໑. ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໒໓໕. ‘‘ໂອກ຺ກມນ຺ຕານ’’ນ຺ຕິ ປາໂຐ. ເອຕ຺ຖາຫ – ‘‘ໂຍ ປນ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ກາຣໂກ ອິຘ ກສ຺ມາ ນ ນິທ຺ທິຏ຺ໂຐຕິ? ອຠິ-ນິທ຺ເທເສນ ອິມສ຺ສ ສາເປກ຺ຂາຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ກຖໍ? ກຓ຺ຑຸວນາທິອຘິປ຺ປາຍເຈຕນາວເສນ ເຈເຕນ຺ຕສ຺ສ ກຓ຺ຑຸວນາທິອຸປກ຺ກເມນ ອຸປກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສ, ເມຖຸນຣາຄວເສນ ອູຣຸອາທີສຸ ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖູສຸ, ວຓາທີສຸ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍວຕ຺ຖູສຸ ຈ ອຸປກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສ ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິຍາ ສຕິປິ ນ ສງ຺ຆາທິເສໂສ. ໂມຈນສ຺ສາທສງ຺ຂາຕາຘິປ຺ປາຍາເປກ຺ຂາວ ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິ ສຕິ ອຸປກ຺ກເມ, ນ ອຎ຺ຎຖາ ‘‘ອນາປຕ຺ຕິ ນ ໂມຈນາຘິປ຺ປາຍສ຺ສາ’’ຕິ ວຈນໂຕ. ຕສ຺ມາ ຕທຕ຺ຖທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອິຘ ກາຣໂກ ນ ນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ, ອຎ຺ຎຖາ ‘‘ໂຍ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ສຎ຺ເຈຕນິກໍ ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິໍ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາ’’ຕິ ກາຣເກ ນິທ຺ທິຏ຺ເຐ ‘‘ເຈເຕຕິ ນ ອຸປກ຺ກມຕິ ມຸຈ຺ຈຕິ, ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕວຈນວິໂຣໂຘ. ‘‘ສຎ຺ເຈຕນິກາຍ ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິຍາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສຸປິນນ຺ຕາ’’ຕິ ຠຸມ຺ເມ ນິທ຺ທິຏ຺ເຐປິ ໂສວ ວິໂຣໂຘ ອາປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມາ ຕທຸຠຍວຈນກ຺ກມໍ ອວຕ຺ວາ ‘‘ສຎ຺ເຈຕນິກາ ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສຸປິນນ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ນິມິຕ຺ຕຕ຺ເຖ ຠຸມ຺ມວຈນາຠາວໂຕ ເຫຕຸຕ຺ຖນິຍໂມ ນ ກໂຕ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມິໍ ອກເຕ ສຎ຺ເຈຕນິກາ ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສຸປິນນ຺ຕາ ສງ຺ຆາທິເສສາປຕ຺ຕິ, ອຸປກ຺ກເມ ອສຕິ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ທີປິໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໒໓໖-໗. ສຎ຺ເຈຕນິກາຕິ ເອຕ຺ຖ ປຐມວິຄ຺ຄເຫນ ອຸປສຄ຺ຄສ຺ສ ສາຕ຺ຖກຕາ ທສ຺ສິຕາ, ທຸຕິເຍນ ອິກປຈ຺ຈຍສ຺ສ. ວາຕປິຕ຺ຕເສມ຺ຫຣຸຫິຣາທິອາສຍເຠທໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຘາຕູຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ປຖວີຘາຕຸອາທໂຍ ຈຕສ຺ໂສ, ຈກ຺ຂຸຘາຕຸອາທໂຍ ວາ ອຏ຺ຐາຣສາ’’ຕິ ຄຓ຺ຐິປເທ ລິຂິຕໍ. ວຕ຺ຖິສີສນ຺ຕິ ວຕ຺ຖິປຸຏສ຺ສ ສີສໍ. ‘‘ອງ຺ຄຊາຕສ຺ສ ມູລໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ, ນ ອຄ຺ຄສີສ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຕເຖວາຕິ ‘‘ນິມິຕ຺ເຕ ອຸປກ຺ກມໂຕ’’ຕິອາທິໍ ຄຓ຺ຫາຕິ. ຕໂຕ ມຸຈ຺ຈິຕ຺ວາຕິ ‘‘ນ ສກລກາຍໂຕ, ຕສ຺ມາ ປນ ຐານາ ຈຸຕມຕ຺ເຕ ໂຫຕູ’’ຕິ ຄຓ຺ຐິປເທ ລິຂິຕໍ. ‘‘ທກໂສຕໍ ໂອຕິຓ຺ຓມຕ຺ເຕ’’ຕິ ອິມິນາ ນ ສເມຕີຕິ ເຈ? ຕໂຕ ທກໂສໂຕໂຣຫຓຎ຺ເຈຕ຺ຖາຕິອາທິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ນິມິຕ຺ເຕ ອຸປກ຺ກມໍ ກຕ຺ວາ ສຸກ຺ກໍ ຐານາ ຈາເວຕ຺ວາ ປຸນ ວິປ຺ປຏິສາຣວເສນ ທກໂສໂຕໂຣຫຓໍ ນິວາເຣຕຸໍ ອຘິວາເສມີຕິ. ຕໂຕ ພຫິ ນິກ຺ຂມນ຺ເຕ ອຘິວາເສຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ຕຖາປິ ອຘິວາສນາຘິປ຺ປາເຍນ ອຘິວາເສຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣາ ທກໂສຕໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ນິວາເຣຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕາຍ ‘‘ອນິກ຺ຂນ຺ເຕ ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກສ຺ມາ? ຐານາ ຈຸຕຎ຺ຫິ ອວສ຺ສໍ ທກໂສຕໍ ໂອຕຣຕີຕິ ອຏ຺ຐກຖາຘິປ຺ປາໂຍ ຄຓ຺ຐິປທາຘິປ຺ປາເຍນ ສເມຕິ. ຕໂຕ ມຸຈ຺ຈິຕ຺ວາຕິ ສກຏ຺ຐານໂຕ. ສກສຣີຣໂຕ ຫິ ພຫິ ນິກ຺ຂນ຺ຕເມວ ໂຫຕິ, ຕໂຕ ‘‘ພຫິ ນິກ຺ຂນ຺ເຕ ວາ ອນິກ຺ຂນ຺ເຕ ວາ’’ຕິ ວຈນໍ ວິຣຸຊ຺ເຌຍ຺ຍ. ຍສ຺ມາ ປນ ຕມ຺ຫາ ຕມ຺ຫາ ສຣີຣປເທສາ ຈຸຕໍ ອວສ຺ສໍ ທກໂສຕໍ ໂອຕຣຕິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ທກໂສຕໍ ໂອຕິຓ຺ຓມຕ຺ເຕ’’ຕິ, ອິມິນາ ຈ ອາປຕ຺ຕິຍາ ປາກຏກາລໍ ທສ຺ເສຕິ, ກິໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ? ໂມຈນສ຺ສາເທນ ນິມິຕ຺ເຕ ອຸປກ຺ກມໂຕ ສຸກ຺ກໍ ພຫຸຕຣມ຺ປິ ສຣີຣປເທສາ ຈຸຕໍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ລຄ຺ຄາວເສສໍ ຍຕ຺ຕກໍ ເອກາ ຂຸທ຺ທກມກ຺ຂິກາ ປິເວຍ຺ຍ, ຕຕ຺ຕເກ ທກໂສຕໍ ໂອຕິຓ຺ຓມຕ຺ເຕ ສງ຺ຆາທິເສສາປຕ຺ຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ກງ຺ຂາວິຕຣຓິຍໍ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ) ‘‘ທກໂສຕໍ ອໂນຕິຓ຺ເຓປິ ສງ຺ຆາທິເສໂສ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຕກສ຺ສ ພຫິ ນິກ຺ຂມນໍ ອສລ຺ລກ຺ເຂນ຺ໂຕ ‘‘ເຈເຕຕິ ອຸປກ຺ກມຕິ ນ ມຸຈ຺ຈຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍສ຺ສາ’’ຕິ ວຈນໂຕ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍນ຺ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ເທເສນ຺ໂຕປິ ນ ມຸຈ຺ຈຕິ, ປສ຺ສາວມ຺ປິ ວຓ຺ຓຕໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ວຕ຺ຖິໂກສຄຕສ຺ສ ປິຈ຺ຉິລຕາຍ ວາ ຎຕ຺ວາ ສງ຺ຆາທິເສສໂຕ ວຸຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ. ອຍເມຕ຺ຖ ຕຕິຍຕ຺ເຖຣວາເທ ຍຸຕ຺ຕິ. ສພ຺ພາຈຣິຍາ ອິເມ ເອວ ຕໂຍ ເຖຣາ, ເຕສມ຺ປິ ທກໂສໂຕໂຣຫຓໍ ນິມິຕ຺ເຕ ອຸປກ຺ກມນນ຺ຕິ ອຍໍ ທຸຕິໂຍ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ສາຘາຣຓໂຕ ເອຕ຺ຖ, ເອວໍ ອຸປຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ ວທຕິ ກິຣ.

ຐານາ ຈຸຕຎ຺ຫິ ອວສ຺ສໍ ທກໂສຕໍ ໂອຕຣຕີຕິ ກຕ຺ວາ ‘‘ຐານາ ຈາວນມຕ຺ເຕເນເວຕ຺ຖ ອາປຕ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ທກໂສຕໍ ໂອຕິຓ຺ເຓ ເອວ ອາປຕ຺ຕິ. ສຸກ຺ກສ຺ສ ຫິ ສກລໍ ສຣີຣໍ ຐານໍ, ອໂນຕິຓ຺ເຓ ຐານາ ຈຸຕໍ ນາມ ນ ໂຫຕີຕິ ວີມໍສິຕພ຺ພໍ. ອາຠິຘມ຺ມິກຕ຺ຕາ ເຖຣສ຺ສ ‘‘ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິ ນາມ ຣາຄສມຸຏ຺ຐານາ ໂຫຕີ’’ຕິ (ກຖາ. ອຏ຺ຐ. ໓໐໗) ກຖາວຕ຺ຖຸຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສມ຺ຠໂວ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐາໂນ, ‘‘ຕໍ ອສຸຈິໍ ເອກເທສໍ ມຸເຂນ ອຄ຺ຄເຫສິ, ເອກເທສໍ ອງ຺ຄຊາເຕ ປກ຺ຂິປີ’’ຕິ (ປາຣາ. ໕໐໓) ວຈນໂຕ ອຸຕຸສມຸຏ຺ຐາໂນ ຈ ທິສ຺ສຕິ, ໂສ ຈ ໂຂ ອວີຕຣາຄສ຺ເສວ ‘‘ອຏ຺ຐານເມຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນວກາໂສ ຍໍ ອຣຫໂຕ ອສຸຈິ ມຸຈ຺ເຈຍ຺ຍາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໓໕໓; ກຖາ. ໓໑໓) ວຈນໂຕ. ປຣູປາຫາຣຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ອຕ຺ຖິ ຕສ຺ສ ອາສໂຍຕິ ຕສ຺ສ ສຸກ຺ກສ຺ສ ອຸຈ຺ຈາຣປສ຺ສາວານໍ ວິຍ ປຕິຏ຺ຐາໂນກາໂສ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ (ກຖາ. ອຏ຺ຐ. ໓໐໙) ຈນໂຕ ຕສ຺ສ ອາສໂຍຕິ ສິທ຺ຘໍ. ປາກຕິກຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານຣູປໍ ວິຍ ອສໍສຏ຺ຐຕ຺ຕາ, ນິກ຺ຂມນໂຕ ຈ ‘‘ວຕ຺ຖິສີສໍ, ກຏິ, ກາໂຍ’’ຕິ ຕິຘາ ສຸກ຺ກສ຺ສ ຐານໍ ປກປ຺ເປນ຺ຕິ ອາຈຣິຍາ. ສປ຺ປວິສໍ ວິຍ ຕໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ນ ຈ ວິສສ຺ສ ຐານນິຍໂມ, ໂກຘວເສນ ຜຸສນ຺ຕສ຺ສ ໂຫຕິ, ເອວມສ຺ສ ນ ຈ ຐານນິຍໂມ, ຣາຄວເສນ ອຸປກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສ ໂຫຕີຕິ ຕກ຺ໂກ.

ໂຂຠກຣຓປຈ຺ຈໂຍ ນາມ ເຠສຊ຺ຊເສນາສນາຫາຣາທິປຈ຺ຈໂຍ. ສໍສຄ຺ຄເຠທໂຕປີຕິ ເອເຕສຸ ທ຺ວີຫິປິ ຕີຫິປິ. ປຫີນວິປລ຺ລາສຕ຺ຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ສຸປິນນ຺ເຕນ ເສກ຺ຂປຸຖຸຊ຺ຊນາ ປສ຺ສນ຺ຕິ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ວິປລ຺ລຕ຺ຖໍ ອຠູຕເມວາຕິ ອາປຊ຺ຊຕິ. ຕໂຕ ‘‘ຍໍ ປນ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໂຕ ປສ຺ສຕິ. ຕໍ ເອກນ຺ຕສຈ຺ຈເມວ ໂຫຕີ’’ຕິ ອິທໍ ວິຣຸຊ຺ຌຕິ, ຕສ຺ມາ ນ ວິສຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂສ ຫິ ສຈ຺ໂຈ ວາ ໂຫຕິ, ອລິໂກ ວາຕິ ກຕ຺ວາ ຕຎ຺ເຈ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ສິຍາ, ‘‘ອເສກ຺ຂາ ປຫີນວິປລ຺ລາສຕ຺ຕາ ສຈ຺ຈເມວ ປສ຺ສນ຺ຕິ, ນາສຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ. ກິນ຺ຕຸ ທສ຺ສນໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຎ຺ຫິ ອຠູຕໍ, ອປສ຺ສນ຺ໂຕປິ ຫິ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ວິຍ ອສຸຓນ຺ໂຕປິ ສຸຓນ຺ໂຕ ວິຍ ອມຸນນ຺ໂຕປິ ມຸນນ຺ໂຕ ວິຍ ໂຫຕິ. ສຈ຺ຈມ຺ປິ ວິປສ຺ສຕີຕິ ໂນ ຕກ຺ໂກຕິ ອາຈຣິໂຍ. ຕໍ ຣູປນິມິຕ຺ຕາທິອາຣມ຺ມຓໍ ນ ໂຫຕິ, ອາຄນ຺ຕຸກປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ຣູປນິມິຕ຺ຕາທິອາຣມ຺ມຓໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກມ຺ມນິມິຕ຺ຕຄຕິນິມິຕ຺ຕຠູຕານິ ຫິ ຣູປນິມິຕ຺ຕາທີນິ ຠວງ຺ຄສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓານິ ໂຫນ຺ຕິ ເອວ. ຕຕ຺ຖ ກມ຺ມນິມິຕ຺ຕມຕີຕເມວ, ຄຕິນິມິຕ຺ຕໍ ໂຖກໍ ກາລໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ສິຍາ.

ອີທິສານີຕິ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ອນຸຠູຕປຸພ຺ພປຣິກປ຺ປິຕາຄນ຺ຕຸກປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຣູປນິມິຕ຺ຕາທິອາຣມ຺ມຓານິ, ຣາຄາທິສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານິ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມກ຺ກຏສ຺ສ ນິທ຺ທາ ລຫຸປຣິວຕ຺ຕາ ໂຫຕິ. ໂສ ຫິ ຣຸກ຺ຂສາຂໂຕ ປຕນຠຍາ ອຠິກ຺ຂຓໍ ອຸມ຺ມີລຕິ ຈ ສຸປຕິ ຈ. ມນຸສ຺ສາ ກິຎ຺ຈາປິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອຸມ຺ມີລນ຺ຕິ ສຸພ຺ຍຕ຺ຕຕຣໍ ປຏິພຸທ຺ຘາ ວິຍ ປສ຺ສນ຺ຕິ, ອຖ ໂຂ ປຏິພຸທ຺ຘານໍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຠວງ຺ໂຄຕຣຓໍ ວິຍ ສຸປິນກາເລປິ ເຕສໍ ຠວງ຺ໂຄຕຣຓໍ ໂຫຕິ, ເຍນ ‘‘ສຸປຕີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ‘‘ຠວງ຺ຄຈິຕ຺ເຕນ ຫິ ສຸປຕີ’’ຕິ ວຈນໂຕ ຠວງ຺ໂຄຕຣຓໍ ກຣຊກາຍສ຺ສ ນິຣຸສ຺ສາຫສນ຺ຕຠາວູປນິສ຺ສຍຕ຺ຕາ ‘‘ນິທ຺ທາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສາ ກຣຊກາຍສ຺ສ ທຸພ຺ພລຠາເວນ ສຸປິນທສ຺ສນກາເລ ຠວງ຺ຄໂຕ ອຸຕ຺ຕຣເຓ ສຕິປິ ນິຣຸສ຺ສາຫສນ຺ຕຠາວປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ‘‘ປວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ ຈ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຍໂຕ ສຕ຺ຕາ ‘‘ປຏິພຸທ຺ຘາ’’ຕິ ນ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ກຣຊກາຍສ຺ສ ນິຣຸສ຺ສາຫສນ຺ຕສຠາວປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ຈ ຕນ຺ນິສ຺ສິຕໍ ຫທຍວຕ຺ຖຸ ນ ສຸປ຺ປສນ຺ນໍ ໂຫຕິ, ຕໂຕ ຕນ຺ນິສ຺ສິຕາປິ ຈິຕ຺ຕປ຺ປວຕ຺ຕິ ອສຸປ຺ປສນ຺ນວຏ຺ຏິນິສ຺ສິຕທີປປ຺ປຠາ ວິຍ. ເຕເນວ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ສ຺ວາຍໍ ທຸພ຺ພລວຕ຺ຖຸກຕ຺ຕາ ເຈຕນາຍ ປຏິສນ຺ຘິໍ ອາກຑ຺ຒິຕຸໍ ອສມຕ຺ໂຖ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຄຓ຺ຐິປເທ ປນ ‘‘ທຸພ຺ພລວຕ຺ຖຸກຕ຺ຕາຕິ ສຸປິເນ ອຸປຏ຺ຐິຕໍ ນິມິຕ຺ຕມ຺ປິ ທຸພ຺ພລ’’ນ຺ຕິ ລິຂິຕໍ. ຕໍ ອເນກຕ຺ຖໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ນິມິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ນ ຈ ທຸພ຺ພລາຣມ຺ມຓວຕ຺ຖຸກຕ຺ຕາ ເຈຕນາ, ຕາຍ ຈິຕ຺ຕປ຺ປວຕ຺ຕິ ທຸພ຺ພລາ ອຕີຕານາຄຕາຣມ຺ມຓາຍ, ປຎ຺ຎຕ຺ຕາຣມ຺ມຓາຍ ວາ ອທຸພ຺ພລຕ຺ຕາ, ອວຕ຺ຖຸກາຍ ທຸພ຺ພລຠາໂວ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ ເຈຕນາຍ ອວຕ຺ຖຸກາຍ ຠາວນາປຠາວາຍາຕິເຣກພລສພ຺ຠາວໂຕ. ຠາວນາພລສມປ຺ປິຕຎ຺ຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ອຣູປມ຺ປິ ສມານໍ ອຕິຠາຣິຍມ຺ປິ ກຣຊກາຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂເຓເນວ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກໍ ປາເປຕ຺ວາ ຐເປຕິ. ຕປ຺ປຏິຠາຄໍ ອນປ຺ປິຕມ຺ປິ ກາມາວຈຣຈິຕ຺ຕໍ ກຣຊກາຍໍ ອາກາເສ ລງ຺ຆນສມຕ຺ຖໍ ກໂຣຕິ, ປເຄເວຕຣໍ. ກິໍ ປເນຕ຺ຖ ຕໍ ອນຸມານກາຣຓໍ, ເຍນ ຈິຕ຺ຕສ຺ເສວ ອານຸຠາໂວຕິ ປຎ຺ຎາເຍຍ຺ຍ ຈິຕ຺ຕານຸຠາເວນ ວາ ລທ຺ຘາເສວນາທິກິຣິຍາວິເສສນິພ຺ພຕ຺ຕິທສ຺ສນໂຕ, ຕສ຺ມາ ທຸພ຺ພລວຕ຺ຖຸກຕ຺ຕາຕິ ທຸພ຺ພລຫທຍວຕ຺ຖຸກຕ຺ຕາຕິ ອາຈຣິຍສ຺ສ ຕກ຺ໂກ. ອຕ຺ຕໂນ ມນ຺ທຕິກ຺ຂາກາເຣນ ຕນ຺ນິສ຺ສິຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ມນ຺ທຕິກ຺ຂຠາວນິປ຺ຜາທນສມຕ຺ຖຎ຺ເຈ, ຫທຍວຕ຺ຖຸ ຈກ຺ຂຸໂສຕາທິວຕ຺ຖຸ ວິຍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ຠເວຍ຺ຍ, ນ ເຈຕໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ຍໂຕ ຘມ຺ມສງ຺ຄເຫ ອຸປາທາຍຣູປປາຬິຍໍ ອຸທ຺ເທສາຣຫໍ ນ ຊາຕໍ. ອນິນ຺ທ຺ຣິຍຕ຺ຕາ ຫິ ຕໍ ກາຍິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ອນນ຺ຕຣໍ ນ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐໍ, ວຕ຺ຖຸຣູປຕ຺ຕາ ຈ ອວຕ຺ຖຸຣູປສ຺ສ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ອນນ຺ຕຣມ຺ປິ ນ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐໍ, ຕສ຺ມາ ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕສ຺ສ ອສຸປ຺ປສນ຺ນຕ຺ຕາ ຕນ຺ນິສ຺ສິຕາ ຈ ຈິຕ຺ຕປ຺ປວຕ຺ຕິ ອສຸປ຺ປສນ຺ນາ ໂຫຕີ’’ຕິ, ຕໍ ນ ສິທ຺ຘນ຺ຕິ ເຈ? ສິທ຺ຘເມວ ອນິນ຺ທ຺ຣິຍານມ຺ປິ ສປ຺ປາຍາສປ຺ປາຍອຸຕຸອາຫາຣາທີນໍ ປຈ຺ຈຍານໍ ສມາໂຍຄໂຕ, ຈິຕ຺ຕປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ວິກາຣທສ຺ສນໂຕ, ປຈ຺ຈກ຺ຂຕ຺ຕາ ຈ. ຍສ຺ມາ ອປ຺ປຏິພຸທ຺ໂຘປິ ປຏິພຸທ຺ຘໍ ວິຍ ອຕ຺ຕານໍ ມຎ຺ຎຕີຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ກຣຊກາຍສ຺ສ ນິຣຸສ຺ສາຫສນ຺ຕຠາວາກາຣວິເສໂສ ນິທ຺ທາ ນາມ. ສາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຠວງ຺ໂຄຕຣຓາກາຣວິເສເສນ ໂຫຕິ, ຕາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ ສຕ຺ໂຕ ຠວງ຺ຄໂຕ ອຸຕ຺ຕິຓ຺ໂຓ ສຸປິນໍ ປສ຺ສຕິ, ໂສ ‘‘ກປິມິທ຺ຘປເຣໂຕ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ໂສ ສຸຕ຺ໂຕ ອປ຺ປຏິພຸທ຺ໂຘ ໂຫຕີຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ສາຘິໂຕ ໂຫຕິ.

ຍສ຺ມາ ຠວງ຺ຄວາຣນິຣນ຺ຕຣຕາຍ ອຈ຺ຈນ຺ຕສຸຕ຺ໂຕ ນາມ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຍທິ ຕາວ ສຸຕ຺ໂຕ ປສ຺ສຕິ, ອຠິຘມ຺ມວິໂຣໂຘ ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ມາ ປນ ນິທ຺ທາກ຺ຂເຓ ນ ປຏິພຸທ຺ໂຘ ນາມ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອຖ ປຏິພຸທ຺ໂຘ ປສ຺ສຕິ, ວິນຍວິໂຣໂຘ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຍສ຺ມາ ຈ ອຂີຓນິທ຺ໂທ, ອໂນຕິຓ຺ຓຠວງ຺ໂຄ ຈ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ກປິມິທ຺ຘປເຣໂຕ ປສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຎ຺ຎຖາ ອຍໍ ເນວ ສຸຕ຺ໂຕ ນ ປຏິພຸທ຺ໂຘ, ອຕ຺ຕນາ ຕໍ ນິທ຺ທໍ ອໂນກ຺ກນ຺ໂຕ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ຈ ອຠິຘມ຺ໂມ, ວິນໂຍ, ນາຄເສນຕ຺ເຖຣວຈນໍ ຍຸຕ຺ຕິ ຈາຕິ ສພ຺ພໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສໍສນ຺ທິຕໍ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ກປິມິທ຺ຘປເຣໂຕຕິ ຠວງ຺ຄໂຕ ອຸຕ຺ຕິຓ຺ຓນິທ຺ທາປເຣໂຕ. ສາ ຫິ ອິຘ ກປິມິທ຺ຘໍ ນາມ. ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມໍ ມິທ຺ຘໍ? ຍາ ກາຍສ຺ສ ອກລ຺ຍຕາ ອກມ຺ມຎ຺ຎຕາ…ເປ… ສຸປນໍ, ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ມິທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ (ຘ. ສ. ໑໑໖໓) ເອວມາຄຕໍ. ອິທຎ຺ຫິ ອຣູປໍ, ອິມສ຺ສ ຜລຠູໂຕ ກຣຊກາຍສ຺ສ ອກລ຺ຍຕາ’ປຈລາຍິກາສຸປິ ນິທ຺ທາວິເສໂສ ກາຣໂຓປຈາເຣນ ‘‘ກປິມິທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ປວຸຈ຺ຈຕິ. ຍຎ຺ເຈວ ‘‘ກປິມິທ຺ຘປເຣໂຕ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ສຸປິນໍ ປສ຺ສຕີ’’ຕິ (ມິ. ປ. ໕.໓.໕ ໂຖກໍ ວິສທິສໍ) ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ.

ຍໍ ຕໍ ອາປຕ຺ຕິວຸຏ຺ຐານນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ເຍນ ວິນຍກມ຺ເມນ ຕໂຕ ວຸຏ຺ຐານໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ອິຘ ອາປຕ຺ຕິວຸຏ຺ຐານໍ ນາມ. ອວຍເວ ສມູຫໂວຫາເຣນ ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ສາຂຈ຺ເຉທໂກ ຣຸກ຺ຂຈ຺ເຉທໂກຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິອາທິ ນິທສ຺ສນໍ, ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘາທິ ຣຸຬ຺ຫີສທ຺ທສ຺ສ ນິທສ຺ສນໍ. ນ ຈ ມຍາຕິ ວີມໍສນປທສ຺ສ ຕສ຺ສ ກິຣິຍໍ ສນ຺ຘາຍ, ໂມຈເນ ຈ ສນ຺ນິຏ຺ຐານໍ ສນ຺ຘາຍ ມຸຈ຺ຈນປກຕິຍາ ຈາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໒໔໐. ເຄຫນ຺ຕິ ປຎ຺ຈກາມຄຸຓາ. ວນຠງ຺ຄິຍນ຺ຕິ ປາຠຕິກໍ. ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕສຸຂເວທນາມຸເຂນ ຣາໂຄວ ‘‘ອສ຺ສາໂທ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ສຸປນ຺ຕສ຺ສ ຈາຕິ ອິທໍ ກປິມິທ຺ຘປເຣໂຕ ວິຍ ຠວງ຺ຄສນ຺ຕຕິໍ ອວິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ສຸປນ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ, ວີມໍສິຕພ຺ພໍ. ຊຄ຺ຄນຕ຺ຖາຍາຕິ ໂສຘນຕ຺ຖາຍ.

໒໖໖. ‘‘ທາຣຸຘີຕລິກເລປຈິຕ຺ຕານໍ ອງ຺ຄຊາຕປຏິນິຊ຺ຌາເນປິ ທຸກ຺ກຏ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ‘‘ອຸປ຺ປນ຺ເນ ປຣິຬາເຫ ໂມຈນຣາຄໂຊ’’ຕິ ລິຂນ຺ຕິ. ວາລິກາຍ ວາ ‘‘ຫຕ຺ຖິກາມໍ ນສ຺ສຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວິຍ ‘‘ອາປຕ຺ຕິ ຕ຺ວ’’ນ຺ຕິ ສພ຺ພຕ຺ຖ ປາໂຐ. ‘‘ເອຫິ ເມ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ ສາມເຓຣ, ອງ຺ຄຊາຕໍ ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ ອາຄຕຕ຺ຕາ ‘‘ວຈີກມ຺ມ’’ນ຺ຕິປິ ວຕ຺ຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕໍ ວິຍ ທິສ຺ສຕິ. ເອວໍ ສນ຺ເຕ ອຎ຺ຎໍ ‘‘ເອວໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ ອາຓຕ຺ຕິຍາປິ ອາປຕ຺ຕິ ສິຍາຕິ ສງ຺ກຣໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພນ຺ຕິ ເກຈິ.

໒໖໗. ‘‘ປຸປ຺ຜາວລິຍໍ ສາສວຬິຍ’’ນ຺ຕິ ທຸວິໂຘ ກິຣ.

ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.