໑. ປຐມກຖິນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໔໕໙. ສມິຕາວິນາຕິ ສມິຕາ’ເນນ ກິເລສາຕິ ສມິຕາວີ, ເຕນ ສມິຕາວິນາ. ‘‘ຕີຓິ ຈີວຣານີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ‘‘ຕິຈີວຣ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສງ຺ຂ຺ຍາປຸພ຺ໂພ ທິຄຸເນກວຈນນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ລກ຺ຂຓໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕໍ ປນ ອຘິຏ຺ຐິຕສ຺ສປິ ອນຘິຏ຺ຐິຕສ຺ສປິ ນາມໍ ‘‘ເອກຣຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈ ຠິກ຺ຂຸ ຕິຈີວເຣນ ວິປ຺ປວເສຍ຺ຍາ’’ຕິອາທີສຸ ຕິຈີວຣາຘິຏ຺ຐາເນນ ອຘິຏ຺ຐິຕສ຺ສ ນາມໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕິຈີວຣໍ ອຘິຏ຺ຐາຕຸ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໓໕໘) ເອຕ຺ຖ ອນຘິຏ຺ຐິຕສ຺ສ ນາມໍ, ອິຘ ຕທຸຠຍມ຺ປິ ສມ຺ຠວຕິ. ‘‘ຠຄວຕາ ຠິກ຺ຂູນໍ ຕິຈີວຣໍ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ອຘິຏ຺ຐິຕເມວ. ‘‘ອຎ຺ເຎເນວ ຕິຈີວເຣນ ຄາມໍ ປວິສນ຺ຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ອນຘິຏ຺ຐິຕເມວ. ເອກສ຺ມິໍເຍວ ຫິ ຈີວເຣ ຕິຈີວຣາຘິຏ຺ຐານໍ ຣຸຫຕິ, ນ ອິຕຣສ຺ມິໍ ປຕ຺ຕາຘິຏ຺ຐານໍ ວິຍ, ຕສ຺ມາ ອິຕຣໍ ອຕິເຣກຏ຺ຐາເນ ຕິຏ຺ຐຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ ອຕິເຣກຈີວຣໍ ຘາເຣສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິອາທິ.

໔໖໐-໑. ປຐມປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ປເນຕ຺ຖ ເອກຣຕ຺ຕມ຺ປິ ອຕິເຣກຈີວຣໍ ຘາເຣຍ຺ຍ, ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ຕໂຕ ປຣໍ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ທສາຫປຣມໍ ອຕິເຣກຈີວຣໍ ຘາເຣຕຸໍ. ເອວຎ຺ຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ອຸທ຺ທິເສຍ຺ຍາຖ ‘ທສາຫປຣມໍ ອຕິເຣກຈີວຣໍ ຘາເຣຕພ຺ພໍ, ຕໍ ອຕິກ຺ກາມຍໂຕ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ຠຄວາ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎາເປສິ. ອຖ ປຈ຺ຉິມໂພຘິຍໍ ອຊາຕສຕ຺ຕຸກາເລ ກຖິນໍ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ, ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຠິກ຺ຂູ ອິທໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ‘‘ນິຏ຺ຐິຕຈີວຣສ຺ມິໍ ຠິກ຺ຂຸນາ ອຸພ຺ຠຕສ຺ມິໍ ກຖິເນ ທສາຫ…ເປ… ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ ອຸທ຺ທິສນ຺ຕິ, ເອສ ນໂຍ ທຸຕິຍຕຕິຍກຖິເນສຸປິ. ຕຖາປິ ກງ຺ຂາວິຕຣຓິຍໍ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ກຖິນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ) ‘‘ທສາຫປຣມນ຺ຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອນຸປຎ຺ຎຕ຺ຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຕກໍເຍວ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ‘‘ນິຏ຺ຐິຕຈີວຣສ຺ມິໍ ຠິກ຺ຂຸນາ ອຸພ຺ຠຕສ຺ມິໍ ກຖິເນ’’ຕິ ວຈນໍ ນ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ນ ຈ ອນຸປຎ຺ຎຕ຺ຕີຕິ ສິທ຺ຘໍ. ນ ຫິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ, ອນຸປຎ຺ຎຕ຺ຕິວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ວາ ກຖິນາຘິກາໂຣ ທິສ຺ສຕີຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕນໂຍວ ສາໂຣຕິ ນິຏ຺ຐເມຕ຺ຖ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ອຖາປິ ສິຍາ ‘‘ກຖິນສ຺ສຸປ຺ປຕ຺ຕິກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຠຄວໂຕ ວຈນໍ ອນຸປຎ຺ຎຕ຺ຕິຠາເວນ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ຍທິ ເອວໍ ທ຺ເວ ອນຸປຎ຺ຎຕ຺ຕິໂຍ ສິຍຸໍ, ຕໂຕ ປຣິວາເຣ (ປຣິ. ໒໔) ‘‘ເອກາ ອນຸປຎ຺ຎຕ຺ຕີ’’ຕິວຈນວິໂຣໂຘ. ອປິຈ ຍຖາວຸຕ຺ຕນຍທີປນຕ຺ຖໍ ອິຘ ຕໍ ວຈນໍ ປຐມປຎ຺ຎຕ຺ຕິກາເລ ອວຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕ຺ຖ ສາຘິຕຕ຺ຕາ ທຸຕິຍຕຕິເຍສຸ ປຈ຺ຉາ ວຸຕ຺ຕປຐມປຎ຺ຎຕ຺ຕີສຸ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຎ຺ຎຖາ ຕຕ຺ຖປິ ຕໍ ວຈນໍ ປຈ຺ຉາ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ. ອນຸຄຓ຺ຐິປເທ ປນ ‘‘ປຈ຺ຉາ ວຸຕ຺ຕຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ນິຏ຺ຐິຕຈີວຣສ຺ມິນ຺ຕິອາທີສຸ ອນຸປຎ຺ຎຕ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເສກ຺ຂປຸຖຸຊ຺ຊນານໍ ເປມໍ, ອຣຫນ຺ຕານໍ ຄາຣໂວ. ທສມໍ ວາ ນວມໍ ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖ ອຸປໂຍຄວຈນໍ.

໔໖໒-໓. ນິຏ຺ຐິຕຈີວຣສ຺ມິນ຺ຕິ ອິທໍ ເກວລໍ ຈີວຣປລິໂພຘາຠາວມຕ຺ຕທີປນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ‘‘ນຏ຺ຐໍ ວາ ວິນຏ຺ຐໍ ວາ ທຑ຺ຒໍ ວາ ຈີວຣາສາ ວາ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍທິ ທສາຫປຣມໍ ຘາເຣຕພ຺ພຈີວຣທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ ສິຍາ, ນຏ຺ຐາທິກໍ ໂສ ຘາເຣຍ຺ຍ. ຘາຣຓຎ຺ເຈຕ຺ຖ ຐປນໍ, ປຣິໂຠໂຄ ວາ. ຕໍ ທ຺ວຍໍ ກເຕປິ ຍຸຊ຺ຊຕິ, ອກເຕປິ ຍຸຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ກຕໍ ວາ ໂຫຕີ’’ຕິປິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ນ ຫິ ກຕເມວ ອຕິກ຺ກາມຍໂຕ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຍໍ ຈີວຣໍ ອຸປາທາຍ ‘‘ນິຏ຺ຐິຕຈີວຣສ຺ມິ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕມ຺ປິ ອຸພ຺ຠຕສ຺ມິໍ ກຖິເນ ທສາຫປຣມໍ ກາລໍ ຘາເຣຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ ນ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ຕຎ຺ຫິ ຈີວຣໍ ສນ຺ຕຎ຺ເຈ, ອຸພ຺ຠຕສ຺ມິໍ ກຖິເນ ເອກທິວສມ຺ປິ ປຣິຫາຣໍ ນ ລພ຺ຠຕິ. ອປິຈ ‘‘ຈີວຣໍ ນາມ ວິກປ຺ປນຸປຄໍ ປຈ຺ຉິມ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຈ ກຕໍ ນາມ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາປິ ນ ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ຘາເຣຕພ຺ພນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ ອສມ຺ຠວໂຕ.

ອນຸຄຓ຺ຐິປເທ ປເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ສິຍາ – ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຈີວຣໍ ນຏ຺ຐາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຍທິ ຠເວຍ຺ຍ, ກຕມໍ ຈີວຣໍ ທສາຫປຣມໍ ຘາເຣຍ຺ຍ. ຍສ຺ມາ ຘາເຣຕພ຺ພຈີວຣໍ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ອຕ຺ຖຸທ຺ຘາຣວເສນ ກຣຓປລິໂພຘທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘ນຏ຺ຐໍ ວາ’ຕິອາທິປທານິ ວຸຕ຺ຕານິ. ອຍໍ ປນຕ຺ໂຖ ‘ນຏ຺ຐໍ ວາ’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ວຸຕ຺ຕຈີວຣານໍ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ຈີວເຣ ອສຕິ ຄເຫຕພ຺ໂພ, ສຕິ ຕໍ ທສາຫປຣມໍ ອຕິກ຺ກາມຍໂຕ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ. ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ. ‘ກຕໍ ວາ ໂຫຕີ’ຕິ ວຸຕ຺ຕຈີວຣເມວາຘິປ຺ເປຕໍ. ກສ຺ມາ ປນ ກຕຈີວຣໍ ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ອຘິປ຺ເປຕນ຺ຕິ ນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເຈ? ປາກຏຕ຺ຕາ. ກຖໍ? ນຏ຺ຐວິນຏ຺ຐຈີວຣາທີນໍ ຘາຣຓສ຺ສ ອຠາວໂຕ ກຕຈີວຣເມວ ອິຘາຘິປ຺ເປຕນ຺ຕິ ປາກຏໍ. ຍຖາ ກິໍ? ຍຖາ ປຐມານິຍເຕ ເມຖຸນກາຍສໍສຄ຺ຄຣໂຫນິສຊ຺ຊານເມວາຄຕຕ຺ຕາ ໂສຕສ຺ສ ຣໂຫ ອຕ຺ຖຸທ຺ຘາຣວເສນ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ປາກໂຏ, ຕສ຺ມາ ‘ຈກ຺ຂຸສ຺ສ ຣໂຫ ອິຕຣສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ອຘິປ຺ເປໂຕ’ຕິ ນ ວຸຕ຺ໂຕ. ເອວໍສມ຺ປທມິທນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ‘ກຕໍ ວາ ໂຫຕີ’ຕິ ອິທໍ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ກສ຺ມາ? ອກຕໍ ອຕິກ຺ກາມຍໂຕປິ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍຕ຺ຕາ, ກິຎ຺ຈາປິ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ໂຫຕິ, ອິຘ ປນ ຕິຈີວຣາຘິຏ຺ຐານມຘິປ຺ເປຕໍ. ຕສ຺ມິໍ ຕິຈີວຣາຘິຏ຺ຐາເນ ອກຕໍ, ອຣຊິຕໍ, ອກປ຺ປິຍກຕຎ຺ຈ ‘ອິມໍ ສງ຺ຆາຏິໍ ອຘິຏ຺ຐາມີ’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ຕທຕ຺ຖທີປນຕ຺ຖໍ ‘ກຕໍ ວາ ໂຫຕີ’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຕຣຖາ ‘ນິຏ຺ຐິຕຈີວຣສ຺ມິໍ ປຏິລທ຺ເຘ’ຕິ ວເທຍ຺ຍ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ ຕິຈີວຣໍ ທສາຫໍ ອຕິກ຺ກາມຍໂຕ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍນ຺ຕິ ກຖໍ ປຎ຺ຎາຍຕີຕິ ເຈ? ວຈນປ຺ປມາຓໂຕ. ‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕິຈີວຣໍ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ ນ ວິກປ຺ເປຕຸ’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອິຘາປິ ‘ອຕິເຣກຈີວຣໍ ນາມ ອນຘິຏ຺ຐິຕ’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ. ຍສ຺ມາ ‘ກຕໍ ວາ ໂຫຕີ’ຕິ ວຈເນນ ອິຘາຘິປ຺ເປຕຈີວເຣນ ສທ຺ຘິໍ ເສສມ຺ປິ ທສາຫປຣມໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິ ຘາເຣຕຸໍ ນ ລພ຺ຠຕີຕິ ອນຸຊານນ຺ໂຕ ‘ອຕິເຣກຈີວຣໍ ນາມ ອນຘິຏ຺ຐິຕໍ ອວິກປ຺ປິຕ’ນ຺ຕິ ອາຫ. ຕຕ຺ຖ ສິຍາ – ຍຖາ ‘ອວິກປ຺ປິຕ’ນ຺ຕິ ອຕ຺ຖຸທ຺ຘາຣວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຖາ ‘ວິກປ຺ປນຸປຄໍ ປຈ຺ຉິມ’ນ຺ຕິປິ. ກສ຺ມາ? ຍສ຺ມາ ຕິຈີວຣເມວ ທສາຫປຣມໍ ຘາເຣຕພ຺ພໍ ‘ນິຏ຺ຐິຕຈີວຣສ຺ມິ’ນ຺ຕິອາທິອນຸປຎ຺ຎຕ຺ຕິວເສນ. ອິຕຣຖາ ເອກາຫາຕິກ຺ກເມປິ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ໂຫຕິ ‘ໂຍ ປນ, ຠິກ຺ຂຸ, ອຕິເຣກຈີວຣໍ ຘາເຣຍ຺ຍ, ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍ’ນ຺ຕິ ວຈນໂຕ. ນ ຕິຈີວຣໂຕ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ຈີວຣໍ ທສາຫປຣມໍ ຘາເຣຕພ຺ພໍ, ຕໂຕ ປຣໍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ‘ອນ຺ໂຕທສາຫ’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ຍຖາຫ ‘ອນາປຕ຺ຕິ ອນ຺ໂຕທສາຫໍ ອຘິຏ຺ເຐຕິ, ວິກປ຺ເປຕີ’ຕິ, ອິຕຣຖາ ‘ອນ຺ໂຕທສາຫໍ ອຘິຏ຺ເຐຕີ’ຕິ ວຈນມຕ຺ຕເມວ ຠເວຍ຺ຍ, ຕສ຺ມາ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ອິທໍ ສພ຺ພໍ ອປເຣ ວທນ຺ຕີ’’ຕິ. ເອຕ຺ຖ ອນ຺ໂຕກຖິເນ ອຸປ຺ປນ຺ນຈີວຣໍ ກຕເມວ ສນ຺ຕຎ຺ເຈ, ທສາຫປຣມໍ ຘາເຣຕພ຺ພນ຺ຕິ ອິທຎ຺ຈິມສ຺ສ ສາຘນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕວຈນຎ຺ຈ ປຣໂຕ ອິເຘວ ວຸຕ຺ຕວິຈາຣຓາຍ ຍຖາວຸຕ຺ຕຍຸຕ຺ຕິຍາ ຈ ວິຣຸຊ຺ຌຕີຕິ ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ອິເຘວ ວຸຕ຺ຕວິຈາຣຓາ ນາມ – ‘‘ສ຺ເວ ກຖິນຸທ຺ຘາໂຣ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອຊ຺ຊ ອຸປ຺ປນ຺ນຈີວຣໍ ຕທເຫວ ອນຘິຏ຺ຐຫນ຺ຕສ຺ສ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມເນ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ. ກສ຺ມາ? ‘‘ນິຏ຺ຐິຕຈີວຣສ຺ມິ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ສິກ຺ຂາປທສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ອນ຺ໂຕກຖິເນ ອຕິເຣກທສາຫມ຺ປິ ປຣິຫາຣໍ ລຠຕິ, ກຖິນໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ເອກທິວສມ຺ປິ ນ ລຠຕິ. ຍຖາ ກິໍ? ຍຖາ ອຕ຺ຖຕກຖິໂນ ສງ຺ໂຆ ອຕ຺ຖຕທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ອຸພ຺ຠາຣາ ເອກທິວສາວເສເສປິ ກຖິນຸພ຺ຠາເຣ ອານິສໍສໍ ລຠຕິ, ປຸນທິວເສ ນ ລຠຕິ. ສເຈ ສຕິສມ຺ໂມສາ ຠາຊນີຍຈີວຣໍ ນ ຠາຊິຕໍ, ປຸນທິວເສ ອນຕ຺ຖຕກຖິນານມ຺ປິ ສາຘາຣຓໍ ໂຫຕິ. ທິວສາ ເຈ ສາວເສສາ, ອຕ຺ຖຕກຖິນສ຺ເສວ ສງ຺ຆສ຺ສ ປາປຸຓາຕິ, ເອວເມວ ອຕ຺ຖຕທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ອຸພ຺ຠາຣາ ອນຘິຏ຺ຐິຕໍ ອວິກປ຺ປິຕໍ ວຏ຺ຏຕິ ອນຸຎ຺ຎາຕທິວສພ຺ຠນ຺ຕຣຕ຺ຕາ. ກຖິນທິວໂສ ຄຓນຸປໂຄ ໂຫຕິ, ອຸພ຺ຠຕທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ທສາຫປຣມໍ ກາລໍ ອຸປ຺ປນ຺ນຈີວຣໍ ປຣິຫາຣໍ ລຠຕິ, ຕໂຕ ປຣໍ ນ ລຠຕິ. ກສ຺ມາ? ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ທສາຫປຣມໍ ອຕິເຣກຈີວຣໍ ຘາເຣຕຸ’’ນ຺ຕິ ວຈນໂຕ. ອນ຺ໂຕກຖິເນປິ ເອກາທເສ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມເນ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍປ຺ປສງ຺ຄໍ ‘‘ນິຏ຺ຐິຕຈີວຣສ຺ມິໍ ອຸພ຺ຠຕສ຺ມິໍ ກຖິເນ’’ຕິ ອຍໍ ອນຸປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ວາເຣຕ຺ວາ ຐິຕາ, ນ ຈ ເຕ ທິວເສ ອທິວເສ ອກາສີຕິ. ຕຖາ ຕຕິຍກຖິເນ ຈ ວິຈາຣິຕໍ ‘‘ນິຏ຺ຐິຕຈີວຣສ຺ມິໍ ຠິກ຺ຂຸນາ ອຸພ຺ຠຕສ຺ມິໍ ກຖິເນ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປເນວ ອກາລຈີວຣໍ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍາ’ຕິ ວທນ຺ເຕນ ຠຄວຕາ ຍໍ ມຍາ ເຫຏ຺ຐາ ປຐມສິກ຺ຂາປເທ ‘ທສາຫປຣມໍ ອຕິເຣກຈີວຣໍ ຘາເຣຕພ຺ພ’ນ຺ຕິ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ, ຕມ຺ປິ ກຖິນມາສໂຕ ພຫິ ອຸປ຺ປນ຺ນເມວ, ນ ອນ຺ໂຕຕິ ທີປິຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ຈ, ‘‘‘ກາເລປິ ອາທິສ຺ສ ທິນ຺ນໍ ເອຕໍ ອກາລຈີວຣ’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ໕໐໐) ວຈນໂຕ ກຖິນຸພ຺ຠາຣໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ທສາຫປຣິຫາຣໍ ນ ລຠຕີຕິ ທີປິຕໍ ໂຫຕິ, ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ປຸນ ກຖິນຸພ຺ຠາຣໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ປຎ຺ຈ ທິວສານິ ລຠຕີຕິ ປສງ຺ໂຄປິ ‘ນິຏ຺ຐິຕຈີວຣ…ເປ… ຂິປ຺ປເມວ ກາເຣຕພ຺ພ’ນ຺ຕິ ອກາລຈີວຣສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິກາລໍ ນິຍເມຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວາຣິໂຕ ໂຫຕິ. ຕທຸຠເຍນ ກຖິນພ຺ຠນ຺ຕເຣ ອຸປ຺ປນ຺ນຈີວຣໍ ກຖິນຸພ຺ຠາຣໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ເອກທິວສມ຺ປິ ປຣິຫາຣໍ ນ ລຠຕີຕິ ສິທ຺ຘໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ຈ. ຕສ຺ມາ ທຸວິຘມ຺ເປຕໍ ວິຈາຣຓໍ ສນ຺ຘາຍ ອມ຺ເຫຫິ ‘‘ອິເຘວ ວຸຕ຺ຕວິຈາຣຓາຍ ຍຖາວຸຕ຺ຕຍຸຕ຺ຕິຍາ ຈ ວິຣຸຊ຺ຌຕີຕິ ນ ຄເຫຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ເອຕ຺ຖາຫ – ‘‘ນິຏ຺ຐິຕຈີວຣສ຺ມິໍ ອຸພ຺ຠຕສ຺ມິໍ ກຖິເນ’’ຕິ ອິທໍ ຠຸມ຺ມໍ ກິໍ ຈີວຣສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ນິຍເມຕິ, ອຸທາຫຸ ຘາຣຓໍ, ອຸທາຫຸ ອຸຠຍນ຺ຕິ, ກິຎ຺ເຈຕ຺ຖ, ຍທິ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ນິຍເມຕິ, ປຈ຺ຉິມກຕ຺ຕິກມາເສ ເອວ ອຸພ຺ຠຕສ຺ມິໍ ກຖິເນ ອຸປ຺ປນ຺ນຈີວຣໍ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ທສາຫໍ ຘາເຣຕພ຺ພໍ ອນິຏ຺ຐິເຕປິ ຕສ຺ມິໍ ມາເສຕິ ອາປຊ຺ຊຕິ. ອຖ ຘາຣຓໍ ນິຍເມຕິ, ອນ຺ໂຕກຖິເນ ອຸປ຺ປນ຺ນຈີວຣໍ ອຸພ຺ຠເຕປິ ທສາຫປຣມໍ ຘາເຣຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາປຊ຺ຊຕິ. ອຖ ອຸຠຍໍ ນິຍເມຕິ, ຕຕິຍກຖິເນ ວິຍ ວິເສເສຕ຺ວາ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ? ວຸຈ຺ຈເຕ – ກາມໍ ອຸຠຍໍ ນິຍເມຕິ, ນ ປນ ວິເສສເນ ປໂຍຊນໍ ອຕ຺ຖິ. ຍໍ ອນ຺ໂຕກຖິເນ ອຸປ຺ປນ຺ນຈີວຣໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ນິຏ຺ຐິຕຈີວຣສ຺ມິ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ຘາເຣຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ສາຘິຕຎ຺ເຫຕໍ. ‘‘ກຕໍ ວາ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິວຈນໂຕ ຕທຕ຺ຖສິທ຺ຘິ, ເຕນ ປຸນ ວິເສສເນ ປໂຍຊນໍ ນຕ຺ຖິ, ນ ຫິ ກຕເມວ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ກໂຣຕິ, ນ ຈ ນຏ຺ຐາທິກໍ ຘາເຣຕຸໍ ສກ຺ກາຕິ. ເຍນ ວາ ອຘິປ຺ປາເຍນ ຠຄວຕາ ອິທໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ໂສ ອຘິປ຺ປາໂຍ ຕຕິຍກຖິເນ ປກາສິໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ກສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ປກາສິໂຕຕິ ເຈ? ວິເສສວິຘານທສ຺ສນາຘິປ຺ປາຍໂຕ. ວິເສສວິຘານຎ຺ຫິ ‘‘ໂນ ຈສ຺ສ ປາຣິປູຣີ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖາປິ ‘‘ຈີວຣໍ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍາ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ອກາລຈີວຣໍ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍາ’’ຕິ ວິເສສເນນ ອຸພ຺ຠເຕປິ ກຖິເນ ກາລຈີວຣໍ ອຕ຺ຖີຕິ ທີເປຕິ. ກິຎ຺ເຈຕໍ? ປຈ຺ຉິມກຕ຺ຕິກມາເສ ອຸປ຺ປນ຺ນຈີວຣໍ, ເຕເນວ ຕຕ຺ຖ ‘‘ອນຕ຺ຖເຕ ກຖິເນ ເອກາທສມາເສ ອຸປ຺ປນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິນິຍເມ ວຸຕ຺ຕໂທສາຠາວສິທ຺ຘິ. ຍຎ຺ຈ ຕຕ຺ຖ ‘‘ກາເລປິ ອາທິສ຺ສ ທິນ຺ນໍ ເອຕໍ ອກາລຈີວຣໍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ສ ທ຺ເວ ອຕ຺ຖວິກປ຺ປາ. ອາເທສວເສນ ‘‘ອກາລຈີວຣ’’ນ຺ຕິ ລທ຺ຘສງ຺ຂ຺ຍມ຺ປິ ກາເລ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ກາລປຣິຫາຣໍ ລຠຕິ, ປເຄວານາເທສນ຺ຕິ ອຍໍ ປຐໂມ ວິກປ຺ໂປ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິນິຍເມ ວຸຕ຺ຕໂທສາຠາວເມວ ອຸປຕ຺ຖມ຺ເຠຕິ. ຕຖາ ອາເທສວເສນ ອກາລຈີວຣສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຕໍ ຈີວຣກາເລ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ຈີວຣກາລໂຕ ປຣໍ ທສາຫປຣິຫາຣໍ ນ ລຠຕິ, ປເຄວານາເທສນ຺ຕິ ອຍໍ ທຸຕິໂຍ ຘາຣຓນິຍເມ ວຸຕ຺ຕໂທສາຠາວເມວ ອຸປຕ຺ຖມ຺ເຠຕິ. ຍທິ ເອວໍ ອາເທສວເສນ ອກາລຈີວຣສ຺ສ ອກາລຈີວຣຕາ ກິມຕ຺ຖິກາຕິ ເຈ? ສງ຺ຆຸທ຺ເທສິກສ຺ສ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖຕກຖິນສ຺ສປິ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ສາຘາຣຓຠາວຕ຺ຖິກາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ອປິຈ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ກຖິນທິວສາປິ ທິວສາວ. ເອວໍ ຄຓນຸປຄຕ຺ຕາ ອກາລຈີວຣສງ຺ຂຍາປຏິລາຠານຸຠາເວນ ‘‘ອຸພ຺ຠຕສ຺ມິໍ ກຖິເນ’’ຕິ ວຈນາເປກ຺ຂສ຺ສ ອນິສ຺ສຄ຺ຄິຍຕ຺ຕາ ຕທນຸໂລມຕ຺ຕາ ‘‘ກາລຈີວຣສ຺ສປີ’’ຕິ ເອວໍ ສພ຺ພຖາ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ເອຕ຺ຖ ວຈນນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອປິຈ ອຕ຺ຖິ ເອກຈ຺ເຈນ ກຖິນຸທ຺ຘາເຣນ ອຸພ຺ຠເຕ ກຖິເນ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ກາລຈີວຣໍ ໂຫຕິ, ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ອກາລຈີວຣໍ, ຕໍ ສີມາຕິກ຺ກນ຺ຕສ຺ສ, ໂນ ອຸພ຺ຠາຣຄຕໍ. ຕໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ວເສນ ອຸພ຺ຠເຕ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ຐເປຕ຺ວາ ອິຕເຣສໍ ອຎ຺ຎຕເຣນ ອຸພ຺ຠເຕ ອຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຎ຺ຫິ ຍສ຺ສ ອຸພ຺ຠຕໍ, ຕສ຺ສ ອກາລຈີວຣໍ, ອິຕຣສ຺ສ ກາລຈີວຣໍ. ຕຖາ ອຕ຺ຖິ ເອກຈ຺ເຈນ ກຖິນຸທ຺ຘາເຣນ ອຸພ຺ຠເຕ ກຖິເນ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ສພ຺ພສ຺ສປິ ອກາລຈີວຣເມວ ໂຫຕິ. ຕໍ ຍຖາຐປິຕໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຖາ ອຕ຺ຖິ ອຸພ຺ຠຕສ຺ມິໍ ກຖິເນ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ຐເປຕ຺ວາ ວສ຺ສານສ຺ສ ປຈ຺ຉິເມ ມາເສ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ. ຕຖາ ອຕ຺ຖິ ອຸພ຺ຠຕສ຺ມິໍ ກຖິເນ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອກາລຈີວຣໍ, ຕໍ ເຫມນ຺ເຕ, ຄິມ຺ເຫ ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ປຸຄ຺ຄລກາລເຠທໂຕ ພຫຸວິຘຕ຺ຕາ ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ‘‘ອຸພ຺ຠຕສ຺ມິໍ ກຖິເນ ອຸປ຺ປນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອເນກໍສິກຕ຺ຕາ ອິມມ຺ປິ ອຕ຺ຖວິກປ຺ປໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຸພ຺ຠຕສ຺ມິໍ ກຖິເນຕິ ຠິກ຺ຂຸໂນ ກຖິນໍ ອຸພ຺ຠຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ສິທ຺ເຘປິ ‘‘ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ມາຕິການໍ ອຎ຺ຎຕຣາຍາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ຘາຣຍາມີ’’ຕິ ຠິກ຺ຂຸນີວິຠງ຺ເຄ ອາຄໂຕຕິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ‘‘ເອວ’’ນ຺ຕິ ວຈເນນ ວຈນເຠໂທ ຕຕ຺ຖ ນຕ຺ຖີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

‘‘ວິກປ຺ປນຸປຄໍ ປຈ຺ຉິມ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ສພ຺ພສງ຺ຄາຫິກຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອຘິຏ຺ຐານຸປຄໍ ປຈ຺ຉິມ’’ນ຺ຕິ ອສພ຺ພສງ຺ຄາຫິກໍ. ນ ຫິ ຍຕ຺ຕກໍ ສງ຺ຆາຏິ ອຘິຏ຺ຐານຸປຄໍ ປຈ຺ຉິມໍ, ຕຕ຺ຕກໍ ອນ຺ຕຣວາສກາທິ ອຘິຏ຺ຐານຸປຄໍ ປຈ຺ຉິມໍ ໂຫຕິ ອຘິຏ຺ຐານສ຺ສ ພຫຸວິຘຕ຺ຕາ. ນ ເອວໍ ວິກປ຺ປນາຍ ເຠໂທ ຕສ຺ສາ ເອກວິຘຕ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ‘‘ເອກາທເສ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມເນ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍ’’ນ຺ຕິ ອນ຺ຕິມໍ ຐເປຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຸຣິມຕຣສ຺ມິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອນ຺ຕິມໍ ນາມ ອປຣກຕ຺ຕິກາຍ ປຐມາຣຸຓຸຄ຺ຄມນໍ. ຕຎ຺ຫິ ກາລຕ຺ຕາ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ນ ກໂຣຕິ, ເຕເນວາຫ ອຈ຺ເຈກຈີວຣສິກ຺ຂາປທຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ຉຏ຺ຐິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປນ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອນຈ຺ເຈກຈີວຣມ຺ປິ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ຐປິຕຈີວຣມ຺ປິ ເອຕໍ ປຣິຫາຣໍ ລຠຕິເຍວາ’’ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໖໔໖-໙). ອິມໍເຍວ ນຍໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອຈ຺ເຈກຈີວຣສ຺ສ ອນຕ຺ຖເຕ ກຖິເນ ເອກາທສທິວສາຘິໂກ ມາໂສ, ອຕ຺ຖເຕ ກຖິເນ ເອກາທສທິວສາຘິກາ ປຎ຺ຈ ມາສາ, ຕໂຕ ປຣໍ ເອກທິວສມ຺ປິ ປຣິຫາໂຣ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ຕຕ຺ເຖວາຫ. ອິມສ຺ມິໍ ນເຍ ສິທ຺ເຘ ອນຈ຺ເຈກຈີວຣໍ ທ຺ວາທສາເຫ ນ ລຠຕີຕິ ສິທ຺ຘເມວ ໂຫຕິ. ຕໂຕ ‘‘ອນຈ຺ເຈກຈີວເຣ ອນຈ຺ເຈກຈີວຣສຎ຺ຎີ, ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ (ປາຣາ. ໖໕໐) ເອຕ຺ຖ ອຈ຺ເຈກຈີວຣສທິເສ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ອນຘິຏ຺ຐິເຕຕິ ສິທ຺ຘໍ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ປນ ‘‘ປຎ຺ຈ ມາສາ’’ຕິ ອຸກ຺ກຏ຺ຐປຣິຈ຺ເຉທວຈນໍ. ວສ຺ສິກສາຏິກຎ຺ຈ ອວສ຺ສິກສາຏິກຠາວໍ ປຕ຺ວາ ເອກາທສມາເສ ປຣິຫາຣໍ ລຠຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ທສາຫາຕິກ຺ກນ຺ຕໍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອາປຕ຺ຕິວຸຏ຺ຐາເນ ‘‘ທສາຫປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ປກ຺ຂອຕິເຣກປກ຺ຂມາສອຕິເຣກມາສປຏິຈ຺ຉນ຺ນ’’ນ຺ຕິອາທິວຈນເຠໂທ ວິຍ, ນ ອິຘ ວຈນເຠໂທ, ຕສ຺ມາ ສໍວຈ຺ຉຣາຕິກ຺ກນ຺ຕມ຺ປິ ທສາຫາຕິກ຺ກນ຺ຕເມວ ນາມ, ຕຖາ ທຸຕິຍກຖິເນປິ ສໍວຈ຺ຉຣວິປ຺ປວຸຕ຺ຖມ຺ປິ ຣຕ຺ຕິວິປ຺ປວຸຕ຺ຖເມວ. ຕຕິເຍ ສໍວຈ຺ຉຣາຕິກ຺ກນ຺ຕມ຺ປິ ມາສາຕິກ຺ກນ຺ຕເມວ ນາມາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ‘‘ອນຘິຏ຺ຐິເຕ ອຘິຏ຺ຐິຕສຎ຺ຎີ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ ອິທເມກສ຺ສ ຕິກປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ ອາທິປທທີປນໍ. ເອສ ນໂຍ ອວິກປ຺ປິເຕຕິອາທີສຸປິ, ຕສ຺ມາ ເອຕ຺ຖ ອຏ຺ຐສຸ ຕິກຈ຺ເຉເທສຸ ເອກໍ ວິຕ຺ຖາເຣຕ຺ວາ ອິຕເຣສໍ ເອເກກມາທິປທໍ ວິຕ຺ຖາເຣຫ຺ວາ ທ຺ເວ ທ຺ເວ ຠຄວຕາວ ສງ຺ຂິຕ຺ຕຕ຺ຕາຕິ ພຫູສຸປິ ຕິກຈ຺ເຉເທສຸ ສມ຺ຠວນ຺ເຕສຸ ເອໂກ ເອວ ວຸຈ຺ຈຕິ, ‘‘ອຍໍ ວິນຍສ຺ສ ຘມ຺ມຕາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ທຸກ຺ກຏວາເຣສຸ ປນ ເອກໍ ທຸກ຺ກຏໍ ວິຕ຺ຖາເຣຕ຺ວາ ເສສານິ ສຕ຺ຕ ຕເຖວ ສງ຺ຂິຕ຺ຕານິ. ຕຖາ ອນ຺ຕິມນ຺ຕິໂມ ເອເກໂກ ອນາປຕ຺ຕິໂກຏ຺ຐາໂສຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອນາປຕ຺ຕິ ອນ຺ໂຕທສາຫນ຺ຕິ ອຍໍ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ – ຕໍ ທສາຫປຣມໍ ຘາເຣຕພ຺ພໍ. ຕໍ ອຕິເຣກຈີວຣໍ ຍຖາສກໍ ອຘິຏ຺ຐານໍ ອນ຺ໂຕທສາຫໍ ອຘິຏ຺ເຐຕິ ວາ ວິກປ຺ເປຕິ ວາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕິ ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມຕາຍ ນສ຺ສຕິ ວາ ວິນສ຺ສຕິ ວາ ຑຍ຺ຫຕິ ວາ ອຎ຺ໂຎ ວາ ຕໍ ອຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫາຕິ ວິສ຺ສາສນ຺ໂຕ ວາ ຄຓ຺ຫາຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍໂຕ ອນາປຕ຺ຕິ. ທຸກ຺ກຏໂຕ ປນ ສິຍາ ອາປຕ຺ຕິ ສິຍາ ອນາປຕ຺ຕິ ສຎ຺ຎາເຠເທນ. ອນ຺ຕິມານໍ ປເນຕ຺ຖ ທ຺ວິນ຺ນໍ ປທານໍ ວເສນ ອນຈ຺ຉິນ຺ເນ ອຈ຺ຉິນ຺ນສຎ຺ຎີ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ອວິສ຺ສາສຄ຺ຄາເຫ ວິສ຺ສາສຄ຺ຄາຫສຎ຺ຎີ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍນ຺ຕິອາທິກາ ທ຺ເວ ຕິກປາຈິຕ຺ຕິຍາ, ທ຺ເວ ຈ ທຸກ຺ກຏາ ສງ຺ຂິຕ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ເອຕ຺ຖ ຫິ ຍທິ ອນ຺ໂຕທສາຫໍ ອຘິຏ຺ເຐຕິ, ທສາຫປຣມໍ ອຣຸຓໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ທິວສຠາເຄ ອຘິຏ຺ຐຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຍໍ ຕາວ ປາຬິວິນິຈ຺ຉໂຍ.

ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ອິໂຕ ຄຣຸກຕຣານີຕິອາທິມ຺ຫິ ອຍໍ ໂຈທນາປຸພ຺ພງ຺ຄໂມ ວິນິຈ຺ຉໂຍ – ຄຓ຺ຐິປເທ ປນສ຺ສ ອິໂຕ ນິສ຺ສຏ຺ຐຈີວຣທານໂຕ ຄຣຸກມ຺ປິ ຎຕ຺ຕິທຸຕິຍກມ຺ມໍ ຍຖາ ອປໂລກເນນ ກໂຣນ຺ຕິ, ເອວມິທໍ ຎຕ຺ຕິຍາ ກຕ຺ຕພ຺ພມ຺ປິ ປກຕິວຈເນນ ວຏ຺ຏຕີຕິ. ຍທິ ເອວໍ ປຣິວາເຣ ກມ຺ມວຄ຺ຄສ຺ສ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ຎຕ຺ຕິກມ຺ມມ຺ປິ ເອກໍ ຎຕ຺ຕິໍ ຐເປຕ຺ວາວ ກາຕພ຺ພໍ, ອປໂລກນກມ຺ມາທິວເສນ ນ ກາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ (ປຣິ. ອຏ຺ຐ. ໔໘໒) ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ເຕນ ວິຣຸຊ຺ເຌຍ຺ຍ. ເຕເນຕໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ‘‘ເຕສໍ ເອຕໍ ອນຸໂລມ’’ນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ອນຸໂລມນເຍເນວ ຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ນິຍມໍ ປນ ຍຖາ ທ຺ວິນ຺ນໍ ປາຣິສຸທ຺ຘິອຸໂປສໂຖ ວິນາ ຎຕ຺ຕິຍາ ໂຫຕິ, ເອວໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ນິສ຺ສຏ຺ຐຈີວຣທານມ຺ປີຕິ ວທາມ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອາຍສ຺ມໂຕ ເທມາ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ກຖໍ ປເນຕໍ ຎາຕພ຺ພນ຺ຕິ? ຕທນຸໂລມຕ຺ຕາຕິ. ເອກເທເວທໍ ຎຕ຺ຕິກມ຺ມໍ ອປໂລກເນນາປິ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ສາຘນນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາຈຣິໂຍ. ອນຸຄຓ຺ຐິປເທ ປເນຕ຺ຖ ໂຈທນໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ເອຕໍ ສາຘິຕໍ. ຎຕ຺ຕິກມ຺ມໍ ເອກໍ ຎຕ຺ຕິໍ ຐເປຕ຺ວາວ ກາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ປາຬິຍາ ອາຄຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອິທໍ ປນ ປາຬິຍໍ ນາຄຕໍ, ເລສໂຕ ອາຫຣິຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ເອຕໍ ອປໂລກເນນາປິ ວຏ຺ຏຕີຕິ.

໔໖໘. ເອສ ນໂຍຕິ ອຎ຺ເຎສໍ ຈີວເຣສຸ ອຸປຈິກາທີຫິ ຂາຍິເຕສຸ ມມປິ ຂາຍິຕານີຕິອາທິ. ‘‘ອຎ຺ເຎນ ກຕໍ…ເປ… ສາຘກ’’ນ຺ຕິ ວຈນໂຕ ສມານຊາຕິກໍ, ເອກຕ຺ຖຊາຕິກຎ຺ຈ ຕຕິຍກຖິນໍ ປຐມສມານເມວາຕິ ສິທ຺ຘໍ ໂຫຕິ.

໔໖໙. ຕິຈີວຣໍ ອຘິຏ຺ຐາຕຸນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຕິຈີວຣໍ ຕິຈີວຣາຘິຏ຺ຐາເນນ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕກໍ, ຍໍ ວາ ຕິຈີວຣາຘິຏ຺ຐາເນນ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ ອວິກປ຺ເປຕຸໍ ອນຸຊານາມິ, ຕສ຺ສ ອຘິຏ຺ຐານກາລປຣິຈ຺ເຉທາຠາວໂຕ ສພ຺ພກາລໍ ອິຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍເຍວ ອນຸຊານາມິ, ຕໍ ກາລປຣິຈ຺ເຉທໍ ກຕ຺ວາ ວິກປ຺ເປຕຸໍ ນານຸຊານາມິ. ສຕິ ປນ ປຈ຺ຈເຍ ຍທາ ຕທາ ວາ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ວິກປ຺ເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ‘‘ອນາປຕ຺ຕິ ອນ຺ໂຕທສາຫໍ ອຘິຏ຺ເຐຕິ, ວິກປ຺ເປຕີ’’ຕິ ວຈນໂຕ ສິທ຺ຘໍ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕເມຕໍ. ວສ຺ສິກສາຏິກໍ ຕໂຕ ປຣໍ ວິກປ຺ເປຕຸໍເຍວ ນາຘິຏ຺ຐາຕຸໍ. ວຕ຺ຖຎ຺ຫິ ກຕປຣິໂຍສິຕໍ ອນ຺ໂຕຈຕຸມາເສ ວສ຺ສານທິວສໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕທສາເຫ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ ອນຸຊານາມິ, ຈຕຸມາສໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກໍ ກຕ຺ວາ ຐປິຕຸກາເມນ ວິກປ຺ເປຕຸໍ ອນຸຊານາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸຄຕຈີວຣໂຕ ອູນກນ຺ຕິ ຕິຓ຺ຓມ຺ປິ ຈີວຣານໍ ອຸກ຺ກຏ຺ຐປຣິຈ຺ເຉໂທ. ‘‘ຕິຈີວຣໍ ປນ ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬໍ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວາເທ ປນ ສຕິ ຕຖາຣູປປຈ຺ຈເຍ ວຏ຺ຏຕິ. ຍຖາ ສຕິ ປຈ຺ຈເຍ ວິກປ຺ເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ສາຘິຕເມຕໍ, ປເຄວ ອຎ຺ເຎນ ອຘິຏ຺ຐາເນນ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ. ‘‘ອນ຺ໂຕທສາຫໍ ອຘິຏ຺ເຐຕິ, ວິກປ຺ເປຕີ’’ຕິ ອນິຍມໂຕ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ສງ຺ຆາຏິ, ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ໂຄ, ອນ຺ຕຣວາສກນ຺ຕິ ອຘິຏ຺ຐິຕານຘິຏ຺ຐິຕານໍ ສມານເມວ ນາມໍ. ‘‘ອຍໍ ສງ຺ຆາຏີ’’ຕິອາທີສຸ (ມຫາວ. ໑໒໖) ຫິ ອນຘິຏ຺ຐິຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ‘‘ຕິຈີວເຣນ ວິປ຺ປວເສຍ຺ຍາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ອຘິຏ຺ຐິຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ສາມນ຺ຕວິຫາເຣ ວາຕິ ໂຄຈຣຄາມໂຕ ວິຫາເຣຕິ ຘມ຺ມສິຣິຕ຺ເຖໂຣ. ທູຣຕເຣປິ ລພ຺ຠເຕວາຕິ ອາຈຣິໂຍ. ອນຸຄຓ຺ຐິປເທປິ ‘‘ສາມນ຺ຕວິຫາເຣ ວາຕິ ເທສນາສີສມຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ຐປິຕຏ຺ຐານໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ທູເຣ ຐິຕມ຺ປິ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສາມນ຺ຕວິຫາໂຣ ນາມ ຍຕ຺ຖ ຕທເຫວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕິຕຸໍ ສກ຺ກາ. ຣຕ຺ຕິວິປ຺ປວາສໍ ຣກ຺ຂນ຺ເຕນ ຕໂຕ ທູເຣ ຐິຕໍ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ເອວໍ ກິຣ ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ. ເກຈິ ‘‘ຈີວຣວໍເສ ຐປິຕໍ ອຎ຺ໂຎ ປຣິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ນາຄທນ຺ເຕ ຐເປຕິ, ຕໍ ອຊານິຕ຺ວາ ອຘິຏ຺ຐຫນ຺ຕສ຺ສປິ ຣຸຫຕິ ຈີວຣສ຺ສ ສລ຺ລກ຺ຂິຕຕ຺ຕາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາຕິ ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬາທິວເສນ. ມຫນ຺ຕຕຣເມວາຕິອາທິ ສພ຺ພາຘິຏ຺ຐານສາຘາຣຓລກ຺ຂຓໍ. ຕຕ຺ຖ ປຸນ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພເມວາຕິ ອຘິຏ຺ຐິຕຈີວຣສ຺ສ ເອກເທສຠູຕຕ຺ຕາ. ອນຘິຏ຺ຐິຕຎ຺ເຈ, ອຘິຏ຺ຐິຕສ຺ສ ອປ຺ປຠາເວນ ເອກເທສຠູຕໍ ອຘິຏ຺ຐິຕສງ຺ຂ຺ຍເມວ ຄຈ຺ຉຕິ. ຕຖາ ອຘິຏ຺ຐິຕຎ຺ເຈ, ອນຘິຏ຺ຐິຕສ຺ສ ເອກເທສຠູຕໍ ອນຘິຏ຺ຐິຕສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ຫິ ລກ຺ຂຓໍ, ນ ເກວລຎ຺ເຈຕ຺ຖ ທຸຕິຍປຏ຺ຏເມວ, ຕຕິຍປຏ຺ຏາທິກມ຺ປິ. ຍຖາຫ ‘‘ອນຸຊານາມິ…ເປ… ອຸຕຸທ຺ຘຏານໍ ທຸສ຺ສານໍ ຈຕຸຄ຺ຄຸຓໍ ສງ຺ຆາຏິໍ…ເປ… ປໍສຸກູເລ ຍາວທຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໓໔໘).

ອວເສສາ ຠິກ຺ຂູຕິ ວກ຺ຂມານກາເລ ນິສິນ຺ນາ ຠິກ຺ຂູ. ຕສ຺ມາ ວຏ຺ຏຕີຕິ ຍຖາ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕິຈີວຣໍ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ ນ ວິກປ຺ເປຕຸ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອວໍ ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬມ຺ປິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ຕສ຺ສ ອຸກ຺ກຏ຺ຐປຣິຈ຺ເຉໂທ ວຸຕ຺ໂຕ, ນ ຈ ສງ຺ຂ຺ຍາປຣິຈ຺ເຉໂທ, ຕສ຺ມາ ຕີຓິປິ ຈີວຣານິ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ‘‘ອິມານິ ຈີວຣານິ ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬານິ ອຘິຏ຺ຐາມີ’’ຕິ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ນິຘານມຸຂເມຕ’’ນ຺ຕິ ກຖໍ ປຎ຺ຎາຍຕີຕິ ເຈ? ‘‘ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂູນໍ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ໂຫຕິ ຕິຈີວຣໍ, ອຕ຺ໂຖ ຈ ໂຫຕິ ປຣິສ຺ສາວເນຫິປິ ຖວິກາຫິປີ’’ຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໓໕໘) ອນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ. ຠິກ຺ຂູນຎ຺ຈ ເອກເມວ ປຣິສ຺ສາວນໍ, ຖວິກາ ວາ ວຏ຺ຏຕິ, ນ ທ຺ເວ ວາ ຕີຓິ ວາຕິ ປຏິກ຺ເຂປາຠາວໂຕ ວິກປ຺ປນຸປຄປຈ຺ຉິມປ຺ປມາຓານິ, ອຕິເຣກປ຺ປມາຓານິ ວາ ປຣິສ຺ສາວນາທີນິ ປຣິກ຺ຂາຣານິ ກປ຺ປນ຺ຕີຕິ ສິທ຺ຘໍ. ຍທິ ເອວໍ ‘‘ຍໍນູນາຫໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຈີວເຣ ສີມໍ ພນ຺ເຘຍ຺ຍໍ ມຣິຍາທໍ ຐເປຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໓໔໖) ວຈນວິໂຣໂຘຕິ ເຈ? ນ, ອນຸສນ຺ຘິຍາ ອຊານນໂຕ, ວິໂຣຘໂຕ ຈ. ກິໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ? ຈີວຣກ຺ຂນ຺ຘເກ (ມຫາວ. ໓໒໖ ອາທໂຍ) ປຐມໍ ຄຫປຕິຈີວຣໍ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ, ຕໂຕ ປາວາຣໂກສິຍໂກຊວກມ຺ພລາທິ. ຕໂຕ ‘‘ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສງ຺ຆສ຺ສ ອຸຈ຺ຈາວຈານິ ຈີວຣານິ ອຸປ຺ປນ຺ນານິ ໂຫນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠິກ຺ຂູນໍ ເອຕທໂຫສິ ‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ຠຄວຕາ ຈີວຣໍ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ, ກິໍ ອນນຸຎ຺ຎາຕ’’’ນ຺ຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຉ ຈີວຣານິ ໂຂມ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ມຫາວ. ໓໓໙) ກປ຺ປິຍຈີວຣຊາຕິ ອນຸຎ຺ຎາຕາ, ນ ປນ ສງ຺ຂ຺ຍາປມາຓໍ. ຕໂຕ ‘‘ອທ຺ທສ ຠຄວາ…ເປ… ສມ຺ພຫຸເລ ຠິກ຺ຂູ ຈີວເຣຫິ ອຸພ຺ຠຓ຺ຑິເຕ ສີເສປິ ຈີວຣຠິສິໍ ກຣິຕ຺ວາ ຂນ຺ເຘປິ ຈີວຣຠິສິໍ ກຣິຕ຺ວາ ກຏິຍາປິ ຈີວຣຠິສິໍ ກຣິຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ເຕ, ທິສ຺ວານ ຠຄວໂຕ ເອຕທໂຫສິ…ເປ… ເຍປິ ໂຂ ເຕ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິນເຍ ສີຕາລຸກາ ສີຕຠີຣຸກາ, ເຕປິ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ ຕິຈີວເຣນ ຍາເປຕຸໍ, ຍໍນູນາຫໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຈີວເຣ ສີມໍ ພນ຺ເຘຍ຺ຍໍ ມຣິຍາທໍ ຐເປຍ຺ຍໍ ຕິຈີວຣໍ ອນຸຊາເນຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໓໔໖) ຈີວຣໍ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ເອກເມວ. ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ປນ ມິຈ຺ຉາ ຄເຫຕ຺ວາ ພຫູນິ ປຣິຫຣິໍສຸ. ຕານິ ເນສໍ ອຕິເຣກຏ຺ຐາເນ ຐິຕານິ ໂຫນ຺ຕິ. ຕໂຕ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ທສາຫປຣມໍ ອຕິເຣກຈີວຣໍ ຘາເຣຕຸ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໓໔໗) ອນຸຎ຺ຎາຕໍ, ເຕເນຕໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ອຕິເຣການິ ພຫູນິ ຈີວຣານິ ເຕ ປຣິຫຣິໍສຸ, ‘‘ຕານິ ທສາຫປຣມເມວ ຘາເຣຕຸໍ ອນຸຊານາມິ, ນ ຕເມເວກ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ເຕນ ຍາ ປຸພ຺ເພ ຕິຈີວຣາຘິຏ຺ຐານສງ຺ຂາຕາ ຈີວເຣ ສີມາພທ຺ຘາ, ມຣິຍາທາ ຈ ຐປິຕາ, ຕາຍ ສຕິປິ ຕິຈີວຣພາຫຸລ຺ລປຣິຫຣຓກ຺ກໂມ ທສ຺ສິໂຕ ທິວສປຣິຈ຺ເຉທວເສນ. ຕໂຕ ປຣໍ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຕິເຣກຈີວຣໍ ວິກປ຺ເປຕຸ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໓໔໗) ອນຸຊານນ຺ເຕນ ວິນາປິ ທິວສປຣິຈ຺ເຉເທນ ອຕິເຣກຈີວຣປຣິຫຣຓກ຺ກໂມ ທສ຺ສິໂຕຕິ ທ຺ເວປິ ຕານິ ນິຘານມຸຂານີຕິ ສິທ຺ຘໍ. ຕຖາ ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬາຘິຏ຺ຐານມ຺ປິ ສິຍາ, ອຎ຺ຎຖາ ອິຕຣຈີວຣາຘິຏ຺ຐານານຸຊານນວິໂຣໂຘ ສິຍາ ສີມາມຣິຍາທຏ຺ຐປນວິໂຣຘໂຕ. ຕິຈີວຣາຘິຏ຺ຐານປຎ຺ຎຕ຺ຕິເຍວ ຕິຈີວຣມຣິຍາທາ ໂຫຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປາເຏກ຺ກໍ ນິຘານມຸຂເມຕ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ປຐມໍ ຕິຈີວຣໍ ຕິຈີວຣາຘິຏ຺ຐາເນນ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ, ປຸນ ປຣິຫຣິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ເຕນ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬໍ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ, ນ ຕ຺ເວວ ອາທິໂຕວ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ຍຖາ ຕິຈີວຣໍ ປຣິຫຣິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕສ຺ສ ຄິລານສ຺ສ ວິປ຺ປວາສສມ຺ມຸຕິ ອນຸຎ຺ຎາຕາ, ອຄິລານສ຺ສປິ ສາສງ຺ກສິກ຺ຂາປເທ (ປາຣາ. ໖໕໒) ຕສ຺ສ ອນ຺ຕຣຆເຣ ນິກ຺ເຂໂປ ຈ, ຕໂຕປິ ສຕິ ປຈ຺ຈເຍ ຉາຣຕ຺ຕວິປ຺ປວາໂສ, ຕໂຕປິ ອສກ຺ໂກນ຺ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘາໂຣ, ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຏມ຺ປິ ອນ຺ໂຕທສາເຫ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ, ອສກ຺ໂກນ຺ຕສ຺ສ ວິກປ຺ປນາ ຈ ອນຸຎ຺ຎາຕາ. ຕເຖວ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ສມ຺ມຸຂາປຣມ຺ມຸຂາວິກປ຺ປນານໍ ປຣສນ຺ຕກຕ຺ຕາ ວິກປ຺ປນປຈ຺ຈເຍ ອສຕິ ‘ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬ’ນ຺ຕິ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ຠຄວຕາ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ ສິຍາ, ຍໂຕ ຕທຘິປ຺ປາຍຎ຺ຎູ ເອວໍ ວທນ຺ຕີ’’ຕິ ມຫາປຈ຺ຈຣິຍມ຺ປິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຸພ຺ເພຕິອາທິ ‘‘ປາເຏກ຺ກໍ ນິຘານມຸຂ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ປໂຍຄທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອພທ຺ຘສີມາຍໍ ທຸປ຺ປຣິຫາຣນ຺ຕິ ວິກປ຺ປນາທິອຕ຺ຖາຍ ອຸປຈາຣໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາປິ ຄມນສມ຺ຠວໂຕ.

ວສ຺ສິກສາຏິກາ ອນຕິຣິຕ຺ຕປ຺ປມາຓາຕິ ຕສ຺ສາ ອຸກ຺ກຏ຺ຐປຣິຈ຺ເຉທສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓມ຺ປິ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພເມວາຕິ ‘‘ອິທໍ, ຠນ຺ເຕ, ອມ຺ຫາກໍ ເສນາສນສ຺ສ ອຸປຣິ ອຕ຺ຖຣິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ທິນ຺ນໍ ນາຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ, ‘‘ອິທໍ ຕຸມ຺ຫາກ’’ນ຺ຕິ ທິນ຺ນໍ ສຍໍ ອຘິປ຺ເປຕໍວ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ສກິໍ ອຘິຏ຺ຐິຕໍ ອຘິຏ຺ຐິຕເມວ ໂຫຕິ, ນ ປຸນ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣີຍຕິ ກາລປຣິຈ຺ເຉທາຠາວໂຕ’’ຕິ ລິຂິຕໍ. ‘‘ເອກວຈເນນປິ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອປເຣ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຠສຊ຺ຊນວກມ຺ມມາຕາປິຕຸອາທີນໍ ອຕ຺ຖາຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ອິມິນາ ເຠສຊ຺ຊໍ ເຈຕາເປສ຺ສາມິ, ອິທໍ ມາຕຸຍາ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ຐເປນ຺ເຕນ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ. ‘‘‘ອິທໍ ເຠສຊ຺ຊສ຺ສ, ອິມໍ ມາຕຸຍາ’ຕິ ວິຠຊນ຺ເຕນ ອຘິຏ຺ຐານກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖີຕິ ອປເຣ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ສກຠາວໍ ໂມເຈຕ຺ວາ ຐປນໍ ສນ຺ຘາຍາຫາ’’ຕິ ລິຂິຕໍ.

‘‘ປຸນ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຍໍ ສງ຺ຄີຕິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອາຄຕອຏ຺ຐກຖາວາໂທ. ຕໂຕ ປຣໍ ອາຈຣິຍານໍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຍຸຕ຺ຕິວິຈາຣຓາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປມາຓຈີວຣສ຺ສາຕິ ປຈ຺ຉິມປ຺ປມາຓສ຺ສ. ທ຺ເວ ຈີວຣານີຕິ ສຫ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ເຄນ. ເອສ ນໂຍຕິ ປມາຓຍຸຕ຺ເຕສຸ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈີຕິອາທິນໂຍວ. ‘‘ຕໍ ອຕິກ຺ກາມຍໂຕ ເຉທນກ’’ນ຺ຕິ (ປາຈິ. ໕໓໓) ວຈນໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິ ປຏິສິທ຺ຘໍ, ຕໂຕ ເຫຏ຺ຐາ ອປ຺ປຏິສິທ຺ຘຕ຺ຕາ ວຏ຺ຏຕິ. ຕຕ຺ຖ ສິຍາ – ຕິຈີວຣສ຺ສ ປຈ຺ຉິມປ຺ປມາຓໍ ວິສຸໍ ສຸຕ຺ເຕ ນຕ຺ຖີຕິ, ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ສິກ຺ຂາກຣຓີເຍຫິ ສິທ຺ຘຕ຺ຕາ. ກິໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ? ‘‘‘ປຣິມຓ຺ຑລໍ ນິວາເສສ຺ສາມິ, ປາຣຸປິສ຺ສາມິ, ສຸປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ໂນ ອນ຺ຕຣຆເຣ ຄມິສ຺ສາມີ’ຕິ (ປາຈິ. ໕໗໖-໕໗໙) ວຈນໂຕ ຍຕ຺ຕເກນ ປມາເຓນ ປຣິມຓ຺ຑລຕາ, ສຸປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນຕາ ຈ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕກ຺ກເມນ ສມ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ເຕສໍ ວເສນ ປຈ຺ຉິມປ຺ປມາຓນ຺ຕິ ສິທ຺ຘໍ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ມຸຏ຺ຐິປຎ຺ຈກາທິ ຍຖາວຸຕ຺ຕເມວ ວຸຈ຺ຈເຕ. ເຕເນວາຫ ເລສໍ ຐເປຕ຺ວາ ‘‘ວິສຸໍ ສຸຕ຺ເຕ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ.

ອປິເຈຕ຺ຖ ອຘິປ຺ເປຕໍ, ຕຖາປິ ນ ສເມຕິເຍວາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຍທີ’’ຕິອາທິສມ຺ພນ຺ໂຘ ອທ຺ຘາ ວຸຕ຺ໂຕ. ຍສ຺ມາ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ໂນ ສເມຕິ ຈ. ອິຕເຣສຸ ປນ ເອກຈ຺ຈສ຺ມິໍ ອາຈຣິຍວາເທ ເນວ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ອຕ຺ຖິ. ເອກຈ຺ຈສ຺ມິໍ ນ ປຸພ຺ພາປຣໍ ສເມຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອຘິຏ຺ຐານໍ ອຘິຏ຺ຐານເມວ, ປຣິໂຠຄກາເລ ປນ ອຣຊິຕໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ອິທໍ ສພ຺ພໍ ຕິຈີວເຣ ເອວ. ອິມສ຺ສ ປນ ສິກ຺ຂາປທສ຺ສ ອຍໍ ສງ຺ເຂປວິນິຈ຺ຉໂຍ – ອນຕ຺ຖເຕ ກຖິເນ ເຫມນ຺ຕານໍ ປຐມທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຕ຺ຖເຕ ກຖິເນ ຄິມ຺ຫານໍ ປຐມທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນຈີວຣໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ນິຏ຺ຐິຕຈີວຣສ຺ມິ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ.

ເອຕ຺ຖາຫ – ‘‘ຣຊເກຫິ ໂຘວາເປຕ຺ວາ ເສຕໍ ກາຣາເປນ຺ຕສ຺ສາປິ ອຘິຏ຺ຐານໍ ອຘິຏ຺ຐານເມວາ’’ຕິ ວຈນໂຕ ອຣຊິເຕປິ ອຘິຏ຺ຐານໍ ຣຸຫຕິ, ເຕນ ສູຈິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຣຊິຕ຺ວາ ກປ຺ປພິນ຺ທຸໍ ທຕ຺ວາ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພນ຺ຕິ ນິຍໂມ ນ ກາຕພ຺ໂພຕິ? ວຸຈ຺ຈເຕ, ກາຕພ຺ໂພວ ປຕ຺ໂຕ ວິຍ ອຘິຏ຺ຐິໂຕ. ຍຖາ ປຸນ ເສຕຠາວໍ, ຕມ຺ພຠາວໍ ວາ ປຕ຺ໂຕ ອຘິຏ຺ຐານໍ ນ ວິຊຫຕິ, ນ ຈ ປນ ຕາທິໂສ ອຘິຏ຺ຐານໍ ອຸປຄຈ຺ຉຕິ, ເອວເມຕໍ ທຏ຺ຐພ຺ພນ຺ຕິ. ‘‘ຍໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຣິໂຠຄາທໂຍ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ, ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອນ຺ໂຕທສາເຫ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ.

ອວິເສເສນ ວຸຕ຺ຕວຈນນ຺ຕິ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ ອຘິຏ຺ເຐຕິ, ວິກປ຺ເປຕພ຺ພໍ ວິກປ຺ເປຕີຕິ ເອວໍ ສວິເສສໍ ກຕ຺ວາ ອວຈນໍ ‘‘ນ ວິກປ຺ເປຕຸ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໓໕໘) ອິມິນາ ວິຣຸທ຺ຘໍ ວິຍ ທິສ຺ສຕິ. ອິທານິ ອິທໍ ອຘິຏ຺ຐານວິກປ຺ປນນຍປຏິພທ຺ຘໍ ຂນ຺ຘກໍ, ປຣິວາຣຎ຺ຈ ມິສ຺ເສຕ຺ວາ ປກິຓ຺ຓກໍ ວຸຈ຺ຈຕິ – ຂນ຺ຘເກ ຕາວ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕິຈີວຣໍ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ ນ ວິກປ຺ເປຕຸໍ, ວສ຺ສິກສາຏິກໍ ວສ຺ສານໍ ຈາຕຸມາສໍ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ, ຕໂຕ ປຣໍ ວິກປ຺ເປຕຸ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຣິວາເຣ ‘‘ນ ນວ ຈີວຣານິ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພານິ, ນ ນວ ຈີວຣານິ ວິກປ຺ເປຕພ຺ພານີ’’ຕິ (ປຣິ. ໓໒໙), ‘‘ທສເກ ທສ, ເອກາທສເກ ເອກາທສ ຈີວຣານິ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພານິ, ນ ວິກປ຺ເປຕພ຺ພານີ’’ຕິ (ປຣິ. ໓໓໑) ຈ ອເນກກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວຈເນນ ສຸຏ຺ຐຸ ທຬ຺ຫໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ສພ຺ພານິ ຈີວຣານິ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພານິ, ນ ວິກປ຺ເປຕພ຺ພານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ອຸໂຠປິ ເຕ ວິຣຸທ຺ຘາ ວິຍ ທິສ຺ສນ຺ຕິ, ຂນ຺ຘເກ ເອວ ຈ ‘‘ວສ຺ສິກສາຏິກໍ ວສ຺ສານໍ ຈາຕຸມາສໍ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ ຕໂຕ ປຣໍ ວິກປ຺ເປຕຸ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໓໕໘) ວຸຕ຺ຕໍ. ຕທຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ວສ຺ສິກສາຏິກາ ອນຕິຣິຕ຺ຕປ຺ປມາຓາ ນາມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ຈຕ຺ຕາໂຣ ວສ຺ສິເກ ມາເສ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພາ, ຕໂຕ ປຣໍ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ວິກປ຺ເປຕພ຺ພາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິທຎ຺ຈ ວິຣຸທ຺ຘໍ ວິຍ ທິສ຺ສຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ເຫມນ຺ເຕ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘາຣສມ຺ຠວໂຕ, ວສ຺ສາເນ ວິກປ຺ປນາສມ຺ຠວໂຕ ຈ. ຕຖາ ອິຘ ‘‘ອນາປຕ຺ຕິ ອນ຺ໂຕທສາຫໍ ອຘິຏ຺ເຐຕິ ວິກປ຺ເປຕີ’’ຕິ ວຈນປ຺ປມາຓໂຕ ສພ຺ພຕ຺ຖ ວິກປ຺ປນາຍ ອປ຺ປຏິສິທ຺ຘຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໔໖໙) ອຏ຺ຐກຖາວຈນໍ ປຣິວາຣວຈເນນ ວິຣຸທ຺ຘໍ ວິຍ ທິສ຺ສຕິ, ນ ຫິ ວິຣຸທ຺ຘໍ ຕຖາຄຕາ ຠາສນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ອຏ຺ຐກຖານໂຍເວຕ຺ຖ ປຏິສຣຓໍ, ເຍນ ສພ຺ພມ຺ປິ ຕໍ ເອກຣສໍ ໂຫຕິ. ປຣິວາຣຏ຺ຐກຖາຍຎ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນ ວິກປ຺ເປຕພ຺ພານີຕິ ອຘິຏ຺ຐິຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ນ ວິກປ຺ເປຕພ຺ພານີ’’ຕິ (ປຣິ. ອຏ຺ຐ. ໓໒໙). ຕິຈີວຣານິ ອຘິຏ຺ຐິຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ, ວສ຺ສິກສາຏິກາທີນິ ຈ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ອຘິຏ຺ຐານເຂຕ຺ເຕ ນ ອກາມາ ວິກປ຺ເປຕພ຺ພານີຕິ ອຕ຺ໂຖ, ອວເສສປາຬິ, ອຕ຺ໂຖ ຈ ອິຘ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ມາ ສພ຺ພມ຺ເປຕໍ ເອກຣສນ຺ຕິ.

ເອຕ຺ຖາຫ – ຍທິ ເອວໍ ‘‘ນວ ຈີວຣານິ ນາຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພານີ’’ຕິ ຈ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ວິກປ຺ປິຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຫິ ນາຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພານີຕິ? ເອຕ຺ຖ ວຸຈ຺ຈເຕ – ‘‘ຕິຈີວຣໍ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ ນ ວິກປ຺ເປຕຸໍ…ເປ… ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬໍ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ ນ ວິກປ຺ເປຕຸ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຘິຏ຺ຐາເນ ປຏິເສຘາທສ຺ສນໂຕ, ວິກປ຺ປນາຍ ອທສ຺ສນໂຕ ຈ ‘‘ຕໂຕ ປຣ’’ນ຺ຕິ ທ຺ວີສ຺ເວວ ປຣິຈ຺ເຉທທສ຺ສນໂຕ ຈ ‘‘ນວ ຈີວຣານິ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພານິ, ນ ວິກປ຺ເປຕພ຺ພານິ ເຈວ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອປໂຣ ນໂຍ – ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕິຈີວຣໍ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ ອກາມາ. ກສ຺ມາ? ກາເລ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອນຘິຏ຺ຐຫນ຺ຕສ຺ສ ກາລາຕິກ຺ກເມ ອາປຕ຺ຕິສມ຺ຠວໂຕ, ອກາເລ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອນຘິຏ຺ຐຫນ຺ຕສ຺ສ ທສາຫາຕິກ຺ກເມ ອາປຕ຺ຕິສມ຺ຠວໂຕ ຈ. ຕຕ຺ຖ ຍໍ ກາເລ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອປ຺ປໂຫນ຺ເຕປິ ທສາເຫ ກາລາຕິກ຺ກເມ ອາປຕ຺ຕິກຣໍ, ຕໍ ນິສ຺ສຊ຺ຊນກາເລ ‘‘ອິທໍ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ອຕິເຣກຈີວຣໍ ຘາຣິຕໍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ, ອິມາຫໍ ສງ຺ຆສ຺ສາ’’ຕິອາທິນາ ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ອິຕຣໍ ຍຖາປາຬິເມວ. ຕຕ຺ຖ ປຐມນໂຍ ‘‘ໂຍ ປນ, ຠິກ຺ຂຸ, ອຕິເຣກຈີວຣໍ ຘາເຣຍ຺ຍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍ’’ນ຺ຕິ ອິມາຍ ປຐມປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ວເສນ ວຸຕ຺ໂຕ, ທຸຕິໂຍ ອນຸປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ວເສນ ວຸຕ຺ໂຕ.

ຍຖາ ຈ ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕພ຺ພວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ອສຕິ ຍຖາປາຬິໍ ອວຕ຺ວາ ເກວລໍ ອາປຕ຺ຕິ ເອວ ເທເສຕພ຺ພາ, ຍຖາ ຈ ວສ຺ສິກສາຏິກນິສ຺ສຊ຺ຊເນ ເກວລໍ ປຣິຍິຏ຺ຐມຕ຺ເຕ ຍຖາປາຬິໍ ອວຕ຺ວາ ຍຖາສມ຺ຠວໍ ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ຕຖາ ອິທມ຺ປີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຍຖາ ສໍວຈ຺ຉຣາຕິກ຺ກນ຺ຕໍ ອຕິເຣກຈີວຣໍ ‘‘ທສາຫາຕິກ຺ກນ຺ຕ’’ມິຈ຺ເຈວ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສໍວຈ຺ຉຣວິປ຺ປວຸຕ຺ຖຕິຈີວຣໍ, ມາສາຕິກ຺ກນ຺ຕຎ຺ຈ ‘‘ຣຕ຺ຕິວິປ຺ປວຸຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ ຈ ‘‘ຉາຣຕ຺ຕວິປ຺ປວຸຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ ຈ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕຖາ ອິທມ຺ປິ ‘‘ທສາຫາຕິກ຺ກນ຺ຕ’’ມິຈ຺ເຈວ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ເອເກ, ຕສ຺ມາ ສິທ຺ຘມິທໍ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕິຈີວຣໍ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ ອກາມາ’’ຕິ, ຕຖາ ອກາມາ ນ ວິກປ຺ເປຕຸນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິຈ຺ຉາຍ ຫິ ສຕິ ‘‘ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ວິປ຺ປວາສສຸຂຕ຺ຖໍ ວິກປ຺ປນາຍ ໂອກາໂສ ທິນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ທສາຫາຕິກ຺ກເມ ຈ ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ວຈນໂຕ ວິກປ຺ເປຕຸໍ ອນຸຊານາມີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕຖາ ວສ຺ສິກສາຏິກາ ອກາມາ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ ທສາຫາຕິກ຺ກເມ ອາປຕ຺ຕິສມ຺ຠວໂຕ. ກິຕ຺ຕກໍ ກາລນ຺ຕິ ເຈ? ວສ຺ສານໍ ຈາຕຸມາສໍ, ອິຈ຺ຉາຍ ປນ ສຕິ ອຸທ຺ຘໍເຍວ ວິກປ຺ເປຕພ຺ພໍ. ‘‘ສພ຺ພຕ຺ຖ ວິກປ຺ປນາຍ ອປ຺ປຏິສິທ຺ຘຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອຕ຺ຖາປຕ຺ຕິ ເຫມນ຺ເຕ ອາປຊ຺ຊຕິ, ໂນ ຄິມ຺ເຫ, ໂນ ວສ຺ເສ’’ຕິ (ປຣິ. ໓໒໓) ຈ ວຸຕ຺ຕໍ, ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ຕໂຕ ປຣໍ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ວິກປ຺ເປຕພ຺ພາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ວິຈາຣຓາ – ກທາ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕພ຺ພາ, ກທາ ວິກປ຺ເປຕພ຺ພາ, ກິຎ຺ເຈຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ‘‘ຕໂຕ ປຣ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຫມນ຺ຕຎ຺ຈ ປຕ຺ຕມຕ຺ເຕ ສາ ອຘິຏ຺ຐານໍ ວິຊຫຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ’’ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ອຘິຏ຺ຐານສ຺ສ ນຕ຺ຖິຕາຍ, ອຖ ‘‘ອນ຺ໂຕຈາຕຸມາເສ ວິກປ຺ເປຕພ຺ພາ’’ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ‘‘ຕໂຕ ປຣໍ ວິກປ຺ເປຕຸ’’ນ຺ຕິ ຫິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ? ເອຕ຺ຖ ເອກຈ຺ເຈ ວທນ຺ຕິ ‘‘ວຕ຺ຕພ຺ພເມຕ’’ນ຺ຕິ. ຍຖາ ປຣິວຸຕ຺ຖປຣິວາໂສ, ຈິຓ຺ຓມານຕ຺ໂຕ ຈ ສນ຺ໂຕ ນິຏ຺ຐິເຕສຸປິ ປຣິວາສມານຕ຺ຕທິວເສສຸ, ຕຖາ ນິຏ຺ຐິເຕສຸປິ ອຘິຏ຺ຐານທິວເສສຸ ສາຘິຏ຺ຐານເມຕນ຺ຕິ ເອເກ. ອຏ຺ຐກຖາຈຣິຍານໍ ອິທໍ ສນ຺ນິຏ຺ຐານໍ ‘‘ກຕ຺ຕິກປຸຓ຺ຓມທິວເສ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ປາຏິປທທິວເສ ວິກປ຺ເປຕພ຺ພາ’’ຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ປຣິວາຣຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ກຕ຺ຕິກປຸຓ຺ຓມາສິຍາ ປຈ຺ຉິເມ ປາຏິປທທິວເສ ວິກປ຺ເປຕ຺ວາ ຐປິຕໍ ວສ຺ສິກສາຏິກໍ ນິວາເສນ຺ໂຕ ເຫມນ຺ເຕ ອາປຊ຺ຊຕິ. ກຸຣຸນ຺ທິຍໍ ປນ ‘ກຕ຺ຕິກປຸຓ຺ຓມທິວເສ ອປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ເຫມນ຺ເຕ ອາປຊ຺ຊຕີ’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕມ຺ປິ ສຸວຸຕ຺ຕໍ. ‘ຈາຕຸມາສໍ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ, ຕໂຕ ປຣໍ ວິກປ຺ເປຕຸ’ນ຺ຕິ ຫິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ (ປຣິ. ອຏ຺ຐ. ໓໒໓). ຕຕ຺ຖ ກຸຣຸນ຺ທິນໂຍ ປຈ຺ຉາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສາຣໂຕ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ນ ປຸຣິໂມ. ນິວາເສນ຺ໂຕ ຫິ ຄິມ຺ເຫປິ ໂອເຣນທ຺ຘມາສໍ ອາປຊ຺ຊຕິ ເອວ. ອິຘ ຈ ‘‘ອຕ຺ຖາປຕ຺ຕິ ເຫມນ຺ເຕ ອາປຊ຺ຊຕິ, ໂນ ຄິມ຺ເຫຕິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ກຸຣຸນ຺ທິວຈນສ຺ສາຍມຕ຺ໂຖ ທິສ຺ສຕິ.

‘‘ກຕ຺ຕິກປຸຓ຺ຓມທິວເສ ອປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍເຍວ ທິວເສ ອວິກປ຺ເປນ຺ໂຕ ປຈ຺ຉິມປາຏິປທທິວເສ ອປຈ຺ຈຸທ຺ຘາຣປຈ຺ຈຍາ ທຸກ຺ກຏໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ນ, ອວິກປ຺ປນປຈ຺ຈຍາ ທສາຫປຣິຫາຣສມ຺ຠວໂຕ’’ຕິ ກາຣຓເມເກ ວທນ຺ຕິ. ເອວໍ ສຕິ ເຫມນ຺ເຕ ປຕ຺ຕມຕ຺ເຕ ອຘິຏ຺ຐານໍ ວິຊຫຕີຕິ ອາປຊ຺ຊຕິ, ຕຎ຺ຈ ອຍຸຕ຺ຕໍ. ອຘິຏ຺ຐານຎ຺ຫິ ‘‘ອຎ຺ຎສ຺ສ ທາເນນ…ເປ… ຉິທ຺ທຠາເວນາຕິ ອິເມຫິ ນວຫິ ກາຣເຓຫິ ວິຊຫຕີ’’ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໔໖໙) ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ‘‘ອຘິຏ຺ຐານເຂຕ຺ຕາຕິກ຺ກເມນ ວາ’’ຕິ. ອສາຘາຣຓຕ຺ຕາ ນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເຈ? ນ, ‘‘ຉິທ຺ທຠາເວນາ’’ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພປ຺ປສງ຺ຄໂຕ, ຉິທ຺ທຠາເວນ ປນ ຕິຈີວຣສ຺ເສວ ສພ຺ພຏ຺ຐກຖາສຸ ອຘິຏ຺ຐານວິຊຫນສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ຕສ຺ມາ ເຫມນ຺ຕສ຺ສ ປຐມທິວເສ ອປຈ຺ຈຸທ຺ຘາຣປຈ຺ຈຍາ ທຸກ຺ກຏໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ນ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ອວິກປ຺ປນປຈ຺ຈຍາ. ‘‘ວິກປ຺ເປຕຸ’’ນ຺ຕິ ວຈນໂຕ ຕໂຕ ອຘິຏ຺ຐານໍ ນ ວິຊຫຕີຕິ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ນ ຫິ ກຕ຺ຕິກປຸຓ຺ຓມາສິຍາ ປຈ຺ຉິເມ ປາຏິປທທິວເສ ອວິກປ຺ເປຕ຺ວາ ເຫມນ຺ເຕ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ, ຍສ຺ມາ ຕໍ ອປຈ຺ຈຸທ຺ຘາຣປຈ຺ຈຍາ ທຸກ຺ກຏໍ ເຫມນ຺ຕສ຺ສ ປຐມອຣຸຓກ຺ຂເຓ ເອວ ອາປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ກຕ຺ຕິກປຸຓ຺ຓມທິວເສ ອປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຏໍ ປນ ເຫມນ຺ເຕ ທສາຫປຣິຫາຣໍ ລຠຕິ. ‘‘ທສາເຫ ອປ຺ປໂຫນ຺ເຕ ຈີວຣກາລໍ ນາຕິກ຺ກາເມຕພ຺ພາ’’ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໖໓໐) ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ສມເຍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ເຈ, ນາສມເຍ. ຕຖາ ຈ ສາຘິຕໍ ອປຈ຺ຈຸທ຺ຘຏໍ ນ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ໂຫຕິ, ໂນ ຈ ຕໍ ປຣິທຫິຕໍ, ຕສ຺ມາ ກຕ຺ຕິກປຸຓ຺ຓມທິວເສ ເອວ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣຓຎ຺ຈ ວິກປ຺ປນຎ຺ຈ ກຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ສິທ຺ຘໍ, ເອຕ຺ຖ ຈ ຍຖາ ອຕິເຣກຈີວຣໍ ທສເມ ທິວເສ ວິກປ຺ເປນ຺ເຕນ ທສາຫປຣມໍ ຘາຣິຕໍ ໂຫຕິ, ອນ຺ໂຕທສາເຫ ຈ ວິກປ຺ປິຕໍ ໂຫຕິ, ຕຖາ ກຕ຺ຕິກປຸຓ຺ຓມາຍ ວິກປ຺ເປນ຺ເຕນ ວສ຺ສານໍ ຈາຕຸມາສໍ ອຘິຏ຺ຐິຕຎ຺ຈ ໂຫຕິ, ຕໂຕ ປຣໍ ອນາປຕ຺ຕິເຂຕ຺ເຕ ເອວ ວິກປ຺ປນາ ຈ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ອຕ຺ຖິ ວິກປ຺ປນາເຂຕ຺ເຕ ອຘິຏ຺ຐານໍ, ອຘິຏ຺ຐານເຂຕ຺ເຕ ຈ ວິກປ຺ປນາຕິ ທີປິຕໍ ໂຫຕິ. ອຎ຺ຎຖາ ‘‘ອຕ຺ຖາປຕ຺ຕິ ອຘິຏ຺ຐາເນນ ອາປຊ຺ຊຕິ, ອນຘິຏ຺ຐາເນນ ອາປຊ຺ຊຕິ. ອຕ຺ຖາປຕ຺ຕິ ວິກປ຺ປນາຍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ອວິກປ຺ປນາຍ ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ທຸເກສຸ ທ຺ເວ ທຸການິ ວຕ຺ຕພ຺ພານິ ສິຍຸໍ. ຕຕ຺ຖ ປຐມທຸເກ ປຐມປທໍ ສມ຺ຠວຕິ. ວິກປ຺ປນເຂຕ຺ເຕ ຫິ ວສ຺ສິກສາຏິກາທີນໍ ອຘິຏ຺ຐາເນນ ວິນຍາຕິສາຣທຸກ຺ກຏໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ເອເຕເນວ ທຸຕິຍທຸກ຺ກຏສ຺ສ ທຸຕິຍປທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອນຘິຏ຺ຐາເນນ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ນຕ຺ຖິ. ອນ຺ໂຕທສາເຫ ອນາປຊ຺ຊນໂຕ, ວິກປ຺ປນາທິສມ຺ຠວໂຕ ຈ ວິກປ຺ປນາຍ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ນຕ຺ຖິ ສພ຺ພຕ຺ຖ ວິກປ຺ປນາຍ ອປ຺ປຏິສິທ຺ຘຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ຕານິ ທຸການິ ‘‘ນ ລພ຺ຠນ຺ຕີ’’ຕິ ນ ວຸຕ຺ຕານິ. ເອຕ຺ຖາຫ – ຍາ ສາ ‘‘ອຕ຺ຖາປຕ຺ຕິ ເຫມນ຺ເຕ ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ (ປຣິ. ໓໒໓) ວຈນປ຺ປມາຓໂຕ ທຸກ຺ກຏາປຕ຺ຕິ ສາຘິຕາ, ສາ ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ອປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣນ຺ຕສ຺ສ ຍຸຊ຺ຊຕິ, ອສຕິຍາ ເຈ, ກຎ຺ຈິ, ອນາປຕ຺ຕິ. ກຕ຺ຕິກປຸຓ຺ຓມາຍ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຏໍ ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ອວິກປ຺ປຍໂຕ ທຸກ຺ກເຏນ ສຫ ປຸນທິວເສ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ, ອສຕິຍາ ອວິກປ຺ປຍໂຕ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍເມວ ອິຘ ປຐມປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ. ຍໍ ປນ ວຸຕ຺ຕໍ ມາຕິກາຏ຺ຐກຖາຍໍ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ກຖິນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ) ‘‘ວສ຺ສິກສາຏິກາ ວສ຺ສານມາສາຕິກ຺ກເມນາປິ, ກຓ຺ຑຸປຏິຈ຺ຉາທິ ອາພາຘວູປສເມນາປິ ອຘິຏ຺ຐານໍ ວິຊຫຕິ, ຕສ຺ມາ ສາ ຕໂຕ ປຣໍ ວິກປ຺ເປຕພ຺ພາ’’ຕິ, ເຕເນຕໍ ວິຣຸຊ຺ຌຕິ, ນ ເກວລໍ ອິທເມວ, ‘‘ຕໂຕ ປຣໍ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ວິກປ຺ເປຕພ຺ພາ’’ຕິ ອຏ຺ຐກຖາວຈນຎ຺ຈ ວິຣຸຊ຺ຌຕິ. ຕໂຕ ປຣໍ ນາມ ຫິ ເຫມນ຺ຕໍ, ຕຕ຺ຖ ເຈ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘາໂຣ, ‘‘ວສ຺ສິກສາຏິກາ ວສ຺ສານມາສາຕິກ຺ກເມນາປີ’’ຕິອາທິ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ ອຘິຏ຺ຐານາຠາເວນ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘາຣາຠາວໂຕ. ອວິໂຣໂຘ ຈ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ, ຕສ຺ມາ ‘‘ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣຓໍ ວຕ຺ຕມຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິວາໂທ ເອຕ຺ຖາປິ ສມ຺ຠວຕີຕິ ເຈ? ນ, ກຸຣຸນ຺ທິ ວຈນວິໂຣຘໂຕ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ກຕ຺ຕິກປຸຓ຺ຓມາຍ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘາໂຣ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ມາ ວສ຺ສານທິວສຕ຺ຕາ ສາຘິຏ຺ຐານາວສາ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣີຍຕີຕິ ນ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘາໂຣ ວຕ຺ຕມຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຕໂຕ ປຣ’’ນ຺ຕິ ຍາວ ປຸຓ຺ຓມາ ອຘິປ຺ເປຕາ ສິຍາ. ຍຖາ ຈາຍໍ ວິກປ຺ໂປ, ຕຖາ ‘‘ວສ຺ສານມາສາຕິກ຺ກເມນາປິ ອາພາຘວູປສເມນາປີ’’ຕິ ອິທມ຺ປິ ອວສ຺ສໍ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕພ຺ພຕາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ສິຍາ. ເອວຎ຺ຈ ສຕິ ອິຘ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍ ຕທວຈເນນ ສເມຕິ. ອຎ຺ຎຖາ ອິຘປິ ຕໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ໂຕວ ວິຘິ ເອຕ຺ຖ ສມ຺ຠວຕິ, ກິຎ຺ຈາປິ ສມ຺ຠວຕິ, ທຸວິຎ຺ຎາປຍສ຺ສ ປນ ໂລກສ຺ສ ສຸວິຎ຺ຎາປນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕາ. ຍສ຺ມາ ປນ ສາ ວສ຺ສານາຕິກ຺ກເມນ ອຘິຏ຺ຐານໍ ວິຊຫຕິ, ເຫມນ຺ຕປຐມາຣຸເຓ ຈ ອປຈ຺ຈຸທ຺ຘາຣປຈ຺ຈຍາ ທຸກ຺ກຏາ ສາຘິຕາ, ຕສ຺ມາ ກຕ຺ຕິກປຸຓ຺ຓມາຍເມວ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ວິກປ຺ເປຕພ຺ພາ, ອວິກປ຺ປິຕາຍ ‘‘ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍາປຊ຺ຊນເມວາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ເອຕ຺ຕາວຕາປິ ສນ຺ໂຕສໍ ອກຕ຺ວາ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ປຣິເຍສິຕພ຺ໂພ. ໂຫຕິ ເຈຕ຺ຖ –

‘‘ເອວໍ ອຠາວໍ ວິນຍສ຺ສ ປາຬິ,

ຠິນ຺ນໍ ອຠິນ຺ນຎ຺ຈ ຕທຕ຺ຖຍຸຕ຺ຕິໍ;

ວິຎ຺ຎາຕຸກາເມນ ຕທຕ຺ຖວິຎ຺ຎູ,

ປຣິເຍສິຕພ຺ພາ ວິນເຍ ວິຎ຺ຎາຍາ’’ຕິ.

‘‘ຕຸຍ຺ຫໍ ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ວິນາປິ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ຄຓ຺ຫາມີ’’ຕິ ວຈເນນ ສຸທິນ຺ນໍ ໂຫຕິ. ອິຕໂຣ ເຈ ອຘິວາເສຕິ, ເຕນາປິ ສຸຄ຺ຄຫິຕໍ ໂຫຕິ, ໂນ ເຈ ອຘິວາເສຕິ, ເທນ຺ເຕນ ສຸທິນ຺ນໍ. ຕໍ ປນ ວຕ຺ຖຸ ນ ກສ຺ສຈິ ໂຫຕິ. ຕຖາ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ຄຓ຺ຫາມີ’’ຕິ ວທຕິ, ສາມິໂກ ເຈ ອຘິວາເສຕິ, ວິນາປິ ‘‘ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ ວຈເນນ ສຸຄ຺ຄຫິຕໍ. ໂນ ເຈ ອຘິວາເສຕິ, ສາມິກສ຺ເສວ ຕໍ, ນ ຫິ ຕສ຺ເສຕໍ ວິນຍກມ຺ມນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ວິນຍກມ຺ມສ຺ສຕ຺ຖາຍ ເຈ ຄຓ຺ຫາຕິ, ນ ວຏ຺ຏຕິ. ນ ເກວລໍ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖາຍ ຄຫິຕໍ, ປຸນ ຕສ຺ສປິ ເທຕິ, ວຏ຺ຏຕີຕິ ຈ. ຕຖາ ອນເປກ຺ໂຂ ຫຸຕ຺ວາ ປຣສ຺ສ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ປຸນ ເຕນ ທິນ຺ນໍ ວາ ຕສ຺ສ ວິສ຺ສາສນ຺ໂຕ ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ, ວຏ຺ຏຕິ. ຕຕ຺ຖາປິ ວິນຍກມ຺ມວເສນ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ເອເກ. ເຕ ເອວ ‘‘ມຫນ຺ຕໍ ວາ ຂຸທ຺ທກໍ ກໂຣຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ຕິຈີວເຣ ທີຆໂຕ ວິທຕ຺ຖິ ອນຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ກໂຣຕິ, ເອວໍ ເສເສສຸປີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ເອວຣູເປສຸ ຐາເນສຸ ໂປຣາຓາຈຣິຍານໍ ກຖາມຄ຺ຄໍ ສຸຏ຺ຐຸ ອາຈຣິຍກຸລເສວນາຍ ສຎ຺ຊານິຕ຺ວາ ເຕນ ສໍສນ຺ທິຕ຺ວາ ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ ຫຸຕ຺ວາ ໂສຕູນຎ຺ຈ ຈິຕ຺ຕໍ ອວິໂມເຫຕ຺ວາ ກເຖຕພ຺ພໍ. ເອສາ ອມ຺ຫາກໍ ອາຍາຈນາ.

ປຐມກຖິນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.