ນໂມ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອຣຫໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ

ວິນຍປິຏເກ

ວິມຕິວິໂນທນີ-ຏີກາ (ປຐໂມ ຠາໂຄ)

ຄນ຺ຖາຣມ຺ຠກຖາ

ກຣຸຓາປຸຓ຺ຓຫທຍໍ, ສຸຄຕໍ ຫິຕທາຍກໍ;

ນຕ຺ວາ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ວິມລໍ, ສງ຺ຆຎ຺ຈ ຄຸຓສມ຺ປທໍ.

ວຓ຺ຓນາ ນິປຸຓາເຫສຸໍ, ວິນຍຏ຺ຐກຖາຍ ຍາ;

ປຸພ຺ພເກຫິ ກຕາ ເນກາ, ນານານຍສມາກຸລາ.

ຕຕ຺ຖ ກາຈິ ສຸວິຕ຺ຖິຓ຺ຓາ, ທຸກ຺ໂຂຄາຫາ ຈ ຄນ຺ຖໂຕ;

ວິຣທ຺ຘາ ອຕ຺ຖໂຕ ຈາປິ, ສທ຺ທໂຕ ຈາປິ ກຕ຺ຖຈິ.

ກາຈິ ກຕ຺ຖຈິ ອປຸຓ຺ຓາ, ກາຈິ ສມ຺ໂມຫກາຣິນີ;

ຕສ຺ມາ ຕາຫິ ສມາທາຍ, ສາຣໍ ສງ຺ເຂປຣູປໂຕ.

ລີນຕ຺ຖຎ຺ຈ ປກາເສນ຺ໂຕ, ວິຣທ຺ຘຎ຺ຈ ວິໂສຘຍໍ;

ອຸປຏ຺ຐິຕນຍຎ຺ຈາປິ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ປກາສຍໍ.

ວິນເຍ ວິມຕິໍ ເຉຕຸໍ, ຠິກ຺ຂູນໍ ລຫຸວຸຕ຺ຕິນໍ;

ສງ຺ເຂເປນ ລິຂິສ຺ສາມິ, ຕສ຺ສາ ລີນຕ຺ຖວຓ຺ຓນໍ.

ຄນ຺ຖາຣມ຺ຠກຖາວຓ຺ຓນາ

ວິນຍສໍວຓ຺ຓນາຣມ຺ເຠ ຣຕນຕ຺ຕຍໍ ນມສ຺ສິຕຸກາໂມ ຕສ຺ສ ວິສິຏ຺ຐຄຸຓໂຍຄສນ຺ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ໂຍ ກປ຺ປໂກຏີຫິປີຕິອາທິມາຫ. ວິສິຏ຺ຐຄຸຓໂຍເຄນ ຫິ ວນ຺ທນາຣຫຠາໂວ, ວນ຺ທນາຣເຫ ຈ ກຕາ ວນ຺ທນາ ຍຖາຘິປ຺ເປຕມຕ຺ຖໍ ສາເຘຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ສໍວຓ຺ຓນາຣມ຺ເຠ ຣຕນຕ຺ຕຍປຓາມກຣຓປ຺ປໂຍຊນໍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ພຫຸຘາ ປປຎ຺ເຈນ຺ຕິ ອາຈຣິຍາ, ມຍໍ ປນ ອິຘາຘິປ຺ເປຕເມວ ປໂຍຊນໍ ທສ຺ສຍິສ຺ສາມ. ຕສ຺ມາ ສໍວຓ຺ຓນາຣມ຺ເຠ ຣຕນຕ຺ຕຍປຓາມກຣຓໍ ຍຖາປຏິຎ຺ຎາຕສໍວຓ຺ຓນາຍ ອນນ຺ຕຣາເຍນ ປຣິສມາປນຕ຺ຖນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕສ຺ສານຸຠາເວນ ຫຕນ຺ຕຣາໂຍ’’ຕິ. ຣຕນຕ຺ຕຍປຓາມກຣເຓນ ຫິ ຣາຄາທິໂທສວິຄມໂຕ ປຎ຺ຎາທິຄຸຓປາຏວໂຕ ອາຍຸອາທິວຑ຺ຒນໂຕ ປຸຎ຺ຎາຕິສຍຠາວາທິໂຕ ຈ ໂຫເຕວ ຍຖາປຏິຎ຺ຎາຕສໍວຓ຺ຓນາຍ ອນນ຺ຕຣາເຍນ ປຣິສມາປນໍ.

ຕຕ຺ຖ ປຐມໍ ຕາວ ຠຄວໂຕ ວນ຺ທນໍ ກຕ຺ຕຸກາໂມ ‘‘ໂຍ ກປ຺ປໂກຏີຫິປິ…ເປ… ຕສ຺ສາ’’ຕິ ອາຫ. ອິມິສ຺ສາ ປນ ວິນຍເທສນາຍ ກຣຸຓາປ຺ປຘານຎາຓສມຸຏ຺ຐິຕຕາຍ ກຣຸຓາປ຺ປຘານເມວ ໂຖມນໍ ອາຣທ຺ຘໍ. ເອສາ ຫິ ອາຈຣິຍສ຺ສ ປກຕິ, ຍທິທໍ ອາຣມ຺ຠານຸຣູປໂຖມນາ. ກຣຸຓາຄ຺ຄຫເຓນ ເຈຕ຺ຖ ອປຣິເມຍ຺ຍປ຺ປຠາວາ ສພ຺ເພປິ ພຸທ຺ຘຄຸຓາ ນຍໂຕ ສງ຺ຄຫິຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ ຕໍມູລກຕ຺ຕາ ເສສພຸທ຺ຘຄຸຓານໍ. ຕຕ຺ຖ ໂຍຕິ ອິມສ຺ສ ອນິຍມວຈນສ຺ສ ນາໂຖຕິ ອິມິນາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ກປ຺ປໂກຏີຫິປິ ອປ຺ປເມຍ຺ຍໍ ກາລນ຺ຕິ ກປ຺ປໂກຏິຄຓນາວເສນປິ ‘‘ເອຕ຺ຕກາ ກປ຺ປໂກຏິໂຍ’’ຕິ ປເມຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍໍ ກາລໍ. ອປິ-ສທ຺ເທນ ປເຄວ ວສ຺ສຄຓນາຍາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອປ຺ປເມຍ຺ຍໍ ກາລນ຺ຕິ ຈ ອຈ຺ຈນ຺ຕສໍໂຍເຄ ອຸປໂຍຄວຈນໍ, ເຕນ ກປ຺ປໂກຏິຄຓນາວເສນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕຸມສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍມປິ, ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍວເສນ ປນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕພ຺ພໂຕ ສລກ຺ຂໍ ຈຕຸຣສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍກປ຺ປກາລໍ ອຈ຺ຈນ຺ຕເມວ ນິຣນ຺ຕຣໍ ປຎ຺ຈມຫາປອຈ຺ຈາຄາທິອຕິທຸກ຺ກຣານິ ກໂຣນ຺ໂຕ ເຂທໍ ກາຍິກໍ ປຣິສ຺ສມໍ ປຕ຺ໂຕຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ໂລກຫິຕາຍາຕິ ສຕ຺ຕໂລກສ຺ສ ຫິຕາຍ. ນາຖຕີຕິ ນາໂຖ, ເວເນຍ຺ຍານໍ ຫິຕສຸຂໍ ອາສີສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ນາຖຕິ ເວເນຍ຺ຍຄເຕ ກິເລເສ ອຸປຕາເປຕິ, ນາຖຕິ ວາ ຍາຈຕິ ເວເນຍ຺ເຍ ອຕ຺ຕໂນ ຫິຕກຣເຓ ຍາຈິຕ຺ວາປິ ນິໂຍເຊຕີຕິ ນາໂຖ, ໂລກປຏິສຣໂຓ ໂລກສາມີ ໂລກນາຍໂກຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ມຫາກາຣຸຓິກສ຺ສາຕິ ໂຍ ກຣຸຓາຍ ກມ຺ປິຕຫທຍຕ຺ຕາ ໂລກຫິຕຕ຺ຖໍ ອຕິທຸກ຺ກຣກິຣິຍາຍ ອເນກປ຺ປກາຣໍ ຕາທິສໍ ທຸກ຺ຂໍ ອນຸຠວິຕ຺ວາ ອາຄໂຕ, ຕສ຺ສ ມຫາກາຣຸຓິກສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ກິຣຕີຕິ ກຣຸຓາ, ປຣທຸກ຺ຂໍ ວິກ຺ຂິປຕິ ອປເນຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທຸກ຺ຂິເຕສຸ ວາ ກິຣິຍຕິ ປສາຣິຍຕີຕິ ກຣຸຓາ. ອຖ ວາ ກິຓາຕີຕິ ກຣຸຓາ, ປຣທຸກ຺ເຂ ສຕິ ກາຣຸຓິກໍ ຫິໍສຕິ ວິພາເຘຕິ, ວິນາເສຕິ ວາ ປຣສ຺ສ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຣທຸກ຺ເຂ ສຕິ ສາຘູນໍ ກມ຺ປນໍ ຫທຍເຂທໍ ກໂຣຕີຕິ ວາ ກຣຸຓາ. ອຖ ວາ ກມິຕິ ສຸຂໍ, ຕໍ ຣຸນ຺ຘຕີຕິ ກຣຸຓາ. ເອສາ ຫິ ປຣທຸກ຺ຂາປນຍນກາມຕາລກ຺ຂຓາ ອຕ຺ຕສຸຂນິຣເປກ຺ຂຕາຍ ກາຣຸຓິການໍ ສຸຂໍ ຣຸນ຺ຘຕິ ວິພາເຘຕິ. ກຣຸຓາຍ ນິຍຸຕ຺ໂຕ ກາຣຸຓິໂກ, ມຫນ຺ໂຕ ກາຣຸຓິໂກ ມຫາກາຣຸຓິໂກ, ຕສ຺ສ ນໂມ ອຕ຺ຖູຕິ ປາຐເສໂສ.

ເອວໍ ກຣຸຓາມຸເຂນ ສງ຺ເຂປໂຕ ສກລສພ຺ພຎ຺ຎຸຄຸເຓຫິ ຠຄວນ຺ຕໍ ໂຖເມຕ຺ວາ ອິທານິ ສທ຺ຘມ຺ມໍ ໂຖເມຕຸໍ ອສມ຺ພຸຘນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ພຸທ຺ຘນິເສວິຕໍ ຍໍ ອສມ຺ພຸຘໍ ຊີວໂລໂກ ຠວາ ຠວໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕສ຺ສ ຘມ຺ມວຣສ຺ສ ນໂມຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕຕ຺ຖ ອສມ຺ພຸຘນ຺ຕິ ອສມ຺ພຸຊ຺ຌນ຺ໂຕ, ຍຖາສຠາວໍ ອປ຺ປຏິວິຊ຺ຌນໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເຫຕຸອຕ຺ໂຖ ເຫຕ຺ຖ ອນ຺ຕປຈ຺ຈໂຍ. ຍນ຺ຕິ ອນິຍມໂຕ ສປຣິຍຕ຺ຕິໂກ ນວໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ໂມ ກມ຺ມຠາເວນ ນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ. ພຸທ຺ຘນິເສວິຕນ຺ຕິ ຕສ຺ເສວ ວິເສສນໍ, ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ, ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘສາວກພຸທ຺ເຘຫິປິ ວາ ໂຄຈຣາເສວນຠາວນາເສວນາຫິ ຍຖາຣຫໍ ນິເສວິຕໍ, ອຊຫິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ປຣິຍຕ຺ຕິຜລນິພ຺ພານານິ ໂຄຈຣາເສວນວເສເນວ ນິເສວິຕານິ, ມຄ຺ໂຄ ປນ ຠາວນາເສວນວເສນາປິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາຓາທິວເສນ ໂຄຈຣາເສວນວເສນາປິ ນິເສວິໂຕ. ຠວາຠວນ຺ຕິ ຠວໂຕ ຠວໍ. ອຖ ວາ ຫີນປຓີຕາທິວເສນ ຂຸທ຺ທກໍ ມຫນ຺ຕຎ຺ຈ ຠວນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວຸຑ຺ຒຕ຺ໂຖປິ ຫິ ອ-ກາໂຣ ທິສ຺ສຕິ ອເສກ຺ຂາ ຘມ຺ມາຕິອາທີສຸ (ຘ. ສ. ຕິກມາຕິກາ ໑໑) ວິຍ. ອຖ ວາ ຠໂວຕິ ວຸຑ຺ຒິ, ອຠໂວຕິ ຫານິ. ຠໂວຕິ ວາ ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິ, ອຠໂວຕິ ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິ. ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາໂຣ ຠໂວ ຈ ອຠໂວ ຈ ຠວາຠໂວ, ຕໍ ຠວາຠວໍ. ຄຈ຺ຉຕີຕິ ອຸປຄຈ຺ຉຕິ. ຊີວໂລໂກຕິ ສຕ຺ຕໂລໂກ. ອວິຊ຺ຊາທິກິເລສຊາລວິທ຺ຘໍສິໂນຕິ ຘມ຺ມວິເສສນໍ. ຕຕ຺ຖ ນ ວິທຕິ ຘມ຺ມານໍ ຍຖາສຠາວໍ ນ ວິຊານາຕີຕິ ອວິຊ຺ຊາ, ອຎ຺ຎາຓໍ. ສາ ອາທິ ເຍສໍ ຕຓ຺ຫາທີນໍ, ເຕເຍວ ກິລິສ຺ສນ຺ຕິ ເອເຕຫິ ສຕ຺ຕາຕິ ກິເລສາ, ເຕເຍວ ຈ ສຕ຺ຕານໍ ວິພາຘນຏ຺ເຐນ ຊາລສທິສາຕິ ຊາລໍ, ຕໍ ວິທ຺ຘໍເສຕິ ສພ຺ພໂສ ວິນາເສຕິ ສີເລນາຕິ ອວິຊ຺ຊາທິກິເລສຊາລວິທ຺ຘໍສີ, ຕສ຺ສ.

ນນຸ ເຈຕ຺ຖ ສປຣິຍຕ຺ຕິໂກ ນວໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ໂມ ອຘິປ຺ເປໂຕ, ຕຕ຺ຖ ຈ ມຄ຺ໂຄເຍວ ກິເລເສ ວິທ຺ຘໍເສຕິ, ເນຕເຣຕິ ເຈ? ວຸຈ຺ຈເຕ – ມຄ຺ຄສ຺ສາປິ ນິພ຺ພານມາຄມ຺ມ ກິເລສວິທ຺ຘໍສນໂຕ ນິພ຺ພານມ຺ປິ ກິເລເສ ວິທ຺ຘໍເສຕິ ນາມ, ມຄ຺ຄສ຺ສ ກິເລສວິທ຺ຘໍສນກິຈ຺ຈໍ ຜເລນ ນິຏ຺ຐິຕນ຺ຕິ ຜລມ຺ປິ ‘‘ກິເລສວິທ຺ຘໍສີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ປຣິຍຕ຺ຕິຘມ຺ໂມປິ ກິເລສວິທ຺ຘໍສນສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາ ‘‘ກິເລສວິທ຺ຘໍສີ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ອຣຫຕີຕິ ນ ໂກຈິ ໂທໂສ. ຘມ຺ມວຣສ຺ສ ຕສ຺ສາຕິ ປຸພ຺ເພ ອນິຍມິຕສ຺ສ ນິຍາມກວຈນໍ. ຕຕ຺ຖ ຍຖານຸສິຏ຺ຐໍ ປຏິປຊ຺ຊມາເນ ຈຕູສຸ ອປາເຍສຸ ສໍສາຣທຸກ຺ເຂ ຈ ອປຕມາເນ ຘາເຣຕີຕິ ຘມ຺ໂມ. ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາໂຣ ຘມ຺ໂມ ເອວ ອຕ຺ຕໂນ ອຸຕ຺ຕຣິຕຣາຠາເວນ ວໂຣ ປວໂຣ ອນຸຕ຺ຕໂຣຕິ ຘມ຺ມວໂຣ, ຕສ຺ສ ຘມ຺ມວຣສ຺ສ ນໂມ ອຕ຺ຖູຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເອວໍ ສງ຺ເຂປນເຍເນວ ສພ຺ພຘມ຺ມຄຸເຓຫິ ສທ຺ຘມ຺ມໍ ໂຖເມຕ຺ວາ ອິທານິ ອຣິຍສງ຺ຆໍ ໂຖເມຕຸໍ ຄຸເຓຫີຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຄຸເຓຫິ ໂຍ ຍຸຕ຺ໂຕ, ຕມຣິຍສງ຺ຆໍ ນມາມີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ສີລາທໂຍ ຄຸຓາ ເຈຕ຺ຖ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣາ ອຘິປ຺ເປຕາ. ‘‘ວິມຸຕ຺ຕິວິມຸຕ຺ຕິຎາຓ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ເອກເທສສຣູເປກເສສນເຍນ ‘‘ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ອາທິສທ຺ທປຣິຍາເຍນ ປຠຸຕິສທ຺ເທນ ວາ ວິມຸຕ຺ຕິຄ຺ຄຫຓໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ວິມຸຕ຺ຕີຕິ ຜລໍ. ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓນ຺ຕິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາຓໍ. ປຠຸຕິ-ສທ຺ເທນ ຉຬຠິຎ຺ຎາຈຕຸປຏິສມ຺ຠິທາທໂຍ ຄຸຓາ ສງ຺ຄຫິຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ກຸສລຕ຺ຖິການໍ ຊນານໍ ປຸຎ຺ຎາຕິສຍວຸຑ຺ຒິຍາ ເຂຕ຺ຕສທິສຕ຺ຕາ ເຂຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ເຂຕ຺ຕໍ ຊນານໍ ກຸສລຕ຺ຖິການ’’ນ຺ຕິ. ຂິຕ຺ຕໍ ພີຊໍ ມຫປ຺ຜລຠາວກຣເຓນ ຕາຍຕີຕິ ຫິ ເຂຕ຺ຕໍ. ອຣິຍສງ຺ຆນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອາຣກຕ຺ຕາ ກິເລເສຫິ, ອນເຍ ນ ອິຣິຍນໂຕ, ອເຍ ຈ ອິຣິຍນໂຕ, ສເທວເກນ ໂລເກນ ‘‘ສຣຓ’’ນ຺ຕິ ອຣຓີຍໂຕ ອຸປຄນ຺ຕພ຺ພໂຕ, ອຸປຄຕານຎ຺ຈ ຕທຕ຺ຖສິທ຺ຘິໂຕ ອຣິຍາ, ອຏ຺ຐ ອຣິຍປຸຄ຺ຄລາ, ອຣິຍານໍ ສງ຺ໂຆ ສມູໂຫຕິ ອຣິຍສງ຺ໂຆ, ຕໍ ອຣິຍສງ຺ຆໍ.

ອິທານິ ຣຕນຕ຺ຕຍປຓາມຊນິຕໍ ກຸສລາຠິສນ຺ທໍ ຍຖາຘິປ຺ເປເຕ ປໂຍຊເນ ນິໂຍເຊຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາ ສໍວຓ຺ຓິຍມານສ຺ສ ວິນຍສ຺ສ ສກລສາສນມູລຠາວທສ຺ສນມຸເຂນ ສໍວຓ຺ຓນາກຣຓສ຺ສາປິ ສາສນມູລຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ອິຈ຺ເຈວມິຈ຺ຈາທິຄາຖາທ຺ວຍມາຫ. ປຸຎ຺ຎາຠິສນ຺ທນ຺ຕິ ປຸຎ຺ໂຎຆໍ, ປຸຎ຺ຎປ຺ປວາຫໍ ປຸຎ຺ຎຣາສິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ສານຸຠາເວນາຕິ ຕສ຺ສ ຍຖາວຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຸຎ຺ຎປ຺ປວາຫສ຺ສ ອານຸຠາເວນ ພເລນ ຫຕນ຺ຕຣາໂຍ ວິນຍໍ ວຓ຺ຓຍິສ຺ສນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ອຏ຺ຐິຕສ຺ສ ສຸສຓ຺ຐິຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສາສນໍ ຍສ຺ມິໍ ຐິເຕ ປຕິຏ຺ຐິຕໍ ໂຫຕີຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ມິນ຺ຕິ ຍສ຺ມິໍ ວິນຍປິຏເກ. ຐິເຕຕິ ປາຬິໂຕ ຈ ອຕ຺ຖໂຕ ຈ ອນູນໍ ຫຸຕ຺ວາ ລຊ຺ຊີປຸຄ຺ຄເລສຸ ປວຕ຺ຕນຏ຺ເຐນ ຐິເຕ. ສາສນນ຺ຕິ ສິກ຺ຂຕ຺ຕຍສງ຺ຄຫິຕໍ ສາສນໍ. ອຏ຺ຐິຕສ຺ສາຕິ ກາມສຸຂລ຺ລິກຕ຺ຕກິລມຖານຸໂຍຄສງ຺ຂາເຕ ອນ຺ຕທ຺ວເຍ ອຏ຺ຐິຕສ຺ສ, ‘‘ປຣິນິພ຺ພຸຕສ຺ສປິ ຠຄວໂຕ’’ຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ສຸສຓ຺ຐິຕສ຺ສາຕິ ອນ຺ຕທ຺ວຍວິຣຫິຕາຍ ມຊ຺ຌິມາຍ ປຏິປທາຍ ສຸຏ຺ຐຸ ຐິຕສ຺ສ. ອມິສ຺ສນ຺ຕິ ຠາວນປຸໍສກນິທ຺ເທໂສ, ນິກາຍນ຺ຕຣລທ຺ຘີຫິ ອສມ຺ມິສ຺ສໍ ກຕ຺ວາ ອນາກຸລໍ ກຕ຺ວາ ວຓ຺ຓຍິສ຺ສນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ນິສ຺ສາຍ ປຸພ຺ພາຈຣິຍານຸຠາວນ຺ຕິ ປຸພ຺ພາຈຣິເຍຫິ ສໍວຓ຺ຓິຕໍ ອຏ຺ຐກຖໍ ນິສ຺ສາຍ, ນ ອຕ຺ຕໂນ ພເລນາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ອຖ ໂປຣາຓຏ຺ຐກຖາສຸ ວິຊ຺ຊມານາສຸ ປຸນ ວິນຍສໍວຓ຺ຓນາ ກິໍປໂຍຊນາຕິ? ອາຫ ກາມຎ຺ຈາຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ກາມນ຺ຕິ ເອກນ຺ເຕນ, ຍຖິຈ຺ຉກໍ ວາ, ສພ຺ພໂສຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ສໍວຓ຺ຓິໂຕຍໍ ວິນໂຍຕິ ອິມິນາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ປຸພ຺ພາຈຣິຍາສເຠຫີຕິ ມຫາກສ຺ສປຕ຺ເຖຣາທໂຍ ປຸພ຺ພາຈຣິຍາ ເອວ ອກມ຺ປິຍຏ຺ເຐນ ອຸຕ຺ຕມຏ຺ເຐນ ຈ ອາສຠາ, ເຕຫິ ປຸພ຺ພາຈຣິຍວເຣຫີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ກີທິສາ ປນ ເຕ ປຸພ຺ພາຈຣິຍາຕິ? ອາຫ ຎາຓມ຺ພູຕິອາທິ. ອຄ຺ຄມຄ຺ຄຎາຓສງ຺ຂາເຕນ ອມ຺ພຸນາ ສລິເລນ ນິທ຺ໂຘຕານິ ນິສ຺ເສສໂຕ ອາຍຕິໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິຘມ຺ມຕາປາທເນນ ໂຘຕານິ ວິໂສຘິຕານິ ຣາຄາທີນິ ຕີຓິ ມລານິ ກາມາສວາທໂຍ ຈ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອາສວາ ເຍຫິ ເຕ ຎາຓມ຺ພຸນິທ຺ໂຘຕມລາສວາ, ເຕຫິ ຂີຓາສເວຫີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຂີຓາສວຠາເວປິ ນ ເອເຕ ສຸກ຺ຂວິປສ຺ສກາຕິ ອາຫ ‘‘ວິສຸທ຺ຘວິຊ຺ຊາປຏິສມ຺ຠິເທຫີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ວິຊ຺ຊາຕິ ຕິສ຺ໂສ ວິຊ຺ຊາ, ອຏ຺ຐ ວິຊ຺ຊາ ວາ. ປຏິສມ຺ຠິທາປ຺ປຕ຺ເຕສຸປິ ມຫາກສ຺ສປຕ຺ເຖຣາທີນໍ ອຸຈ຺ຈິນິຕ຺ວາ ຄຫິຕຕາຍ ເຕສໍ ສທ຺ຘມ຺ມສໍວຓ຺ຓເນ ສາມຕ຺ຖິຍໍ ສາຕິສຍນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ສທ຺ຘມ຺ມສໍວຓ຺ຓນໂກວິເທຫີ’’ຕິ.

ກິເລສຊາຕໍ, ປຣິກ຺ຂາຣພາຫຸລ຺ລໍ ວາ ສລ຺ລິຂຕິ ຕນຸໍ ກໂຣຕີຕິ ສລ຺ເລໂຂ, ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາທິຄຸຓສມູໂຫ, ອິຘ ປນ ຂີຓາສວາຘິກາຣຕ຺ຕາ ປຣິກ຺ຂາຣພາຫຸລ຺ລສ຺ສ ສລ຺ລິຂນວເສເນວ ອຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ສລ຺ເລເຂນ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ ສລ຺ເລຂິຍໍ, ຕສ຺ມິໍ ສລ຺ເລຂິເຍ, ຘຸຕງ຺ຄປຣິຫຣຓາທິສລ຺ເລຂປອປຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ໂນສຸລຠູປເມຫີຕິ ສລ຺ເລຂປຏິປຕ຺ຕິຍາ ‘‘ອສຸກສທິສາ’’ຕິ ນຕ຺ຖິ ສຸລຠາ ອຸປມາ ເອເຕສນ຺ຕິ ໂນສຸລຠູປມາ, ເຕຫິ. ມຫາວິຫາຣສ຺ສາຕິ ອິມິນາ ນິກາຍນ຺ຕຣໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ. ວິຫາຣສີເສນ ເຫຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ນິວາສີນຎ຺ເຈວ ເຕຫິ ສມລທ຺ຘິການຎ຺ຈ ສພ຺ເພສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຄຫຓໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຕສ຺ມາ ເຕສໍ ມຫາວິຫາຣວາສີນໍ ທິຏ຺ຐິສີລວິສຸທ຺ຘິຍາ ປຠວຕ຺ເຕນ ສຎ຺ຎາຓຠູຕຕ຺ຕາ ຘມ຺ມສງ຺ຄາຫກາ ມຫາກສ຺ສປຕ຺ເຖຣາທໂຍ ‘‘ມຫາວິຫາຣສ຺ສ ຘຊູປມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ເຕຫິ ອຍໍ ວິນໂຍ ສໍວຓ຺ຓິໂຕ ສມ຺ມາ ອນູນໍ ກຕ຺ວາ ວຓ຺ຓິໂຕ. ກຖນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຈິຕ຺ເຕຫິ ນເຍຫີ’’ຕິ. ວິຈິຕ຺ເຕຫິ ນເຍຫິ ສມ຺ພຸທ຺ຘວຣນ຺ວເຍຫິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸພຸທ຺ຘວຣໍ ອນຸຄເຕຫິ, ຠຄວໂຕ ອຘິປ຺ປາຍານຸຄເຕຫິ ນເຍຫີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ເອວໍ ໂປຣາຓຏ຺ຐກຖາຍ ອນູນຠາວໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ອຕ຺ຕໂນ ສໍວຓ຺ຓນາຍ ປໂຍຊນວິເສສໍ ອຊ຺ເຌສກຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕຸໍ ສໍວຓ຺ຓນາຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສງ຺ຂຕຕ຺ຕາຕິ ຣຈິຕຕ຺ຕາ. ນ ກຎ຺ຈິ ອຕ຺ຖໍ ອຠິສມ຺ຠຸຓາຕີຕິ ນ ກຎ຺ຈິ ອຕ຺ຖໍ ສາເຘຕິ.

ສໍວຓ຺ຓນໍ ຕຎ຺ຈາຕິອາທິນາ ອຕ຺ຕໂນ ສໍວຓ຺ຓນາຍ ກຣຓປ຺ປກາຣໍ ທສ຺ເສຕິ. ຕຕ຺ຖ ຕຎ຺ຈ ອິທານິ ວຸຈ຺ຈມານໍ ສໍວຓ຺ຓນໍ ສມາຣຠນ຺ໂຕ ສກລາຍປິ ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍ ອິຘ ຄເຫຕພ຺ພໂຕ ມຫາອຏ຺ຐກຖໍ ຕສ຺ສາ ອິທານິ ວຸຈ຺ຈມານາຍ ສໍວຓ຺ຓນາຍ ສຣີຣໍ ກຕ຺ວາ ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ໂຍ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕເຖວ ກຸຣຸນ຺ທີນາມາທີສຸ ວິສ຺ສຸຕາສຸ ອຏ຺ຐກຖາສຸ ໂຍ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕໂຕປິ ວິນິຈ຺ຉຍໂຕ ຍຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ອປຣິຈ຺ຈຊນ຺ໂຕ ອນ຺ໂຕຄຘຕ຺ເຖຣວາທໍ ກຕ຺ວາ ສໍວຓ຺ຓນໍ ສມ຺ມາ ສມາຣຠິສ຺ສນ຺ຕິ ປທຕ຺ຖສມ຺ພນ຺ໂຘ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອຕ຺ໂຖ ກຖີຍຕິ ເອຕາຍາຕິ ອຏ຺ຐກຖາ ຕ຺ຖ-ກາຣສ຺ສ ຏ຺ຐ-ກາຣໍ ກຕ຺ວາ. ມຫາປຈ຺ຈຣິຍນ຺ຕິ ມຫາປຈ຺ຈຣີນາມິກໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ປຈ຺ຈຣີຕິ ອຸຬຸມ຺ປໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕສ຺ມິໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ກຕຕ຺ຕາ ຕເມວ ນາມໍ ຊາຕໍ. ‘‘ກຸຣຸນ຺ທີວລ຺ລິວິຫາໂຣ ນາມ ອຕ຺ຖິ, ຕຕ຺ຖ ກຕຕ຺ຕາ ‘ກຸຣຸນ຺ທີ’ຕິ ນາມໍ ຊາຕ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອາທິສທ຺ເທນ ອນ຺ຘກຏ຺ຐກຖໍ ສງ຺ເຂປຏ຺ຐກຖຎ຺ຈ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ.

ຍຸຕ຺ຕມຕ຺ຖນ຺ຕິ ມຫາອຏ຺ຐກຖານເຍນ, ຈຕຸພ຺ພິຘວິນຍຍຸຕ຺ຕິຍາ ວາ ຍຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ. ‘‘ອຏ຺ຐກຖໍເຍວ ຄເຫຕ຺ວາ ສໍວຓ຺ຓນໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອຏ຺ຐກຖາສຸ ວຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣວາທານໍ ພາຫິຣຠາໂວ ສິຍາຕິ ເຕປິ ອນ຺ໂຕກຕ຺ຕຸກາໂມ ‘‘ອນ຺ໂຕຄຘເຖຣວາທ’’ນ຺ຕິ ອາຫ, ເຖຣວາເທປິ ອນ຺ໂຕກຕ຺ວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ຕໍ ເມຕິ ຄາຖາຍ ໂສຕູຫິ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພວິຘິໍ ທສ຺ເສຕິ. ຕຕ຺ຖ ຘມ຺ມປ຺ປທີປສ຺ສາຕິ ຘມ຺ໂມ ເອວ ໂມຫນ຺ຘກາຣວິທ຺ຘໍສນໂຕ ປທີປສທິສຕ຺ຕາ ປທີໂປ ອສ຺ສາຕິ ຘມ຺ມປ຺ປທີໂປ, ຠຄວາ, ຕສ຺ສ. ປຕິມານຍນ຺ຕາຕິ ປູເຊນ຺ຕາ ມນສາ ຄຣຸໍ ກໂຣນ຺ຕາ ນິສາເມນ຺ຕຸ ສຸຓນ຺ຕຸ.

ພຸທ຺ເຘນາຕິອາທິນາ ອຕ຺ຕໂນ ສໍວຓ຺ຓນາຍ ອາຄມນສຸທ຺ຘິທສ຺ສນມຸເຂນ ປມາຓຠາວໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອນຸສິກ຺ຂິຕພ຺ພຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍເຖວ ພຸທ຺ເຘນ ໂຍ ຘມ຺ໂມ ວິນໂຍ ຈ ວຸຕ຺ໂຕ, ໂສ ຕສ຺ສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ເຍຫິ ປຸຕ຺ເຕຫິ ມຫາກສ຺ສປຕ຺ເຖຣາທີຫິ ຕເຖວ ຎາໂຕ, ເຕສໍ ພຸທ຺ຘປຸຕ຺ຕານໍ ມຕິມຈ຺ຈຊນ຺ຕາ ສີຫຬຏ຺ຐກຖາຈຣິຍາ ຍສ຺ມາ ປຸເຣ ອຏ຺ຐກຖາ ອກໍສູຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ຘມ຺ໂມຕິ ສຸຕ຺ຕາຠິຘມ຺ເມ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ວິນໂຍຕິ ສກລໍ ວິນຍປິຏກໍ. ວຸຕ຺ໂຕຕິ ປາຬິໂຕ ຈ ອຕ຺ຖໂຕ ຈ ພຸທ຺ເຘນ ຠຄວຕາ ວຸຕ຺ໂຕ. ນ ຫິ ຠຄວຕາ ອພ຺ຍາກຕໍ ນາມ ຕນ຺ຕິປທໍ ອຕ຺ຖິ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠຄວຕາ ປວຕ຺ຕິຕປກິຓ຺ຓກເທສນາເຍວ ຫິ ອຏ຺ຐກຖາ. ຕເຖວ ຎາໂຕຕິ ຍເຖວ ພຸທ຺ເຘນ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕເຖວ ເອກປທມ຺ປິ ເອກກ຺ຂຣມ຺ປິ ອວິນາເສຕ຺ວາ ອຘິປ຺ປາຍຎ຺ຈ ອວິໂກເປຕ຺ວາ ຎາໂຕ ວິທິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕສໍ ມຕິມຈ຺ຈຊນ຺ຕາຕິ ເຕສໍ ພຸທ຺ຘປຸຕ຺ຕານໍ ມຕິສງ຺ຂາຕໍ ເຖຣປຣມ຺ປຣາຍ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອາຠຕໍ ອພ຺ໂພຈ຺ຉິນ຺ນໍ ປາຬິວຓ຺ຓນາວເສນ ເຈວ ປາຬິມຸຕ຺ຕກວເສນ ຈ ປວຕ຺ຕໍ ສພ຺ພໍ ອຏ຺ຐກຖາວິນິຈ຺ຉຍໍ ອປຣິຈ຺ຈຊນ຺ຕາ. ອຏ຺ຐກຖາ ອກໍສູຕິ ມຫາອຏ຺ຐກຖາມຫາປຈ຺ຈຣິອາທິກາ ສີຫຬຏ຺ຐກຖາໂຍ ອກໍສຸ. ‘‘ອຏ຺ຐກຖາມກໍສູ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ຕຕ຺ຖາປິ ໂສເຍວຕ຺ໂຖ.

ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ເຕສໍ ພຸທ຺ຘປຸຕ຺ຕານໍ ອຘິປ຺ປາຍໍ ອວິໂກເປຕ຺ວາ ປຸເຣ ອຏ຺ຐກຖາ ອກໍສຸ, ຕສ຺ມາ. ຍໍ ອຏ຺ຐກຖາສຸ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ປມາຓນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ຫີຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ ເຫຕຸອຕ຺ຖສ຺ສ ຕສ຺ມາຕິ ອິມິນາເຍວ ປກາສິຕຕ຺ຕາ, ອວຘາຣຓຕ຺ໂຖ ວາ, ປມາຓເມວາຕິ. ຍທິ ອຏ຺ຐກຖາສຸ ວຸຕ຺ຕໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ປມາຓໍ, ເອວໍ ສຕິ ຕຕ຺ຖ ປມາທເລຂາປິ ປມາຓໍ ສິຍາຕິ ອາຫ ‘‘ວຊ຺ຊຍິຕ຺ວານ ປມາທເລຂ’’ນ຺ຕິ, ອປຣາປຣໍ ລິຂນ຺ເຕຫິ ປມາເທນ ສຕິໍ ອປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ລິຂິຕພ຺ພໍ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ລິຂນາທິວເສນ ປວຕ຺ຕິຕາ ປມາທເລຂາ ນາມ, ສາ ຈ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍໍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ສຍເມວ ອາວິຠວິສ຺ສຕິ. ປຸນ ຍສ຺ມາຕິ ປທສ຺ສ ສມ຺ພນ຺ຘທສ຺ສນວເສນ ອຍໍ ອຕ຺ຖໂຍຊນາ – ຍສ຺ມາ ອຏ຺ຐກຖາສຸ ວຸຕ຺ຕໍ ອິຘ ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ ສິກ຺ຂາສຸ ສຄາຣວານໍ ປຓ຺ຑິຕານໍ ປມາຓເມວ, ຍສ຺ມາ ຈ ອຍໍ ວຓ຺ຓນາປິ ຠາສນ຺ຕຣປຣິຈ຺ຈາຄາທິມຕ຺ຕວິສິຏ຺ຐຕາຍ ອຕ຺ຖໂຕ ອຠິນ຺ນາ, ຕໂຕ ເອວ ປມາຓຠູຕາວ ເຫສ຺ສຕິ, ຕສ຺ມາ ອນຸສິກ຺ຂິຕພ຺ພາຕິ.

ຕໂຕຕິ ຕາຫິ ອຏ຺ຐກຖາຫິ. ຠາສນ຺ຕຣເມວ ຫິຕ຺ວາຕິ ສີຫຬຠາສໍເຍວ ອປເນຕ຺ວາ. ວິຕ຺ຖາຣມຄ຺ຄຎ຺ຈ ສມາສຍິຕ຺ວາຕິ ໂປຣາຓຏ຺ຐກຖາສຸ ຍຖາຐາເນ ວຕ຺ຕພ຺ພມ຺ປິ ປທຕ຺ຖວິນິຈ຺ຉຍາທິກໍ ອຕິວິຕ຺ຖິຓ຺ເຓນ ວຈນກ຺ກເມນ ເຈວ ວຸຕ຺ຕເມວ ອຕ຺ຖນຍໍ ອປ຺ປມຕ຺ຕກວິເສເສນ ປຸນປ຺ປຸນໍ ກຖເນນ ຈ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ປປຎ຺ຈິຕໍ ຕາທິສໍ ວິຕ຺ຖາຣມຄ຺ຄໍ ປຫາຍ ສລ຺ລຫຸເກນ ອຕ຺ຖວິຎ຺ຎາປເກນ ປທກ຺ກເມນ ເຈວ ວຸຕ຺ຕນຍສທິສໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ອຕິທິສິຕ຺ວາ ຈ ສງ຺ເຂປນເຍເນວ ວຓ຺ຓຍິສ຺ສາມາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍໍ ປນ ວິນຍຏີກາຍໍ ‘‘ໂປຣາຓຏ຺ຐກຖາສຸ ອຸປຣິ ວຸຈ຺ຈມານມ຺ປິ ອາເນຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ປປຎ຺ຈິຕໍ ຎຕ຺ຕິຈຕຸຕ຺ເຖນ ກມ຺ເມນ…ເປ… ອຸປສມ຺ປນ຺ໂນຕິ ຠິກ຺ຂູຕິ ເອຕ຺ຖ ອປໂລກນາທີນໍ ຈຕຸນ຺ນມ຺ປິ ກມ຺ມານໍ ວິຕ຺ຖາຣກຖາ ວິຍ ຕາທິສໍ ວິຕ຺ຖາຣມຄ຺ຄໍ ສງ຺ຂິປິຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ຕນ຺ຕິກ຺ກມໍ ກຎ຺ຈິ ອໂວກ຺ກມິຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ເຖວ ວຕ຺ຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕໍ. ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ປາຬິຍາ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ກຖນຎ຺ຫິ ຕນ຺ຕິກ຺ກມໍ ໂວກ຺ກມິຕ຺ວາ ກຖນໍ ນາມ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕເຖວ ວຓ຺ຓິຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕຣູປໍ ຫຸຕ຺ວາ ອນຸກ຺ກເມນ ອາຄຕໍ ປາຬິໍ ປຣິຈ຺ຈຊິຕ຺ວາ ສໍວຓ຺ຓນໂຕ ສີຫຬຏ຺ຐກຖາສຸ ອຍຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ວຓ຺ຓິຕໍ ຍຖາຐາເນເຍວ ວຓ຺ຓນໂຕ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ ‘ຕນ຺ຕິກ຺ກມໍ ກຎ຺ຈິ ອໂວກ຺ກມິຕ຺ວາ’’’ຕິ. ຕສ຺ມາ ຍຖາວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ກຖໍ ປນ ວິຕ຺ຖາຣມຄ຺ຄສ຺ສ ສງ຺ຂິປເນ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ນ ຫີຍຕີຕິ? ອາຫ ‘‘ວິນິຈ຺ຉຍໍ ສພ຺ພມເສສຍິຕ຺ວາ’’ຕິ. ສງ຺ຂິປນ຺ໂຕປິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ວຈນາທິເມວ ສງ຺ຂິປນ຺ໂຕ, ວິນິຈ຺ຉຍໍ ປນ ອຏ຺ຐກຖາສຸ ສພ຺ພາສຸປິ ວຸຕ຺ຕໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ອເສສຍິຕ຺ວາ, ກິຎ຺ຈິມຕ຺ຕມ຺ປິ ອປຣິຫາເປຕ຺ວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕນ຺ຕິກ຺ກມໍ ກຎ຺ຈິ ອໂວກ຺ກມິຕ຺ວາຕິ ກຎ຺ຈິ ປາຬິກ຺ກມໍ ອນຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ, ອນຸກ຺ກເມເນວ ປາຬິໍ ວຓ຺ຓຍິສ຺ສາມາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິການໍ ວຈນານມຕ຺ຖນ຺ຕິ ເວຣຎ຺ຊກຓ຺ຑາທີສຸ ອາຄຕານໍ ຌານກຖາທີນໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕວຈນານໍ ສີຫຬຏ຺ຐກຖາສຸ ‘‘ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິການໍ ຠາໂຣ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອວຓ຺ຓິຕພ຺ພຏ຺ຐານໍ ອຕ຺ຖໍ ຕໍຕໍສຸຕ຺ຕານຸຣູປໍ ສພ຺ພໂສ ປຣິທີປຍິສ຺ສາມາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເຫສ຺ສຕີຕິ ຠວິສ຺ສຕິ, ກຣີຍິສ຺ສຕີຕິ ວາ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕ຺ຖ ຈ ປຐມສ຺ມິໍ ອຕ຺ຖວິກປ຺ເປ ‘‘ຠາສນ຺ຕຣປຣິຈ຺ຈາຄາທິກໍ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ກິຈ຺ຈໍ ນິປ຺ຜາເທຕ຺ວາ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິການໍ ວຈນານມຕ຺ຖໍ ປຣິທີປຍນ຺ຕີ ອຍໍ ວຓ຺ຓນາ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຓ຺ຓນາວເສນ ສມານກຕ຺ຕຸກຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ປຈ຺ຉິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ຖວິກປ຺ເປ ປນ ‘‘ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕຠາສນ຺ຕຣປຣິຈ຺ຈາຄາທິກໍ ກຕ຺ວາ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິການໍ ວຈນານມຕ຺ຖໍ ປຣິທີປຍນ຺ຕີ ອຍໍ ວຓ຺ຓນາ ອມ຺ເຫຫິ ກຣີຍິສ຺ສຕີ’’ຕິ ເອວໍ ອາຈຣິຍວເສນ ສມານກຕ຺ຕຸກຕາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ຄນ຺ຖາຣມ຺ຠກຖາວຓ຺ຓນານໂຍ ນິຏ຺ຐິໂຕ.

ພາຫິຣນິທານກຖາ

ອິທານິ ສໍວຣວິນຍປຫານວິນຍາທີສຸ ພຫູສຸ ວິນເຍສຸ ອຕ຺ຕນາ ‘‘ຕໍ ວຓ຺ຓຍິສ຺ສໍ ວິນຍ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ສໍວຓ຺ເຓຕພ຺ພຠາເວນ ປຏິຎ຺ຎາຕໍ ວິນຍໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ຕຕ຺ຖາຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕາສຸ ຄາຖາສຸ. ຕາວ-ສທ຺ໂທ ປຐມນ຺ຕິ ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ເຕນ ປຐມໍ ວິນຍໍ ວວຕ຺ຖເປຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ຕສ຺ສ ວຓ຺ຓນໍ ກຣິສ຺ສາມາຕິ ທີເປຕິ. ວວຕ຺ຖເປຕພ຺ໂພຕິ ນິຍເມຕພ຺ໂພ. ເຕເນຕໍ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ຍສ຺ມາ ວວຕ຺ຖເປຕພ຺ໂພ, ເຕນ ເຫຕຸນາ ເອຕໍ ວິນໂຍ ນາມາຕິອາທິກໍ ນິຍາມກວຈນໍ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອສ຺ສາຕິ ວິນຍສ຺ສ. ມາຕິກາຕິ ອຸທ຺ເທໂສ. ໂສ ຫິ ນິທ຺ເທສປທານໍ ຊນນີຐາເນ ຐິຕຕ຺ຕາ ມາຕາ ວິຍາຕິ ‘‘ມາຕິກາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ອິທານິ ສໍວຓ຺ເຓຕພ຺ພມຕ຺ຖໍ ມາຕິກໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ວຸຕ຺ຕໍ ເຍນາຕິອາທິ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ເອຕໍ ເຕນ ສມເຍນ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ ເວຣຎ຺ຊາຍໍ ວິຫຣຕີຕິອາທິນິທານວຈນປຏິມຓ຺ຑິຕໍ ວິນຍປິຏກໍ ເຍນ ປຸຄ຺ຄເລນ ວຸຕ຺ຕໍ, ຍສ຺ມິໍ ກາເລ ວຸຕ຺ຕໍ, ຍສ຺ມາ ກາຣຓາ ວຸຕ຺ຕໍ, ເຍນ ຘາຣິຕໍ, ເຍນ ຈ ອາຠຕໍ, ເຍສຸ ປຕິຏ຺ຐິຕໍ, ເອຕໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕວິຘານໍ ວຕ຺ວາ ຕໂຕ ເຕນ ສມເຍນາຕິອາທິປາຐສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ອເນກປ຺ປກາຣໂຕ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ວິນຍສ຺ສ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນໍ ກຣິສ຺ສາມີຕິ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ ເຍນ ຍທາ ຍສ຺ມາຕິ ອິທໍ ວຈນໍ ເຕນ ສມເຍນ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາຕິອາທິນິທານວຈນມຕ຺ຕໍ ອເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ວຕ຺ຕຸກາໂມປິ ວິສຸໍ ອວຕ຺ວາ ‘‘ນິທາເນນ ອາທິກລ຺ຍາຓໍ, ອິທມໂວຈາຕິ ນິຄມເນນ ປຣິໂຍສານກລ຺ຍາຓ’’ນ຺ຕິ ວຈນໂຕ ນິທານນິຄມນານິປິ ສຕ຺ຖຸເທສນາຍ ອນຸວິຘານຕ຺ຕາ ຕທນ຺ໂຕຄຘາເນວາຕິ ນິທານສ຺ສາປິ ວິນຍປາຬິຍໍເຍວ ອນ຺ໂຕຄຘຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ເຍນ ຍທາ ຍສ຺ມາຕິ ອິທມ຺ປິ ວິນຍປິຏກສມ຺ພນ຺ຘໍເຍວ ກຕ຺ວາ ມາຕິກໍ ຐເປຕິ. ມາຕິກາຍ ຫິ ເອຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ວິນຍປິຏກໍເຍວ ສາມຎ຺ຎໂຕ ສພ຺ພຕ຺ຖ ສມ຺ພນ຺ຘມຸປຄຈ຺ຉຕິ.

ອິທານິ ປນ ຕໍ ວິສຸໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕໍ ເຍນາຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖາຕິ ເຕສຸ ມາຕິກາປເທສຸ. ອິທນ຺ຕິ ເຕນ ສມເຍນາຕິອາທິນິທານວຈນໍ. ຫິ-ສທ຺ໂທ ຍສ຺ມາຕິ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ຍສ຺ມາ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອຕ຺ຕປຈ຺ຈກ຺ຂວຈນໍ ນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຕ຺ຕປຈ຺ຈກ຺ຂວຈນໍ ນ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ຕນາ ປຈ຺ຈກ຺ຂໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕວຈນໍ ນ ໂຫຕິ. ອຖ ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຈ຺ຈກ຺ຂກາເລ ຘຣມານກາເລ ວຸຕ຺ຕວຈນໍ ນ ໂຫຕິ. ຕທຸຠເຍນາປິ ຠຄວໂຕ ວຸຕ຺ຕວຈນໍ ນ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ປຐມມຫາສງ຺ຄີຕິກຖາວຓ຺ຓນາ

ປຐມມຫາສງ຺ຄີຕິ ນາມ ເຈສາຕິ ເອຕ຺ຖ ຈ-ສທ຺ໂທ ວຕ຺ຕພ຺ພສມ຺ປິຓ຺ຑນຕ຺ໂຖ, ອຸປຎ຺ຎາສຕ຺ໂຖ ວາ, ອຸປຎ຺ຎາໂສຕິ ຈ ວາກ຺ຍາຣມ຺ໂຠ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເອສາ ຫິ ຄນ຺ຖກາຣານໍ ປກຕິ, ຍທິທໍ ກິຎ຺ຈິ ວຕ຺ວາ ປຸນ ອປຣໍ ວຕ຺ຕຸມາຣຠນ຺ຕານໍ ຈ-ສທ຺ທປ຺ປໂຍໂຄ. ຍຖາປຈ຺ຈຍໍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ເທສິຕຕ຺ຕາ ວິປ຺ປກິຓ຺ຓານໍ ຘມ຺ມວິນຍານໍ ສຠາຄຕ຺ຖວເສນ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຄາຍນໍ ກຖນໍ ສງ຺ຄີຕິ, ມຫາວິສຍຕ຺ຕາ ປູຊນີຍຕ຺ຕາ ຈ ມຫຕີ ສງ຺ຄີຕິ ມຫາສງ຺ຄີຕິ. ທຸຕິຍາທິໍ ອຸປາທາຍ ເຈສາ ‘‘ປຐມມຫາສງ຺ຄີຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ນິທທາຕິ ເທສນໍ ເທສກາລາທິວເສນ ອວິທິຕໍ ວິທິຕໍ ກຕ຺ວາ ນິທສ຺ເສຕີຕິ ນິທານໍ, ຕຕ຺ຖ ໂກສລ຺ລຕ຺ຖໍ.

ເວເນຍ຺ຍານໍ ມຄ຺ຄຜລຸປ຺ປຕ຺ຕິເຫຕຸຠູຕາວ ກິຣິຍາ ນິປ຺ປຣິຍາເຍນ ພຸທ຺ຘກິຈ຺ຈນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຘມ຺ມຈກ຺ກປ຺ປວຕ຺ຕນຎ຺ຫິ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ສຕິປຏ຺ຐານາທິຘມ຺ໂມ ເອວ ປວຕ຺ຕນຏ຺ເຐນ ຈກ຺ກນ຺ຕິ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ, ຈກ຺ກນ຺ຕິ ວາ ອາຓາ, ຕໍ ຘມ຺ມໂຕ ອນເປຕຕ຺ຕາ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ, ຘມ຺ເມນ ຎາເຍນ ຈກ຺ກນ຺ຕິປິ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ. ກຕພຸທ຺ຘກິຈ຺ເຈຕິ ນິຏ຺ຐິຕພຸທ຺ຘກິຈ຺ເຈ ຠຄວຕິ ໂລກນາເຖຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ກຸສິນາຣາຍນ຺ຕິ ສມີປຕ຺ເຖ ເອຕໍ ຠຸມ຺ມວຈນໍ. ອຸປວຕ຺ຕເນ ມລ຺ລານໍ ສາລວເນຕິ ຕສ຺ສ ນຄຣສ຺ສ ອຸປວຕ຺ຕນຠູຕໍ ມລ຺ລຣາຊູນໍ ສາລວນຸຍ຺ຍານໍ ທສ຺ເສຕິ. ຕຕ຺ຖ ນຄຣໍ ປວິສນ຺ຕາ ອຸຍ຺ຍານໂຕ ອຸເປຈ຺ຈ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ເອເຕນາຕິ ‘‘ອຸປວຕ຺ຕນ’’ນ຺ຕິ ອຸຍ຺ຍານສ຺ສ ຈ ນຄຣສ຺ສ ຈ ມຊ຺ເຌ ສາລວນໍ ວຸຈ຺ຈຕິ. ກຸສິນາຣາຍ ຫິ ທກ຺ຂິຓປຈ຺ຉິມທິສາຍ ຕໍ ອຸຍ຺ຍານໍ ໂຫຕິ, ຕໂຕ ອຸຍ຺ຍານໂຕ ສາລວນຣາຊິວິຣາຊິໂຕ ມຄ຺ໂຄ ປາຈີນາຠິມຸໂຂ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນຄຣສ຺ສ ທກ຺ຂິຓທ຺ວາຣາຠິມຸໂຂ ອຸຕ຺ຕເຣນ ນິວຕ຺ໂຕ, ເຕນ ມຄ຺ເຄນ ມນຸສ຺ສາ ນຄຣໍ ປວິສນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ‘‘ອຸປວຕ຺ຕນ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕຕ຺ຖ ກິຣ ອຸປວຕ຺ຕເນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສໍສຏ຺ຐວິຏປານໍ ສມ຺ປນ຺ນຉາຍານໍ ສາລປນ຺ຕີນມນ຺ຕເຣ ຠຄວໂຕ ປຣິນິພ຺ພານມຎ຺ໂຈ ປຎ຺ຎຕ຺ໂຕ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຍມກສາລານມນ຺ຕເຣ’’ຕິ. ອຸປາທີຍຕິ ກມ຺ມກິເລເສຫີຕິ ອຸປາທິ, ວິປາກກ຺ຂນ຺ຘາ ກຏຕ຺ຕາ ຈ ຣູປໍ. ຕເທວ ກມ຺ມກິເລເສຫິ ສມ຺ມາ ອປ຺ປຫີນຕາຍ ເສໂສ, ນຕ຺ຖິ ເອຕ຺ຖ ອຸປາທິເສໂສຕິ ອນຸປາທິເສສາ, ນິພ຺ພານຘາຕຸ, ຕາຍ. ອິຕ຺ຖມ຺ຠູຕລກ຺ຂເຓ ຈາຍໍ ກຣຓນິທ຺ເທໂສ. ປຣິນິພ຺ພາເນຕິ ນິມິຕ຺ຕຕ຺ເຖ ຠຸມ຺ມໍ, ປຣິນິພ຺ພານເຫຕຸ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ສນ຺ນິປຕິຕານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສງ຺ຆສ຺ສ ເຖໂຣ ເຊຏ຺ໂຐ ສງ຺ຆຕ຺ເຖໂຣ. ເອຕ຺ຖ ຈ ສງ຺ຆສທ຺ທສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສຕສຫສ຺ສສທ຺ທສາເປກ຺ຂຕ຺ເຕປິ ຄມກຕ຺ຕາ ເຖຣສທ຺ເທນ ສມາໂສ ຍຖາ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ຄຣຸກຸລນ຺ຕິ. ອາຍສ຺ມາ ມຫາກສ຺ສໂປ ຘມ຺ມວິນຍສງ຺ຄາຍນຕ຺ຖໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຸສ຺ສາຫໍ ຊເນສີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ຕຖາ ອຸສ຺ສາຫໍ ຊນນສ຺ສ ກາຣຓມາຫ ສຕ຺ຕາຫປຣິນິພ຺ພຸເຕຕິອາທິ. ສຕ຺ຕ ອຫານິ ສມາຫຏານິ ສຕ຺ຕາຫໍ, ສຕ຺ຕາຫໍ ປຣິນິພ຺ພຸຕສ຺ສ ອສ຺ສາຕິ ສຕ຺ຕາຫປຣິນິພ຺ພຸໂຕ, ສຕ຺ຕາຫປຣິນິພ຺ພຸເຕ ສຸຠທ຺ເທນ ວຸຑ຺ຒປພ຺ພຊິເຕນ ວຸຕ຺ຕວຈນມນຸສ຺ສຣນ຺ໂຕຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອລໍ, ອາວຸໂສຕິອາທິນາ ເຕນ ວຸຕ຺ຕວຈນໍ ທສ຺ເສຕິ. ຕຕ຺ຖ ອລນ຺ຕິ ປຏິກ຺ເຂປວຈນໍ. ເຕນ ມຫາສມເຓນາຕິ ນິສ຺ສກ຺ເກ ກຣຓວຈນໍ, ຕໂຕ ມຫາສມຓໂຕ ສຸຏ຺ຐຸ ມຸຕ຺ຕາ ມຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ, ອຸປທ຺ທຸຕາ ຈ ໂຫມ ຕທາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ, ໂຫມາຕິ ວາ ອຕີຕຕ຺ເຖ ວຕ຺ຕມານວຈນໍ, ອຫຸມ຺ຫາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຐານໍ ໂຂ ປເນຕໍ ວິຊ຺ຊຕີຕິ ຕິຏ຺ຐຕິ ເອຕ຺ຖ ຜລໍ ຕທາຍຕ຺ຕວຸຕ຺ຕິຕາຍາຕິ ຐານໍ, ເຫຕຸ. ໂຂຕິ ອວຘາຣເຓ, ເອຕໍ ກາຣຓໍ ວິຊ຺ຊເຕວ, ໂນ ນ ວິຊ຺ຊຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກິໍ ຕໍ ກາຣຓນ຺ຕິ? ອາຫ ຍໍ ປາປຠິກ຺ຂູຕິອາທິ. ເອຕ຺ຖ ຍນ຺ຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ, ກາຣຓນິທ຺ເທໂສ ວາ, ເຍນ ກາຣເຓນ ອນ຺ຕຣຘາເປຍ຺ຍຸໍ, ຕເທຕໍ ກາຣຓໍ ວິຊ຺ຊຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຕີໂຕ ອຕິກ຺ກນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາ ເອຕ຺ຖ, ເອຕສ຺ສາຕິ ວາ ອຕີຕສຕ຺ຖຸກໍ, ປາວຈນໍ. ປຘານໍ ວຈນໍ ປາວຈນໍ, ຘມ຺ມວິນຍນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ປກ຺ຂໍ ລຠິຕ຺ວາຕິ ອລຊ຺ຊີປກ຺ຂໍ ລຠິຕ຺ວາ. ນ ຈິຣສ຺ເສວາຕິ ນ ຈິເຣເນວ. ຍາວ ຈ ຘມ຺ມວິນໂຍ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ຍຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ຘມ຺ໂມ ຈ ວິນໂຍ ຈ ລຊ຺ຊີປຸຄ຺ຄເລສຸ ຕິຏ຺ຐຕິ.

ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາຕິ ປຣິນິພ຺ພານມຎ຺ເຈ ນິປນ຺ເນນ ຠຄວຕາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເທສິໂຕ ປຎ຺ຎຕ຺ໂຕຕິ ສຸຕ຺ຕາຠິຘມ຺ມປິຏກສງ຺ຄຫິຕສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ເຈວ ວິນຍປິຏກສງ຺ຄຫິຕສ຺ສ ວິນຍສ຺ສ ຈ ອຕິສຊ຺ຊນໍ ປໂພຘນໍ ເທສນາ. ຕສ຺ເສວ ປກາຣໂຕ ຎາປນໍ ອສງ຺ກຣໂຕ ຐປນໍ ປຎ຺ຎາປນໍ. ໂສ ໂວ ມມຈ຺ຈເຍນ ສຕ຺ຖາຕິ ໂສ ຘມ຺ມວິນໂຍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ມມຈ຺ຈເຍນ ສຕ຺ຖາ ມຍິ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ສຕ຺ຖຸກິຈ຺ຈໍ ສາເຘສ຺ສຕິ. ສາສນນ຺ຕິ ປຣິຍຕ຺ຕິປຏິປຕ຺ຕິປຏິເວຘວເສນ ຕິວິຘໍ ສາສນໍ, ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕ ປນ ສຕ຺ຕຕ຺ຕິໍສ ໂພຘິປກ຺ຂິຍຘມ຺ມາ. ອທ຺ຘນິຍນ຺ຕິ ອທ຺ຘານກ຺ຂມໍ, ຕເທວ ຈິຣຏ຺ຐິຕິກໍ ອສ຺ສ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ອິທານິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ອຕ຺ຕໂນ ກຕໍ ອນຸຄ຺ຄຫວິເສສໍ ວິຠາເວນ຺ໂຕ ອາຫ ຍຎ຺ຈາຫໍ ຠຄວຕາຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ຍຎ຺ຈາຫນ຺ຕິ ເອຕສ຺ສ ອນຸຄ຺ຄຫິໂຕຕິ ເອເຕນ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕຕ຺ຖ ຍນ຺ຕິ ຍສ຺ມາ, ເຍນ ກາຣເຓນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ກິຣິຍາປຣາມສນໍ ວາ ເອຕໍ, ເຕນ ອນຸຄ຺ຄຫິໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ອນຸຄ຺ຄຫຓໍ ປຣາມສຕິ. ຘາເຣສ຺ສສີຕິອາທິກໍ ຠຄວຕາ ມຫາກສ຺ສປຕ຺ເຖເຣນ ສທ຺ຘິໍ ຈີວຣປຣິວຕ຺ຕນໍ ກາຕຸກາເມນ ວຸຕ຺ຕວຈນໍ. ຘາເຣສ຺ສສິ ປນ ເມ ຕ຺ວໍ ກສ຺ສປາຕິ ‘‘ກສ຺ສປ, ຕ຺ວໍ ອິມານິ ປຣິໂຠຄຊິຓ຺ຓານິ ປໍສຸກູລານິ ປາຣຸປິຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສສີ’’ຕິ ວທຕິ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ນ ກາຍພລໍ ສນ຺ຘາຍ, ປຏິປຕ຺ຕິປູຣຓໍ ປນ ສນ຺ຘາຍ ເອວມາຫ. ສາຓານິ ປໍສຸກູລານີຕິ ມຕກເຬວຣໍ ປລິເວເຐຕ຺ວາ ຉຑ຺ຑິຕານິ ຕຸມ຺ພມຕ຺ເຕ ກິມໂຍ ປປ຺ໂຜເຏຕ຺ວາ ຄຫິຕານິ ສາຓວາກມຍານິ ປໍສຸກູລຈີວຣານິ. ຣຖິກາທີນໍ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ປໍສູນໍ ອຸປຣິ ຐິຕຕ຺ຕາ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄຕຏ຺ເຐນ ເຕສຸ ກູລມິວາຕິ ປໍສຸກູລໍ. ອຖ ວາ ປໍສຸ ວິຍ ກຸຈ຺ຉິຕຠາວໍ ອຸລຕິ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ປໍສຸກູລນ຺ຕິ ປໍສຸກູລສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ນິພ຺ພສນານີຕິ ນິຏ຺ຐິຕວສນກິຈ຺ຈານິ, ປຣິໂຠຄຊິຓ຺ຓານີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອກເມວ ຕໍ ຈີວຣໍ ອເນກາວຍວຕ຺ຕາ ພຫຸວຈນໍ ກຕໍ. ສາຘາຣຓປຣິໂຠເຄນາຕິ ອຕ຺ຕນາ ສມານປຣິໂຠເຄນ, ສາຘາຣຓປຣິໂຠເຄນ ຈ ສມສມຏ຺ຐປເນນ ຈ ອນຸຄ຺ຄຫິໂຕຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ອິທານິ ນວານຸປຸພ຺ພວິຫາຣຉຬຠິຎ຺ຎາປ຺ປເຠເທ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ເມ ອຕ຺ຕນາ ສມສມຏ຺ຐປນຕ຺ຖາຍ ຠຄວຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ກສ຺ສປສໍຍຸຕ຺ເຕ (ສໍ. ນິ. ໒.໑໕໒) ອາຄຕໍ ປາຬິໍ ເປຍ຺ຍາລມຸເຂນ ອາທິຄ຺ຄຫເຓນ ຈ ສງ຺ຂິປິຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ອຫໍ, ຠິກ຺ຂເວຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ຍາວເທ ອາກງ຺ຂາມີຕິ ຍາວເທວ ອາກງ຺ຂາມິ, ຍຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ອິຈ຺ຉາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ, ‘‘ຍາວເທວາ’’ຕິປິ ປາໂຐ. ນວານຸປຸພ຺ພວິຫາຣຉຬຠິຎ຺ຎາປ຺ປເຠເທຕິ ເອຕ຺ຖ ນວານຸປຸພ຺ພວິຫາໂຣ ນາມ ອນຸປຏິປາຏິຍາ ສມາປຊ຺ຊິຕພ຺ພຠາວໂຕ ເອວໍສຎ຺ຎິຕາ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິຍາ ສຫ ອຏ຺ຐ ຣູປາຣູປສມາປຕ຺ຕິໂຍ. ຉຬຠິຎ຺ຎາ ນາມ ອາສວກ຺ຂຍຎາເຓນ ສທ຺ຘິໍ ປຎ຺ຈາຠິຎ຺ຎາໂຍ. ອຕ຺ຕນາ ສມສມຏ຺ຐປເນນາຕິ ‘‘ອຫໍ ຍຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ຍຕ຺ຕເກ ສມາປຕ຺ຕິວິຫາເຣ ອຠິຎ຺ຎາໂຍ ຈ ວຬຎ຺ເຊມິ, ຕຖາ ກສ຺ສໂປປີ’’ຕິ ເອວໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ເມ ອຕ຺ຕນາ ສມສມໍ ກຕ຺ວາ ຐປເນນ, ອິທຎ຺ຈ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມສາມຎ຺ເຎນ ເຖຣສ຺ສ ປສໍສາມຕ຺ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ສພ຺ພຖາ ສມຕາຍ. ຠຄວໂຕ ຫິ ຄຸຓວິເສສໍ ອຸປາທາຍ ສາວກາ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ ຈ ກລມ຺ປິ ກລຠາຄມ຺ປິ ນ ອຸເປນ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ກິມຎ຺ຎໍ ອາຓຓ຺ຍໍ ຠວິສ຺ສຕິ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຘມ຺ມວິນຍສງ຺ຄາຍນາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຕຕ຺ຖ ຕສ຺ສາຕິ ຕສ຺ສ ອນຸຄ຺ຄຫສ຺ສ, ຕສ຺ສ ເມຕິ ວາ ອຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ໂປຕ຺ຖເກສຸ ຫິ ເກສຸຈິ ‘‘ຕສ຺ສ ເມ’’ຕິ ປາໂຐ ທິສ຺ສຕິ. ອາຓຓ຺ຍໍ ອຓຓຠາໂວ. ສກກວຈອິສ຺ສຣິຍານຸປ຺ປທາເນນາຕິ ເອຕ຺ຖ ຈີວຣສ຺ສ ນິທສ຺ສນວເສນ ກວຈສ຺ເສວ ຄຫຓໍ ກຕໍ, ສມາປຕ຺ຕິຍາ ນິທສ຺ສນວເສນ ອິສ຺ສຣິຍໍ ຄຫິຕໍ.

ອິທານິ ຍຖາວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ປາຬິຍາ ວິຠາເວນ຺ໂຕ ອາຫ ຍຖາຫາຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ເອກມິທາຫນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອິທນ຺ຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ. ເອກໍ ສມຍນ຺ຕິ ເອກສ຺ມິໍ ສມເຍຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປາວາຍາຕິ ປາວານຄຣໂຕ. ອທ຺ຘານມຄ຺ຄປ຺ປຏິປນ຺ໂນຕິ ທີຆມຄ຺ຄປ຺ປຏິປນ຺ໂນ. ທີຆປຣິຍາໂຍ ເຫຕ຺ຖ ອທ຺ຘານສທ຺ໂທ. ສພ຺ພໍ ສຸຠທ຺ທກຓ຺ຑໍ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ເວທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ປຎ຺ຈສຕິກກ຺ຂນ຺ຘເກ ອາຄຕໍ ສຸຠທ຺ທກຓ຺ຑໍ ອິຘ ອາເນຕ຺ວາ ວິຕ຺ຖາເຣຕພ຺ພໍ.

ຕໂຕ ປຣນ຺ຕິ ສຸຠທ຺ທກຓ຺ຑໂຕ ປຣໍ. ສພ຺ພໍ ສຸຠທ຺ທກຓ຺ຑໍ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ເວທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອິມິນາ ‘‘ຍໍ ນ ອິຈ຺ຉິສ຺ສາມ, ນ ຕໍ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ເອຕໍ ປຣິຍນ຺ຕໍ ສຸຠທ຺ທກຓ຺ຑປາຬິໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ອວເສສໍ ອຸສ຺ສາຫຊນນປ຺ປກາຣປ຺ປວຕ຺ຕໍ ປາຬິເມວ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຫນ຺ທ ມຍໍ ອາວຸໂສຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ປຸເຣ ອຘມ຺ໂມ ທິປ຺ປຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ອຘມ຺ໂມ ນາມ ທສກຸສລກມ຺ມປຖປຏິປກ຺ຂຠູໂຕ ອຘມ຺ໂມ’’ຕິ ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍໍ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ໑.ປຐມມຫາສງ຺ຄີຕິກຖາວຓ຺ຓນາ) ວຸຕ຺ຕໍ. ຘມ຺ມສງ຺ຄຫຓຕ຺ຖໍ ອຸສ຺ສາຫຊນນປ຺ປສງ຺ຄຕ຺ຕາ ປນ ຘມ຺ມວິນຍານໍ ອສງ຺ຄາຍນເຫຕຸໂທສຄໂຓ ສມ຺ຠວຕິ, ໂສ ເອວ ເອຕ຺ຖ ອຘມ຺ໂມ ທິປ຺ປຕິ ຕປ຺ປຏິປກ຺ໂຂ ຘມ຺ໂມ ຈ ປຏິພາຫີຍຕີຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ອປິ ຈ ‘‘ອຘມ຺ມວາທິໂນ ພລວນ຺ໂຕ ໂຫນ຺ຕິ ຘມ຺ມວາທິໂນ ທຸພ຺ພລາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈມານຕ຺ຕາ ເຍນ ອຘມ຺ເມນ ເຕ ສຸຠທ຺ທວຊ຺ຊິປຸຕ຺ຕກາທໂຍ ອຘມ຺ມວາທິໂນ, ເຍນ ຈ ຘມ຺ເມນ ອິຕເຣ ຘມ຺ມວາທິໂນວ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕເຍວ ອິຘ ‘‘ອຘມ຺ໂມ’’ ‘‘ຘມ຺ໂມ’’ຕິ ຈ ວຕ຺ຕພ຺ພາ. ຕສ຺ມາ ສີລວິປຕ຺ຕິອາທິເຫຕຸໂກ ປາປິຈ຺ຉຕາທິໂທສຄໂຓ ອຘມ຺ໂມ, ຕປ຺ປຏິປກ຺ໂຂ ສີລສມ຺ປທາທິເຫຕຸໂກ ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາທິຄຸຓສມູໂຫ ຘມ຺ໂມຕິ ຈ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ປຸເຣ ທິປ຺ປຕີຕິ ອປິ ນາມ ທິປ຺ປຕິ. ອຖ ວາ ຍາວ ອຘມ຺ໂມ ຘມ຺ມໍ ປຏິພາຫິຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ໂຫຕິ, ຕໂຕ ປຸເຣຕຣເມວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທິປ຺ປຕີຕິ ທິປ຺ປິສ຺ສຕິ. ປຸເຣສທ຺ທໂຍເຄນ ຫິ ອນາຄຕຕ຺ເຖ ອຍໍ ວຕ຺ຕມານປ຺ປໂຍໂຄ, ຍຖາ ປຸຣາ ວສ຺ສຕິ ເທໂວຕິ. ອວິນໂຍຕິ ປຫານວິນຍາທີນໍ ປຏິປກ຺ຂຠູໂຕ ອວິນໂຍ.

ເຕນ ຫີຕິ ອຸຍ຺ໂຍຊນຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ສກລນວງ຺ຄສຕ຺ຖຸສາສນປຣິຍຕ຺ຕິຘເຣຕິ ສກລໍ ສຸຕ຺ຕເຄຍ຺ຍາທິນວງ຺ຄໍ ເອຕ຺ຖ, ເອຕສ຺ສ ວາ ອຕ຺ຖີຕິ ສກລນວງ຺ຄໍ, ສຕ຺ຖຸສາສນໍ. ອຕ຺ຖກາເມນ ປຣິຍາປຸຓິຕພ຺ພໂຕ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກາທິປຸຣິສຕ຺ຖປຣິຍຕ຺ຕິຠາວໂຕ ຈ ‘‘ປຣິຍຕ຺ຕີ’’ຕິ ຕີຓິ ປິຏການິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ຕໍ ສກລນວງ຺ຄສຕ຺ຖຸສາສນສງ຺ຂາຕໍ ປຣິຍຕ຺ຕິໍ ຘາເຣນ຺ຕີຕິ ສກລນວງ຺ຄສຕ຺ຖຸສາສນປອຍຕ຺ຕິຘຣາ, ຕາທິເສຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມຖຠາວນາສິເນຫາຠາເວນ ສຸກ຺ຂາ ລູຂາ ອສິນິທ຺ຘາ ວິປສ຺ສນາ ເອເຕສນ຺ຕິ ສຸກ຺ຂວິປສ຺ສກາ. ຕິປິຏກສພ຺ພປຣິຍຕ຺ຕິປ຺ປເຠທຘເຣຕິ ຕິຓ຺ຓໍ ປິຏການໍ ສມາຫາໂຣ ຕິປິຏກໍ, ຕເທວ ນວງ຺ຄາທິວເສນ ອເນກເຠທຠິນ຺ນໍ ສພ຺ພໍ ປຣິຍຕ຺ຕິປ຺ປເຠທໍ ຘາເຣນ຺ຕີຕິ ຕິປິຏກສພ຺ພປຣິຍຕ຺ຕິປ຺ປເຠທຘຣາ.

ກິສ຺ສ ປນາຕິ ກສ຺ມາ ປນ. ສິກ຺ຂຕີຕິ ເສກ຺ໂຂ. ຕເມວາຫ ‘‘ສກຣຓີໂຍ’’ຕິ. ອຸປຣິມຄ຺ຄຕ຺ຕຍກິຈ຺ຈສ຺ສ ອປຣິໂຍສິຕຕ຺ຕາ ສກິຈ຺ໂຈຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອສ຺ສາຕິ ອເນນ. ພຫຸກາຣຕ຺ຕາຕິ ພຫຸປກາຣຕ຺ຕາ. ອສ຺ສາຕິ ຠເວຍ຺ຍ. ອຕິວິຍ ວິສ຺ສຕ຺ໂຖຕິ ອຕິວິຍ ວິສ຺ສາສິໂກ. ນນ຺ຕິ ອານນ຺ທຕ຺ເຖຣໍ ໂອວທຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອານນ຺ທຕ຺ເຖຣສ຺ສ ກທາຈິ ອສຎ຺ຎຕາຍ ນວກາຍ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກປຣິສາຍ ຊນປທຈາຣິກາຈຣຓໍ, ເຕສຎ຺ຈ ສທ຺ຘິວິຫາຣິການໍ ເອກກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປພ຺ພຊ຺ຊນຎ຺ຈ ປຏິຈ຺ຈ ມຫາກສ຺ສປຕ຺ເຖໂຣ ຕໍ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ເອວມາຫ ‘‘ນ ວາຍໍ ກຸມາຣໂກ ມຕ຺ຕມຎ຺ຎາສີ’’ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ວາ-ສທ຺ໂທ ປທປູຣໂຓ, ອຍໍ ກຸມາໂຣ ອຕ຺ຕໂນ ປມາຓໍ ນ ປຏິຊານາຕີຕິ ເຖຣໍ ຕຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ອາຫ. ຕຕ຺ຣາຕິ ເອວໍ ສຕິ.

ກິຎ຺ຈາປິ ເສກ຺ໂຂຕິ ອິທໍ ນ ເສກ຺ຂານໍ ອຄຕິຄມນສພ຺ຠາເວນ ວຸຕ຺ຕໍ, ອເສກ຺ຂານຎ຺ເຎວ ປນ ອຸຈ຺ຈິນິຕ຺ວາ ຄຫິຕຕ຺ຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຕສ຺ມາ ‘‘ກິຎ຺ຈາປິ ເສກ຺ໂຂ, ຕຖາປິ ເຖໂຣ ອາຍສ຺ມນ຺ຕມ຺ປິ ອານນ຺ທໍ ອຸຈ຺ຈິນຕູ’’ຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ເວທິຕພ຺ໂພ, ນ ປນ ກິຎ຺ຈາປິ ເສກ຺ໂຂ, ຕຖາປິ ອຠພ຺ໂພ ອຄຕິໍ ຄນ຺ຕຸນ຺ຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ອຠພ຺ໂພຕິອາທິ ປນສ຺ສ ສຠາວກຖນໍ. ຕຕ຺ຖ ຉນ຺ທາຕິ ຉນ຺ເທນ ສິເນເຫນ. ອຄຕິໍ ຄນ຺ຕຸນ຺ຕິ ອກຕ຺ຕພ຺ພໍ ກາຕຸໍ. ປຣິຍຕ຺ໂຕຕິ ອຘີໂຕ ອຸຄ຺ຄຫິໂຕ.

ຣາຊຄຫໍ ໂຂ ມຫາໂຄຈຣນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຄາໂວ ຈຣນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ໂຄຈໂຣ, ຄຸນ຺ນໍ ໂຄຈຣຏ຺ຐານໍ. ໂຄຈໂຣ ວິຍາຕິ ໂຄຈໂຣ, ຠິກ຺ຂາຈຣຓຏ຺ຐານໍ. ໂສ ມຫນ຺ໂຕ ອສ຺ສາຕິ ມຫາໂຄຈຣໍ, ຣາຊຄຫໍ. ອຸກ຺ໂກເຏຍ຺ຍາຕິ ນິວາເຣຍ຺ຍ.

ສຕ຺ຕສຸ ສາຘຸກີຬນທິວເສສູຕິ ເອຕ຺ຖ ສໍເວຄວຕ຺ຖຸໍ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ສາຘຸກໍ ເອວ ປູຊາວເສນ ກີຬນໂຕ ສາຘຸກີຬນໍ. ອຸປກຏ຺ຐາຕິ ອາສນ຺ນາ. ວສ຺ສໍ ອຸປເນຕິ ອຸປຄຈ຺ຉຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ວສ຺ສູປນາຍິກາ.

ຕຕ຺ຣ ສຸທນ຺ຕິ ຕສ຺ສໍ ສາວຕ຺ຖິຍໍ, ສຸທນ຺ຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ. ອຸສ຺ສນ຺ນຘາຕຸກນ຺ຕິ ອຸປຈິຕປິຕ຺ຕເສມ຺ຫາທິຘາຕຸກໍ. ສມສ຺ສາເສຕຸນ຺ຕິ ສນ຺ຕປ຺ເປຕຸໍ. ທຸຕິຍທິວເສຕິ ເຊຕວນວິຫາຣໍ ປວິຏ຺ຐທິວສໂຕ ທຸຕິຍທິວເສຕິ ວທນ຺ຕິ. ວິຣິຈ຺ຈຕິ ເອເຕນາຕິ ວິເຣຈນໍ. ໂອສຘປຣິຠາວິຕໍ ຂີຣເມວ ວິເຣຈນນ຺ຕິ ຂີຣວິເຣຈນໍ. ຍໍ ສນ຺ຘາຍາຕິ ຍໍ ເຠສຊ຺ຊປານໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຠສຊ຺ຊມຕ຺ຕາຕິ ອປ຺ປມຕ຺ຕກໍ ເຠສຊ຺ຊໍ. ອປ຺ປຕ຺ໂຖ ຫິ ອຍໍ ມຕ຺ຕາ-ສທ຺ໂທ ມຕ຺ຕາ ສຸຂປຣິຈ຺ຈາຄາຕິອາທີສຸ (ຘ. ປ. ໒໙໐) ວິຍ.

ຂຓ຺ຑຜຸລ຺ລປ຺ປຏິສງ຺ຂຣຓນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຂຓ຺ຑນ຺ຕິ ຉິນ຺ນໍ, ຜຸລ຺ລນ຺ຕິ ຠິນ຺ນໍ, ເຕສໍ ປຏິສງ຺ຂຣຓໍ ອຠິນວກຣຓໍ.

ປຣິຈ຺ເຉທວເສນ ເວທິຍຕິ ທິສ຺ສຕີຕິ ປຣິເວຓໍ. ຕຕ຺ຖາຕິ ເຕສຸ ວິຫາເຣສຸ ຂຓ຺ຑຜຸລ຺ລປ຺ປຏິສງ຺ຂຣຓນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ປຐມໍ ມາສນ຺ຕິ ວສ຺ສານສ຺ສ ປຐມໍ ມາສໍ, ອຈ຺ຈນ຺ຕສໍໂຍເຄ ເຈຕໍ ອຸປໂຍຄວຈນໍ. ເສນາສນວຕ຺ຕານໍ ພຫູນໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ເສນາສນກ຺ຂນ຺ຘເກ (ຈູຬວ. ໒໙໔ ອາທໂຍ) ເສນາສນປຏິພທ຺ຘານໍ ພຫູນໍ ກມ຺ມານໍ ວິຫິຕຕ຺ຕາ ‘‘ຠຄວຕາ…ເປ… ວຓ຺ຓິຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ທຸຕິຍທິວເສຕິ ‘‘ຂຓ຺ຑຜຸລ຺ລປ຺ປຏິສງ຺ຂຣຓໍ ກໂຣມາ’’ຕິ ຈິນ຺ຕິຕທິວສໂຕ ທຸຕິຍທິວເສ. ວສ຺ສູປນາຍິກທິວເສເຍວ ເຕ ເອວໍ ຈິນ຺ເຕສຸໍ. ສິຣິຍາ ນິເກຕນມິວາຕິ ສິຣິຍາ ນິວາສນຏ຺ຐານໍ ວິຍ. ເອກສ຺ມິໍ ປານີຍຕິຕ຺ເຖ ສນ຺ນິປຕນ຺ຕາ ປກ຺ຂິໂນ ວິຍ ສພ຺ເພສໍ ຊນານໍ ຈກ຺ຂູນິ ມຓ຺ຑເປເຍວ ນິປຕນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘ເອກນິປາຕຕິຕ຺ຖມິວ ຈ ເທວມນຸສ຺ສນຍນວິຫງ຺ຄານ’’ນ຺ຕິ. ໂລກຣາມເຓຍ຺ຍກນ຺ຕິ ໂລເກ ຣມຓີຍຠາວໍ, ຣມຓໍ ອຣຫຕີຕິ ວາ ໂລກຣາມເຓຍ຺ຍກໍ. ທຏ຺ຐພ຺ພສາຣມຓ຺ຑນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ເພສຸ ສາຣໍ ທຏ຺ຐພ຺ພສາຣໍ, ຕໂຕ ວິປ຺ປສນ຺ນນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພສາຣມຓ຺ຑໍ. ອຖ ວາ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ ສາຣຠູໂຕ ວິສິຏ຺ຐຕໂຣ ມຓ຺ໂຑ ມຓ຺ຑນໍ ອລງ຺ກາໂຣ ເອຕສ຺ສາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພສາຣມຓ຺ໂຑ, ມຓ຺ຑໂປ. ມຓ຺ຑໍ ສູຣິຍຣສ຺ມິໍ ປາຕິ ນິວາເຣຕີຕິ ມຓ຺ຑໂປ. ວິວິຘານິ ກຸສຸມທາມານິ ເຈວ ມຸຕ຺ໂຕລມ຺ພການິ ຈ ວິນິຄ຺ຄລນ຺ຕໍ ວເມນ຺ຕໍ ນິກ຺ຂາເມນ຺ຕມິວ ຈາຣຸ ໂສຠນໍ ວິຕານໍ ເອຕ຺ຖາຕິ ວິວິຘກຸສຸມທາໂມລມ຺ພກວິນິຄ຺ຄລນ຺ຕຈາຣຸວິຕາໂນ. ນານາປຸປ຺ຜູປຫາຣວິຈິຕ຺ຕສຸປຣິນິຏ຺ຐິຕຠູມິກມ຺ມຕ຺ຕາ ເອວ ‘‘ຣຕນວິຈິຕ຺ຕມຓິໂກຏ຺ຏິມຕລມິວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ມຓິໂຍ ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ ກຕຕລໍ ມຓິໂກຏ຺ຏິມຕລໍ ນາມ, ຕມິວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອາສນາຣຫນ຺ຕິ ນິສີທນາຣຫໍ. ທນ຺ຕຂຈິຕນ຺ຕິ ທນ຺ເຕຫິ ຂຈິຕໍ.

ອາວຊ຺ເຊສີຕິ ອຸປນາເມສິ. ອນຸປາທາຍາຕິ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິວເສນ ກຎ຺ຈິ ຘມ຺ມໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ. ກຖາໂທໂສຕິ ກຖາຍ ອສຈ຺ຈໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ.

ຍຖາວຸຑ຺ຒນ຺ຕິ ວຸຑ຺ຒປຏິປາຏິໍ ອນຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ. ເອເກຕິ ມຊ຺ຌິມຠາຓການໍເຍວ ເອເກ. ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ຫິ ສພ຺ພໍ ມຊ຺ຌິມຠາຓກາ ວທນ຺ຕິເຍວາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ທີຆຠາຓກາ ປນ ‘‘ປທສາວ ເຖໂຣ ສນ຺ນິປາຕມາຄໂຕ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ເຕສຸ ເກຈິ ‘‘ອາກາເສນາ’’ຕິ, ‘‘ເຕ ສພ຺ເພປິ ຕຖາ ຕຖາ ອາຄຕທິວສານມ຺ປິ ອຕ຺ຖິຕາຍ ເອກເມກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕຖາ ຕຖາ ວທິໍສູ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ.

ກໍ ຘຸຣໍ ກຕ຺ວາຕິ ກໍ ເຊຏ຺ຐກໍ ກຕ຺ວາ. ພີຊນິໍ ຄເຫຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ພີຊນີຄຫຓໍ ປຣິສາຍ ຘມ຺ມກຖິການໍ ຫຕ຺ຖກຸກ຺ກຸຈ຺ຈວິໂນທນມຸຂວິກາຣປຏິຈ຺ຉາທນຕ຺ຖໍ ຘມ຺ມຕາວເສນ ອາຈິຓ຺ຓນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເຕເນວ ຫິ ອຈ຺ຈນ຺ຕສຎ຺ຎຕປ຺ປຕ຺ຕາ ພຸທ຺ຘາປິ ສາວກາປິ ຘມ຺ມກຖິການໍ ຘມ຺ມຕາທສ຺ສນຕ຺ຖເມວ ຈິຕ຺ຕພີຊນິໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ປຐມໍ, ອາວຸໂສ ອຸປາລິ, ປາຣາຊິກໍ ກຕ຺ຖ ປຎ຺ຎຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ກຖໍ ສງ຺ຄີຕິຍາ ປຸພ຺ເພ ປຐມຠາໂວ ສິທ຺ໂຘຕິ? ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສານຸກ຺ກມາທິນາ ປຸພ຺ເພ ປຐມຠາວສ຺ສ ສິທ຺ຘຕ຺ຕາ. ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຫິ ຕີຓິ ປິຏການິ ຠຄວໂຕ ຘຣມານກາເລເຍວ ອິມິນາ ອນຸກ຺ກເມນ ສຊ຺ຌາຍິຕານິ, ເຕເນວ ກເມນ ປຈ຺ຉາປິ ສງ຺ຄີຕານິ ວິເສສໂຕ ວິນຍາຠິຘມ຺ມປິຏການີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ກິສ຺ມິໍ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິນ຺ຕິ ນິມິຕ຺ຕຕ຺ເຖ ຠຸມ຺ມໍ. ອນ຺ຕຣາ ຈ, ຠນ຺ເຕ, ຣາຊຄຫໍ ອນ຺ຕຣາ ຈ ນາຬນ຺ທນ຺ຕິ ຣາຊຄຫສ຺ສ ຈ ນາຬນ຺ທາຍ ຈ ອນ຺ຕຣາ, ວິວເຣ ມຊ຺ເຌຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນ຺ຕຣາ-ສທ຺ເທນ ປນ ຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຸປໂຍຄວຈນໍ ກຕໍ. ຣາຊາຄາຣເກຕິ ຣຎ຺ໂຎ ກີຬນຕ຺ຖາຍ ກເຕ ອຄາຣເກ. ອມ຺ພລຏ຺ຐິກາຍນ຺ຕິ ຣຎ຺ໂຎ ເອວໍນາມກໍ ອຸຍ຺ຍານໍ. ເກນ ສທ຺ຘິນ຺ຕິ ອິຘ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ? ຍສ຺ມາ ປເນຕໍ ນ ຠຄວຕາ ເອວ ວຸຕ຺ຕໍ, ຣຎ຺ຎາປິ ກິຎ຺ຈິ ກິຎ຺ຈິ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ກມາຣພ຺ຠາ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເວເທຫິປຸຕ຺ເຕນາຕິ ອຍໍ ໂກສລຣຎ຺ໂຎ ຘີຕາຍ ປຸຕ຺ໂຕ, ນ ວິເທຫຣຎ຺ໂຎ ຘີຕາຍ. ຍສ຺ມາ ມາຕາ ປນສ຺ສ ປຓ຺ຑິຕາ, ຕສ຺ມາ ສາ ເວເທນ ຎາເຓນ ອີຫຕິ ຆຏຕິ ວາຍມຕີຕິ ‘‘ເວເທຫີ’’ຕິ ປາກຏນາມາ ຊາຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ເອວໍ ນິມິຕ຺ຕປໂຍຊນກາລເທສເທສກກາຣກກຣຓປ຺ປກາເຣຫິ ປຐມມຫາສງ຺ຄີຕິໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ຕຕ຺ຖ ວວຕ຺ຖາປິເຕສຸ ຘມ຺ມວິນເຍສຸ ນານປ຺ປກາຣໂກສລ຺ລຕ຺ຖໍ ເອກວິຘາທິເຠເທ ທສ຺ເສຕຸໍ ຕເທຕໍ ສພ຺ພມ຺ປີຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອນາວຣຓຎາຓປທຏ຺ຐານໍ ມຄ຺ຄຎາຓໍ, ມຄ຺ຄຎາຓປທຏ຺ຐານຎ຺ຈ ອນາວຣຓຎາຓໍ ‘‘ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ເຕນ ວາຕິ ອຸທານາທິວເສນ ປວຕ຺ຕຘມ຺ມໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ວິມຸຕ຺ຕິຣສນ຺ຕິ ອຣຫຕ຺ຕຜລສ຺ສາທໍ, ວິມຸຕ຺ຕິສມ຺ປຕ຺ຕິກໍ ວາ ອຄ຺ຄຜລນິປ຺ຜາທນໂຕ, ວິມຸຕ຺ຕິກິຈ຺ຈໍ ວາ ກິເລສານໍ ອຈ຺ຈນ຺ຕວິມຸຕ຺ຕິສມ຺ປາທນໂຕ. ອວເສສໍ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ຘມ຺ໂມຕິ ເອຕ຺ຖ ຍທິປິ ຘມ຺ໂມ ເອວ ວິນໂຍປິ ປຣິຍຕ຺ຕິຍາທິຠາວໂຕ, ຕຖາປິ ວິນຍສທ຺ທສນ຺ນິຘາເນນ ຠິນ຺ນາຘິກຣຓຠາເວນ ປຍຸຕ຺ໂຕ ຘມ຺ມ-ສທ຺ໂທ ວິນຍຕນ຺ຕິວິຣຫິຕໍ ຕນ຺ຕິໍ ທີເປຕິ, ຍຖາ ປຸຎ຺ຎຎາຓສມ຺ຠາໂຣ ໂຄພລິພທ຺ທນ຺ຕິອາທິ.

ອເນກຊາຕິສໍສາຣນ຺ຕິ ອິມິສ຺ສາ ຄາຖາຍ ອຍໍ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ – ອຫໍ ອິມສ຺ສ ອຕ຺ຕຠາວເຄຫສ຺ສ ກາຣກໍ ຕຓ຺ຫາວຑ຺ຒກິໍ ຄເວສນ຺ໂຕ ເຍນ ຎາເຓນ ຕໍ ທຏ຺ຐຸໍ ສກ຺ກາ, ຕໍ ໂພຘິຎາຓໍ ອນິພ຺ພິສໍ ອລຠນ຺ໂຕ ເອວ ອຠິນີຫາຣໂຕ ປຠຸຕິ ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ອເນກຊາຕິສຕສຫສ຺ສສງ຺ຂ຺ຍໍ ອິມໍ ສໍສາຣວຏ຺ຏໍ ສນ຺ຘາວິສ຺ສໍ ສໍສຣິໍ, ຍສ຺ມາ ຊຣາພ຺ຍາຘິມຣຓມິສ຺ສຕາຍ ຊາຕິ ນາເມສາ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອຸປຄນ຺ຕຸໍ ທຸກ຺ຂາ, ນ ຈ ສາ ຕສ຺ມິໍ ອທິຏ຺ເຐ ນິວຕ຺ຕຕິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ຄເວສນ຺ໂຕ ສນ຺ຘາວິສ຺ສນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທິຏ຺ໂຐສີຕິ ອິທານິ ມຍາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ ປຏິວິຊ຺ຌນ຺ເຕນ ທິຏ຺ໂຐ ອສິ. ປຸນ ເຄຫນ຺ຕິ ປຸນ ອິມໍ ອຕ຺ຕຠາວສງ຺ຂາຕໍ ມມ ເຄຫໍ. ນ ກາຫສີຕິ ນ ກຣິສ຺ສສິ. ກາຣຓມາຫ ສພ຺ພາ ເຕຕິອາທິ. ຕວ ສພ຺ພາ ອວເສສກິເລສຜາສຸກາ ມຍາ ຠຄ຺ຄາ. ອິມສ຺ສ ຕຍາ ກຕສ຺ສ ອຕ຺ຕຠາວເຄຫສ຺ສ ອວິຊ຺ຊາສງ຺ຂາຕໍ ກູຏໍ ກຓ຺ຓິກມຓ຺ຑລໍ ວິສງ຺ຂຕໍ ວິທ຺ຘໍສິຕໍ. ວິສງ຺ຂາຣໍ ນິພ຺ພານໍ ອາຣມ຺ມຓກຣຓວເສນ ຄຕໍ ມມ ຈິຕ຺ຕໍ. ອຫຎ຺ຈ ຕຓ຺ຫານໍ ຂຍສງ຺ຂາຕໍ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄຜລໍ ອຊ຺ຌຄາ ປຕ຺ໂຕສ຺ມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເກຈິ ປນ ‘‘ວິສງ຺ຂາຣຄຕໍ ຈິຕ຺ຕເມວ ຕຓ຺ຫານໍ ຂຍໍ ອຊ຺ຌຄາ’’ຕິ ເອວມ຺ປິ ອຕ຺ຖໍ ວທນ຺ຕິ.

ເກຈີຕິ ຂນ຺ຘກຠາຓກາ. ປາຏິປທທິວເສຕິ ອິທໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນາຕິ ເອເຕນ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ, ນ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຠາວປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ເອເຕນ. ໂສມນສ຺ສມຍຎາເຓນາຕິ ໂສມນສ຺ສສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຎາເຓນ. ອາມນ຺ຕຍາມີຕິ ນິເວທຍາມິ, ໂພເຘມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນ຺ຕເຣຕິ ອນ຺ຕຣາເຬ, ເວມຊ຺ເຌຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປິຏກນ຺ຕິ ຍຖາ ກມ຺ມເມວ ກມ຺ມນ຺ຕໍ, ເອວໍ ສຸຕ຺ຕເມວ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອສງ຺ຄີຕນ຺ຕິ ສງ຺ຄີຕິກ຺ຂນ຺ຘກ (ຈູຬວ. ໔໓໗ ອາທໂຍ) ກຖາວຕ຺ຖຸປ຺ປກຣຓາທິກໍ. ໂສຬສຫິ ວາເຣຫິ ອຸປລກ຺ຂິຕຕ຺ຕາ ‘‘ໂສຬສ ປຣິວາຣາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາ ຫິ ປຣິວາຣປາຬິຍໍ (ປຣິ. ໑ ອາທໂຍ) ປຐມໍ ປາຣາຊິກໍ ກຕ຺ຖ ປຎ຺ຎຕ຺ຕນ຺ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຎ຺ຎຕ຺ຕິວາໂຣ ກຖາປຕ຺ຕິວາໂຣ ວິປຕ຺ຕິວາໂຣ ສງ຺ຄຫວາໂຣ ສມຸຏ຺ຐານວາໂຣ ອຘິກຣຓວາໂຣ ສມຖວາໂຣ ສມຸຈ຺ຈຍວາໂຣຕິ ອິເມ ອຏ຺ຐ ວາຣາ, ຕທນນ຺ຕຣໍ ‘‘ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວນປຈ຺ຈຍາ ປາຣາຊິກໍ ກຕ຺ຖ ປຎ຺ຎຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ (ປຣິ. ໑໘໘) ເອວໍ ປຈ຺ຈຍມຕ຺ຕວິເສເສນ ປຸນ ວຸຕ຺ຕາ ເຕເຍວ ອຏ຺ຐ ວາຣາ ຈາຕິ ອິເມສໍ ໂສຬສນ຺ນໍ ວາຣານໍ ວເສນ ຠິກ຺ຂຸວິຠງ຺ຄສ຺ສ ຈ ຠິກ຺ຂຸນີວິຠງ຺ຄສ຺ສ ຈ ປກາສິຕຕ຺ຕາ ໂສຬສຫິ ວາເຣຫິ ອຸປລກ຺ຂິໂຕ ປຣິວາໂຣ ‘‘ໂສຬສປຣິວາໂຣ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ທຬ຺ຫີກມ຺ມສິຖິລກຣຓປ຺ປໂຍຊນາຕິ ອິທໍ ໂລກວຊ຺ຊປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ເຊສຸ ຍຖາກ຺ກມໍ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ສຎ຺ຎມເວລໍ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ປວຕ຺ໂຕ ອາຈາໂຣ ອຊ຺ຌາຈາໂຣ, ວີຕິກ຺ກໂມ. ເຕນາຕິ ວິວິຘນຍຕ຺ຕາທິເຫຕຸນາ. ເອຕນ຺ຕິ ວິວິຘວິເສສນຍຕ຺ຕາຕິອາທິຄາຖາວຈນໍ. ເອຕສ຺ສາຕິ ວິນຍສ຺ສ.

ອິຕຣໍ ປນາຕິ ສຸຕ຺ຕໍ. ອຕ຺ຕຕ຺ຖປຣຕ຺ຖາທິເຠເທຕິ ເອຕ຺ຖ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກສມ຺ປຣາຍິກຕ຺ເຖ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣາທິອຕ຺ເຖ ຈ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ເວເນຍຊ຺ຌາສຍານຸໂລເມນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາຕິ ວິນຍໍ ວິຍ ອິສ຺ສຣຠາວໂຕ ອາຓາປຕິຏ຺ຐາປນວເສນ ອເທເສຕ຺ວາ ເວເນຍ຺ຍານໍ ອຊ຺ຌາສຍານຸໂລເມນ ຈຣິຕານຸຣູປໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ອນຸປຸພ຺ພສິກ຺ຂາທິວເສນ ອເທເສຕ຺ວາ ເວເນຍ຺ຍານໍ ກາລນ຺ຕເຣ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ສສ຺ສມິວ ຜລ’’ນ຺ຕິ. ອຸປາຍສມງ຺ຄີນໍເຍວ ນິປ຺ປຊ຺ຊນຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເຘນຸ ວິຍ ຂີຣ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ນ ຫິ ເຘນຸໍ ວິສາຓາທີສຸ, ອກາເລ ວາ ອວິຊາຕໍ ວາ ໂທຫນ຺ໂຕ ຂີຣໍ ປຏິລຠຕິ.

ຍນ຺ຕິ ຍສ຺ມາ. ເອຕ຺ຖາຕິ ອຠິຘມ຺ເມ. ອຠິຘມ຺ເມຕິ ສຸປິນນ຺ເຕນ ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິຍາ ອນາປຕ຺ຕິຠາເວປິ ອກຸສລເຈຕນາ ອຸປລພ຺ຠຕີຕິອາທິນາ ວິນຍປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ສງ຺ກຣວິຣຫິເຕ ຘມ຺ເມ, ‘‘ປຸພ຺ພາປຣວິໂຣຘາຠາວໂຕ ສງ຺ກຣວິຣຫິເຕ ຘມ຺ເມ’’ຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ອາຣມ຺ມຓາທີຫີຕິ ອາຣມ຺ມຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕກມ຺ມທ຺ວາຣປຏິປທາທີຫິ. ລກ຺ຂຓີຍຕ຺ຕາຕິ ສຎ຺ຊານິຕພ຺ພຕ຺ຕາ. ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ອວິສິຏ຺ຐນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ວິນຍປິຏກນ຺ຕິອາທີສຸ ຕີສຸ ສທ຺ເທສຸ ຍໍ ອວິສິຏ຺ຐໍ ສມານໍ, ຕໍ ປິຏກສທ຺ທນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມາ ປິຏກສມ຺ປທາເນນາຕິ ປາຬິສມ຺ປທານວເສນ ມາ ຄຓ຺ຫິຕ຺ຖາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຍຖາວຸຕ຺ເຕນາຕິ ເອວໍ ທຸວິຘຕ຺ເຖນາຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣນ.

ເທສນາສາສນກຖາເຠທນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ເທສນາເຠທໍ ສາສນເຠທໍ ກຖາເຠທນ຺ຕິ ເຠທສທ຺ໂທ ປຈ຺ເຈກໍ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ເຠທນ຺ຕິ ຈ ນານຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕສູຕິ ປິຏເກສຸ. ສິກ຺ຂາ ຈ ປຫານານິ ຈ ຄມ຺ຠີຣຠາໂວ ຈ ສິກ຺ຂາປຫານຄມ຺ຠີຣຠາໂວ, ຕຎ຺ຈ ຍຖາຣຫໍ ປຣິທີປເຍຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຣິຍຕ຺ຕິເຠທນ຺ຕິ ປຣິຍາປຸຓນເຠທໍ ວິຠາວເຍຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຍຫິໍ ຍສ຺ມິໍ ວິນຍາທິເກ ຍໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິຎ຺ຈ ວິປຕ຺ຕິຎ຺ຈ ຍຖາ ປາປຸຓາຕິ, ຕມ຺ປິ ສພ຺ພໍ ວິຠາວເຍຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອຖ ວາ ຍໍ ປຣິຍຕ຺ຕິເຠທໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ວິປຕ຺ຕິຎ຺ຈ ຍຫິໍ ຍຖາ ປາປຸຓາຕິ, ຕມ຺ປິ ສພ຺ພໍ ວິຠາວເຍຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ປຣິທີປນາ ວິຠາວນາ ຈາຕິ ເຫຏ຺ຐາ ຄາຖາສຸ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ອນຸຣູປໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຕ຺ຖໂຕ ປນ ເອກເມວ.

ອາຓາຣເຫນາຕິ ອາຓໍ ປເຓຕຸໍ ອຣຫຕີຕິ ອາຓາຣໂຫ, ຠຄວາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘຕ຺ຕາ. ໂສ ຫິ ມຫາກາຣຸຓິກຕາຍ ຈ ອວິປຣີຕໂຕ ເທສກຠາເວນ ປມາຓວຈນຕ຺ຕາ ຈ ອາຓໍ ປເຓຕຸໍ ອຣຫຕິ. ໂວຫາຣປຣມຕ຺ຖານມ຺ປິ ສມ຺ຠວໂຕ ອາຫ ‘‘ອາຓາພາຫຸລ຺ລໂຕ’’ຕິ. ອິໂຕ ປເຣສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ປຐມນ຺ຕິ ວິນຍປິຏກໍ. ປຈຸຣາປຣາຘາ ເສຍ຺ຍສກຕ຺ເຖຣາທໂຍ. ເຕ ຫິ ໂທສພາຫຸລ຺ລໂຕ ‘‘ປຈຸຣາປຣາຘາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ປຈຸໂຣ ພຫຸໂກ ພຫຸໂລ ອປຣາໂຘ ໂທໂສ ວີຕິກ຺ກໂມ ເຍສນ຺ເຕ ປຈຸຣາປຣາຘາ. ອເນກຊ຺ຌາສຍາຕິອາທີສຸ ອາສໂຍວ ອຊ຺ຌາສໂຍ, ໂສ ຈ ອຕ຺ຖໂຕ ທິຏ຺ຐິ ຎາຓຎ຺ຈ. ຈຣິຍາຕິ ຣາຄຈຣິຍາທິກາ ຉ ມູລຈຣິຍາ. ອຖ ວາ ຈຣິຍາຕິ ຈຣິຕໍ, ຕໍ ສຸຈຣິຕທຸຈ຺ຈຣິຕວເສນ ທຸວິຘໍ. ອຘິມຸຕ຺ຕິ ນາມ ສຕ຺ຕານໍ ປຸພ຺ພປຣິຈຍວເສນ ອຠິຣຸຈິ, ສາ ທຸວິຘາ ຫີນປຓີຕເຠເທນ. ຍຖານຸໂລມນ຺ຕິ ອຊ຺ຌາສຍາທີນໍ ອນຸຣູປໍ. ຍຖາຘມ຺ມນ຺ຕິ ຘມ຺ມສຠາວານຸຣູປໍ.

ສໍວຣາສໍວໂຣຕິ ເອຕ຺ຖ ຂຸທ຺ທໂກ ມຫນ຺ໂຕ ຈ ສໍວໂຣຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວຸຑ຺ຒິອຕ຺ໂຖ ເຫຕ຺ຖ ອ-ກາໂຣ. ທິຏ຺ຐິວິນິເວຐນາຕິ ທິຏ຺ຐິຍາ ວິໂມຈນໍ. ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປາຬິຍໍ ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫີຕິອາທິນາ (ທີ. ນິ. ໑.໒໒໖; ສໍ. ນິ. ໒.໑໕໒) ສມາຘິເທສນາພາຫຸລ຺ລໂຕ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປິຏເກ ‘‘ອຘິຈິຕ຺ຕສິກ຺ຂາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວີຕິກ຺ກມປ຺ປຫານໍ ກິເລສານນ຺ຕິ ສໍກິເລສຘມ຺ມານໍ, ກມ຺ມກິເລສານໍ ວາ ໂຍ ກາຍວຈີທ຺ວາເຣຫິ ວີຕິກ຺ກໂມ, ຕສ຺ສ ປຫານໍ. ອນຸສຍວເສນ ສນ຺ຕານມນຸວຕ຺ຕນ຺ຕາ ກິເລສາ ປຣິຍຸຏ຺ຐິຕາປິ ສີລເຠທວເສນ ວີຕິກ຺ກມິຕຸໍ ນ ລຠນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ວີຕິກ຺ກມປຏິປກ຺ຂຕ຺ຕາ ສີລສ຺ສາ’’ຕິ. ປຣິຍຸຏ຺ຐານປ຺ປຫານນ຺ຕິ ໂອກາສທານວເສນ ຈິຕ຺ເຕ ກຸສລປ຺ປວຕ຺ຕິໍ ປຣິຍາທິຍິຕ຺ວາ ສມຸປ຺ປຕ຺ຕິວເສນ ຐານໍ ປຣິຍຸຏ຺ຐານໍ, ຕສ຺ສ ປຫານໍ. ອນຸສຍປ຺ປຫານນ຺ຕິ ອຣິຍມຄ຺ເຄນ ອປ຺ປຫີນຠາເວນ ສນ຺ຕາເນ ກາຣຓລາເຠ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນາຣຫາ ຖາມຄຕາ ກາມຣາຄາທໂຍ ສຕ຺ຕ ກິເລສາ ສນ຺ຕາເນ ອນຸ ອນຸ ສຍນໂຕ ອນຸສຍາ ນາມ, ເຕສໍ ປຫານໍ.

ຕທງ຺ຄປ຺ປຫານນ຺ຕິ ເຕນ ເຕນ ທານສີລາທິກຸສລງ຺ເຄນ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ອກຸສລງ຺ຄສ຺ສ ປຫານໍ ຕທງ຺ຄປ຺ປຫານໍ. ທຸຈ຺ຈຣິຕສໍກິເລສສ຺ສ ປຫານນ຺ຕິ ກາຍວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕເມວ ຍຕ຺ຖ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕໍ ສນ຺ຕານໍ ສມ຺ມາ ກິເລເສຕິ ອຸປຕາເປຕີຕິ ສໍກິເລໂສ, ຕສ຺ສ ຕທງ຺ຄວເສນ ປຫານໍ. ສມາຘິສ຺ສ ກາມຈ຺ຉນ຺ທປຏິປກ຺ຂຕ຺ຕາ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປິຏເກ ຕຓ຺ຫາສໍກິເລສສ຺ສ ປຫານໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຕ຺ຕາທິສຸຎ຺ຎສຠາວຘມ຺ມປ຺ປກາສນໂຕ ອຠິຘມ຺ມປິຏເກ ທິຏ຺ຐິສໍກິເລສສ຺ສ ປຫານໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ເອກເມກສ຺ມິຎ຺ເຈຕ຺ຖາຕິ ເອຕ຺ຖ ເອເຕສຸ ຕີສຸ ປິຏເກສຸ ເອເກກສ຺ມິໍ ປິຏເກຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຘມ຺ໂມຕິ ປາຬີຕິ ເອຕ຺ຖ ຘມ຺ມສ຺ສ ສີລາທິວິສິຏ຺ຐຕ຺ຖໂຍຄໂຕ, ພຸທ຺ຘານໍ ສຠາວນິຣຸຕ຺ຕິຠາວໂຕ ຈ ປກຏ຺ຐານໍ ອຸກ຺ກຏ຺ຐານໍ ວຈນປ຺ປພນ຺ຘານໍ ອາຬິ ປນ຺ຕີຕິ ປາຬິ, ປຣິຍຕ຺ຕິຘມ຺ໂມ. ສມ຺ມຸຕິປຣມຕ຺ຖເຠທສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ອນຸຣູປວາຈກຠາເວນ ປຣມຕ຺ຖສທ຺ເທສຸ ເອກນ຺ເຕນ ຠຄວຕາ ມນສາ ວວຕ຺ຖາປິໂຕ ນາມປຎ຺ຎຕ຺ຕິປ຺ປພນ຺ໂຘ ປາຬິຘມ຺ໂມ ນາມ. ເທສນາຍ ຘມ຺ມສ຺ສ ຈ ໂກ ວິເສໂສຕິ ເຈ? ຍຖາວຸຕ຺ຕນເຍນ ມນສາ ວວຕ຺ຖາປິຕຘມ຺ມສ຺ສ ປເຣສໍ ໂພຘນຠາເວນ ອຕິສຊ຺ຊນາ ວາຈາຍ ປກາສນາ ‘‘ເທສນາ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ເຕນາຫ – ‘‘ເທສນາຕິ ຕສ຺ສາ ມນສາ ວວຕ຺ຖາປິຕາຍ ປາຬິຍາ ເທສນາ’’ຕິ. ຕທຸຠຍມ຺ປິ ປນ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ສທ຺ໂທ ເອວ ປຣມຕ຺ຖວິນິມຸຕ຺ຕາຍ ສມ຺ມຸຕິຍາ ອຠາວາ. ອິມເມວ ນຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເກຈິ ອາຈຣິຍາ ‘‘ຘມ຺ໂມ ຈ ເທສນາ ຈ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ສທ຺ໂທ ເອວາ’’ຕິ ໂວຫຣນ຺ຕິ, ເຕປິ ອນຸປວຊ຺ຊາເຍວ. ຍຖາ ‘‘ກາມາວຈຣປຏິສນ຺ຘິວິປາກາ ປຣິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ເອວໍສມ຺ປທມິທໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ນ ຫິ ‘‘ກາມາວຈຣປຏິສນ຺ຘິວິປາກາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕປຣມຕ຺ຖວິສຍາເຍວາ’’ຕິ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສາທິອາກາຣປຣິວິຕກ຺ກປຸພ຺ພການໍ ຣາຄາທິອກຸສລານໍ ເມຕ຺ຕາທິກຸສລານຎ຺ຈ ອາຣມ຺ມຓໍ ຄເຫຕ຺ວາປິ ສມຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ. ປຣມຕ຺ຖຘມ຺ມມູລກຕ຺ຕາ ປນສ຺ສ ປຣິກປ຺ປສ຺ສ ປຣມຕ຺ຖວິສຍຕາ ສກ຺ກາ ປຎ຺ຎເປຕຸໍ, ເອວມິຘາປີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຕີສຸປິ ເຈເຕສຸ ເອເຕ ຘມ຺ມຕ຺ຖເທສນາປຏິເວຘາ ຄມ຺ຠີຣາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເອຕ຺ຖ ຈ ປິຏກາວຍວານໍ ຘມ຺ມາທີນໍ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ຄມ຺ຠີຣຠາໂວ ຕໍສມຸທາຍສ຺ສ ປິຏກສ຺ສາປິ ວຸຕ຺ໂຕ ເຍວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ທຸກ຺ເຂນ ໂອຄຍ຺ຫນ຺ຕິ, ທຸກ຺ໂຂ ວາ ໂອຄາໂຫ ໂອຄາຫນໍ ອນ຺ໂຕປວິສນເມເຕສູຕິ ທຸກ຺ໂຂຄາຫາ. ເອຕ຺ຖາຕິ ເອເຕສຸ ປິຏເກສຸ, ນິທ຺ຘາຣເຓ ເຈຕໍ ຠຸມ຺ມວຈນໍ.

ເຫຕຸໂນ ຜລໍ ເຫຕຸຜລໍ. ຘມ຺ມາຠິລາໂປຕິ ອຕ຺ຖພ຺ຍຎ຺ຊນໂກ ອວິປຣີຕາຠິລາໂປ. ວິສຍໂຕ ອສມ຺ໂມຫໂຕ ຈາຕິ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣານໍ ຍຖາກ຺ກມໍ ອວໂພຘປ຺ປກາຣທສ຺ສນໍ, ເອຕສ຺ສ ອວໂພໂຘຕິ ອິມິນາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ໂລກິໂຍ ຫິ ຘມ຺ມຕ຺ຖາທິໍ ອາລມ຺ພິຕ຺ວາວ ປວຕ຺ຕນໂຕ ວິສຍໂຕ ອວໂພໂຘຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ໂລກຸຕ຺ຕໂຣ ປນ ນິພ຺ພານາຣມ຺ມຓຕາຍ ຕໍ ອນາລມ຺ພມາໂນປິ ຕພ຺ພິສຍໂມຫວິທ຺ຘໍສເນນ ຘມ຺ມາທີສຸ ປວຕ຺ຕນໂຕ ອສມ຺ໂມຫໂຕ ອວໂພໂຘຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຕ຺ຖານຸຣູປໍ ຘມ຺ເມສູຕິ ກາຣິຍານຸຣູປໍ ກາຣເຓສູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຎ຺ຎຕ຺ຕິປຖານຸຣູປໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕີສູຕິ ຉພ຺ພິຘນາມປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ປໂຖ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິປໂຖ, ຕສ຺ສ ອນຸຣູປໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕີສູຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຘມ຺ມຊາຕນ຺ຕິ ກາຣຓປ຺ປເຠໂທ ກາຣຓເມວ ວາ. ອຕ຺ຖຊາຕນ຺ຕິ ກາຣິຍປ຺ປເຠໂທ, ກາຣິຍເມວ ວາ. ຍາ ຈາຍໍ ເທສນາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ໂຍ ເຈຕ຺ຖາຕິ ເອຕາສຸ ຘມ຺ມຕ຺ຖເທສນາສຸ ໂຍ ປຏິເວໂຘຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕ຺ຖາຕິ ເອເຕສຸ ຕີສຸ ປິຏເກສຸ.

ອລຄທ຺ທູປມາຕິ ເອຕ຺ຖ ອລຄທ຺ທສທ຺ເທນ ອລຄທ຺ທຄ຺ຄຫຓໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ວີຓາວາທນໍ ວີຓາຕິອາທີສຸ ວິຍ, ຄຫຓຎ຺ເຈຕ຺ຖ ຍຖາ ຑໍສຕິ, ຕຖາ ທຸຄ຺ຄຫຓໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ອິຕຣຄ຺ຄຫເຓ ວິໂຣຘາຠາວາ. ຕສ຺ມາ ອລຄທ຺ທສ຺ສ ຄຫຓໍ ອຸປມາ ເອຕິສ຺ສາຕິ ອລຄທ຺ທູປມາ. ອລຄທ຺ໂທຕິ ເຈຕ຺ຖ ອາສິວິໂສ ວຸຈ຺ຈຕິ. ໂສ ຫິ ອລໍ ປຣິຍຕ຺ໂຕ, ຊີວິຕຫຣຓສມຕ຺ໂຖ ວາ ວິສສງ຺ຂາໂຕ ຄໂທ ອສ຺ສາຕິ ‘‘ອລໍຄໂທ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ‘‘ອລຄທ຺ໂທ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ວຏ຺ຏໂຕ ນິສ຺ສຣຓໍ ອຕ຺ໂຖ ປໂຍຊນໍ ເອຕິສ຺ສາຕິ ນິສ຺ສຣຓຕ຺ຖາ. ຠຓ຺ຑາຄາຣິໂກ ວິຍາຕິ ຠຓ຺ຑາຄາຣິໂກ, ຘມ຺ມຣຕນານຸປາລໂກ, ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖນິຣເປກ຺ຂສ຺ສ ປຣິຍຕ຺ຕິ ຠຓ຺ຑາຄາຣິກປຣິຍຕ຺ຕິ. ທຸຄ຺ຄຫິຕານີຕິ ທຸຏ຺ຐຸ ຄຫິຕານິ. ເຕນາຫ ‘‘ອຸປາຣມ຺ຠາທິເຫຕຸ ປຣິຍາປຸຏາ’’ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອຸປາຣມ຺ໂຠ ນາມ ປຣິຍຕ຺ຕິໍ ນິສ຺ສາຍ ປຣວມ຺ຠນໍ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ອິຕິວາທປ຺ປໂມກ຺ຂລາຠສກ຺ກາຣາທິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຍໍ ສນ຺ຘາຍາຕິ ຍໍ ປຣິຍຕ຺ຕິທຸຄ຺ຄຫຓໍ ສນ຺ຘາຍ. ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອລຄທ຺ທູປມສຸຕ຺ເຕ (ມ. ນິ. ໑.໒໓໘) ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຎ຺ຈສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ນານຸໂຠນ຺ຕີຕິ ຕຎ຺ຈ ອສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ສີລປຣິປູຣຓາທິສງ຺ຂາຕໍ ອຕ຺ຖໍ ເອເຕ ທຸຄ຺ຄຫິຕຄາຫິໂນ ນານຸໂຠນ຺ຕິ ນ ວິນ຺ທນ຺ຕິ. ປຏິວິທ຺ຘາກຸປ຺ໂປຕິ ປຏິວິທ຺ຘອຣຫຕ຺ຕຜໂລ.

ອິທານິ ຕີສຸ ປິຏເກສຸ ຍຖາຣຫໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິວິປຕ຺ຕິໂຍ ນິທ຺ຘາເຣຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ວິນເຍ ປນາຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ຕາສໍເຍວາຕິ ອວຘາຣຓໍ ຉຬຠິຎ຺ຎາຈຕຸປຏິສມ຺ຠິທານໍ ວິນເຍ ປເຠທວຈນາຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເວຣຎ຺ຊກຓ຺ເຑ (ປາຣາ. ໑໒) ຫິ ຕິສ຺ໂສ ວິຊ຺ຊາວ ວິຠຕ຺ຕາ. ທຸຕິເຍ ຕາສໍເຍວາຕິ ອວຘາຣຓໍ ຈຕສ຺ໂສ ປຏິສມ຺ຠິທາ ອເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ກຕໍ ຕິສ຺ສນ຺ນມ຺ປິ ວິຊ຺ຊານໍ ຉສຸ ອຠິຎ຺ຎາສຸ ອນ຺ໂຕປວິຏ຺ຐຕ຺ຕາ. ຕາສຎ຺ຈາຕິ ເອຕ຺ຖ ຈ-ສທ຺ເທນ ເສສານມ຺ປິ ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຖິຠາວໍ ທີເປຕິ. ອຠິຘມ຺ມປິຏເກ ຫິ ຕິສ຺ໂສ ວິຊ຺ຊາ ຉ ອຠິຎ຺ຎາ ຈຕສ຺ໂສ ປຏິສມ຺ຠິທາ ຈ ວຸຕ຺ຕາ ເອວ. ປຏິສມ຺ຠິທານໍ ຕຕ຺ເຖວ ສມ຺ມາ ວິຠຕ຺ຕຠາວໍ ທີເປຕຸໍ ຕຕ຺ເຖວາຕິ ອວຘາຣຓໍ ກຕໍ. ອຸປາທິນ຺ນຜສ຺ໂສຕິ ມຄ຺ເຄນ ມຄ຺ຄປຏິປາທນຜສ຺ໂສ. ເຕສນ຺ຕິ ເຕສໍ ປິຏການໍ. ເອຕນ຺ຕິ ເອຕໍ ພຸທ຺ຘວຈນໍ.

ຈຕຸຕ຺ຕິໍເສວ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕາຕິ ຄາຖາຍ ອຍມຕ຺ຖໂຍຊນາ – ຍສ຺ສ ນິກາຍສ຺ສ ສຸຕ຺ຕຄຓນໂຕ ຈຕຸຕ຺ຕິໍເສວ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕາ ວຄ຺ຄສງ຺ຄຫວເສນ ຕໂຍ ວຄ຺ຄາ ຍສ຺ສ ສງ຺ຄຫສ຺ສາຕິ ຕິວຄ຺ໂຄ ສງ຺ຄໂຫ, ເອສ ປຐໂມ ນິກາໂຍ ອິຘ ທີຆນິກາໂຍຕິ. ອນຸໂລມິໂກຕິ ອປຈ຺ຈນີໂກ, ອຕ຺ຖານຸໂລມນໂຕ ອນ຺ວຕ຺ຖນາໂມຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເອກນິກາຍມ຺ປີຕິ ເອກສມູຫມ຺ປິ. ເອວໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອວໍ ວິຈິຕ຺ຕໍ. ຍຖຍິທນ຺ຕິ ຍຖາ ອິເມ. ໂປຓິກຈິກ຺ຂລ຺ລິກາ ຂຕ຺ຕິຍາ, ເຕສໍ ນິວາໂສ ‘‘ໂປຓິກນິກາໂຍ ຈິກ຺ຂລ຺ລິກນິກາໂຍ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປຎ຺ຈທສວຄ຺ຄປຣິຄ຺ຄໂຫຕິ ປຎ຺ຈທສຫິ ວຄ຺ເຄຫິ ປຣິຄ຺ຄຫິໂຕ. ສຸຕ຺ຕນ຺ຕານໍ ສຫສ຺ສານິ ສຕ຺ຕ ສຸຕ຺ຕສຕານິ ຈາຕິ ປາເຐ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕານໍ ສຕ຺ຕສຫສ຺ສານິ ສຕ຺ຕ ສຸຕ຺ຕສຕານິ ຈາຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ກຕ຺ຖຈິ ປນ ‘‘ສຕ຺ຕ ສຸຕ຺ຕສຫສ຺ສານິ, ສຕ຺ຕ ສຸຕ຺ຕສຕານິ ຈາ’’ຕິ ປາໂຐ. ປຸພ຺ເພ ນິທສ຺ສິຕາຕິ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປິຏກນິທ຺ເທເສ ນິທສ຺ສິຕາ.

ເວທນ຺ຕິ ຎາຓໍ. ຕຸຏ຺ຐິນ຺ຕິ ປີຕິໍ. ຘມ຺ມກ຺ຂນ຺ຘວເສນາຕິ ຘມ຺ມຣາສິວເສນ. ທ຺ວາສີຕິສຫສ຺ສານິ ພຸທ຺ຘໂຕ ຄຓ຺ຫິນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ທ຺ເວ ສຫສ຺ສານິ ຠິກ຺ຂຸໂຕຕິ ຘມ຺ມເສນາປຕິອາທີນໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ສນ຺ຕິກາ ເຕຫິເຍວ ເທສິຕານິ ທ຺ເວ ສຫສ຺ສານິ ຄຓ຺ຫິໍ. ເມຕິ ມມ ຫທເຍ, ອິຕິ ອານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣ ອຕ຺ຕານໍ ນິທ຺ທິສຕິ. ເຍ ຘມ຺ມາ ມມ ຫທເຍ ປວຕ຺ຕິໂນ, ເຕ ຈຕຸຣາສີຕິສຫສ຺ສານີຕິ ໂຍຊນາ. ອິທຎ຺ຈ ຠຄວໂຕ ຘຣມານກາເລ ອຸຄ຺ຄຫິຕຘມ຺ມກ຺ຂນ຺ຘວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ປນ ຠຄວຕິ ອານນ຺ທຕ຺ເຖເຣນ ເທສິຕານໍ ສຸຠສຸຕ຺ຕ(ທອີ. ນິ. ໑.໔໔໔ ອາທໂຍ) ໂຄປກໂມຄ຺ຄລ຺ລານສຸຕ຺ຕານໍ (ມ. ນິ. ໓.໗໙ ອາທໂຍ), ຕຕິຍສງ຺ຄີຕິຍໍ ໂມຄ຺ຄລິປຸຕ຺ຕຕິສ຺ສຕ຺ເຖເຣນ ກຖິຕກຖາວຕ຺ຖຸປ຺ປກຣຓສ຺ສ ຈ ວເສນ ຘມ຺ມກ຺ຂນ຺ຘານໍ ຈຕຸຣາສີຕິສຫສ຺ສໂຕປິ ອຘິກຕາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ເອການຸສນ຺ຘິກໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ສຕິປຏ຺ຐານາທິ (ທີ. ນິ. ໒.໓໗໒ ອາທໂຍ; ມ. ນິ. ໑.໑໐໕ ອາທໂຍ). ອເນການຸສນ຺ຘິກນ຺ຕິ ປຣິນິພ຺ພານສຸຕ຺ຕາທິ (ທີ. ນິ. ໒.໑໓໔ ອາທໂຍ). ຕຎ຺ຫິ ນານາຐາເນສຸ ນານາຘມ຺ມເທສນານໍ ວເສນ ປວຕ຺ຕໍ. ຕິກທຸກຠາຊນໍ ຘມ຺ມສງ຺ຄຓິຍໍ ນິກ຺ເຂປກຓ຺ຑ(ຘ. ສ. ໙໘໕ ອາທໂຍ) ອຏ຺ຐກຖາກຓ຺ຑວເສນ (ຘ. ສ. ໑໓໘໔ ອາທໂຍ) ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຈິຕ຺ຕວາຣຠາຊນນ຺ຕິ ອິທໍ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທກຓ຺ຑວເສນ (ຘ. ສ. ໑ ອາທໂຍ) ວຸຕ຺ຕໍ. ອຕ຺ຖິ ວຕ຺ຖູຕິອາທີສຸ ວຕ຺ຖຸ ນາມ ສຸທິນ຺ນກຓ຺ຑາທິ (ປາຣາ. ໒໔ ອາທໂຍ). ມາຕິກາຕິ ສິກ຺ຂາປທໍ. ອນ຺ຕຣາປຕ຺ຕີຕິ ສິກ຺ຂາປທນ຺ຕເຣສຸ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາ ອາປຕ຺ຕິ. ຕິກຈ຺ເຉໂທຕິ ຕິກປາຈິຕ຺ຕິຍາທິຕິກປຣິຈ຺ເຉໂທ. ພຸທ຺ຘວຈນໍ ສງ຺ຄຫິຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອສ຺ສາຕິ ພຸທ຺ຘວຈນສ຺ສ. ສງ຺ຄີຕິປຣິໂຍສາເນ ສາຘຸກາຣໍ ທທມານາ ວິຍາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອຈ຺ຉຣໍ ປຫຣິຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕານິ ອຈ຺ຉຣິຍານິ, ປຸປ຺ຜວສ຺ສເຈລຸກ຺ເຂປາທີນິ. ຍາ ‘‘ປຎ຺ຈສຕາ’’ຕິ ຈ ‘‘ເຖຣິກາ’’ຕິ ຈ ປວຸຈ຺ຈຕິ, ອຍໍ ປຐມມຫາສງ຺ຄີຕິ ນາມາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ອິຕິ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍ ວິນຍຏ຺ຐກຖາຍ ວິມຕິວິໂນທນິຍໍ

ປຐມມຫາສງ຺ຄີຕິກຖາວຓ຺ຓນານໂຍ ນິຏ຺ຐິໂຕ.

ທຸຕິຍສງ຺ຄີຕິກຖາວຓ຺ຓນາ

ເອວໍ ປຐມມຫາສງ຺ຄີຕິໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຍທຕ຺ຖໍ ສາ ອິຘ ທສ຺ສິຕາ, ຕໍ ນິຄມນວເສນ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອິມິສ຺ສາຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ອາຈຣິຍປຣມ຺ປຣາຕິ ຕສ຺ມິໍ ຊມ຺ພຸທີເປ ອຍໍ ອາຈຣິຍານໍ ປເວຓີ ປຏິປາຏິ. ວິຊິຕາວິໂນຕິ ວິຊິຕສພ຺ພກິເລສປຏິປກ຺ຂຕ຺ຕາ ວິຊິຕວນ຺ໂຕ. ຊມ຺ພຸສິຣິວ຺ຫເຍຕິ ຊມ຺ພຸສທິໂສ ສິຣິມນ຺ໂຕ ອວ຺ຫໂຍ ນາມໍ ຍສ຺ສ ທີປສ຺ສ, ຕສ຺ມິໍ ຊມ຺ພຸທີເປຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ມຫນ຺ເຕນ ຫິ ຊມ຺ພຸຣຸກ຺ເຂນ ອຠິລກ຺ຂິຕຕ຺ຕາ ທີໂປປິ ‘‘ຊມ຺ພູ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຈ຺ຉິຊ຺ຊມານໍ ອວິນສ຺ສມານໍ ກຕ຺ວາ. ວິນຍວໍສນ຺ຕິອາທີຫິ ຕີຫິ ວິນຍປາຬິເຍວ ກຖິຕາ ປຣິຍາຍວຈນຕ຺ຕາ ເຕສໍ. ປກຕຎ຺ຎຸຕນ຺ຕິ ເວຍ຺ຍຕ຺ຕິຍໍ, ປຏຸຠາວນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຘຸຣຄ຺ຄາໂຫຕິ ປຘານຄ຺ຄາຫີ, ສພ຺ເພສໍ ປາໂມກ຺ໂຂ ຫຸຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຠິກ຺ຂູນໍ ສມຸທາໂຍ ສມູໂຫ ຠິກ຺ຂຸສມຸທາໂຍ.

ຍທາຕິ ນິພ຺ພາຍິໍສູຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ໂຊຕຍິຕ຺ວາ ຈ ສພ຺ພຘີຕິ ຕເມວ ສທ຺ຘມ຺ມໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ປກາສຍິຕ຺ວາ. ຊຸຕິມນ຺ໂຕຕິ ປຎ຺ຎາຊຸຕິຍາ ຍຸຕ຺ຕາ, ເຕຊວນ຺ໂຕ ວາ, ມຫານຸຠາວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິພ຺ພາຍິໍສູຕິ ອນຸປາທິເສສາຍ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ນິພ຺ພາຍິໍສຸ. ອນາລຍາຕິ ອສງ຺ຄາ.

ອຖາຕິ ປຈ຺ຉາ, ຍທາ ປຣິນິພ຺ພາຍິໍສຸ, ຕໂຕ ປຣນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກປ຺ປຕິ ສິງ຺ຄີໂລຓກປ຺ໂປຕິ ເອຕ຺ຖ ກປ຺ປ-ສທ຺ໂທ ວິກປ຺ປຕ຺ໂຖ, ເຕນ ສິງ຺ຄີໂລຓວິກປ຺ໂປປິ ກປ຺ປຕິ. ອິທມ຺ປິ ປກ຺ຂນ຺ຕຣໍ ກປ຺ປຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ, ເອວໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ. ຕຕ຺ຖ ສິງ຺ເຄນ ໂລຓໍ ປຣິຫຣິຕ຺ວາ ອໂລຓກປິຓ຺ຑປາເຕນ ສທ຺ຘິໍ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ກປ຺ປຕິ, ສນ຺ນິຘິໍ ນ ກໂຣຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ກປ຺ປຕິ ທ຺ວງ຺ຄຸລກປ຺ໂປຕິ ທ຺ວງ຺ຄຸລໍ ອຕິກ຺ກນ຺ຕາຍ ຉາຍາຍ ວິກາເລ ໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ກປ຺ປຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກປ຺ປຕິ ຄາມນ຺ຕຣກປ຺ໂປຕິ ‘‘ຄາມນ຺ຕຣໍ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປວາຣິເຕນ ອນຕິຣິຕ຺ຕໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ກປ຺ປຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກປ຺ປຕິ ອາວາສກປ຺ໂປຕິ ເອກສີມາຍ ນານາເສນາສເນສຸ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ອຸໂປສຖາທີນິ ສງ຺ຆກມ຺ມານິ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກປ຺ປຕິ ອນຸມຕິກປ຺ໂປຕິ ‘‘ອນາຄຕານໍ ອາຄຕກາເລ ອນຸມຕິໍ ຄເຫສ຺ສາມາ’’ຕິ ເຕສຸ ອນາຄເຕສຸເຍວ ວຄ຺ເຄນ ສງ຺ເຆນ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ອນຸມຕິໍ ຄເຫຕຸໍ ກປ຺ປຕິ, ວຄ຺ຄກມ຺ມໍ ນ ໂຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ກປ຺ປຕິ ອາຈິຓ຺ຓກປ຺ໂປຕິ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາເຍຫິ ອາຈິຓ຺ໂຓ ກປ຺ປຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂສ ປນ ເອກຈ຺ໂຈ ກປ຺ປຕິ ຘມ຺ມິໂກ, ເອກຈ຺ໂຈ ນ ກປ຺ປຕິ ອຘມ຺ມິໂກຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ກປ຺ປຕິ ອມຖິຕກປ຺ໂປຕິ ຍໍ ຂີຣໍ ຂີຣຠາວໍ ວິຊຫິຕໍ ທຘິຠາວໍ ອສມ຺ປຕ຺ຕໍ, ຕໍ ຠຸຕ຺ຕາວິນາ ປວາຣິເຕນ ອນຕິຣິຕ຺ຕໍ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ກປ຺ປຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກປ຺ປຕິ ຊໂຬຄິໍ ປາຕຸນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຊໂຬຄີຕິ ຕຣຸຓສຸຣາ, ຍໍ ມຊ຺ຊສມ຺ຠາຣໍ ເອກໂຕ ກຕໍ ມຊ຺ຊຠາວມສມ຺ປຕ຺ຕໍ, ຕໍ ປາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຊາຕຣູປຣຊຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສຣສໂຕ ວິກາຣໍ ອນາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ສພ຺ພທາ ຊາຕຣູປເມວ ໂຫຕີຕິ ຊາຕໍ ຣູປໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ຊາຕຣູປໍ, ສຸວຓ຺ຓໍ. ຘວລສຠາວຕາຍ ຣາຊຕີຕິ ຣຊຕໍ, ຣູປິຍໍ. ສຸສຸນາຄປຸຕ຺ໂຕຕິ ສຸສຸນາຄສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ. ກາກຓ຺ຑກປຸຕ຺ໂຕຕິ ກາກຓ຺ຑກສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ. ວຊ຺ຊີສູຕິ ຊນປທນາມຕ຺ຕາ ພຫຸວຈນໍ ກຕໍ.

ຕທຫຸໂປສເຖຕິ ເອຕ຺ຖ ຕທຫູຕິ ຕສ຺ມິໍ ອຫນິ. ອຸປວສນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ອຸໂປສໂຖ, ອຸປວສນ຺ຕີຕິ ຈ ສີລສມາທາເນນ ວາ ອນສນາທິນາ ວາ ອຸເປຕາ ຫຸຕ຺ວາ ວສນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກໍສປາຕິນ຺ຕິ ສຸວຓ຺ຓປາຕິໍ. ມາສກຣູປນ຺ຕິ ມາສໂກ ເອວ. ສພ຺ພໍ ຕາວ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ອິມິນາ ສຕ຺ຕສຕິກກ຺ຂນ຺ຘເກ (ຈູຬວ. ໔໔໖ ອາທໂຍ) ອາຄຕາ ສພ຺ພາປິ ປາຬິ ອິຘ ອາເນຕ຺ວາ ວຕ຺ຕພ຺ພາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ສງ຺ຄາຍິຕສທິສເມວ ສງ຺ຄາຍິໍສູຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ສາ ປນາຍໍ ສງ຺ຄີຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເຕສູຕິ ເຕສຸ ສງ຺ຄີຕິກາຣເກສຸ ເຖເຣສຸ. ວິສ຺ສຸຕາ ເອເຕ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກາ ເຎຍ຺ຍາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ສາຓສມ຺ຠູໂຕຕິ ສາຓເທສວາສີ ສມ຺ຠູຕຕ຺ເຖໂຣ. ທຸຕິໂຍ ສງ຺ຄໂຫຕິ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ. ປນ຺ນຠາຣາຕິ ປຕິຕກ຺ຂນ຺ຘຠາຣາ.

ອພ຺ພຸທນ຺ຕິ ອຸປທ຺ທວໍ ວທນ຺ຕິ. ‘‘ຠຄວໂຕ ວຈນໍ ເຖເນຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວຈນສ຺ສ ທີປນໂຕ ອພ຺ພຸທນ຺ຕິ ໂຈຣກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ເອເກ. ອິທນ຺ຕິ ວກ຺ຂມານນິທສ຺ສນໍ. ສນ຺ທິສ຺ສມານາ ມຸຂາ ສມ຺ມຸຂາ. ຠາວິຕມຄ຺ຄນ຺ຕິ ອຸປ຺ປາທິຕຊ຺ຌານໍ. ສາຘຸ ສປ຺ປຸຣິສາຕິ ເອຕ຺ຖ ສາຘູຕິ ອາຍາຈນຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ, ຕໍ ຍາຈາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຫຏ຺ຐປຫຏ຺ໂຐຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ. ອຸທຄ຺ຄຸທຄ຺ໂຄຕິ ສຣີຣວິກາຣຸປ຺ປາທນປີຕິວເສນ ອຸທຄ຺ຄຸທຄ຺ໂຄ, ປີຕິມາ ຫິ ປຸຄ຺ຄໂລ ກາຍຈິຕ຺ຕານໍ ອຸຄ຺ຄຕຕ຺ຕາ ‘‘ອຸທຄ຺ຄຸທຄ຺ໂຄ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນາຕິ ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ ທຸຕິຍໍ ສງ຺ຄີຕິໍ ອກຣິໍສຸ, ຕສ຺ມິໍ ສມເຍຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໍ ອຘິກຣຓໍ ນ ສມ຺ປາປຸຓິໍສູຕິ ຕໍ ວຊ຺ຊິປຸຕ຺ຕເກຫິ ອຸປ຺ປາທິຕໍ ອຘິກຣຓໍ ວິນິຈ຺ຉິນິຕຸໍ ນ ສມ຺ປາປຸຓິໍສຸ ນາຄມິໍສຸ. ໂນ ອຫຸວຕ຺ຖາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຍາວຕາຍຸກໍ ຐຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພຸຕາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ກິໍ ປນ ກຕ຺ວາ ເຖຣາ ປຣິນິພ຺ພຸຕາຕິ? ອາຫ ທຸຕິຍໍ ສງ຺ຄຫໍ ກຕ຺ວາຕິອາທິ. ອນິຈ຺ຈຕາວສນ຺ຕິ ອນິຈ຺ຈຕາຘີນຕໍ. ຊມ຺ມິນ຺ຕິ ລາມກໍ. ທຸຣຠິສມ຺ຠວໍ ອນຠິຠວນີຍໍ ອຕິກ຺ກມິຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍໍ ອນິຈ຺ຈຕໍ ເອວໍ ຎຕ຺ວາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ທຸຕິຍສງ຺ຄີຕິກຖາວຓ຺ຓນານໂຍ ນິຏ຺ຐິໂຕ.

ຕຕິຍສງ຺ຄີຕິກຖາວຓ຺ຓນາ

ສຕ຺ຕ ວສ຺ສານີຕິ ອຈ຺ຈນ຺ຕສໍໂຍເຄ ອຸປໂຍຄວຈນໍ. ອຕິຈ຺ຉຖາຕິ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ອິຈ຺ຉຖ, ອິໂຕ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂໍ ປຣິເຍສຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠຕ຺ຕວິສ຺ສຄ຺ຄກຣຓຕ຺ຖາຍາຕິ ຠຕ຺ຕສ຺ສ ອຊ຺ໂຌຫຣຓກິຈ຺ຈຕ຺ຖາຍ, ຠຸຎ຺ຊນຕ຺ຖາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ໂສຬສວສ຺ໂສ’’ຕິ ອຸທ຺ເທໂສ ກຖນໍ ອສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ໂສຬສວສ຺ສຸທ຺ເທສິໂກ, ‘‘ໂສຬສວສ຺ສິໂກ’’ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຕີສຸ ເວເທສູຕິອາທີສຸ ອິຣຸເວທຍຊຸເວທສາມເວທສງ຺ຂາເຕສຸ ຕີສຸ ເວເທສຸ. ຕໂຍ ເອວ ກິຣ ເວທາ ອຏ຺ຐກາທີຫິ ຘມ຺ມິເກຫິ ອິສີຫິ ໂລກສ຺ສ ສຄ຺ຄມຄ຺ຄວິຠາວນຕ຺ຖາຍ ກຕາ. ເຕເນວ ຫິ ເຕ ເຕຫິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ອາຖພ຺ພຓເວໂທ ປນ ປຈ຺ຉາ ອຘມ຺ມິເກຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓຫິ ປາຓວຘາທິອຕ຺ຖາຍ ກໂຕ. ປຸຣິເມສຸ ຈ ຕີສຸ ເວເທສຸ ເຕເຫວ ຘມ຺ມິກສາຂາໂຍ ອປເນຕ຺ວາ ຍາຄວຘາທິທີປິກາ ອຘມ຺ມິກສາຂາ ປກ຺ຂິຕ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ນິຆຓ຺ຑູຕິ ຣຸກ຺ຂາທີນໍ ເວວຈນປ຺ປກາສກໍ ປຣິຍາຍນາມານຸຣູປໍ ສຕ຺ຖໍ. ຕຎ຺ຫິ ໂລເກ ‘‘ນິຆຓ຺ຑູ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເກຏຸຠນ຺ຕິ ກິຏຕິ ຄເມຕິ ກິຣິຍາທິວິຠາຄນ຺ຕິ ເກຏຸຠໍ, ກິຣິຍາກປ຺ປວິກປ຺ໂປ ກວີນໍ ອຸປກາຣສຕ຺ຖໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ກິຣິຍາກປ຺ປວິກປ຺ໂປຕິ ວຈີເຠທາທິລກ຺ຂຓາ ກິຣິຍາ ກປ຺ປີຍຕິ ວິກປ຺ປີຍຕິ ເອເຕນາຕິ ກິຣິຍາກປ຺ໂປ, ໂສ ປນ ວຓ຺ຓປທພນ຺ຘປທຕ຺ຖາທິວິຠາຄໂຕ ພຫຸວິກປ຺ໂປຕິ ‘‘ກິຣິຍາກປ຺ປວິກປ຺ໂປ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອິທຎ຺ຈ ມູລກິຣິຍາກປ຺ປຄນ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຫ ນິຆຓ຺ຑຸນາ ເກຏຸເຠນ ຈ ສນິຆຓ຺ຑຸເກຏຸຠາ, ຕໂຍ ເວທາ, ເຕສຸ ສນິຆຓ຺ຑຸເກຏຸເຠສຸ. ຐານກຣຓາທິວິຠາຄໂຕ ຈ ນິພ຺ພຈນວິຠາຄໂຕ ຈ ອກ຺ຂຣາ ປເຠທີຍນ຺ຕິ ເອເຕນາຕິ ອກ຺ຂຣປ຺ປເຠໂທ, ສິກ຺ຂາ ຈ ນິຣຸຕ຺ຕິ ຈ. ສຫ ອກ຺ຂຣປ຺ປເຠເທນາຕິ ສາກ຺ຂຣປ຺ປເຠທາ, ເຕສຸ ສາກ຺ຂຣປ຺ປເຠເທສຸ. ອາຖພ຺ພຓເວທໍ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ອິຕິຫ ອາສ ອິຕິຫ ອາສາ’’ຕິ ອີທິສວຈນປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ໂປຣາຓກຖາສງ຺ຂາໂຕ ອິຕິຫາໂສ ປຎ຺ຈໂມ ເອເຕສນ຺ຕິ ອິຕິຫາສປຎ຺ຈມາ, ຕໂຍ ເວທາ, ເຕສຸ ອິຕິຫາສປຎ຺ຈເມສຸ.

ຍສ຺ສ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິອາທິ ປຎ຺ຫທ຺ວຍໍ ຂີຓາສວານໍ ຈຸຕິຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂຓໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ປຐມປຎ຺ເຫ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂຓສມງ຺ຄິຕາຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ນ ນິຣຸຊ຺ຌຕີຕິ ນິໂຣຘກ຺ຂຓໍ ອປ຺ປຕ຺ຕຕາຍ ນ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ. ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ກິໍ ນິຣຸຊ຺ຌິສ຺ສຕິ ອາຍຕິຎ຺ຈ ນຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີຕິ ປຸຈ຺ຉາ, ຕສ຺ສາ ຈ ວິຠຊ຺ຊພ຺ຍາກຣຓີຍຕາຍ ເອວເມຕ຺ຖ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຣຫໂຕ ປຈ຺ຉິມຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ນ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ, ອາຍຕິຎ຺ຈ ນຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ, ອວສ຺ສເມວ ນິໂຣຘກ຺ຂຓໍ ປຕ຺ວາ ນິຣຸຊ຺ຌິສ຺ສຕິ, ຕໂຕ ອປ຺ປຏິສນ຺ຘິກຕ຺ຕາ ອຎ຺ຎໍ ນຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ. ຐເປຕ຺ວາ ປນ ປຈ຺ຉິມຈິຕ຺ຕສມງ຺ຄິໍ ຂີຓາສວໍ ອິຕເຣສໍ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂຓສມງ຺ຄິຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂຓສມງ຺ຄິຕາຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຠງ຺ຄໍ ອປ຺ປຕ຺ຕຕາຍ ນ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ, ຠງ຺ຄໍ ປນ ປຕ຺ວາ ນິຣຸຊ຺ຌິສ຺ສເຕວ, ອຎ຺ຎໍ ປນ ຕສ຺ມິໍ ວາ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ວາ ອຕ຺ຕຠາເວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ ເຈວ ນິຣຸຊ຺ຌິສ຺ສຕິ ຈາຕິ. ຍສ຺ສ ວາ ປນາຕິອາທິ ທຸຕິຍປຎ຺ເຫ ປນ ນິຣຸຊ຺ຌິສ຺ສຕິ ນຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີຕິ ຍສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂຓສມງ຺ຄິຕາຍ ຠງ຺ຄກ຺ຂຓໍ ປຕ຺ວາ ນິຣຸຊ຺ຌິສ຺ສຕິ ອປ຺ປຏິສນ຺ຘິກຕາຍ ນຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສ ຂີຓາສວສ຺ສ ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ກິໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ນ ນິຣຸຊ຺ຌຕີຕິ ປຸຈ຺ຉາ, ຕສ຺ສາ ເອກໍສພ຺ຍາກຣຓີຍຕາຍ ‘‘ອາມນ຺ຕາ’’ຕິ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຸທ຺ຘໍ ວາ ອໂຘ ວາ ຫຣິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕຕິ ອຸປຣິມປເທ ວາ ເຫຏ຺ຐິມປທໍ ເຫຏ຺ຐິມປເທ ວາ ອຸປຣິມປທໍ ອຕ຺ຖໂຕ ສມນ຺ນາຫຣິຕຸໍ ຆເຏຕຸໍ ປຸພ຺ເພນາປຣໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ອຕ຺ຖໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ໂສຕາປນ຺ນານໍ ສີເລສຸ ປຣິປູຣກາຣິຕາຍ ສມາທິນ຺ນສີລໂຕ ນຕ຺ຖິ ປຣິຫານີຕິ ອາຫ ‘‘ອຠພ຺ໂພ ທານິ ສາສນໂຕ ນິວຕ຺ຕິຕຸ’’ນ຺ຕິ. ວຑ຺ເຒຕ຺ວາຕິ ອຸປຣິມຄ຺ຄຕ຺ຖາຍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ. ທນ຺ເຕ ປຸນນ຺ຕິ ວິໂສເຘນ຺ຕິ ເອເຕນາຕິ ທນ຺ຕໂປນໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ທນ຺ຕກຏ຺ຐໍ. ອຠິນວານໍ ອາຄນ຺ຕຸການໍ ລຊ຺ຊີສຠາວໍ ຂນ຺ຕິເມຕ຺ຕາທິຄຸຓສມງ຺ຄິຕຎ຺ຈ ກຕິປາຫໍ ສຸຏ຺ຐຸ ວີມໍສິຕ຺ວາວ ຫຕ຺ຖກມ຺ມາທິສມ຺ປຏິຈ຺ຉນໍ ສງ຺ຄຫກຣຓຎ຺ຈ ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ສາມເຓຣສ຺ສ ເຈວ ອຎ຺ເຎສຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂູນໍ ທິຏ຺ຐານຸຄຕິໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕານໍ ຎາປນຕ຺ຖໍ ເຖໂຣ ຕສ຺ສ ຠພ຺ພຣູປຕໍ ອຠິຎ຺ຎາຍ ຎຕ຺ວາປິ ປຸນ ສມ຺ມຊ຺ຊນາທິໍ ອກາສິ. ‘‘ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕທມນຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ພຸທ຺ຘວຈນໍ ປຏ຺ຐເປສີຕິ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາເປຕຸໍ ອາຣຠິ. ສກລວິນຍາຈາຣປຏິປຕ຺ຕິ ອຸປສມ຺ປນ຺ນານເມວ ວິຫິຕາຕິ ຕປ຺ປຣິຍາປຸຓນມປິ ເຕສຎ຺ເຎວ ອນຸຣູປນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຐເປຕ຺ວາ ວິນຍປິຏກ’’ນ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ເຕ ຐປິຕມ຺ປິ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ສງ຺ໂຄປນຕ຺ຖາຍ ນິຍ຺ຍາຕິຕຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຫຕ຺ເຖ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ເອກຣຊ຺ຊາຠິເສກນ຺ຕິ ສກລຊມ຺ພຸທີເປ ເອກາຘິປຈ຺ຈວເສນ ກຣິຍມານໍ ອຠິເສກໍ. ຣາຊິທ຺ຘິໂຍຕິ ຣາຊານຸຠາວານຸຄຕປ຺ປຠາວາ. ຍໂຕຕິ ຍໂຕ ໂສຬສຆຏໂຕ. ເທວຕາ ເອວ ທິວເສ ທິວເສ ອາຫຣນ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເທວສິກນ຺ຕິ ທິວເສ ທິວເສ. ອຄທາມລກນ຺ຕິ ອປ຺ປເກເນວ ສຣີຣໂສຘນາທິສມຕ຺ຖໍ ສພ຺ພໂທສຫຣໍ ໂອສຘາມລກໍ. ຉທ຺ທນ຺ຕທຫໂຕຕິ ຉທ຺ທນ຺ຕທຫສມີເປ ຐິຕເທວວິມານໂຕ, ກປ຺ປຣຸກ຺ຂໂຕ ວາ, ຕຕ຺ຖ ຕາທິສາ ກປ຺ປຣຸກ຺ຂວິເສສາ ສນ຺ຕິ, ຕໂຕ ວາ ອາຫຣນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອສຸຕ຺ຕມຍິກນ຺ຕິ ສຸຕ຺ເຕຫິ ອພທ຺ຘໍ ທິພ຺ພສຸມນປຸປ຺ເຜເຫວ ກຕໍ ສຸມນປຸປ຺ຜປຏໍ. ອຸຏ຺ຐິຕສ຺ສ ສາລິໂນຕິ ສຍໍຊາຕສາລິໂນ, ສມຸທາຍາເປກ຺ຂຎ຺ເຈຕ຺ຖ ເອກວຈນໍ, ສາລີນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນວ ວາຫສຫສ຺ສານີຕິ ເອຕ຺ຖ ຈຕສ຺ໂສ ມຸຏ຺ຐິໂຍ ເອໂກ ກຸຑຸໂວ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ກຸຑຸວາ ເອໂກ ປຕ຺ໂຖ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຕ຺ຖາ ເອໂກ ອາຬ຺ຫໂກ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ອາຬ຺ຫກາ ເອກໍ ໂທຓໍ, ຈຕ຺ຕາຣິ ໂທຓານິ ເອກາ ມານິກາ, ຈຕສ຺ໂສ ມານິກາ ເອກາ ຂາຣີ, ວີສຕິ ຂາຣິກາ ເອໂກ ວາໂຫ, ຕເທວ ‘‘ເອກໍ ສກຏ’’ນ຺ຕິ ສຸຕ຺ຕນິປາຕຏ຺ຐກຖາທີສຸ (ສຸ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.ໂກກາລິກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ) ວຸຕ຺ຕໍ. ນິຕ຺ຖຸສກເຓ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ຖຸສກຸຓ຺ຑກຣຫິເຕ ກໂຣນ຺ຕິ. ເຕນ ນິມ຺ມິຕໍ ພຸທ຺ຘຣູປໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ປຸຎ຺ຎປ຺ປຠາວນິພ຺ພຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓໍ ນາຄຣາຊນິມ຺ມິຕານໍ ປຸຎ຺ຎປ຺ປຠາວນິພ຺ພຕ຺ເຕຫິ ສທິສຕາຍ ກຕໍ. ວິມລເກຕຸມາລາຕິ ເອຕ຺ຖ ເກຕຸມາລາ ນາມ ສີສໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອຸປຣິມຸທ຺ຘນິ ປຸຎ຺ໂຊ ຫຸຕ຺ວາ ທິສ຺ສມານຣສ຺ມິຣາສີຕິ ວທນ຺ຕິ.

ພາຫິຣກປາສຓ຺ຑນ຺ຕິ ພາຫິຣກປ຺ປເວທິຕໍ ສມຍວາທໍ. ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫີຕິ ວີມໍສມາໂນ ປຣິຄ຺ຄເຫສິ. ຠທ຺ທປີຐເກສູຕິ ເວຕ຺ຕມຍປີເຐສຸ. ສາໂຣຕິ ຄຸຓສາໂຣ. ສີຫປຎ຺ຊເຣຕິ ມຫາວາຕປານສມີເປ. ກິເລສວິປ຺ຜນ຺ທຣຫິຕຈິຕ຺ຕຕາຍ ທນ຺ຕໍ. ນິຈ຺ຈໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕສຕາຣກ຺ຂຕາຍ ຄຸຕ຺ຕໍ. ຂຸຣຄ຺ເຄເຍວາຕິ ເກໂສໂຣປນາວສາເນ. ອຕິວິຍ ໂສຠຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ວາຓິຊໂກ ອໂຫສີຕິ ມຘຸວາຓິຊໂກ ອໂຫສິ.

ປຸພ຺ເພ ວ ສນ຺ນິວາເສນາຕິ ປຸພ຺ເພ ວາ ປຸພ຺ພຊາຕິຍໍ ວາ ສຫວາເສນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຫິເຕນ ວາຕິ ວຕ຺ຕມານຠເວ ຫິຕຈຣເຓນ ວາ. ເອວໍ ອິເມຫິ ທ຺ວີຫິ ກາຣເຓຫິ ຕໍ ສິເນຫສງ຺ຂາຕໍ ເປມໍ ຊາຍເຕ. ກິໍ ວິຍາຕິ? ອາຫ ‘‘ອຸປ຺ປລໍ ວ ຍໂຖທເກ’’ຕິ. ອຸປ຺ປລໍ ວາຕິ ຣສ຺ສກໂຕ ວາ-ສທ຺ໂທ ອວຸຕ຺ຕສມ຺ປິຓ຺ຑນຕ຺ໂຖ. ຍຖາ-ສທ຺ໂທ ອຸປມາຍໍ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຍຖາ ອຸປ຺ປລຎ຺ຈ ເສສຎ຺ຈ ປທຸມາທິ ອຸທເກ ຊາຍມານໍ ທ຺ເວ ກາຣຓານິ ນິສ຺ສາຍ ຊາຍຕິ ອຸທກຎ຺ເຈວ ກລລຎ຺ຈ, ເອວໍ ເປມມ຺ປີຕິ (ຊາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໒.໑໗໔).

ຘຸວຠຕ຺ຕານີຕິ ນິຈ຺ຈຠຕ຺ຕານິ. ວຊ຺ຊາວຊ຺ຊນ຺ຕິ ຂຸທ຺ທກໍ ມຫນ຺ຕຎ຺ຈ ວຊ຺ຊໍ. ໂມຄ຺ຄລິປຸຕ຺ຕຕິສ຺ສຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຠາຣມກາສີຕິ ເຖຣສ຺ສ ມຫານຸຠາວຕໍ, ຕທາ ສາສນກິຈ຺ຈສ຺ສ ນາຍກຠາເວນ ສງ຺ຆປຣິຓາຍກຕຎ຺ຈ ຣຎ຺ໂຎ ຎາເປຕຸໍ ສງ຺ໂຆ ຕສ຺ສ ຠາຣມກາສີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ, ນ ອຎ຺ເຎສໍ ອຊານນຕາຍ. ສາສນສ຺ສ ທາຍາໂທຕິ ສາສນສ຺ສ ອພ຺ຠນ຺ຕໂຣ ຎາຕໂກ ໂຫມິ ນ ໂຫມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຍ ສາສເນ ປພ຺ພຊິຕຸໍ ປຸຕ຺ຕຘີຕໂຣ ປຣິຈ຺ຈຊນ຺ຕິ, ເຕ ພຸທ຺ຘສາສເນ ສາໂລຫິຕຎາຕກາ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ, ສກລສາສນຘາຣເຓ ສມຕ຺ຖານໍ ອຕ຺ຕໂນ ໂອຣສປຸຕ຺ຕານໍ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕຕ຺ຕາ ນ ປຈ຺ຈຍມຕ຺ຕທາຍກາຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍ ເຖໂຣ ‘‘ນ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ເອຕ຺ຕາວຕາ ສາສນສ຺ສ ທາຍາໂທ ໂຫຕີ’’ຕິ ອາຫ. ກຖຎ຺ຈຣຫີຕິ ເອຕ຺ຖ ຈຣຫີຕິ ນິປາໂຕ ອກ຺ຂນ຺ຕິໍ ທີເປຕິ. ຕິສ຺ສກຸມາຣສ຺ສາຕິ ຣຎ຺ໂຎ ເອກມາຕຸກສ຺ສ ກນິຏ຺ຐສ຺ສ. ສກ຺ຂສີຕິ ສກ຺ຂິສ຺ສສິ. ສິກ຺ຂາຍ ປຕິຏ຺ຐາເປສຸນ຺ຕິ ປາຓາຕິປາຕາ ເວຣມຓິອາທີສຸ ວິກາລໂຠຊນາ ເວຣມຓິປຣິໂຍສານາສຸ ຉສຸ ສິກ຺ຂາສຸ ປາຓາຕິປາຕາ ເວຣມຓິໍ ທ຺ເວ ວສ຺ສານິ ອວີຕິກ຺ກມ຺ມ ສມາທານໍ ສມາທິຍາມີຕິອາທິນາ (ປາຈິ. ໑໐໗໙) ສມາທານວເສນ ສິກ຺ຂາສມ຺ມຸຕິທານານນ຺ຕຣໍ ສິກ຺ຂາຍ ປຕິຏ຺ຐາເປສຸໍ. ຉ ວສ຺ສານິ ອຠິເສກສ຺ສ ອສ຺ສາຕິ ຉວສ຺ສາຠິເສໂກ.

ສພ຺ພໍ ເຖຣວາທນ຺ຕິ ທ຺ເວ ສງ຺ຄີຕິໂຍ ອາຣຸຬ຺ຫາ ປາຬິ. ສາ ຫິ ມຫາສງ຺ຆິກາທິຠິນ຺ນລທ຺ຘິກາຫິ ວິເວເຈຕຸໍ ‘‘ເຖຣວາໂທ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ອຍຎ຺ຫິ ວິຠຊ຺ຊວາໂທ ມຫາກສ຺ສປຕ຺ເຖຣາທີຫິ ອສງ຺ກຣໂຕ ຣກ຺ຂິໂຕ ອານີໂຕ ຈາຕິ ‘‘ເຖຣວາໂທ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ‘‘ສເຖຣວາທ’’ນ຺ຕິປິ ລິຂນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ອຏ຺ຐກຖາສຸ ອາຄຕເຖຣວາທສຫິຕໍ ສາຏ຺ຐກຖໍ ຕິປິຏກສງ຺ຄຫິຕໍ ພຸທ຺ຘວຈນ’’ນ຺ຕິ ອາເນຕ຺ວາ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ເຕໂຊຘາຕຸໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາຕິ ເຕໂຊກສິຓາຣມ຺ມຓໍ ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ.

ສຠາຍນ຺ຕິ ນຄຣມຊ຺ເຌ ວິນິຈ຺ຉຍສາລາຍໍ. ທິຏ຺ຐິຄຕານີຕິ ທິຏ຺ຐິໂຍວ. ນ ໂຂ ປເນຕໍ ສກ຺ກາ ອິເມສໍ ມຊ຺ເຌ ວສນ຺ເຕນ ວູປສເມຕຸນ຺ຕິ ເຕສຎ຺ຫິ ມຊ຺ເຌ ວສນ຺ໂຕ ເຕສຸເຍວ ອນ຺ໂຕຄຘຕ຺ຕາ ອາເທຍ຺ຍວຈໂນ ນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ເອວໍ ຈິນ຺ເຕສິ. ອໂຫຄງ຺ຄປພ຺ພຕນ຺ຕິ ເອວໍນາມກໍ ປພ຺ພຕໍ. ‘‘ອໂຘຄງ຺ຄາປພ຺ພຕ’’ນ຺ຕິປິ ລິຂນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ສຸນ຺ທຣໍ. ປຎ຺ຈາຕເປນ ຕປ຺ເປນ຺ຕີຕິ ຈຕູສຸ ຐາເນສຸ ອຄ຺ຄິໍ ຊາເລຕ຺ວາ ມຊ຺ເຌ ຐຕ຺ວາ ສູຣິຍມຓ຺ຑລໍ ອຸລ຺ໂລເກນ຺ຕາ ສູຣິຍາຕເປນ ຕປ຺ເປນ຺ຕິ. ອາທິຈ຺ຈໍ ອນຸປຣິວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ອຸທຍກາລໂຕ ປຠຸຕິ ສູຣິຍໍ ໂອໂລກຍມານາ ຍາວ ອຕ຺ຖງ຺ຄມນາ ສູຣິຍາຠິມຸຂາວ ປຣິວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ໂວຠິນ຺ທິສ຺ສາມາຕິ ປຄ຺ຄຓ຺ຫິໍສູຕິ ວິນາເສສ຺ສາມາຕິ ອຸສ຺ສາຫມກໍສຸ.

ວິສ຺ສຏ຺ໂຐຕິ ມຣຓສງ຺ກາຣຫິໂຕ, ນິພ຺ຠໂຍຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມິຄວໍ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາຕິ ອຣຎ຺ເຎ ວິຈຣິຕ຺ວາ ມິຄມາຣຓກີຬາ ມິຄວໍ, ຕໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ມິຄວຘຕ຺ຖໍ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຫິນາຄາທິໂຕ ວິເສສນຕ຺ຖໍ ‘‘ຫຕ຺ຖິນາເຄນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ສ ປສ຺ສນ຺ຕສ຺ເສວາຕິ ອນາທເຣ ສາມິວຈນໍ, ຕສ຺ມິໍ ປສ຺ສນ຺ເຕເຍວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາກາເສ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ອຍໍ ວິກຸພ຺ພນິທ຺ຘິ ນ ໂຫຕີຕິ ຄິຫິສ຺ສາປິ ອິມໍ ອິທ຺ຘິໍ ທສ຺ເສສິ ອຘິຏ຺ຐານິທ຺ຘິຍາ ອປ຺ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ປກຕິວຓ຺ຓຎ຺ຫິ ວິຊຫິຕ຺ວາ ນາຄວຓ຺ຓາທິທສ຺ສນໍ ວິກຸພ຺ພນິທ຺ຘິ. ຉຓເວສນ຺ຕິ ອຸສ຺ສວເວສໍ. ປຘານຆຣນ຺ຕິ ຠາວນານຸໂຍຄວເສນ ວີຣິຍາຣມ຺ຠສ຺ສ ອນຸຣູປໍ ວິວິຕ຺ຕເສນາສນໍ. ໂສປີຕິ ຣຎ຺ໂຎ ຠາຄິເນຍ຺ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ກຸສລາຘິປ຺ປາໂຍຕິ ມນາປຊ຺ຌາສໂຍ. ທ຺ເວຬ຺ຫກຊາໂຕຕິ ສໍສຍມາປນ຺ໂນ. ເອເກກໍ ຠິກ຺ຂຸສຫສ຺ສປຣິວາຣນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ ອາຓາກາເຣນ ວຸຕ຺ເຕປິ ເຖຣາ ຠິກ຺ຂູ ສາສນຫິຕຕ຺ຕາ ຄຕາ. ກປ຺ປິຍສາສນຎ຺ເຫຕໍ, ນ ຄິຫີນໍ ຄິຫິກມ຺ມປຏິສໍຍຸຕ຺ຕໍ. ເຖໂຣ ນາຄຈ຺ຉີຕິ ກິຎ຺ຈາປິ ‘‘ຣາຊາ ປກ຺ໂກສຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ຘມ຺ມກມ຺ມຕ຺ຖາຍ ອາຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປນ ເປສິເຕປິ ‘‘ອນນຸຣູປາ ຍາຈນາ’’ຕິ ນາຄໂຕ, ‘‘ມຫານຸຠາໂວ ເຖໂຣ ຍຖານຸສິຏ຺ຐໍ ປຏິປຕ຺ຕິໂກ ປມາຓຠູໂຕ’’ຕິ ຣຎ຺ໂຎ ເຈວ ອຸຠຍປກ຺ຂິການຎ຺ຈ ອຕ຺ຕນິ ພຫຸມານຸປ຺ປາທນວເສນ ອຸທ຺ຘໍ ກຕ຺ຕພ຺ພກມ຺ມສິທ຺ຘິໍ ອາກງ຺ຂນ຺ໂຕ ອສາຣຸປ຺ປວຈນເລເສນ ນາຄຈ຺ຉິ. ເອກໂຕ ສງ຺ຆຏິຕາ ນາວາ ນາວາສງ຺ຆາຏໍ. ສາສນປຈ຺ຈຕ຺ຖິການໍ ພຫຸຠາວໂຕ ອາຫ ‘‘ອາຣກ຺ຂໍ ສໍວິຘາຍາ’’ຕິ. ຍນ຺ຕິ ຍສ຺ມາ. ອພ຺ພາຫິໍສູຕິ ອາກຑ຺ຒິໍສຸ. ພາຫິຣໂຕຕິ ອຸຍ຺ຍານສ຺ສ ພາຫິຣໂຕ. ປສ຺ສນ຺ຕານໍ ອຕິທຸກ຺ກຣຠາເວນ ອຸປຏ຺ຐານໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ປເທສປຖວີກມ຺ປນໍ ທຸກ຺ກຣ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ອຘິຏ຺ຐາເນ ປເນຕ຺ຖ ວິສຸໍ ທຸກ຺ກຣຕາ ນາມ ນຕ຺ຖິ.

ທີປກຕິຕ຺ຕິໂຣຕິ ສາກຸຓິເກຫິ ສມຊາຕິການໍ ຄຫຓຕ຺ຖາຍ ໂປເສຕ຺ວາ ສິກ຺ເຂຕ຺ວາ ປາສຏ຺ຐາເນ ຐປນກຕິຕ຺ຕິໂຣ. ນ ປຏິຈ຺ຈ ກມ຺ມໍ ຜຸສຕີຕິ ຄາຖາຍ ຍທິ ຕວ ປາປກິຣິຍາຍ ມໂນ ນປ຺ປທຸສ຺ສຕິ, ລຸທ຺ເທນ ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ກຕມ຺ປິ ປາປກມ຺ມໍ ຕໍ ນ ຜຸສຕິ. ປາປກິຣິຍາຍ ຫິ ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ກສ຺ສ ນິຣາລຍສ຺ສ ຠທ຺ຣສ຺ສ ສໂຕ ຕວ ຕໍ ປາປໍ ນ ອຸປລິມ຺ປຕິ, ຕວ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ອລ຺ລີຍຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ກິໍ ວທຕິ ສີເລນາຕິ ກິໍວາທີ. ອຖ ວາ ໂກ ກຕໂມ ວາໂທ ກິໍວາໂທ, ໂສ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ກິໍວາທີ. ອຕ຺ຕານຎ຺ຈ ໂລກຎ຺ຈ ສສ຺ສໂຕຕິ ວາໂທ ເອເຕສນ຺ຕິ ສສ຺ສຕວາທິໂນ. ສຕ຺ເຕສຸ ສງ຺ຂາເຣສຸ ວາ ເອກຈ຺ຈໍ ສສ຺ສຕນ຺ຕິ ປວຕ຺ໂຕ ວາໂທ ເອກຈ຺ຈສສ຺ສໂຕ, ຕສ຺ມິໍ ນິຍຸຕ຺ຕາ ເອກຈ຺ຈສສ຺ສຕິກາ. ‘‘ອນ຺ໂຕ, ອນນ຺ໂຕ, ອນ຺ຕານນ຺ໂຕ, ເນວນ຺ໂຕ ນານນ຺ໂຕ’’ຕິ ເອວໍ ອນ຺ຕານນ຺ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ປວຕ຺ຕາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ວາທາ ອນ຺ຕານນ຺ຕາ, ເຕສຸ ນິຍຸຕ຺ຕາ ອນ຺ຕານນ຺ຕິກາ. ນ ມຣຕິ ນ ອຸປຈ຺ຉິຊ຺ຊຕີຕິ ອມຣາ, ເອວນ຺ຕິປິ ເມ ໂນ, ຕຖາຕິປິ ເມ ໂນຕິອາທິນາ (ທີ. ນິ. ໑.໖໒) ປວຕ຺ຕາ ທິຏ຺ຐິ ເຈວ ວາຈາ ຈ, ຕສ຺ສາ ວິກ຺ເຂໂປ ເອເຕສນ຺ຕິ ອມຣາວິກ຺ເຂປິກາ. ອຖ ວາ ອມຣາ ນາມ ມຈ຺ຉຊາຕິ ທຸຄ຺ຄຫາ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສາ ອມຣາຍ ວິຍ ວິກ຺ເຂໂປ ເອເຕສນ຺ຕິ ອມຣາວິກ຺ເຂປິກາ. ອຘິຈ຺ຈ ຍທິຈ຺ຉກໍ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ກາຣຓໍ ອນເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ສມຸປ຺ປນ຺ໂນ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈາຕິ ວາເທ ນິຍຸຕ຺ຕາ ອຘິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນິກາ. ສຎ຺ຎີ ອຕ຺ຕາຕິ ວາໂທ ເຍສນ຺ເຕ ສຎ຺ຎີວາທາ. ເອວໍ ອສຎ຺ຎີວາທາ ເນວສຎ຺ຎີນາສຎ຺ຎີວາທາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ. ‘‘ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ສຕ຺ໂຕ ອຸຈ຺ຉິຊ຺ຊຕີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໘໕-໘໖) ເອວໍ ອຸຈ຺ເຉທໍ ວທນ຺ຕີຕິ ອຸຈ຺ເຉທວາທາ. ທິຏ຺ຐຘມ຺ໂມຕິ ປຈ຺ຈກ຺ໂຂ ຍຖາສກໍ ອຕ຺ຕຠາໂວ, ຕສ຺ມິໍເຍວ ຍຖາກາມໍ ປຎ຺ຈກາມຄຸຓປຣິໂຠເຄນ ນິພ຺ພານໍ ທຸກ຺ຂູປສມໍ ວທນ຺ຕີຕິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມນິພ຺ພານວາທາ. ວິຠຊິຕ຺ວາ ວາໂທ ເອຕສ຺ສາຕິ ວິຠຊ຺ຊວາທີ, ຠຄວາ. ສພ຺ພໍ ເອກຣູເປນ ອວຕ຺ວາ ຍຖາຘມ຺ມໍ ວິຠຊິຕ຺ວາ ນິຊ຺ຊຏໍ ນິຄຸມ຺ພໍ ກຕ຺ວາ ຍຖາ ທິຏ຺ຐິສນ຺ເທຫາທໂຍ ວິຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ສມ຺ມຸຕິປຣມຕ຺ຖາ ຈ ຘມ຺ມາ ອສງ຺ກຣາ ປຏິຠນ຺ຕິ, ເອວໍ ເອກນ຺ຕວິຠຊນສີໂລຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ປຣປ຺ປວາທໍ ມທ຺ທມາໂນຕິ ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ, ອາຍຕິໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກຎ຺ຈ ສພ຺ພໍ ປຣວາທໍ ກຖາວຕ຺ຖຸມາຕິກາວິວຣຓມຸເຂນ ນິມ຺ມທ຺ທນໍ ກໂຣນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຕຕິຍສງ຺ຄີຕິກຖາວຓ຺ຓນານໂຍ ນິຏ຺ຐິໂຕ.

ອາຈຣິຍປຣມ຺ປຣກຖາວຓ຺ຓນາ

ເກນາຠຕນ຺ຕິ ອິມໍ ປຎ຺ຫໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ເຕນ ຊມ຺ພຸທີເປ ຕາວ ຍາວ ຕຕິຍສງ຺ຄີຕິ, ຕາວ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ສີຫຬທີເປ ອາຈຣິຍປຣມ຺ປຣໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ຕຕິຍສງ຺ຄຫໂຕ ປນ ອຸທ຺ຘນ຺ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ອິມໍ ທີປນ຺ຕິ ຕມ຺ພປຓ຺ຓິທີປໍ. ຕສ຺ມິໍ ທີເປ ນິສີທິຕ຺ວາ ອາຈຣິເຍນ ອຏ຺ຐກຖາຍ ກຕຕ຺ຕາ ‘‘ອິມໍ ທີປ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກຎ຺ຈິ ກາລນ຺ຕິ ອຈ຺ຈນ຺ຕສໍໂຍເຄ ອຸປໂຍຄວຈນໍ, ກິສ຺ມິຎ຺ຈິ ກາເລຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂປຣາຓາຕິ ສີຫຬທີເປ ສີຫຬຏ຺ຐກຖາກາຣກາ. ຠທ຺ທນາໂມຕິ ຠທ຺ທສາລຕ຺ເຖໂຣ. ອາຄຸໍ ປາປໍ ນ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ນາຄາ. ວິນຍປິຏກໍ ວາຈຍິໍສູຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕມ຺ພປຓ຺ຓິຍາຕິ ຠຸມ຺ມວຈນໍ. ນິກາເຍ ປຎ຺ຈາຕິ ວິນຍາຠິຘມ຺ມານໍ ວິສຸໍ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ຕພ຺ພິນິມຸຕ຺ຕາ ປຎ຺ຈ ນິກາຍາ ຄເຫຕພ຺ພາ. ປກຣເຓຕິ ອຠິຘມ຺ມປກຣເຓ ວາເຈສຸນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ຕີຓິ ປິຏການິ ສ຺ວາຄຕານິ ອສ຺ສາຕິ ‘‘ເຕປິຏໂກ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ‘‘ຕິເປຏໂກ’’ຕິ ຉນ຺ທານຸຣກ຺ຂຓຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕາຣກຣາຊາຕິ ຈນ຺ທິມາ. ປຸປ຺ຜນາໂມຕິ ເອຕ຺ຖ ມຫາປທຸມຕ຺ເຖໂຣ ສຸມນຕ຺ເຖໂຣ ຈ ຎາຕພ຺ໂພຕິ ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ‘‘ປຸປ຺ຜນາໂມ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ວນວາສິນ຺ຕິ ວນວາສີຣຏ຺ຐໍ. ກຣກວສ຺ສນ຺ຕິ ຫິມປາຕນກວສ຺ສໍ, ກຣກຘາຣາສທິສໍ ວາ ວສ຺ສໍ. ຫຣາເປຕ຺ວາຕິ ອຸທໂກເຆນ ຫຣາເປຕ຺ວາ. ຉິນ຺ນຠິນ຺ນປຏຘໂຣຕິ ສຕ຺ຖເກນ ຉິນ຺ນໍ ຣງ຺ເຄນ ຠິນ຺ນໍ ປຏໍ ຘາຣຓໂກ. ຠຓ຺ຑູຕິ ມຸຓ຺ຑໂກ. ມກ຺ຂໍ ອສຫມາໂນຕິ ເຖຣສ຺ສ ອານຸຠາວໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ປເຣສໍ ຄຸຓມກ຺ຂນລກ຺ຂຓໍ ມກ຺ຂໍ ຕຖາ ປວຕ຺ຕໍ ໂກຘໍ ອສຫມາໂນ. ອສນິໂຍ ຜລນ຺ຕີຕິ ຄຊ຺ຊນ຺ຕາ ປຕນ຺ຕິ. ເມ ມມ ຠຍເຠຣວໍ ຊເນຕຸໍ ປຏິພໂລ ນ ອສ຺ສ ນ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ໂຍຊນາ. ອຎ຺ຎທຕ຺ຖູຕິ ເອກໍເສນ. ກສ຺ມີຣຄນ຺ຘາຣາຕິ ກສ຺ມີຣຄນ຺ຘາຣຣຏ຺ຐວາສິໂນ. ອິສິວາຕປຏິວາຕາຕິ ຠິກ຺ຂູນໍ ຈີວຣຈລນກາຍຈລເນຫິ ສຎ຺ຊນິຕວາເຕຫິ ປຣິໂຕ ສມນ຺ຕໂຕ ພີຊຍມານາ ອເຫສຸໍ. ຘມ຺ມຈກ຺ຂຸນ຺ຕິ ເຫຏ຺ຐາມຄ຺ຄຕ຺ຕເຍ ຎາຓໍ. ອນມຕຄ຺ຄິຍນ຺ຕິ ອນມຕຄ຺ຄສໍຍຸຕ຺ຕໍ (ສໍ. ນິ. ໒.໑໒໔ ອາທໂຍ). ສມຘິການີຕິ ສາຘິການິ. ປຎ຺ຈ ຣຏ຺ຐານີຕິ ປຎ຺ຈ ຈິນຣຏ຺ຐານິ. ເວຄສາຕິ ເວເຄນ. ສມນ຺ຕໂຕ ຣກ຺ຂໍ ຐເປສີຕິ ເຕສໍ ອປ຺ປເວສນຕ຺ຖາຍ ອຘິຏ຺ຐານວເສນ ຣກ຺ຂໍ ຐເປສິ. ອຑ຺ຒຸຑ຺ຒານິ ສຫສ຺ສານີຕິ ອຑ຺ເຒນ ຈຕຸຕ຺ຖານິ ອຑ຺ຒຸຑ຺ຒານິ, ອຕິເຣກປຎ຺ຈສຕານິ ຕີຓິ ສຫສ຺ສານີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທິຍຑ຺ຒສຫສ຺ສນ຺ຕິ ອຑ຺ເຒນ ທຸຕິຍໍ ທິຍຑ຺ຒໍ, ອຕິເຣກປຎ຺ຈສຕິກໍ ສຫສ຺ສນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິທ຺ຘເມຕ຺ວານາຕິ ປລາເປຕ຺ວາ.

ຣາຊຄຫນຄຣປຣິວຕ຺ຕເກນາຕິ ຣາຊຄຫນຄຣໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຕໂຕ ພຫິ ຕໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ຄຕມຄ຺ເຄນ, ຄມເນນ ວາ. ອາໂຣເປສີຕິ ປຏິປາເທສິ. ປຬິນາຕິ ອາກາສໍ ປກ຺ຂນ຺ທິໍສຸ. ນຄຸຕ຺ຕເມຕິ ເຈຕິຍຄິຣິມາຫ. ປຸຣໂຕຕິ ປາຈີນທິສາຠາເຄ. ປຸຣເສຏ຺ຐສ຺ສາຕິ ເສຏ຺ຐສ຺ສ ອນຸຣາຘປຸຣສ຺ສ. ສິລກູຏມ຺ຫີຕິ ເອວໍນາມເກ ປພ຺ພຕກູເຏ. ສີຫກຸມາຣສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ກລິງ຺ຄຣາຊຘີຕຸ ກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ສີຫສ຺ສ ຊາໂຕ ສີຫກຸມາໂຣ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ເຊຏ຺ຐມາສສ຺ສ ປຸຓ຺ຓມິຍໍ ເຊຏ຺ຐນກ຺ຂຕ຺ຕໍ ວາ ມູລນກ຺ຂຕ຺ຕໍ ວາ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ເຊຏ຺ຐມູລນກ຺ຂຕ຺ຕໍ ນາມ ໂຫຕີ’’ຕິ. ມິຄານໍ ວານໂຕ ຫິໍສນໂຕ ພາຘນໂຕ ມິຄວໍ, ມິຄວິຊ຺ຌນກີຬາ. ໂຣຫິຕມິຄຣູປນ຺ຕິ ໂຄກຓ຺ຓມິຄເວສໍ. ຣຖຍຏ຺ຐິປ຺ປມາຓາຕິ ຣຖປໂຕທປ຺ປມາຓາ. ເອກາ ລຕາຍຏ຺ຐິ ນາມາຕິ ເອກາ ຣຊຕມຍາ ກຎ຺ຈນລຕາຍ ປຏິມຓ຺ຑິຕຕ຺ຕາ ເອວໍ ລທ຺ຘນາມາ. ປຸປ຺ຜຍຏ຺ຐິຍໍ ນີລາທີນິ ປຸປ຺ຜານິ, ສກຸຓຍຏ຺ຐິຍໍ ນານປ຺ປກາຣາ ມິຄປກ຺ຂິໂນ ວິຈິຕ຺ຕກມ຺ມກຕາ ວິຍ ຂາຍນ຺ຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຣາຊກກຸຘຠຓ຺ຑານີຕິ ຣາຊາຣຫອຸຕ຺ຕມຠຓ຺ຑານິ. ສງ຺ຂນ຺ຕິ ທກ຺ຂິຓາວຏ຺ຏໍ ອຠິເສກສງ຺ຂໍ. ວຑ຺ຒມານນ຺ຕິ ອລງ຺ກາຣຈຸຓ຺ຓໍ, ‘‘ນຫານຈຸຓ຺ຓ’’ນ຺ຕິ ເກຈິ. ວຏໍສກນ຺ຕິ ກຓ຺ຓປິຬນ຺ຘນໍ ວຏໍສກນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ນນ຺ທິຍາວຏ຺ຏນ຺ຕິ ນນ຺ທິຍາວຏ຺ຏປຸປ຺ຜາກາເຣນ ມງ຺ຄລຕ຺ຖໍ ສຸວຓ຺ເຓນ ກຕໍ. ກຎ຺ຎນ຺ຕິ ຂຕ຺ຕິຍກຸມາຣິໍ. ຫຕ຺ຖປຸຎ຺ຉນນ຺ຕິ ປີຕວຓ຺ຓໍ ມຫຄ຺ຆຫຕ຺ຖປຸຎ຺ຉນວຕ຺ຖໍ. ອຣຸຓວຓ຺ຓມຕ຺ຕິກນ຺ຕິ ນາຄຠວນສມ຺ຠວໍ. ວຕ຺ຖໂກຏິກນ຺ຕິ ວຕ຺ຖຍຸຄເມວ. ນາຄມາຫຏນ຺ຕິ ນາເຄຫິ ອາຫຏໍ. ອມໂຕສຘນ຺ຕິ ເອວໍນາມິກາ ຄຸຬິກຊາຕິ. ອມຕສທິສກິຈ຺ຈຕ຺ຕາ ເອວໍ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຠູມຕ຺ຖຣຓສງ຺ເຂເປນາຕິ ຠູມຕ຺ຖຣຓາກາເຣນ. ອຸປ຺ປາຕປາຐກາຕິ ນິມິຕ຺ຕປາຐກາ. ອລໍ ຄຈ຺ຉາມາຕິ ‘‘ປຸຣສ຺ສ ອຈ຺ຈາສນ຺ນຕ຺ຕາ ສາຣຸປ຺ປໍ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ ປຏິກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ອາຫ. ອຑ຺ຒນວມານໍ ປາຓສຫສ຺ສານນ຺ຕິ (ອ. ນິ. ໖.໕໓) ປຎ຺ຈສຕາຘິການໍ ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ປາຓສຫສ຺ສານໍ. ອປ຺ປມາທສຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອງ຺ຄຸຕ຺ຕຣນິກາເຍ ມຫາອປ຺ປມາທສຸຕ຺ຕໍ, ຣາໂຊວາທສຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ມຫຈ຺ຈາຕິ ມຫຕາ. ອຸປສງ຺ກມນ຺ໂຕຕິ ອຕິວິຍ ກິລນ຺ຕຣູໂປ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປສງ຺ກມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຸມ຺ເຫ ຊານນຕ຺ຖນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ປຎ຺ຈປຓ຺ຓາສາຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ຈຕຸປຎ຺ຎາສາຍາຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ເອວຎ຺ຫິ ສຕິ ອຸປຣິ ວຸຈ຺ຈມານໍ ທ຺ວາສຏ຺ຐິ ອຣຫນ຺ໂຕຕິ ວຈນໍ ສເມຕີ’’ຕິ ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍໍ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ໑.ອາຈຣິຍປຣມ຺ປຣກຖາວຓ຺ຓນາ) ວຸຕ຺ຕໍ. ທສຠາຕິກສມາກຸລນ຺ຕິ ມຸຏສິວສ຺ສ ປຸຕ຺ເຕຫິ ເທວານໍປິຍຕິສ຺ສາທີຫິ ທສຫິ ຠາຕິເກຫິ ສມາກິຓ຺ຓໍ. ຈິຣທິຏ຺ໂຐ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘຕິ ຘາຕຸໂຍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ສພ຺ພຕາຬາວຈເຣຕິ ສພ຺ພານິ ຕຸຣິຍຠຓ຺ຑານິ, ຕໍສຫຈຣິເຕ ວາ ວາທເກ. ອຸປຏ຺ຐາເປຕ຺ວາຕິ ອຸປຫາຣກາຣາປນວເສນ ສນ຺ນິປາເຕຕ຺ວາ. ວຑ຺ຒມານກຈ຺ຉາຍາຍາຕິ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ. ໂປກ຺ຂຣວສ຺ສນ຺ຕິ ໂປກ຺ຂຣປຕ຺ເຕ ວິຍ ອເຕມິຕຸກາມານໍ ອຸປຣິ ອເຕເມຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕນກວສ຺ສໍ. ມຫາວີໂຣຕິ ສຕ຺ຖຸໂວຫາເຣນ ຘາຕຸ ເອວ ວຸຕ຺ຕາ. ປຈ຺ຉິມທິສາຠິມຸໂຂວ ຫຸຕ຺ວາ ອປສກ຺ກນ຺ໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ປຸຣຕ຺ຖາຠິມຸໂຂ ຐິໂຕວ ປິຏ຺ຐິໂຕ ອປສກ຺ກເນນ ປຈ຺ຉິມທິສາຍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຕາທິໂສປສງ຺ກມນໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ປຈ຺ຉິມທິສາຠິມຸໂຂ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ‘‘ມເຫຊວຕ຺ຖຸ ນາມ ເອວໍນາມກໍ ເທວຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ.

ປຊ຺ຊຣເກນາຕິ ອມນຸສ຺ສສມຸຏ຺ຐາປິເຕນ ປຊ຺ຊຣກໂຣເຄນ. ເທໂວຕິ ເມໂຆ. ອນຸປ຺ປເວຈ຺ຉີຕິ ວິມຸຈ຺ຈິ. ວິວາໂທ ໂຫຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ກິຣິຍາກາລມເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ວຕ຺ຕມານປ຺ປໂຍໂຄ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເອວໍ ອີທິເສສຸ ສພ຺ພຕ຺ຖ. ຕເທຕນ຺ຕິ ຐານໍ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ຉນ຺ນໍ ວຓ຺ຓານໍ ສມ຺ພນ຺ຘຠູຕານໍ ຣໍສິໂຍ ຈາ’’ຕິ ອຊ຺ຌາຫຣິຕພ຺ພໍ, ‘‘ຉນ຺ນໍ ວຓ຺ຓານໍ ອຸທກຘາຣາ ຈາ’’ຕິ ເອວມ຺ເປຕ຺ຖ ສມ຺ພນ຺ຘໍ ວທນ຺ຕິ. ປຣິນິພ຺ພຸເຕປິ ຠຄວຕິ ຕສ຺ສານຸຠາເວນ ເອວຣູປໍ ປາຏິຫາຣິຍໍ ອໂຫສິ ເອວາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ເອວໍ ອຈິນ຺ຕິຍາຕິອາທິຄາຖມາຫ. ຣກ຺ຂໍ ກໂຣນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ຕນາ ອຸປາເຍນ ປລາປິຕານໍ ຍກ຺ຂານໍ ປຸນ ອປ຺ປວິສນຕ຺ຖາຍ ປຣິຕ຺ຕານໍ ກໂຣນ຺ໂຕ. ອາວິຊ຺ຊີຕິ ປຣິຍາຍິ.

ຣຎ຺ໂຎ ຠາຕາຕິ ຣຎ຺ໂຎ ກນິຏ຺ຐຠາຕາ. ອນຸຬາເທວີ ນາມ ຣຎ຺ໂຎ ເຊຏ຺ຐຠາຕຸ ຊາຍາ. ສຣສຣໍສິຊາລວິສ຺ສຊ຺ຊນເກນາຕິ ສິນິທ຺ຘຕາຍ ຣສວນ຺ຕໍ ໂອຊວນ຺ຕໍ ຣໍສິຊາລໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ເຕນ. ເອກທິວເສນ ອຄມາສີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອປ຺ເປສີຕິ ເລຂສາສນໍ ປຕິຏ຺ຐາເປສິ. ອຸທິກ຺ຂຕີຕິ ອເປກ຺ຂຕິ ປຕ຺ເຖຕິ. ຠາຣິຍນ຺ຕິ ຄຣຸກໍ, ອນຕິກ຺ກມນີຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມໍ ປຏິມາເນຕີຕິ ມໍ ອຸທິກ຺ຂຕິ. ກມ຺ມາຣວຓ຺ຓນ຺ຕິ ຣຎ຺ໂຎ ປກຕິສຸວຓ຺ຓກາຣວຓ຺ຓໍ. ຕິຫຕ຺ຖວິກ຺ຂມ຺ຠນ຺ຕິ ຕິຫຕ຺ຖວິຕ຺ຖາຣໍ. ສກລຊມ຺ພຸທີປຣຊ຺ເຊນາຕິ ເອຕ຺ຖ ຣຎ຺ໂຎ ອິທນ຺ຕິ ຣຊ຺ຊໍ, ສກລຊມ຺ພຸທີປໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກອາໂຍ ເຈວ ອາຓາທໂຍ ຈ, ເຕນ ປູເຊມີຕິ ອຕ຺ໂຖ, ນ ສກລປຖວີປາສາທາທິວຕ຺ຖຸນາ ຕສ຺ສ ສຕ຺ຕາຫໍ ເທມີຕິອາທິນາ ກາລປຣິຈ຺ເຉທໍ ກຕ຺ວາ ທາຕຸໍ ອຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ເອວຎ຺ຫິ ເທນ຺ໂຕ ຕາວກາລິກໍ ເທຕິ ນາມ ວຕ຺ຖຸປຣິຈ຺ຈາຄລກ຺ຂຓຕ຺ຕາ ທານສ຺ສ, ປຖວາທິວຕ຺ຖຸປຣິຈ຺ຈາເຄນ ຈ ປຸນ ຄຫຓສ຺ສ ອຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ນິຍມິຕກາເລ ປນ ອາຍາທໂຍ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕາ ເອວາຕິ ຕໂຕ ປຣໍ ອປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຄເຫຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນຕ຺ຖ ອິໂຕ ປຣມ຺ປິ ອາຍາທິທານວເສເນວ ຣຊ຺ຊທານໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ປຸປ຺ຜຸຬກາ ຫຸຕ຺ວາຕິ ເກຕກີປາໂຣຫງ຺ກຸຣາ ວິຍ ອຸທກປຸປ຺ຜຸຬກາກາຣາ ຫຸຕ຺ວາ. ຄວກ຺ຂຊາລສທິສນ຺ຕິ ຠາວນປຸໍສກໍ, ວາຕປາເນສຸ ຊາລາກາເຣນ ຐປິຕທາຣຸປຏສທິສນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ, ຄວກ຺ເຂນ ຈ ສຸຕ຺ຕາທິມຍຊາເລນ ຈ ສທິສນ຺ຕິ ວາ ອຕ຺ໂຖ.

ເທວທຸນ຺ທຸຠິໂຍຕິ ເອຕ຺ຖ ເທໂວຕິ ເມໂຆ, ຕສ຺ສ ອຈ຺ຉສຸກ຺ຂຕາຍ ອາກາສມິວ ຂາຍມານສ຺ສ ອນິມິຕ຺ຕຄຊ຺ຊິຕໍ ເທວທຸນ຺ທຸຠິ ນາມ, ຍໍ ‘‘ອາກາສທຸນ຺ທຸຠີ’’ຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ຜລິໍສູຕິ ຖນິໍສຸ. ປພ຺ພຕານໍ ນຈ຺ເຈຫີຕິ ປຖວີກມ຺ເປນ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ຠມນ຺ຕານໍ ປພ຺ພຕານໍ ນຈ຺ເຈຫິ. ວິມ຺ຫຍຊາຕາ ຍກ຺ຂາ ‘‘ຫິ’’ນ຺ຕິສທ຺ທໍ ນິຈ຺ຉາເຣນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຍກ຺ຂານໍ ຫິງ຺ກາເຣຫີ’’ຕິ. ສກສກປຏິຠາເນຫີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ສິປ຺ປໂກສລ຺ເລຫິ. ອຠິເສກໍ ທຕ຺ວາຕິ ອໂນຕຕ຺ຕທໂຫທເກນ ອຠິເສກໍ ທຕ຺ວາ.

ເທວຕາກຸລານີຕິ ມຫາໂພຘິໍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ຐິຕນາຄຍກ຺ຂາທິເທວຕາກຸລານິ ທຕ຺ວາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ໂຄປກຣາຊກມ຺ມິໂນ ຕຖາ ‘‘ຕຣຈ຺ຉາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອິມິນາ ປຣິວາເຣນາຕິ ສຫຕ຺ເຖ ກຣຓວຈນໍ, ອິມິນາ ປຣິວາເຣນ ສຫາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕາມລິຕ຺ຕິນ຺ຕິ ເອວໍນາມກໍ ສມຸທ຺ທຕີເຣ ປຏ຺ຏນໍ. ອິທມສ຺ສ ຕຕິຍນ຺ຕິ ສຸວຓ຺ຓກຏາເຫ ປຕິຏ຺ຐິຕສາຂາໂພຘິຍາ ຣຊ຺ຊສມ຺ປທານໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໂຕ ປນ ປຸພ຺ເພ ເອກວາຣໍ ຣຊ຺ຊສມ຺ປທານໍ ອຈ຺ຉິນ຺ນາຍ ສາຂາຍ ມຫາໂພຘິຍາ ເອວ ກຕໍ, ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ຈຕຸກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຣາຊາ ຣຊ຺ເຊນ ປູເຊສິ. ຣຊ຺ເຊນ ປູຊິຕທິວເສສຸ ກິຣ ສກລທີປໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອາຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ມຫາໂພຘິເມວ ປູເຊສິ.

ປຐມປາຏິປທທິວເສຕິ ສຸກ຺ກປກ຺ຂປາຏິປທທິວເສ. ຕຎ຺ຫິ ກຓ຺ຫປກ຺ຂປາຏິປທທິວສໍ ອເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ‘‘ປຐມປາຏິປທທິວສ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ອິທຎ຺ຈ ຕສ຺ມິໍ ຕມ຺ພປຓ຺ຓິທີເປ ໂວຫາຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ, ອິຘ ປນ ປຸຓ຺ຓມິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ອປຣາ ປຸຓ຺ຓມີ, ຕາວ ເອໂກ ມາໂສຕິ ໂວຫາໂຣ. ຕສ຺ມາ ອິມິນາ ໂວຫາເຣນ ‘‘ທຸຕິຍປາຏິປທທິວເສ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ ກຓ຺ຫປກ຺ຂປາຏິປທສ຺ສ ອິຘ ປຐມປາຏິປທຕ຺ຕາ. ຄຈ຺ຉຕິ ວຕເຣຕິ ເອຕ຺ຖ ອເຣຕິ ເຂເທ. ສມນ຺ຕາໂຍຊນນ຺ຕິ ອຈ຺ຈນ຺ຕສໍໂຍເຄ ອຸປໂຍຄວຈນໍ, ໂຍຊນປ຺ປມາເຓ ປເທເສ ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸປຓ຺ຓຣູເປນາຕິ ມຫາໂພຘິໍ ພລກ຺ກາເຣນ ຄເຫຕ຺ວາ ນາຄຠວນໍ ເນຕຸກາມານິ ນາຄຣາຊກຸລານິ ອິທ຺ຘິຍາ ຄຫິເຕນ ຄຣຸຬຣູເປນ ສນ຺ຕາເສຕິ. ຕໍ ວິຠູຕິໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາຕິ ເທວຕາທີຫິ ກຣີຍມານໍ ປູຊາມຫຕ຺ຕໍ, ມຫາໂພຘິຍາ ຈ ອານຸຠາວມຫຕ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ສຍມ຺ປິ ຕຖາ ປູເຊຕຸກາມາ ເຖຣິໍ ຍາຈິຕ຺ວາຕິ ໂຍຊນາ. ສມຸທ຺ທສາລວຕ຺ຖຸສ຺ມິນ຺ຕິ ຍສ຺ມິໍ ປເທເສ ຐຕ຺ວາ ຣາຊາ ສມຸທ຺ເທ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ໂພຘິໍ ເຖຣານຸຠາເວນ ອທ຺ທສ, ຍຕ຺ຖ ຈ ປຈ຺ຉາ ສມຸທ຺ທສ຺ສ ທິຏ຺ຐຏ຺ຐານນ຺ຕິ ປກາເສຕຸໍ ສມຸທ຺ທສາລໍ ນາມ ສາລໍ ອກໍສຸ, ຕສ຺ມິໍ ສມຸທ຺ທສາລາຍ ວຕ຺ຖຸຠູເຕ ປເທເສ. ເຖຣສ຺ສາຕິ ມຫາມຫິນ຺ທຕ຺ເຖຣສ຺ສ. ປຸປ຺ຜອຄ຺ຆິຍານີຕິ ກູຏາຄາຣສທິສານິ ປຸປ຺ຜເຈຕິຍານິ. ອາຄໂຕ ວຕເຣຕິ ເອຕ຺ຖ ອເຣຕິ ປໂມເທ. ອຏ຺ຐຫິ ອມຈ຺ຈກຸເລຫິ ອຏ຺ຐຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລຫິ ຈາຕິ ໂສຬສຫິ ຊາຕິສມ຺ປນ຺ນກຸເລຫິ. ຣຊ຺ຊໍ ວິຈາເຣສີຕິ ຣຊ຺ຊໍ ວິຈາເຣຕຸໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ. ຣາຊວຕ຺ຖຸທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐກຏ຺ຐາເນຕິ ຣາຊຸຍ຺ຍານສ຺ສ ທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐກຏ຺ຐາເນ. ອນຸປຸພ຺ພວິປສ຺ສນນ຺ຕິ ອຸທຍພ຺ພຍາທິອນຸປຸພ຺ພວິປສ຺ສນໍ. ‘‘ສຫ ໂພຘິປຕິຏ຺ຐາເນນາ’’ຕິ ກຣຓວຈເນນ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ວິຠຕ຺ຕິປຣິຓາເມນ ‘‘ສຫ ໂພຘິປຕິຏ຺ຐານາ’’ຕິ ນິສ຺ສກ຺ກວຈນໍ ກຕໍ. ສຕິ ຫິ ສຫສທ຺ທປ຺ປໂຍເຄ ກຣຓວຈເນເນວ ຠວິຕພ຺ພໍ. ທສ຺ສິໍສູຕິ ປຎ຺ຎາຍິໍສຸ. ມຫາອາສນຏ຺ຐາເນຕິ ປຸພ຺ພປສ຺ເສ ມຫາສິລາສເນນ ປຕິຏ຺ຐິຕຏ຺ຐາເນ. ປູເຊຕ຺ວາ ວນ຺ທີຕິ ອາຄາມິນໍ ມຫາເຈຕິຍໍ ວນ຺ທິ. ປຸຣິເມ ປນ ມຫາວິຫາຣຏ຺ຐາເນ ປູຊາມຕ຺ຕສ຺ເສວ ກຕຕ຺ຕາ ອນາຄເຕ ສງ຺ຆສ຺ສປິ ນວກຕາ ອວນ຺ທິຕພ຺ພຕາ ຈ ປກາສິຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ອນາຄເຕ ປນ ເມຕ຺ເຕຍ຺ຍາທິພຸທ຺ຘາ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ ຈ ພຸທ຺ຘຠາວກ຺ຂຓໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ວນ຺ທິຕພ຺ພາວ ສຠາເວນ ວິສິຏ຺ຐປຸຄ຺ຄລຕ຺ຕາຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ມຫາອຣິຏ຺ໂຐຕິ ປຎ຺ຈປຎ຺ຎາສາຍ ຠາຕຸເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ເຈຕິຍຄິຣິມ຺ຫິ ປພ຺ພຊິຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເມຆວຓ຺ຓາຠຍອມຈ຺ຈສ຺ສ ປຣິເວຓຏ຺ຐາເນຕິ ເມຆວຓ຺ຓອຠຍສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ອມຈ຺ເຈນ ກຕ຺ຕພ຺ພສ຺ສ ປຣິເວຓສ຺ສ ວຕ຺ຖຸຠູເຕ ຐາເນ. ມງ຺ຄລນິມິຕ຺ຕຠາເວນ ອາກາເສ ສມຸປ຺ປນ຺ໂນ ມໂນຫຣສທ຺ໂທ ອາກາສສ຺ສ ຣໂວ ວິຍ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອາກາສໍ ມຫາວິຣວໍ ຣວີ’’ຕິ. ນ ຫິ ອາກາໂສ ນາມ ໂກຈິ ຘມ຺ໂມ ອຕ຺ຖິ, ໂຍ ສທ຺ທໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຍ຺ຍ, ອາກາສຄຕອຸຕຸວິເສສສມຸຏ຺ຐິໂຕວ ໂສ ສທ຺ໂທຕິ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ປຐມກຕ຺ຕິກປວາຣຓທິວເສ…ເປ… ວິນຍປິຏກໍ ປກາເສສີຕິ ອິທໍ ວິນຍໍ ວາເຈຕຸໍ ອາຣທ຺ຘທິວສໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອນຸສິຏ຺ຐິກຣານນ຺ຕິ ອນຸສາສນີກຣານໍ. ຣາຊິໂນຕິ ອຸປໂຍຄຕ຺ເຖ ສາມິວຈນໍ, ເທວານໍປິຍຕິສ຺ສຣາຊານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຎ຺ເຎປີຕິ ມຫິນ຺ທາທີຫິ ອຏ຺ຐສຏ຺ຐິມຫາເຖເຣຫິ ອຎ຺ເຎປິ, ເຕສໍ ສຣູປໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ເຕສໍ ເຖຣານນ຺ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ເຕສໍ ເຖຣານໍ ອນ຺ເຕວາສິກາຕິ ມຫິນ຺ທຕ຺ເຖຣາທີນໍ ອຏ຺ຐສຏ຺ຐິມຫາເຖຣານໍ ອຣິຏ຺ຐາທໂຍ ອນ຺ເຕວາສິກາ ຈ ມຫາອຣິຏ຺ຐຕ຺ເຖຣສ຺ສ ອນ຺ເຕວາສິກາ ຕິສ຺ສທຕ຺ຕກາຬສຸມນາທໂຍ ຈາຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ອນ຺ເຕວາສິການໍ ອນ຺ເຕວາສິກາຕິ ອຸຠຍຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕອນ຺ເຕວາສິການໍ ອນ຺ເຕວາສິກປຣມ຺ປຣາ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣາຕິ ມຫິນ຺ໂທ ອິຏ຺ຏິໂຍ ອຸຕ຺ຕິໂຍຕິອາທິຄາຖາຫິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໑.ຕຕິຍສງ຺ຄີຕິກຖາ) ປກາສິຕາ ອາຈຣິຍປຣມ຺ປຣາ.

ນ ປຄ຺ຆຣຕີຕິ ນ ຄຬຕິ, ນ ປມຸສ຺ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຕິຄຕິຘິຕິມນ຺ເຕສູຕິ ເອຕ຺ຖ ສຕີຕິ ອຸຄ຺ຄຫຘາຣເຓ ສຕິ. ຄຕີຕິ ສທ຺ທຕ຺ຖວິຠາຄຄ຺ຄຫເຓ ຎາຓໍ. ຘິຕີຕິ ອຸຄ຺ຄຫປຣິຫຣຓາທີສຸ ວີຣິຍໍ. ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈເກສູຕິ ‘‘ກປ຺ປຕິ ນ ກປ຺ປຕີ’’ຕິ ວີມໍສກຸກ຺ກຸຈ຺ຈກາຣີສຸ. ມາຕາປິຕຸຏ຺ຐານິໂຍຕິ ວຕ຺ວາ ຕເມວຕ຺ຖໍ ສມຕ຺ເຖຕຸໍ ອາຫ ຕທາຍຕ຺ຕາຫີຕິອາທິ. ວິນຍປຣິຍຕ຺ຕິໍ ນິສ຺ສາຍາຕິ ວິນຍປິຏກປຣິຍາປຸຓນໍ ນິສ຺ສາຍ. ອຕ຺ຕໂນ ສີລກ຺ຂນ຺ໂຘ ສຸຄຸຕ຺ໂຕຕິ ລຊ຺ຊິໂນ ວິນຍຘາຣຓສ຺ສ ອລຊ຺ຊິອຎ຺ຎາຓຕາທີຫິ ຉຫິ ອາກາເຣຫິ ອາປຕ຺ຕິຍາ ອນາປຊ຺ຊນໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ສີລກ຺ຂນ຺ໂຘ ຂຓ຺ຑາທິໂທສວິຣຫິໂຕ ສຸຄຸຕ຺ໂຕ ສຸຣກ຺ຂິໂຕ ໂຫຕິ. ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈປກຕານນ຺ຕິ ກປ຺ປິຍາກປ຺ປິຍໍ ນິສ຺ສາຍ ອຸປ຺ປນ຺ເນນ ກຸກ຺ກຸຈ຺ເຈນ ປກຕານໍ ອຸປທ຺ທຸຕານໍ ອຠິຠູຕານໍ ຍຖາວິນຍໍ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ວິໂນເທຕ຺ວາ ສຸທ຺ຘນ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐາປເນນ ປຏິສຣຓໍ ໂຫຕິ. ວິຄໂຕ ສາຣໂທ ຠຍເມຕສ຺ສາຕິ ວິສາຣໂທ. ‘‘ເອວໍ ກເຖນ຺ຕສ຺ສ ໂທໂສ ເອວໍ ນ ໂທໂສ’’ຕິ ຎຕ຺ວາວ ກຖນໂຕ ນິພ຺ຠໂຍວ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ໂວຫຣຕິ . ປຈ຺ຈຕ຺ຖິເກຕິ ອຕ຺ຕປຈ຺ຈຕ຺ຖິເກ ເຈວ ວຊ຺ຊິປຸຕ຺ຕກາທິສາສນປຈ຺ຈຕ຺ຖິເກ ຈ. ສຫຘມ຺ເມນາຕິ ສກາຣເຓນ ວຈເນນ ສິກ຺ຂາປທໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຍຖາ ເຕ ອສທ຺ຘມ຺ມໍ ປຕິຏ຺ຐາເປຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ເອວໍ ສຸນິຄ຺ຄຫິຕໍ ກຕ຺ວາ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ສທ຺ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕິຍາຕິ ປຣິຍຕ຺ຕິປຏິປຕ຺ຕິປຏິເວຘສງ຺ຂາຕສ຺ສ ຕິວິຘສ຺ສາປິ ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສ ຐິຕິຍາ, ປວຕ຺ຕິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ວິນໂຍ ສໍວຣຕ຺ຖາຍາຕິອາທີສຸ ວິນຍປຣິຍາປຸຓນໍ ວິນໂຍ, ວິນຍປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ວາ ກາຍວຈີທ຺ວາຣສໍວຣຕ຺ຖາຍ. ອວິປ຺ປຏິສາໂຣຕິ ກຕາກຕໍ ນິສ຺ສາຍ ວິປ຺ປຏິສາຣາຠາໂວ ສນ຺ຕາປາຠາໂວ. ປາໂມຊ຺ຊໍ ຕຣຸຓປີຕິ. ປີຕິ ນາມ ພລວປີຕິ. ປສ຺ສທ຺ຘີຕິ ກາຍຈິຕ຺ຕປສ຺ສທ຺ຘິ. ຍຖາຠູຕຎາຓທສ຺ສນນ຺ຕິ ສປ຺ປຈ຺ຈຍນາມຣູປປຣິຄ຺ຄໂຫ. ນິພ຺ພິທາຕິ ວິປສ຺ສນາ. ວິຣາໂຄຕິ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ. ວິມຸຕ຺ຕີຕິ ອຄ຺ຄຜລໍ. ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນນ຺ຕິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາຓໍ. ອນຸປາທາຕິ ກຎ຺ຈິ ຘມ຺ມໍ ອນຸປາທິຍິຕ຺ວາ ປຣິຈ຺ຈຊິຕ຺ວາ. ປຣິນິພ຺ພານຕ຺ຖາຍາຕິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາເຓ ອນຸປ຺ປນ຺ເນ ອນ຺ຕຣາ ປຣິນິພ຺ພານາຠາເວນ ຕໍປຣິນິພ຺ພານຕ຺ຖາຍາຕິ ປຈ຺ຈຍຕ຺ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອນນ຺ຕຣາທິປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາ. ເອຕທຕ຺ຖາ ກຖາຕິ ອຍໍ ວິນຍກຖາ ນາມ ເອຕສ຺ສ ອນຸປາທາປຣິນິພ຺ພານສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມນ຺ຕນາຕິ ວິນຍມນ຺ຕນາເຍວ, ຠິກ຺ຂູນໍ ‘‘ເອວໍ ກຣິສ຺ສາມ, ເອວໍ ນ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ວິນຍປຏິພທ຺ຘມນ຺ຕນາ. ອຸປນິສາຕິ ອຸປນິສີທຕິ ເອຕ຺ຖ ຜລນ຺ຕິ ອຸປນິສາ, ກາຣຓໍ. ວິນໂຍ ສໍວຣຕ຺ຖາຍາຕິອາທິກາຣຓປຣມ຺ປຣາປິ ເອຕທຕ຺ຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂສຕາວຘານນ຺ຕິ ອິມິສ຺ສາ ປຣມ຺ປຣປຈ຺ຈຍກຖາຍ ອຕ຺ຕານໍ ສມນຕ຺ຖາຍ ໂສຕາວຘານໍ, ຕມ຺ປິ ເອຕມຕ຺ຖໍ. ຍທິທນ຺ຕິ ນິປາໂຕ. ໂຍ ອຍໍ ຈຕູຫິ ອຸປາທາເນຫິ ອນຸປາທິຍິຕ຺ວາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄສງ຺ຂາໂຕ, ຕປ຺ຜລສງ຺ຂາໂຕ ວາ ວິໂມກ຺ໂຂ, ໂສປິ ເອຕທຕ຺ຖາຍ ອນຸປາທາປຣິນິພ຺ພານຕ຺ຖາຍ. ອຖ ວາ ໂຍ ອຍໍ ກຎ຺ຈິ ຘມ຺ມໍ ອນຸປາທາຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວິໂມກ຺ໂຂ ວິມຸຈ຺ຈນໍ ວິຄໂມ ປຣິນິພ຺ພານໍ ເອຕທຕ຺ຖາ ກຖາຕິ ເອວໍ ອຸປສໍຫຣຓວເສນ ໂຍເຊຕຸມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ ມຄ຺ຄຜລວິໂມກ຺ຂສ຺ສ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ອາໂຍໂຄຕິ ອຸຄ຺ຄຫຓາທິວເສນ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອຠິໂຍໂຄ.

ອາຈຣິຍປຣມ຺ປຣກຖາວຓ຺ຓນານໂຍ ນິຏ຺ຐິໂຕ.

ອິຕິ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍ ວິນຍຏ຺ຐກຖາຍ ວິມຕິວິໂນທນິຍໍ

ພາຫິຣນິທານກຖາວຓ຺ຓນານໂຍ ນິຏ຺ຐິໂຕ.

ເວຣຎ຺ຊກຓ຺ຑວຓ຺ຓນາ

ເສຍ຺ຍຖິທນ຺ຕິ ຕໍ ກຕມໍ, ຕໍ ກຖນ຺ຕິ ວາ ອຕ຺ໂຖ. ອນິຍມນິທ຺ເທສວຈນນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖໍ ສຣູເປນ ນິຍເມຕ຺ວາ ນິທ຺ທິສຕີຕິ ນິຍມນິທ຺ເທໂສ, ນ ນິຍມນິທ຺ເທໂສ ອນິຍມນິທ຺ເທໂສ. ໂສວ ວຸຈ຺ຈເຕ ອເນນາຕິ ວຈນນ຺ຕິ ອນິຍມນິທ຺ເທສວຈນໍ. ຕສ຺ສາຕິ ເຕນາຕິປທສ຺ສ. ປຣິວິຕກ຺ໂກຕິ ‘‘ກຕເມສານໍ ໂຂ ພຸທ຺ຘານໍ ຠຄວນ຺ຕານໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ນ ຈິຣຏ຺ຐິຕິກໍ ອໂຫສີ’’ຕິອາທິນາ (ປາຣາ. ໑໘) ປວຕ຺ໂຕ. ປຸພ຺ເພ ວາ ປຈ຺ຉາ ວາຕິ ເຕນາຕິປທໂຕ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕປາເຐ ວາ ອຸປຣິ ວກ຺ຂມານປາເຐ ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຕ຺ຖໂຕ ສິທ຺ເຘນາຕິ ສາມຕ຺ຖິຍໂຕ ສິທ຺ເຘນ. ຕຕ຺ຣິທໍ ມຸຂມຕ຺ຕນິທສ຺ສນນ຺ຕິ ຕສ຺ສາ ຍຖາວຸຕ຺ຕຍຸຕ຺ຕິຍາ ປຣິທີປເນ ອິທໍ ອຸປາຍມຕ຺ຕນິທສ຺ສນໍ. ມຸຂໍ ທ຺ວາຣໍ ອຸປາໂຍຕິ ຫິ ອຕ຺ຖໂຕ ເອກໍ.

ສມຍສທ຺ໂທ ທິສ຺ສຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອສ຺ສາຕິ ສມຍສທ຺ທສ຺ສ ສມວາໂຍ ອຕ຺ໂຖຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ກາລຎ຺ຈ ສມຍຎ຺ຈ ອຸປາທາຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ກາໂລ ນາມ ອຸປສງ຺ກມນສ຺ສ ຍຸຕ຺ຕກາໂລ, ສມໂຍ ນາມ ສຣີຣພລາທິກາຣຓສມວາໂຍ, ເຕ ອຸປາທາຍ ປຏິຈ຺ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຂໂຓຕິ ໂອກາໂສ. ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາທາທໂຍ ຫິ ມຄ຺ຄພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍສ຺ສ ໂອກາໂສ. ໂສ ເອວ ສມໂຍ. ເຕເນວ ‘‘ເອໂກວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ມຫາສມໂຍຕິ ມຫາສມູໂຫ. ປວນສ຺ມິນ຺ຕິ ວນສຓ຺ເຑ. ສມໂຍປິ ໂຂ ເຕ ຠທ຺ທາລີຕິ ເອຕ຺ຖ ສມໂຍຕິ ສິກ຺ຂາປທາວິລງ຺ຆນສ຺ສ ເຫຕຸ, ໂກ ໂສ? ອຕ຺ຕໂນ ວິປ຺ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ຠຄວໂຕ ຊານນໍ, ໂສ ສມຍສງ຺ຂາໂຕ ເຫຕຸ ຕສ຺ສາ ອປ຺ປຏິວິທ຺ໂຘຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠຄວາຕິອາທິ ຕສ຺ສ ປຏິວິຊ຺ຌນາກາຣທສ຺ສນໍ. ອຸຄ຺ຄຫມາໂນຕິ ກິຎ຺ຈິ ກິຎ຺ຈິ ອຸຄ຺ຄເຫຕຸໍ ສມຕ຺ຖຕາຍ ອຸຄ຺ຄຫມາໂນ, ສຸມນປຣິພ຺ພາຊກສ຺ເສເວຕໍ ນາມໍ. ສມຍໍ ທິຏ຺ຐິໍ ປວທນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ສມຍປ຺ປວາທໂກ, ມລ຺ລິກາຍ ອາຣາໂມ. ສ຺ເວວ ຕິນ຺ທຸກາຈີຣສງ຺ຂາຕາຍ ຕິມ຺ພຣຸຣຸກ຺ຂປນ຺ຕິຍາ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ຕິນ຺ທຸກາຈີຣ’’ນ຺ຕິ ຈ, ເອກາວ ນິວາສາ ສາລາ ເອຕ຺ຖາຕິ ‘‘ເອກສາລໂກ’’ຕິ ຈ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຕ຺ຖາຠິສມຍາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕສ຺ສ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກສມ຺ປຣາຍິກສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ຫິຕສ຺ສ ປຏິລາຠໂຕ. ມານາຠິສມຍາຕິ ມານປ຺ປຫານາ. ປີຬນຏ຺ໂຐຕິ ປີຬນໍ ຕໍສມງ຺ຄິໂນ ຫິໍສນໍ, ອວິປ຺ຜາຣິກຕາກຣຓໍ, ປີຬນເມວ ອຕ຺ໂຖ ປີຬນຏ຺ໂຐ. ສນ຺ຕາໂປຕິ ທຸກ຺ຂທຸກ຺ຂຕາທິວເສນ ສນ຺ຕາປນໍ. ວິປຣິຓາໂມຕິ ຊຣາຍ ມຣເຓນ ຈາຕິ ທ຺ວິຘາ ວິປຣິຓາເມຕພ຺ພຕາ ອຠິສເມຕພ຺ໂພ ປຏິວິຊ຺ຌິຕພ຺ໂພຕິ ອຠິສມໂຍ, ໂສວ ອຠິສມຍຏ຺ໂຐ, ປີຬນາທີນິ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ອຸປສຄ຺ຄານໍ ໂຊຕກມຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສມຍສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ຖຸທ຺ຘາເຣປິ ສອຸປສຄ຺ໂຄ ອຠິສມຍສທ຺ໂທ ອຸທ຺ຘໂຏ. ຕຕ຺ຖ ສງ຺ຄມວເສນ ປຈ຺ຈຍານໍ ຜລຸປ຺ປາທນໍ ປຏິ ອຍນໍ ເອກໂຕ ປວຕ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ສມໂຍ, ສມວາໂຍ. ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສຍສງ຺ຄເມ ສຕິ ເອນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສຕ຺ຕາ ປວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ສມໂຍ, ຂໂຓ. ສເມຕິ ເອຕ຺ຖ ສງ຺ຂຕຘມ຺ໂມ, ສຍໍ ວາ ເອຕິ ອາຄຈ຺ຉຕິ ວິຄຈ຺ຉຕິ ຈາຕິ ສມໂຍ, ກາໂລ. ສເມນ຺ຕິ ອວຍວາ ເອຕສ຺ມິໍ, ສຍໍ ວາ ເຕສູຕິ ສມໂຍ, ສມູໂຫ. ປຈ຺ຈຍນ຺ຕຣສງ຺ຄເມ ເອຕິ ອາຄຈ຺ຉຕິ ເອຕສ຺ມາ ຜລນ຺ຕິ ສມໂຍ, ເຫຕຸ. ສຎ຺ຎາວເສນ ວິປລ຺ລາສໂຕ ຘມ຺ເມສຸ ເອຕິ ອຠິນິວິສຕີຕິ ສມໂຍ, ທິຏ຺ຐິ. ສມີປໍ ອຍນໍ ອຸປຄມນໍ ສມໂຍ, ປຏິລາໂຠ. ສມ຺ມເທວ ສຫິຕານໍ ວາຈານໍ ອຍນໍ ວິຄໂມຕິ ສມໂຍ, ປຫານໍ. ສມ຺ມເທວ, ສຫິຕານໍ ວາ ສຈ຺ຈານໍ ອຍນໍ ຊານນນ຺ຕິ ສມໂຍ, ປຏິເວໂຘ. ເອວໍ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ສມຍສທ຺ທສ຺ສ ປວຕ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ສມຍສທ຺ທສ຺ສ ສາມຎ຺ເຎນ ອເນກຕ຺ຖຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ນ ຫິ ເອກສ຺ມິໍ ອຕ຺ຖວິເສເສ ວຕ຺ຕມາໂນ ສທ຺ໂທ ຕທຎ຺ເຎປິ ວຕ຺ຕຕິ. ຕສ຺ມາ ອຕ຺ຖາ ວິຍ ຕໍຕໍວາຈກາ ສມຍສທ຺ທາປິ ຠິນ຺ນາ ເອວາຕິ ຄເຫຕພ຺ພາ. ເອວໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຕ຺ຖຸທ຺ຘາເຣສຸ.

ຕຕ຺ຖ ຕຖາຕິ ເຕສຸ ສຸຕ຺ຕາຠິຘມ຺ເມສຸ ອຸປໂຍຄຠຸມ຺ມວຈເນຫິ. ອິຘາຕິ ວິນເຍ, ອຎ຺ຎຖາຕິ ກຣຓວຈເນນ. ອຈ຺ຈນ຺ຕເມວາຕິ ນິຣນ຺ຕຣເມວ. ຠາໂວ ນາມ ກິຣິຍາ, ກິຣິຍາຍ ກິຣິຍນ຺ຕຣູປລກ຺ຂຓໍ ຠາເວນຠາວລກ຺ຂຓໍ, ຍຖາ ອຸທເຍ ສຕິ ຈນ຺ເທ ຊາໂຕ ຣາຊປຸຕ຺ໂຕຕິ. ອຘິກຣຓຎ຺ຫີຕິອາທິ ອຠິຘມ຺ເມ ສມຍສທ຺ໂທ ກາລສມູຫຂຓສມວາຍເຫຕຸສງ຺ຂາເຕສຸ ປຎ຺ຈສຸ ອຕ຺ເຖສຸ ວຕ຺ຕຕິ, ນ ວິນເຍ ວິຍ ກາເລ ເອວ, ເຕສຸ ຈ ກາລສມູຫຕ຺ຖາ ທ຺ເວ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕານໍ ຜສ຺ສາທິຘມ຺ມານໍ ອຘິກຣຓຠາເວນ ນິທ຺ທິສິຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕາ. ຂຓສມວາຍເຫຕຸອຕ຺ຖາ ປນ ຕໂຍປິ ອຕ຺ຕໂນ ຠາເວນ ຜສ຺ສາທີນໍ ຠາວສ຺ສ ອຸປລກ຺ຂຓຠາເວນ ນິທ຺ທິສິຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕາຕິ ວິຠາວນມຸເຂນ ຍຖາວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ສມຕ຺ເຖຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ມິຎ຺ຫິ ກາເລ, ຘມ຺ມສມູເຫ ວາ ສມເຍ ອຘິກຣຓຠູເຕ ກຸສລໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ, ຕສ຺ມິຎ຺ເຎວ ກາເລ, ຘມ຺ມສມູເຫ ວາ ສມເຍ ຜສ຺ສາທໂຍ ໂຫນ຺ຕີຕິ ເອວໍ ອຘິກຣຓຕ຺ຖໂຍຊນາ, ຍສ຺ມິໍ ປນ ຂເຓ, ສມວາເຍ ເຫຕຸມ຺ຫິ ວາ ສມເຍ ສຕິ ວິຊ຺ຊມາເນ ກຸສລໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ, ຕສ຺ມິຎ຺ເຎວ ຂຓາທິມ຺ຫິ ສມເຍປິ ວິຊ຺ຊມາເນ ຜສ຺ສາທໂຍ ໂຫນ຺ຕີຕິ ຠາເວນຠາວລກ຺ຂຓຕ຺ຖໂຍຊນາ ຈ ເວທິຕພ຺ພາ.

ໂຫຕິ ເຈຕ຺ຖາຕິ ເອຕ຺ຖ ຍຖາວຸຕ຺ຕອຕ຺ຖວິສເຍ ສງ຺ຄຫຄາຖາ ໂຫຕິ. ອຎ຺ຎຕ຺ຣາຕິ ສຸຕ຺ຕາຠິຘມ຺ເມສຸ. ອຠິລາປມຕ຺ຕເຠໂທຕິ ເທສນາວິລາສໂຕ ສທ຺ທມຕ຺ເຕເນວ ເຠໂທ, ນ ອຕ຺ຖໂຕ.

ອວິເສເສນາຕິ ສາມຎ຺ເຎນ. ອິຣິຍາປໂຖຕິອາທີສຸ ອິຣິຍາຍ ສພ຺ພທ຺ວາຣິກກິຣິຍາຍ ປໂຖ ປວຕ຺ຕນຏ຺ຐານໍ ຕພ຺ພິນິມຸຕ຺ຕກມ຺ມສ຺ສ ອຠາວາຕິ ຐານາທໂຍ ອິຣິຍາປໂຖ, ໂສວ ວິຫາໂຣ. ພ຺ຣຫ຺ມຠູຕາ ເສຏ຺ຐຠູຕາ ປຣຫິຕຈິຕ຺ຕາທິວສປ຺ປວຕ຺ຕິໂຕ ເມຕ຺ຕາທໂຍ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາໂຣ ນາມ. ຕທວເສສາ ປນ ມຫຄ຺ຄຕາ ສພ຺ພນີວຣຓວິຄມນາທິສິທ຺ເຘນ ໂຊຕນາທິອຕ຺ເຖນ ທິພ຺ພວິຫາໂຣ ນາມ. ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣຠາເວນ ວິສຸໍ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ເມຕ຺ຕາທໂຍ ອິຘ ອສງ຺ຄຫິຕາ. ອຣິຍານເມວ ວິຫາໂຣຕິ ຜລສມາປຕ຺ຕິໂຍ ອຣິຍວິຫາໂຣ ນາມ.

ຣຸກ຺ຂາທິມູເລເຍວ ມູລສທ຺ທສ຺ສ ນິຣຸຬ຺ຫຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ອປເຣນ ມູລສທ຺ເທນ ວິເສເສຕ຺ວາ ‘‘ມູລມູເລ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຍຖາ ທຸກ຺ຂທຸກ຺ຂນ຺ຕິ (ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໑໙໐). ໂລຠາທີນໍ ໂທສມູລາທິຈິຕ຺ຕາສາຘາຣຓຕ຺ຕາ ‘‘ອສາຘາຣຓເຫຕຸມ຺ຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕຕ຺ຖ ສິຍາຕິ ຕຕ຺ຖ ເວຣຎ຺ຊາຍນ຺ຕິອາທີສຸ ປເທສຸ ກສ຺ສຈິ ໂຈທນາ ສິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸຠຍຖາ ນິທານກິຕ຺ຕນສ຺ສ ປນ ກິໍ ປໂຍຊນນ຺ຕິ? ອາຫ ໂຄຈຣຄາມນິທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ອສ຺ສາຕິ ຠຄວໂຕ.

ກິລໂມວ ກິລມໂຖ, ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕຠາວສ຺ສ ກິລມໂຖ ອຕ຺ຕກິລມໂຖ, ຕສ຺ສ ອນຸ ອນຸ ໂຍໂຄ ປຸນປ຺ປຸນໍ ປວຕ຺ຕນໍ ອຕ຺ຕກິລມຖານຸໂຍໂຄ. ວຕ຺ຖຸກາມາຣມ຺ມເຓ ສຸເຂ ສມ຺ປໂຍຄວເສນ ລີນາ ຍຸຕ຺ຕາ, ກາມຕຓ຺ຫາ, ຕໍສຫຈຣິເຕ ກາເມ ສຸເຂ ວາ ອາຣມ຺ມຓຠູເຕ ອລ຺ລີນາ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ກາມສຸຂລ຺ລິກາ ຕຓ຺ຫາ, ຕສ຺ສາ ກາມສຸຂລ຺ລິກາຍ ອນຸ ອນຸ ໂຍໂຄ ກາມສຸຂລ຺ລິການຸໂຍໂຄ. ໂລເກ ສໍວຑ຺ຒຠາວນ຺ຕິ ອາມິໂສປໂຠເຄນ ສໍວຑ຺ຒິຕຠາວໍ. ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ພຫຸຊນຫິຕາທິອຕ຺ຖາເຍວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ໂຍຊນາ.

ທິຏ຺ຐິສີລສາມຎ຺ເຎນ ສໍຫຕຕ຺ຕາ ສງ຺ໂຆຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ວິຠາເວນ຺ໂຕ ອາຫ ທິຏ຺ຐີຕິອາທິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ຍາຍໍ ທິຏ຺ຐິ ອຣິຍາ ນິຍ຺ຍານິກາ ນິຍ຺ຍາຕິ ຕກ຺ກຣສ຺ສ ສມ຺ມາ ທຸກ຺ຂກ຺ຂຍາຍ, ຕຖາຣູປາຍ ທິຏ຺ຐິຍາ ທິຏ຺ຐິສາມຎ຺ຎຄໂຕ ວິຫຣຕີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໓໒໔, ໓໕໖; ມ. ນິ. ໑.໔໙໒; ໓.໕໔; ອ. ນິ. ໖.໑໒; ປຣິ. ໒໗໔) ເອວໍ ວຸຕ຺ຕາຍ ທິຏ຺ຐິຍາ. ‘‘ຍານິ ຕານິ ສີລານິ ອຂຓ຺ຑານິ…ເປ… ສມາຘິສໍວຕ຺ຕນິການິ, ຕຖາຣູເປສຸ ສີເລສຸ ສີລສາມຎ຺ຎຄໂຕ ວິຫຣຕີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໓໒໔, ໓໕໖; ມ. ນິ. ໑.໔໙໒; ໓.໕໔; ອ. ນິ. ໖.໑໒; ປຣິ. ໒໗໔) ເອວໍ ວຸຕ຺ຕານຎ຺ຈ ສີລານໍ ສາມຎ຺ຎສງ຺ຂາເຕນ ສງ຺ຆາໂຕ ສງ຺ຆຏິໂຕ ສມຓຄໂຓ, ເຕນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ທິຏ຺ຐິສີລສາມຎ຺ຎສງ຺ຆາຕສງ຺ຆາເຕນາ’’ຕິ ວາ ປາເຐເນຕ຺ຖ ຠວິຕພ຺ພໍ, ຕສ຺ສ ທິຏ຺ຐິສີລສາມຎ຺ຎຠູເຕນ ສໍຫນເນນ ສງ຺ຆາໂຕ ສມຓຄໂຓ, ເຕນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວຎ຺ຫິ ປາເຐ ສທ຺ທໂຕ ອຕ຺ໂຖ ຍຸຕ຺ຕຕໂຣ ໂຫຕິ. ອສ຺ສາຕິ ມຫໂຕ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ.

ພ຺ຣຫ຺ມໍ ອຓຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ພ຺ຣຫ຺ມ-ສທ຺ເທນ ເວໂທ ວຸຈ຺ຈຕິ, ໂສ ມນ຺ຕພ຺ຣຫ຺ມກປ຺ປວເສນ ຕິວິໂຘ. ຕຕ຺ຖ ອິຣຸເວທາທໂຍ ຕໂຍ ເວທາ ມນ຺ຕາ, ເຕ ຈ ປຘານາ, ອິຕເຣ ປນ ສນ຺ນິສ຺ສິຕາ, ເຕນ ປຘານສ຺ເສວ ຄຫຓໍ. ມນ຺ເຕ ສຊ຺ຌາຍຕີຕິ ອິຣຸເວທາທິເກ ມນ຺ຕສຕ຺ເຖ ສຊ຺ຌາຍຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິຣຸເວທາທໂຍ ຫິ ຄຸຕ຺ຕຠາສິຕພ຺ພຕາຍ ‘‘ມນ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ‘‘ພາຫິຕປາປຕ຺ຕາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ, ສມິຕປາປຕ຺ຕາ ສມໂຓ’’ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖທ຺ວຍໍ ອຸທາຫຣຓທ຺ວເຍນ ວິຠາເວຕຸໍ ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ສມິຕຕ຺ຕາ ຫິ ປາປານໍ ‘ສມໂຓ’ຕິ ປວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ຫິ ອິທໍ ວຈນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ສມິຕປາປຕ຺ຕາ ‘ສມໂຓ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ພາຫິຕປາໂປຕິ ອິທໍ ປນ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ຄາຖາພນ຺ເຘ ວຸຕ຺ຕວຈນໍ. ຍຖາຠຸຈ຺ຈຄຸຓາຘິຄຕນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕຄຸຓາຘິຄຕໍ. ສກິຎ຺ຈໂນຕິ ສໂທໂສ.

ໂຄຕ຺ຕວເສນາຕິ ເອຕ຺ຖ ຄໍ ຕາຍຕີຕິ ໂຄຕ຺ຕໍ, ໂຄ-ສທ຺ເທນ ເຈຕ຺ຖ ອຠິຘານໍ ພຸທ຺ຘິ ຈ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເກນຈິ ປາຣິຊຸຎ຺ເຎນາຕິ ຎາຕິປາຣິຊຸຎ຺ຎາທິນາ ເກນຈິ ປາຣິຊຸຎ຺ເຎນ, ປຣິຫານິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໂຕ ປຣນ຺ຕິ ເວຣຎ຺ຊາຍນ຺ຕິອາທິວຈນໍ. ອິຕ຺ຖມ຺ຠູຕາຂ຺ຍານຕ຺ເຖ ອຸປໂຍຄວຈນນ຺ຕິ ອິຕ຺ຖໍ ອິມໍ ປກາຣໍ ຠູໂຕ ອາປນ຺ໂນຕິ ອິຕ຺ຖມ຺ຠູໂຕ, ຕສ຺ສ ອາຂ຺ຍານໍ ອິຕ຺ຖມ຺ຠູຕາຂ຺ຍານໍ, ໂສເຍວຕ຺ໂຖ ອິຕ຺ຖມ຺ຠູຕາຂ຺ຍານຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ‘‘ອິຕ຺ຖໍ ເອວໍປກາໂຣ ຠູໂຕ ຊາໂຕ’’ຕິ ເອວໍ ກຖນຕ຺ໂຖ ອິຕ຺ຖມ຺ຠູຕາຂ຺ຍານຕ຺ໂຖ, ຕສ຺ມິໍ ອຸປໂຍຄວຈນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ອຠິ-ສທ຺ໂທ ອິຕ຺ຖມ຺ຠູຕາຂ຺ຍານຕ຺ຖໂຊຕໂກ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ອຸຄ຺ຄມນປ຺ປກາຣສ຺ສ ທີປນໂຕ, ເຕນ ໂຍຄໂຕ ຕໍ ໂຂ ປນ ຠວນ຺ຕໍ ໂຄຕມນ຺ຕິ ອິທໍ ອຸປໂຍຄວຈນໍ ສາມິອຕ຺ເຖປິ ສມາເນ ອິຕ຺ຖມ຺ຠູຕາຂ຺ຍານທີປນໂຕ ‘‘ອິຕ຺ຖມ຺ຠູຕາຂ຺ຍານຕ຺ເຖ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເຕເນວາຫ ‘‘ຕສ຺ສ ໂຂ ປນ ໂຠໂຕ ໂຄຕມສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ.

ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຍຖາ ສາຘຸ ເທວທຕ຺ໂຕ ມາຕຣມຠີຕິ ເອຕ຺ຖ ອຠິສທ຺ທໂຍຄໂຕ ອິຕ຺ຖມ຺ຠູຕາຂ຺ຍາເນ ອຸປໂຍຄວຈນໍ ກຕໍ, ເອວມິຘາປິ ຕໍ ໂຂ ປນ ຠວນ຺ຕໍ ໂຄຕມໍ ອຠິ ເອວໍ ກລ຺ຍາໂຓ ກິຕ຺ຕິສທ຺ໂທ ອຸຄ຺ຄໂຕຕິ ອຠິສທ຺ທໂຍຄໂຕ ອິຕ຺ຖມ຺ຠູຕາຂ຺ຍາເນ ອຸປໂຍຄວຈນນ຺ຕິ. ສາຘຸ ເທວທຕ຺ໂຕ ມາຕຣມຠີຕິ ເອຕ຺ຖ ຫິ ‘‘ເທວທຕ຺ໂຕ ມາຕຣມຠິ ມາຕຣິ ວິສເຍ ມາຕຸຍາ ວາ ສາຘູ’’ຕິ ເອວໍ ອຘິກຣຓຕ຺ເຖ ວາ ສາມິອຕ຺ເຖ ວາ ຠຸມ຺ມວຈນສ຺ສ ສາມິວຈນສ຺ສ ວາ ປສງ຺ເຄ ອິຕ຺ຖມ຺ຠູຕາຂ຺ຍານຕ຺ຖໂຊຕເກນ ອຠິສທ຺ເທນ ໂຍເຄ ອຸປໂຍຄວຈນໍ ກຕໍ, ຍຖາ ເຈຕ຺ຖ ເທວທຕ຺ໂຕ ມາຕຸວິສເຍ ມາຕຸສມ຺ພນ຺ຘີ ວາ ໂສ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣປ຺ປຕ຺ໂຕຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ວິຎ຺ຎາຍຕິ, ເອວມິຘາປິ ໂຠໂຕ ໂຄຕມສ຺ສ ສມ຺ພນ຺ຘີ ກິຕ຺ຕິສທ຺ໂທ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄໂຕ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ອຸຄ຺ຄມນປກາຣປ຺ປຕ຺ໂຕຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ເທວທຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓໍ ວິຍ ອິຘ ກິຕ຺ຕິສທ຺ທຄ຺ຄຫຓໍ, ຕຕ຺ຖ ມາຕຣນ຺ຕິ ວຈນໍ ວິຍ ອິຘ ຕໍ ໂຂ ປນ ຠວນ຺ຕໍ ໂຄຕມນ຺ຕິ ວຈນໍ, ຕຕ຺ຖ ສາຘຸສທ຺ທຄ຺ຄຫຓໍ ວິຍ ອິຘ ອຸຄ຺ຄຕສທ຺ທຄ຺ຄຫຓໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ກິຕ຺ຕິສທ຺ໂທຕິ ກິຕ຺ຕິຠູໂຕ ສທ຺ໂທ, ນ ເກວໂລຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວິເສສິຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ກິຕ຺ຕິ ເອວາ’’ຕິ. ຕໂຕ ກິຕ຺ຕີຕິ ຖຸຕິ, ຕສ຺ສາ ປກາສໂກ ສທ຺ໂທ ກິຕ຺ຕິສທ຺ໂທຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຖຸຕິໂຆໂສ ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ໂສ ຠຄວາຕິ ເອຕ຺ຖ ໂສຕິ ປສິທ຺ຘິຍໍ, ໂຍ ໂສ ສມຕ຺ຕິໍສ ປາຣມິໂຍ ປູເຣຕ຺ວາ ສພ຺ພກິເລເສ ຠຎ຺ຊິຕ຺ວາ ທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸໍ ກມ຺ເປນ຺ໂຕ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ, ໂສ ໂລເກ ອຕິປາກໂຏຕິ ‘‘ໂສ ຠຄວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຠຄວາຕິ ຈ ອິທໍ ສຕ຺ຖຸ ນາມກິຕ຺ຕນໍ, ນ ຄຸຓກິຕ຺ຕນໍ. ປຣໂຕ ປນ ຠຄວາຕິ ຄຸຓກິຕ຺ຕນເມວ. ອິມິນາ ຈ ອິມິນາ ຈາຕິ ເອເຕນ ອຣຫນ຺ຕິອາທິປທານໍ ປຈ຺ເຈກໍ ອເນກຄຸຓຄຓໍ ປຏິຈ຺ຈ ປວຕ຺ຕຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ.

ສຸວິທູຣວິທູເຣຕິ ທ຺ວີຫິ ສທ຺ເທຫິ ອຕິວິຍ ທູເຣຕິ ທສ຺ເສຕິ, ສຸວິທູຣຕາ ເອວ ຫິ ວິທູຣຕາ. ສວາສນານໍ ກິເລສານໍ ວິທ຺ຘໍສິຕຕ຺ຕາຕິ ອິມິນາ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາທີຫິ ອສາຘາຣຓໍ ຠຄວໂຕ ອຣຫຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ ເຕສໍ ວາສນາຍ ອປ຺ປຫີນຕ຺ຕາ, ວາສນາ ຈ ນາມ ນິກ຺ກິເລສສ຺ສາປິ ສກລເຎຍ຺ຍານວໂພຘາທິທ຺ວາຣຕ຺ຕຍປ຺ປໂຍຄວິຄຸຓຕາເຫຕຸຠູໂຕ ກິເລສນິຫິໂຕ ອາກາໂຣ ຈິຣນິຄຬິຕປາທານໍ ນິຄຬໂມກ຺ເຂປິ ສງ຺ກຸຈິຕຕາຄມນເຫຕຸໂກ ນິຄຬນິຫິໂຕ ອາກາໂຣ ວິຍ. ຍາຍ ປິລິນ຺ທວຈ຺ຉາທີນໍ ວສລໂວຫາຣາທິວິຄຸຓຕາ ໂຫຕິ, ອຍໍ ວາສນາຕິ ຄເຫຕພ຺ພາ. ອາຣກາຕິ ເອຕ຺ຖ ອາກາຣສ຺ສ ຣສ຺ສຕ຺ຕໍ ກ-ກາຣສ຺ສ ຈ ຫ-ກາຣໍ ສານຸສ຺ສຣໍ ກຕ຺ວາ ນິຣຸຕ຺ຕິນເຍນ ‘‘ອຣຫ’’ນ຺ຕິ ປທສິທ຺ຘິ ເວທິຕພ຺ພາ. ເອວໍ ອຸປຣິປິ ຍຖາຣຫໍ ນິຣຸຕ຺ຕິນເຍນ ປທສິທ຺ຘິ ເວທິຕພ຺ພາ. ຍຎ຺ເຈຕໍ ສໍສາຣຈກ຺ກນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ປຸຎ຺ຎາທີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ອປຸຎ຺ຎາຠິສງ຺ຂາຣອາເນຎ຺ຊາຠິສງ຺ຂາເຣ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ອາສວາ ເອວ ອວິຊ຺ຊາທີນໍ ກາຣຓຕ຺ຕາ ສມຸທໂຍຕິ ອາຫ ‘‘ອາສວສມຸທຍມເຍນາ’’ຕິ. ‘‘ອາສວສມຸທຍາ ອວິຊ຺ຊາສມຸທໂຍ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໑໐໓) ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິປາກກຏຕ຺ຕາຣູປປ຺ປເຠໂທ ຕິຠໂວ ເອວ ຣໂຖ, ຕສ຺ມິໍ ຕິຠວຣເຖ. ສໍສາຣຈກ຺ກນ຺ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕກິເລສກມ຺ມວິປາກສມຸທໂຍ.

‘‘ຂນ຺ຘານຎ຺ຈ ປຏິປາຏິ, ຘາຕຸອາຍຕນານ ຈ;

ອພ຺ໂພຈ຺ຉິນ຺ນໍ ວຕ຺ຕມານາ, ‘ສໍສາໂຣ’ຕິ ປວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. (ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໖໑໘; ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໙໕ ອປສາທນາວຓ຺ຓນາ; ສໍ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໒.໖໐; ອ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໔.໑໙໙; ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ນິທານກຖາ; ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໒໒໖ ສງ຺ຂາຣປທນິທ຺ເທສ; ສຸ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໕໒໓; ອຸທາ. ອຏ຺ຐ. ໓໙; ອິຕິວຸ. ອຏ຺ຐ. ໑໔, ໕໘; ເຖຣຄາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໖໗, ໙໙; ພຸ. ວໍ. ອຏ຺ຐ. ໕໘; ປຏິ. ມ. ອຏ຺ຐ. ໒.໑.໑໑໗; ຈູຬນິ. ອຏ຺ຐ. ໖) –

ເອວໍ ວຸຕ຺ໂຕ ສໍສາໂຣວ ຈກ຺ກໍ ວິຍ ປຣິພ຺ຠມນໂຕ ຈກ຺ກໍ, ຕສ຺ສ ຈກ຺ກສ຺ສ ສພ຺ເພ ອຣາ ຫຕາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອເນນາຕິ ຠຄວຕາ. ໂພຘີຕິ ຎາຓໍ, ຕໍ ເອຕ຺ຖ ມຓ຺ຑໍ ປສນ຺ນໍ ຊາຕນ຺ຕິ ໂພຘິມຓ຺ໂຑ. ກມ຺ມກ຺ຂຍກຣໍ ຎາຓຜຣສຸນ຺ຕິ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄຎາຓໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ຉິນ຺ທິຕພ຺ພໍ ອຠິສງ຺ຂາຣສງ຺ຂາຕໍ ກມ຺ມໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ກມ຺ມກ຺ຂຍກຣວິເສສນວິສິຏ຺ຐໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ເອວໍ ກຕິປຍງ຺ເຄຫິ ສໍສາຣຈກ຺ກໍ ຕທວເສສງ຺ເຄຫິ ຜລຠູຕນາມຣູປຘມ຺ເມຫິ ຕິຠວຣຖຎ຺ຈ ຕສ຺ມິໍ ຣເຖ ໂຍຊິຕສໍສາຣຈກ຺ກາຣານໍ ຫນນປ຺ປກາຣຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ສພ຺ເພຫິປິ ທ຺ວາທສຫິ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທງ຺ເຄຫິ ຣຖວິຣຫິຕເມວ ເກວລໍ ສໍສາຣຈກ຺ກໍ, ຕສ຺ສ ອຣຆາຕນປ຺ປກາຣເຠທຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕຸໍ ອຖວາຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອນມຕຄ຺ຄນ຺ຕິ ອນຸ ອນຸ ອມຕຄ຺ຄໍ, ສພ຺ພຖາ ອນຸຄຈ຺ຉນ຺ເຕຫິປິ ອວິຎ຺ຎາຕໂກຏິກນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອວິຊ຺ຊາມູລກຕ຺ຕາ ຊຣາມຣຓປຣິໂຍສານຕ຺ຕາຕິ ອິທໍ ສງ຺ຂາຣາທີນໍ ທສນ຺ນໍ ອຣຠາເວນ ເອກຕ຺ຕໍ ສມາໂຣເປຕ຺ວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ຫິ ເຕສໍ ປຈ຺ເຈກໍ ອວິຊ຺ຊາມູລກຕາ ຊຣາມຣຓປຣິໂຍສານຕາ ຈ ອຕ຺ຖິ ຕຖາ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທປາຬິຍໍ ອວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ອຖ ວາ ເຕສມ຺ປິ ຍຖາຣຫໍ ອຕ຺ຖໂຕ ອວິຊ຺ຊາມູລກຕ຺ຕໍ, ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ລກ຺ຂຓຠູຕຂຓິກຊຣາມຣຓວເສນ ຕປ຺ປຣິໂຍສານຕຎ຺ຈ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເອວຎ຺ຈ ເຕສໍ ປຈ຺ເຈກໍ ອຣຠາໂວ ສິທ຺ໂຘ ໂຫຕິ.

ເອວໍ ສພ຺ພາກາຣໍ ສໍສາຣຈກ຺ກເມວ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ເຍນ ຎາເຓນ ອິມສ຺ສ ສໍສາຣຈກ຺ກສ຺ສ ອຣານໍ ເຉໂທ ຠຄວໂຕ ສິທ຺ໂຘ, ຕສ຺ສ ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕິຎາຓສ຺ສ ‘‘ປຈ຺ຈຍປຣິຄ຺ຄເຫ ປຎ຺ຎາ ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕິຎາຓ’’ນ຺ຕິ (ປຏິ. ມ. ໔; ໑.໔໕) ມາຕິກາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຠວຈກ຺ກາວຍເວສຸ ອວິຊ຺ຊາທີສຸ ປຈ຺ຈຍປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ປຣິຄ຺ຄຫວເສນ ປວຕ຺ຕິອາກາຣໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຣໂຕ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ນິຄມນວເສນ ວຸຕ຺ເຕນ ເອວມຍໍ ອວິຊ຺ຊາເຫຕູຕິອາທິເກນ ປຏິສມ຺ຠິທາປາຬິສຫິເຕນ (ປຏິ. ມ. ໑.໔໕) ປາເຐນ ສຣູປໂຕ ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕິຎາຓໍ, ຕສ຺ສ ຈ ເຕສຸເຍວ ອວິຊ຺ຊາທີສຸ ຈຕຸສງ຺ເຂປາທິວເສນ ປວຕ຺ຕິວິຠາຄຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຣໍ ອິຕິ ຠຄວາຕິອາທິປາເຐນ ຠຄວໂຕ ເຕນ ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕິຎາເຓນ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທສ຺ສ ສພ຺ພາກາຣໂຕ ປຏິວິທ຺ຘຠາວໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຸນ ອິມິນາ ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕິຎາເຓນາຕິອາທິນາ ຠຄວໂຕ ເຕນ ຎາເຓນ ສໍສາຣຈກ຺ກາຣານໍ ວິທ຺ຘໍສິຕຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ຕຕ຺ຖ ທຸກ຺ຂາທີສຸ ອຎ຺ຎາຓໍ ອວິຊ຺ຊາຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຕິຓ຺ຓໍ ອາຍຕນານນ຺ຕິ ຈກ຺ຂຸໂສຕມນາຍຕນານໍ ຕິຓ຺ຓໍ. ເອສ ນໂຍ ຕິຓ຺ຓໍ ຜສ຺ສານນ຺ຕິອາທີສຸປິ. ຣູປຕຓ຺ຫາທິວເສນ ຉ ຕຓ຺ຫາກາຍາ ເອວ ເວທິຕພ຺ພາ.

ສຄ຺ຄສມ຺ປຕ຺ຕິນ຺ຕິ ກາມສຸຄຕີສຸ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ. ຕເຖວາຕິ ກາມຸປາທານປຈ຺ຈຍາ ເອວ. ພ຺ຣຫ຺ມໂລກສມ຺ປຕ຺ຕິນ຺ຕິ ຣູປີພ຺ຣຫ຺ມໂລກສມ຺ປຕ຺ຕິໍ. ເຕຠູມກຘມ຺ມວິສຍສ຺ສ ສພ຺ພສ຺ສາປິ ຣາຄສ຺ສ ກິເລສກາມຠາວໂຕ ຠວຣາໂຄປິ ກາມຸປາທານເມວາຕິ ອາຫ ‘‘ກາມຸປາທານປຈ຺ຈຍາເຍວ ເມຕ຺ຕໍ ຠາເວຕີ’’ຕິ. ເສສຸປາທານມູລິກາສຸປີຕິ ທິຏ຺ຐຸປາທານສີລພ຺ພຕຸປາທານອຕ຺ຕວາທຸປາທານມູລິກາສຸປິ ໂຍຊນາສຸ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ໂຍຊນານໂຍ – ອິເຘກຈ຺ໂຈ ‘‘ນຕ຺ຖິ ປຣໂລໂກ ອຸຈ຺ຉິຊ຺ຊຕິ ອຕ຺ຕາ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໘໕-໘໖ ອຕ຺ຖໂຕ ສມານໍ) ທິຏ຺ຐິໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ໂສ ທິຏ຺ຐຸປາທານປຈ຺ຈຍາ ກາເຍນ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣຕີຕິອາທິນາ, ອປໂຣ ‘‘ອສຸກສ຺ມິໍ ຠເວ ອຕ຺ຕາ ອຸຈ຺ຉິຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ທິຏ຺ຐິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກາມຣູປາຣູປຠວູປປຕ຺ຕິຍາ ຕໍ ຕໍ ກຸສລໍ ກໂຣຕີຕິອາທິນາ ຈ ທິຏ຺ຐຸປາທານມູລິກາ ໂຍຊນາ, ອິມິນາວ ນເຍນ ອຕ຺ຕວາທຸປາທານມູລິກາ ໂຍຊນາ ເວທິຕພ຺ພາ. ອປໂຣ ‘‘ສີເລນ ສຸທ຺ຘິ ວເຕນ ສຸທ຺ຘີ’’ຕິ ອສຸທ຺ຘິມຄ຺ຄໍ ‘‘ສຸທ຺ຘິມຄ຺ໂຄ’’ຕິ ປຣາມສນ຺ໂຕ ສີລພ຺ພຕຸປາທານປຈ຺ຈຍາ ກາເຍນ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣຕີຕິອາທິນາ ສພ຺ພຠເວສຸ ສີລພ຺ພຕຸປາທານມູລິກາ ໂຍຊນາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ອິທານິ ຍສ຺ສ ສໍສາຣຈກ຺ກາຣານໍ ຆາຕນສມຕ຺ຖສ຺ສ ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕິຎາຓສ຺ສ ອວິຊ຺ຊາທິປຈ຺ຈຍປອຄ຺ຄຫາກາຣໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ກາມຠເວ ຈ ອວິຊ຺ຊາ ກາມຠເວ ສງ຺ຂາຣານໍ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີຕິອາທິນາ ອວິຊ຺ຊາທີນໍ ປຈ຺ຈຍປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນຠາໂວ ທສ຺ສິໂຕ, ຕເມວ ຎາຓໍ ອວິຊ຺ຊາທີສຸ ປວຕ຺ຕິອາກາເຣນ ສທ຺ຘິໍ ປຏິສມ຺ຠິທາມຄ຺ຄປາຬິໍ ອາເນຕ຺ວາ ນິຄມນວເສນ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ເອວມຍນ຺ຕິອາທິມາຫ. ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ຄຏີກາຍໍ ປນ ‘‘ອິທານິ ຍ຺ວາຍໍ ສໍສາຣຈກ຺ກໍ ທສ຺ເສນ຺ເຕນ ກາມຠເວ ອວິຊ຺ຊາ ກາມຠເວ ສງ຺ຂາຣານໍ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີຕິອາທິນາ ອວິຊ຺ຊາທີນໍ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ ສງ຺ຂາຣາທີນໍ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນຠາໂວ ທສ຺ສິໂຕ, ຕເມວ ປຏິສມ຺ຠິທາມຄ຺ຄປາຬິໍ ອາເນຕ຺ວາ ນິຄມນວເສນ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ເອວມຍນ຺ຕິອາທິມາຫາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍາ ວິນຍຏີກາຍປິ ອຍເມວ ປາໂຐ ລິຂິໂຕ. ຕຕ຺ຖ ຈ ກາມຠເວ ຈ ອວິຊ຺ຊາຕິອາທິນາ ອວິຊ຺ຊາທີນໍ ປຈ຺ຈຍປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນຠາໂວ ສໍສາຣຈກ຺ກໍ ທສ຺ເສນ຺ເຕນ ວຸຕ຺ໂຕ ນ ໂຫຕິ ຕສ຺ສ ຈ ອວິຊ຺ຊາ ນາຠິ, ມູລຕ຺ຕາຕິອາທິນາ ປຸພ຺ເພວ ທສ຺ສິຕຕ຺ຕາ ອຸປຣິ ຈກ຺ກຣູປໂຕ ປໂຍຄຕ຺ເຕນ ອຸປສໍຫາຣາຠາວາ ຈ. ‘‘ອປິ ຈ ຕເມວ ປຈ຺ຈຍປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນຠາວໍ ນິຄມນວເສນ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ເຈຕ຺ຖ ປຈ຺ຈຍປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນຠາໂວ ນິຄມນວເສນ ປຘານຕ຺ເຕນ ທສ຺ສິໂຕ, ອຖ ໂຂ ປຈ຺ຈຍປຣິຄ຺ຄຫວສປ຺ປວຕ຺ຕໍ ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕິຎາຓເມວ ຍຖາວຸຕ຺ຕປຈ຺ຈຍປຣິຄ຺ຄຫາກາຣສ຺ສ ນິຄມນວເສນ ທສ຺ສິຕໍ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ເອວມຍໍ ອວິຊ຺ຊາ ເຫຕຸ, ສງ຺ຂາຣາ ເຫຕຸສມຸປ຺ປນ຺ນາ, ອຸໂຠເປເຕ ຘມ຺ມາ ເຫຕຸສມຸປ຺ປນ຺ນາຕິ ປຈ຺ຈຍປຣິຄ຺ຄເຫ ປຎ຺ຎາ ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕິຎາຓໍ. ອຕີຕມ຺ປິ ອທ຺ຘານໍ. ອນາຄຕມ຺ປິ ອທ຺ຘານໍ ອວິຊ຺ຊາ ເຫຕຸ…ເປ… ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕິຎາຓ’’ນ຺ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໔໖) ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕິຎາຓເມວ ປຘານຕ຺ເຕນ ທສ຺ສິຕໍ. ‘‘ອວິຊ຺ຊາ ເຫຕຸ, ສງ຺ຂາຣາ ເຫຕຸສມຸປ຺ປນ຺ນາ’’ຕິອາທິ ປນ ປຈ຺ຈຍປຣິຄ຺ຄເຫ ປຎ຺ຎາ ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕິຎາຓນ຺ຕິ (ປຏິ. ມ. ມາຕິກາ ໔; ໑.໔໕) ວຸຈ຺ຈມານຕ຺ຕາ ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈຍປຣິຄ຺ຄຫາກາຣປຣິທີປນຕ຺ຖໍ ວິສຍຕ຺ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປຘານຕ຺ເຕນ.

ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ – ເອວນ຺ຕິ ອນນ຺ຕເຣ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອຍໍ ອວິຊ຺ຊາ ສງ຺ຂາຣານໍ ເຫຕຸ, ສງ຺ຂາຣາ ຈ ເຕນ ເຫຕຸນາ ສມຸປ຺ປນ຺ນາ. ອຸໂຠເປເຕຕິ ຍສ຺ມາ ອຍໍ ອວິຊ຺ຊາ ປຣປຣິກປ຺ປິຕປກຕິອິສ຺ສຣາທິ ວິຍ ອເຫຕຸກາ ນິຈ຺ຈາ ຘຸວາ ນ ໂຫຕິ, ອຖ ໂຂ ‘‘ອາສວສມຸທຍາ ອວິຊ຺ຊາສມຸທໂຍ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໑໐໓) ວຈນໂຕ ສຍມ຺ປິ ສເຫຕຸກາ ສງ຺ຂຕາ ອນິຈ຺ຈາເຍວ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ອຸໂຠເປເຕ ອວິຊ຺ຊາສງ຺ຂາຣາ ເຫຕຸສມຸປ຺ປນ຺ນາເຍວ. ອິຕີຕິ ເອວໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕນເຍນ ປຈ຺ຈຍປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫເນ ຍາ ປຎ຺ຎາ, ຕໍ ຘມ຺ມານໍ ຐິຕິສງ຺ຂາເຕ ກາຣເຓ ຍາຖາວໂຕ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕິຎາຓໍ ນາມາຕິ.