໍ ປນ ວຕ຺ວາວ ຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິການ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ກິຣ.

ຄນ຺ຖາຣມ຺ຠກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ພາຫິຣນິທານກຖາວຓ຺ຓນາ

ຕທງ຺ຄວິນຍາທິເຠເທນ ວິນຍສ຺ສພຫຸຕ຺ຕາ ວິນໂຍ ຕາວ ວວຕ຺ຖເປຕພ຺ໂພ. ‘‘ພຸທ຺ເຘນ ຘມ຺ໂມ ວິນໂຍ ຈ ວຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອິທານິ ‘‘ວຸຕ຺ຕໍ ເຍນາ’’ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ເຈ? ຕສ຺ສ ເອວມາທິວຈນໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຘາຣິຕໍ ເຍນ ຈາຠຕໍ. ຍຕ຺ຖປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕຎ຺ເຈຕນ຺ຕິ ວຈນໍ ສກລມ຺ປິ ວິນຍປິຏກໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຕ຺ຕປຈ຺ຈກ຺ຂວຈນໍ ນ ໂຫຕີຕິ ອາຫຈ຺ຈ ຠາສິຕໍ ນ ໂຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ນ ຫິ ຠຄວໂຕ ອຕີຕາທີສຸ ອປ຺ປຈ຺ຈກ຺ຂໍ ກິຎ຺ຈິ ອຕ຺ຖິ. ຍທິ ອຕ຺ຕປຈ຺ຈກ຺ຂວຈນໍ ນ ໂຫຕິ, ປທໂສຘມ຺ມາປຕ຺ຕິໍ ນ ຊເນຍ຺ຍາຕິ ເຈ? ນ, ສາວກຠາສິຕສ຺ສປິ ປທໂສຘມ຺ມາປຕ຺ຕິຊນນໂຕ. ນິຍມາຠາວາ ອຕິປ຺ປສງ຺ໂຄຕິ ເຈ? ນ, ປທໂສຘມ຺ມສິກ຺ຂາປທຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ສງ຺ຄີຕິຕ຺ຕຍໍ ອາຣຸຬ຺ໂຫ’’ຕິ ວິເສສິຕຕ຺ຕາ. ຕຖາ ອຏ຺ຐກຖາຍມ຺ປິ ສງ຺ຄີຕິໍ ອາຣຸຬ຺ຫຕ຺ຕາ ‘‘ຂນ຺ຘານຎ຺ຈ ປຏິປາຏິ…ເປ… ສໍສາໂຣຕິ ປວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ (ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ນິທານກຖາ; ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໒໒໖ ສງ຺ຂາຣປທນິທ຺ເທສ) ເອວມາທິວຈນໍ, ຍຎ຺ຈ ສງ຺ຄີຕິອາຣຸຬ຺ຫກ຺ກມານຸຄຕໍ, ຕໍ ປທໂສຘມ຺ມາປຕ຺ຕິໍ ຊເນຕີຕິ ອາຍສ຺ມາ ອຸປຕິສ຺ໂສ.

ປຐມມຫາສງ຺ຄີຕິກຖາວຓ຺ຓນາ

ປຐມມຫາສງ຺ຄີຕິ ນາມ ຈາຕິ ເອຕ຺ຖ ຈ-ສທ຺ໂທ ອຕິເຣກຕ຺ໂຖ, ເຕນ ອຎ຺ຎາປິ ອຕ຺ຖີຕິ ທີເປຕິ. ຕມ຺ປິ ສາລວນໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ມິຕ຺ຕສຸຫຊ຺ເຊ ອປໂລເກຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕນໂຕ ອຸປວຕ຺ຕນນ຺ຕິ ປາກຏໍ ຊາຕໍ ກິຣ. ຍມກສາລານນ຺ຕິ ເອກາ ກິຣ ສາລປນ຺ຕິ ສີສຠາເຄ, ເອກາ ປາທຠາເຄ. ຕຕ຺ຣາປິ ເອໂກ ຕຣຸຓສາໂລ ສີສຠາຄສ຺ສ ອາສນ຺ເນ ໂຫຕິ, ເອໂກ ປາທຠາຄສ຺ສ, ມູລຂນ຺ຘວິຏປປຕ຺ເຕຫິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສໍສິພ຺ພິຕ຺ວາ ຐິຕສາລານນ຺ຕິປິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອນຸປາທິເສສາຍ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາຕິ ອິຕ຺ຖມ຺ຠູຕລກ຺ຂເຓ ກຣຓວຈນໍ ‘‘ກຕກິຈ຺ໂຈ ປີຕິຊ ຫາສ ເຈໂຕ ອເວຣມຸເຂນາຠຕກຸຓ຺ຑເລນາ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ. ປຣິນິພ຺ພາເນ ປຣິນິພ຺ພານເຫຕຸ, ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ວາ ມາ ໂສຈິຕ຺ຖ ຈິຕ຺ເຕນ, ມາ ປຣິເທວິຕ຺ຖ ວາຈາຍ ‘‘ປຣິເທວນໍ ວິລາປ’’ນ຺ຕິ ວຈນໂຕ. ມຫາສມເຓນາຕິ ນິສ຺ສກ຺ກຕ຺ເຖ ກຣຓວຈນໍ. ສູຣິຍໍ’ສູຠິ ປຏຸກຣາ’ຠາ’ຣິຓສ຺ສ ຕາຓາ ອິຕ຺ຍຕ຺ເຣວ. ຍຎ຺ຈ ຠຄວໂຕ ອນຸຄ຺ຄຫໍ, ຕສ຺ສ ອນຸຄ຺ຄຫສ຺ສາຕິ ອາຈຣິຍາ. ເອກຈ຺ເຈ ປນ ‘‘ຍໍ ຍສ຺ມາ ອຫໍ ອນຸຄ຺ຄຫິໂຕ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ນິພ຺ພສນານີຕິ ນິຏ຺ຐິຕວສນກິຈ຺ຈານິ, ມຍາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ອປນີຕານິ. ຍທິ ສຸຍຸຕ຺ຕານິ ຘາເຣສ຺ສສີຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ, ກວຈສທິສານິ ສາຓານິ. ອິສ຺ສຣິຍສທິສາ ນວ ອນຸປຸພ຺ພວິຫາຣາທໂຍ. ອຏ຺ຐ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິ ຈ ປຏິລາຠກ຺ກເມນ ‘‘ອນຸປຸພ຺ພວິຫາຣາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ.

ອນາຄເຕ ສນ຺ນິກຏ຺ເຐ, ຕຖາຕີເຕ ຈິຣນ຺ຕເນ;

ກາລທ຺ວເຍປິ ກວີຫິ, ປຸຣາສທ຺ໂທ ປຍຸຊ຺ຊເຕ.

ສຕ຺ຖຸສາສນເມວ ປຣິຍຕ຺ຕິ ສຕ຺ຖຸສາສນປຣິຍຕ຺ຕິ, ສາ ສຸຕ຺ຕເຄຍ຺ຍາທິວເສນ ນວງ຺ຄາ. ຕິປິຏກເມວ ສພ຺ພປຣິຍຕ຺ຕິປ຺ປເຠທໍ ຘາເຣນ຺ຕີຕິ ຕິປິຏກສພ຺ພປຣິຍຕ຺ຕິປ຺ປເຠທຘຣາ. ‘‘ວິນາ ນ ສກ຺ກາ’’ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ‘‘ຕິປິຏກສພ຺ພປຣິຍຕ຺ຕິປ຺ປເຠທຘເຣ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ອຕ຺ຖິ ວິເສໂສ ເຕຫິ ສມ຺ມຸຂາປິ ອສມ຺ມຸຂາປິ ສຸຕໍ, ເຖເຣນ ປນ ອສມ຺ມຸຂາປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ. ນ ວາຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ວາຕິ ວິຠາສາ, ອຎ຺ຎາສິປິ ນ ອຎ຺ຎາສິປີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຣ ອຸຈ຺ຈິນເນ. ພຫຸສທ຺ໂທ ວິປຸລ຺ລຕ຺ໂຖ ‘‘ອນນ຺ຕປາຣໍ ພຫຸ ເວທິຕພ຺ພມິຕ຺ຍ’’ຕ຺ເຣວ. ປຸພ຺ເພ ‘‘ຕິປິຏກສພ຺ພປອຍຕ຺ຕິປ຺ປເຠທຘເຣ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ພຫຸ ຈາເນນ…ເປ… ປຣິຍຕ຺ໂຕ’’ຕິ ນ ຍຸຊ຺ຊຕີຕິ ເຈ? ນ, ຕິປິຏກສ຺ສ ອນນ຺ຕຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ອມ຺ເຫ ອຸປາທາຍ ເຕນ ພຫຸ ປຣິຍຕ຺ໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອິຕຣຖາ ອານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣ ເຕຫິ ອປ຺ປສ຺ສຸໂຕຕິ ອາປຊ຺ຊຕິ, ‘‘ອສມ຺ມຸຂາ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ນາມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວຈນວິໂຣໂຘ ຈ. ອຑ຺ຒມາໂສ ອຕິກ຺ກນ຺ໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ເອໂກ ທິວໂສ ນຏ຺ໂຐ, ໂສ ປາຏິປທທິວໂສ, ໂກລາຫລທິວໂສ ນາມ ໂສ, ຕສ຺ມາ ອິຘ ນ ຄຫິໂຕ. ສໍເວຄວຕ຺ຖຸໍ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ກີຬນໂຕ ສາຘຸກີຬນໍ ນາມ. ສ຺ເວປີຕິ ອປິ-ສທ຺ໂທ ອເປກ຺ຂາມນ຺ຕານຸຎ຺ຎາຍ. ສຸຠສຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຈິຣປຣິນິພ຺ພຸເຕ ຠຄວຕີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໔໔໔) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຈຕຸຣາສີຕິຘມ຺ມກ຺ຂນ຺ຘສຫສ຺ເສສຸ ອນ຺ໂຕຄຘໍ ນ ໂຫຕີຕິ ເຈ? ນ, ຠຄວໂຕ ກາເລ ລທ຺ຘນຍຕ຺ຕາ ກຖາວຕ຺ຖຸ ວິຍ. ຉຑ຺ຑິຕາ ປຕິຕາ ອຸກ຺ລາປາ ຉຑ຺ຑິຕປຕິຕອຸກ຺ລາປາ. ອາຓາ ເອວ ອປ຺ປຏິຫຕຏ຺ເຐນ ຈກ຺ກນ຺ຕິ ອາຓາຈກ຺ກໍ. ເອກໂຕ ເອຕ຺ຖ ນິປຕນ຺ຕີຕິ ເອກນິປາຕນໍ. ອາກາເສນ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ນິສີທີຕິ ເອເກຕິ ເອຕໍ ທຸຕິຍວາເຣ ຄມນໍ ສນ຺ຘາຍາຕິ ອາຍສ຺ມາ ອຸປຕິສ຺ໂສ. ປຐມໍ ວາ ອາກາເສນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຣິສໍ ປຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸປນ຺ຕິໍ ອປີເຬນ຺ໂຕ ປຖວິຍໍ ນິມຸຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອາສເນ ເອວ ອຕ຺ຕານໍ ທສ຺ເສສິ. ອຸຠຍຖາ ຈ ອາປາຖໍ ຄໂຕ, ເຕນ ອຸຠຍມ຺ປິ ຍຸຊ຺ຊຕິ, ອຎ຺ຎຖາ ທ຺ວີສຸ ເອກໍ ອຠູຕໍ ອາປຊ຺ຊຕິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາກສ຺ສໂປ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອຸປາລິໍ ປຸຈ຺ຉິ…ເປ… ອາຍສ຺ມາ ອຸປາລິຕ຺ເຖໂຣ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສີຕິ ອິທໍ ປຸພ຺ເພ ‘‘ປຐມໍ ອາວຸໂສ ອຸປາລີ’’ຕິອາທິນາ (ຈູຬວ. ໔໓໙) ວຸຕ຺ຕປຸຈ຺ຉາວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ສງ຺ຂິປິຕ຺ວາ ສງ຺ຄີຕິກາຣເກຫິ ທສ຺ສິຕວຈນນ຺ຕິ ຄຓ຺ຐິປເທ ລິຂິຕໍ. ຕຖາ ໂຫຕຸ, ກິມຕ຺ຖໍ ປເນຕ຺ຖ ‘‘ນິທານມ຺ປິ ປຸຈ຺ຉິ, ປຸຄ຺ຄລມ຺ປິ ປຸຈ຺ຉິ, ວຕ຺ຖຸມ຺ປິ ປຸຈ຺ຉີ’’ຕິ ເອວໍ ປຸພ຺ເພ ທສ຺ສິຕານຸກ຺ກເມນ ອວຕ຺ວາ ‘‘ວຕ຺ຖຸມ຺ປິ ປຸຈ຺ຉິ, ນິທານມ຺ປິ ປຸຈ຺ຉິ, ປຸຄ຺ຄລມ຺ປິ ປຸຈ຺ຉີ’’ຕິ ເອວໍ ອນຸກ຺ກໂມ ກໂຕຕິ? ‘‘ວຕ຺ຖຸມູລກຕ຺ຕາ ສິກ຺ຂາປທປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ອຸປ຺ປຏິປາຏິຍາ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ ເອເກ. ເອຕ຺ຖ ປນ ວິຈາຣຓາ ເວຣຎ຺ຊກຓ຺ເຑ ສມ຺ປຕ຺ເຕ ກຣີຍຕິ. ຣາຊາຄາຣເກຕິ ເອວໍນາມເກ ອຸຍ຺ຍາເນ. ອຠິຣມນາຣຫໍ ກິຣ ຣາຊາຄາຣມ຺ປິ. ຕຕ຺ຖ, ຍສ຺ສ ວເສເນຕໍ ເອວໍ ນາມໍ ລຠຕິ. ອຖ ໂຂ ‘‘ອາຍສ຺ມາ ມຫາກສ຺ສໂປ’’ຕິອາທິນາ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕເມວ ສງ຺ຂິປິຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕິ ສງ຺ຄີຕິກາຣໂກ ວສີຄໂຓ. ຍທິ ເອວໍ ຍຖາ ນິທານມ຺ປິ ປຸຈ຺ຉິ, ປຸຄ຺ຄລມ຺ປິ ປຸຈ຺ຉີຕິ ເອຕ຺ຖ ປຸຈ຺ຉາກ຺ກໂມ ທສ຺ສິໂຕ, ຕຖາ ອານນ຺ທຕ຺ເຖຣສ຺ສ ວິສ຺ສຊ຺ຊນກ຺ກໂມປິ ກິມຕ຺ຖໍ ນ ທສ຺ສິໂຕຕິ ເຈ? ອິມິນານຸກ຺ກເມນ ສງ຺ຄຫໍ ປຎ຺ຈປິ ນິກາຍາ ອນາຣຸຬ຺ຫາຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ກຖໍ ປນ ອາຣຸຬ຺ຫາຕິ? ອາຍສ຺ມາ ມຫາກສ຺ສໂປ ປຎ຺ຈປິ ນິກາເຍ ອນຸກ຺ກເມເນວ ປຸຈ຺ຉິ, ອານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣ ປນ ອນຸກ຺ກເມເນວ ປຸຈ຺ຉິຕມ຺ປິ ອປຸຈ຺ຉິຕມ຺ປິ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ສຠາວໍ ອນ຺ຕຣາ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ວຕ຺ຖຸໍ ອຸທ຺ເທສນິທ຺ເທສກ຺ກມໍ ມາຕິກາວິຠງ຺ຄກ຺ກມນ຺ຕິ ເອວມາທິສພ຺ພໍ ອນຸຣູປວຈນໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ, ເຕເນວາຫ ‘‘ເອເຕເນວ ອຸປາເຍນ ປຎ຺ຈປິ ນິກາເຍ ປຸຈ຺ຉີ’’ຕິ. ອຖ ວາ ‘‘ອມ຺ພລຏ຺ຐິກາຍໍ ຣາຊາຄາຣເກ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ‘‘ຣາຊາຄາຣເກ ອມ຺ພລຏ຺ຐິກາຍ’’ນ຺ຕິ ອຸປ຺ປຏິປາຏິວຈເນນປິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທີເປຕິ. ‘‘ອມ຺ພລຏ຺ຐິກາຍໍ ວິຫຣຕິ ຣາຊາຄາຣເກ’’ຕິ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຄຫກາຣນ຺ຕິ ອິມສ຺ສ ອຕ຺ຕຠາວເຄຫສ຺ສ ກາຣກໍ ຕຓ຺ຫາວຑ຺ຒກິໍ ຄເວສນ຺ໂຕ ເຍນ ຎາເຓນ ສກ຺ກາ ໂສ ທຏ຺ຐຸໍ, ຕສ຺ສຕ຺ຖາຍ ທີປງ຺ກຣປາທມູເລ ກຕາຠິນີຫາໂຣ ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ອເນກຊາຕິສໍສາຣໍ ຕໍ ຎາຓໍ ອວິນ຺ທນ຺ໂຕ ວິຈຣິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທຸກ຺ຂາ ຊາຕິ ປຸນປ຺ປຸນນ຺ຕິ ອິທໍ ຄຫກາຣກຄເວສນສ຺ສ ກາຣຓວຈນໍ. ສພ຺ພາ ເຕ ຜາສຸກາຕິ ຕວ ສພ຺ພາ ອນວເສສກິເລສຜາສຸກາ ມຍາ ຠຄ຺ຄາ. ຄຫກູຏໍ ນາມ ອວິຊ຺ຊາ. ໂສມນສ຺ສສຫຄຕໍ ຎາຓໍ ໂສມນສ຺ສມຍໍ. ນ ຫິ ໂສມນສ຺ສມຍໍ ຎາຓໍ ຂນ຺ຘສຠາວເຠທໂຕ. ທຬ຺ຫີກມ຺ມສິຖິລກຣຓປ຺ປໂຍຊນາຕິ ເຍຠຸຍ຺ຍຕາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ປນ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ປກາສຍິສ຺ສາມ. ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສງ຺ກຣວິຣຫິເຕ ຘມ຺ເມ ຈ ວິນເຍ ຈາຕິ ເອຕ຺ຖ ປາຓາຕິປາໂຕ ອກຸສລນ຺ຕິ ເອວມາທີສຸ ມຣຓາຘິປ຺ປາຍສ຺ສ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍຸປຈ຺ເຉທກປ຺ປໂຍຄສມຸຏ຺ຐາປິກາ ເຈຕນາ ອກຸສລໍ, ນ ປາຓສງ຺ຂາຕຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ອຸປຈ຺ເຉທກສງ຺ຂາໂຕ ອຕິປາໂຕ. ຕຖາ ອທິນ຺ນສ຺ສ ປຣສນ຺ຕກສ຺ສ ອາທານສງ຺ຂາຕາ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ອພ຺ຍາກໂຕ ຘມ຺ໂມ, ຕພ຺ພິຎ຺ຎຕ຺ຕິສມຸຏ຺ຐາປິກາ ເຖຍ຺ຍເຈຕນາ ອກຸສໂລ ຘມ຺ໂມຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໒໗) ເອວມາທິນາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສງ຺ກຣວິຣຫິເຕ ຘມ຺ເມ ປຏິພໂລ ວິເນຕຸໍ. ຊາຕຣູປຣຊຕໍ ປຣສນ຺ຕກໍ ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ເຕນ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ຍຖາວຕ຺ຖຸໍ ປາຣາຊິກຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍທຸກ຺ກເຏສຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ, ຠຓ຺ຑາຄາຣິກສີເສນ ທິຍ຺ຍມານໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ອຕ຺ຕຕ຺ຖາຍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ເກວລໍ ໂລລຕາຍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ອນາມາສທຸກ຺ກຏໍ, ຣູປິຍຉຑ຺ຑກສມ຺ມຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ເອວໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສງ຺ກຣວິຣຫິເຕ ວິນເຍປິ ປຏິພໂລ ວິເນຕຸນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠາເວຕີຕິ ວຑ຺ເຒຕິ, ເອເຕນ ຜລວເສນ ຊວນວເສນ ຈ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວຸທ຺ຘິໍ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ອວິສິຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ ປາໂຐ, ສາຘາຣຓນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເທເສນ຺ຕສ຺ສ ວເສເນຕ຺ຖ, ເທສນາ ປິຏກຕ຺ຕຍໍ;

ສາສິຕພ຺ພວເສເນຕໍ, ສາສນນ຺ຕິປິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ກເຖຕພ຺ພສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ, ວເສນາປິ ກຖາຕິ ຈ;

ເທສນາ ສາສນາ ກຖາ, ເຠທມ຺ເປວໍ ປກາສເຍ.

ສາສນສ຺ສ ນປຸໍສກຕ຺ຕາ ‘‘ຍຖາ…ເປ… ຘມ຺ມສາສນານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ທຸຈ຺ຈຣິຕສໍກິເລສໍ ນາມ ອຕ຺ຖໂຕ ເຈຕນາ, ຕຖາກາຣປ຺ປວຕ຺ຕຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ ວາ. ອນິຈ຺ຈາທິລກ຺ຂຓໍ ປຏິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວິປສ຺ສນາຈິຕ຺ຕານິ ວິສຍໂຕ ໂລກິຍາ’ຠິສມໂຍ ອສມ຺ໂມຫໂຕ ໂລກຸຕ຺ຕໂຣ, ໂລກຸຕ຺ຕໂຣ ເອວ ວາ ອຠິສມໂຍ ວິສຍໂຕ ນິພ຺ພານສງ຺ຂາຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ, ອິຕຣສ຺ສ ມຄ຺ຄາທິກສ຺ສ ອສມ຺ໂມຫໂຕຕິປິ ເອເກ. ເອຕ຺ຖ ‘‘ປຏິເວໂຘ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ຎາຓໍ, ຕໍ ກຖໍ ຄມ຺ຠີຣນ຺ຕິ ເຈ? ຄມ຺ຠີຣສ຺ສ ອຸທກສ຺ສ ປມາຓຄ຺ຄຫຓກາເລ ທີເຆນ ປມາເຓນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ເອວໍ ອລພ຺ຠເນຍ຺ຍຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອິທານີຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອເກ. ຍສ຺ສ ຈຕ຺ຖາຍ ມຄ຺ຄຜລຕ຺ຖາຍ. ຕຎ຺ຈ ອຕ຺ຖໍ ນານຸໂຠນ຺ຕິ ນາຘິຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ກຎ຺ຈິ ອຕ຺ຕນາ ອຘິປ຺ເປຕໍ, ອິຕິວາທປໂມກ຺ຂຎ຺ຈ. ກສ຺ມາ? ອຕ຺ຖສ຺ສ ອນຸປປຣິກ຺ຂິຕ຺ວາ ຄຫິຕຕ຺ຕາ. ອຘິຄຕຜລຕ຺ຕາ ປຏິວິທ຺ຘາກຸປ຺ໂປ. ປຸນ ຂີຓາສວຄ຺ຄຫເຓນ ອຣຫນ຺ຕເມວ ທສ຺ເສຕິ, ນ ເສກ຺ຂໍ. ໂສ ຫິ ຍຖາ ຠຓ຺ຑາຄາຣິໂກ ຣຎ຺ໂຎ ກຏກມກຸຏາທິໍ ໂຄເປຕ຺ວາ ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິຕກ຺ຂເຓ ອຸປເນຕິ, ເອວໍ ສເຫຕຸການໍ ສຕ຺ຕານໍ ມຄ຺ຄຜລຕ຺ຖາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ. ຕາສໍເຍວ ຕຕ຺ຖ ວິນຍປິຏເກ ປເຠທໂຕ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ວາຍມິຕ຺ວາ ຕາ ເອວ ປາປຸຓາຕີຕິ ອາຈຣິຍາ. ກິມຕ຺ຖໍ ຕິສ຺ໂສວ ວິຊ຺ຊາ ຕຕ຺ຖ ວິຠຕ຺ຕາຕິ? ສີລສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ເອຕປຣມຸປນິສ຺ສຍຠາວໂຕ. ‘‘ອປເຣຫິປິ ສຕ຺ຕຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ວິນຍຘໂຣ ໂຫຕິ. ອາປຕ຺ຕິໍ ຊານາຕິ, ອນາປຕ຺ຕິໍ, ລຫຸກໍ ອາປຕ຺ຕິໍ, ຄຣຸກໍ ອາປຕ຺ຕິໍ, ອເນກວິຫິຕໍ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣຕິ…ເປ… ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ວິສຸທ຺ເຘນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສເກນ ສຕ຺ເຕ ປສ຺ສຕິ…ເປ… ອາສວານຎ຺ຈ ຂຍາ…ເປ… ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕີ’’ຕິ (ປຣິ. ໓໒໗) ສຸຕ຺ຕເມຕ຺ຖ ສາຘກໍ. ວິນຍໍ ປຣິຍາປຸຓິຕ຺ວາ ສີລສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ນິສ຺ສາຍ ອາສວກ຺ຂຍຎາເຓນ ສເຫວ ວິຍ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕິຎາຓານິ ປຏິລຠຕິ. ວິສຸໍ ເອເຕສໍ ປຣິກມ຺ມກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ຕາສໍເຍວາຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຈ ວທນ຺ຕິ ເອເກ. ອຠິຘມ຺ເມ ປນ ຕິສ຺ໂສວິຊ຺ຊາ ຉ ອຠິຎ຺ຎາ ຈຕສ຺ໂສ ຈ ປຏິສມ຺ຠິທາ ອຎ຺ເຎ ຈ ສມ຺ມປ຺ປຘານາທໂຍ ຄຸຓວິເສສາ ວິຠຕ຺ຕາ. ກິຎ຺ຈາປິ ວິຠຕ຺ຕາ, ຕຖາປິ ວິເສສໂຕ ປຎ຺ຎາຊາຕິກຕ຺ຕາ ຈຕສ຺ໂສ ປຏິສມ຺ຠິທາ ປາປຸຓາຕີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ຕາສໍ ຕຕ຺ເຖວາຕິ ອວຘາຣຓວິປລ຺ລາໂສ ກໂຕ. ອຕ຺ຕນາ ທຸຄ຺ຄຫິເຕນ ຘມ຺ເມນາຕິ ປາຐເສໂສ. ກຕ຺ຕຣິ ເຈຕໍ ກຣຓວຈນໍ, ເຫຕຸຕ຺ເຖ ຈ, ອຕ຺ຕນາ ທຸຄ຺ຄຫິຕເຫຕູຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ກສ຺ມາ ປນາຕິ ‘‘ອນຸໂລມິໂກ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖໍ ທີເປຕິ.

ປຐມມຫາສງ຺ຄີຕິກຖາວຓ຺ຓນານໂຍ.

ທຸຕິຍສງ຺ຄີຕິກຖາວຓ຺ຓນາ

ປນ຺ນຠາຣາຕິ ປຕິຕກ຺ຂນ຺ຘຠາຣາ. ‘‘ຠາຣາ ຫເວ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໓.໒໒) ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ສມ຺ມຸຂາ ຠວິສ຺ສາມ ນ ຠວິສ຺ສາມາ’’ຕິ ວຕ຺ຕາໂຣ. ເຕສຸ ທຫຣາ ກິຣ. ຊມ຺ມິນ຺ຕິ ລາມກໍ.