໔. ຈຕຸຕ຺ຖປາຣາຊິກໍ

ວຄ຺ຄຸມຸທາຕີຣິຍຠິກ຺ຂຸວຕ຺ຖຸວຓ຺ຓນາ

໑໙໓. ຈຕຸຕ຺ເຖ ວຄ຺ຄຸ ຈ ສາ ໂມທຍຕິ ຈ ສຕ຺ເຕຕິ ວຄ຺ຄຸມຸທາ. ‘‘ວຄ຺ຄຸມທາ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ຕສ຺ສ ວຄ຺ຄຸ ຈ ສາ ປສນ຺ນສຸທ຺ຘຕຣງ຺ຄສມິທ຺ຘຕ຺ຕາ ສຸຂຸມາ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ ຊີວິຕວຄ຺ຄຸຕ຺ຖນິຕາ ຊີວິຕຕ຺ຖນ຺ຕິ ນີລຸປ຺ປລນ຺ຕິອາທີສຸ ວິຍ. ມທສ຺ສາຕິ ຈ ພຫຸຂຊ຺ຊໂຠຊ຺ຊປານາທິສມິທ຺ຘາ ນທີ ຉຓທິວເສສູຕິ ນິຣຸຕ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ວຄ຺ຄຸ ປຣິສຸທ຺ຘາຕິ ໂລເກນ ສມ຺ມຕາຕິ ກິຣ ອຕ຺ໂຖ. ຠາສິໂຕ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ປາຐເສໂສ.

໑໙໔-໕. ວຓ຺ຓວາ ວຓ຺ຓວນ຺ໂຕ ວຓ຺ຓວນ຺ຕານີຕິປິ ສິຊ຺ຌຕິ ກິຣ ພຫຸວຈເນນ. ຍສ຺ມາ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ອູນຕ຺ຕໍ, ປູຣຕ຺ຕໍ ວາ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອຠິນິວິຏ຺ໂຐກາສສ຺ສ ປຣິປຸຓ຺ຓຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຉຏ຺ຐສ຺ສ ອຠິນິວິຏ຺ໂຐກາໂສ ຫທຍວຕ຺ຖຸ. ຈຕຸອິຣິຍາປຖຈກ຺ເກ ປາກຕິນ຺ທ຺ຣິເຍ. ອຕ຺ຕໂນ ທຫຕີຕິ ອຕ຺ຕນາ ທຫຕິ, ອຕ຺ຕນາ ປຏິວິທ຺ຘໍ ກຕ຺ວາ ປເວເທຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ສນ຺ຕນ຺ຕິ ວຕ຺ຕມານໍ. ໂຄຕ຺ຣຠຸໂນຕິ ໂຄຕ຺ຕມຕ຺ຕໍ ອນຸຠວຕ຺ຕາ ນາມມຕ຺ຕກເມວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສວິຠງ຺ຄສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໑໙໗. ປທຠາຊເນ ‘‘ຕິສ຺ໂສ ວິຊ຺ຊາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຣູປາວຈຣຊ຺ຌານານິ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕານີຕິ ເຈ? ນ, ຕຕ຺ເຖວ ‘‘ຍໍ ຎາຓໍ, ຕໍ ທສ຺ສນໍ, ຍໍ ທສ຺ສນໍ, ຕໍ ຎາຓ’’ນ຺ຕິ ທສ຺ສນປເທນ ວິເສເສຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ເອວ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ວິຊ຺ຊາສີເສນ ປທຠາຊນໍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຘຸຣໍ ກຕ຺ວາຕິ ປຸຣິມໍ ກຕ຺ວາ.

ປທຠາຊນີຍວຓ຺ຓນາ

໑໙໙. ອນາຄເຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກຣາຄາທີນໍ ກາຣຓຕ຺ຕາ ຣາຄາທໂຍວ ນິມິຕ຺ຕໍ ນາມ. ຕິສ຺ສນ຺ນຎ຺ຈ ວິຊ຺ຊານໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ວິຊ຺ຊານໍ ລາຠີມ຺ຫີ’’ຕິ ຠຓຕິ, ປາຣາຊິກໍ, ນ ວຕ຺ຖຸວິຊ຺ຊາທີນໍ ກິເລສນຫານເມວ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍຂຓຕ຺ຕາ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມປ຺ປວຕ຺ຕິ ນ ໂຫຕີຕິ ເຈ? ນ, ມຄ຺ຄກິຈ຺ຈທີປນໂຕ. ເຕເນວ ‘‘ມຄ຺ເຄນ ວິນາ ນຕ຺ຖີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວິຄຕນີວຣຓຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ຍາວຎ຺ຈ ວິຊ຺ຊາ ອນາຄຕາ, ຕາວ ວິປສ຺ສນາຎາຓສ຺ສ ລາຠີມ຺ຫີ’ຕິ ວທນ຺ໂຕ ຍທິ ໂລກຸຕ຺ຕຣໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ, ໂສປິ ຈ ຕຖາ ຊານາຕິ, ປາຣາຊິກເມວ ໂລກຸຕ຺ຕຣສ຺ສປິ ຕໍນາມຕ຺ຕາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ‘‘ອວິເສເສນາປິ ວທໂຕ ປາຣາຊິກໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂລກຸຕ຺ຕຣໍ ສນ຺ຘາຍ ວທໂຕ ‘ປາຣາຊິກ’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ຍຖາ ກິໍ ‘ວິຊ຺ຊານໍ ລາຠີມ຺ຫີ’ຕິ ຠຓນ຺ໂຕປິ ປາຣາຊິກເມວາ’ຕິ ວຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ວຕ຺ຖຸວິຊ຺ຊາທີນໍ ສມ຺ຠເວປິ ຕາສໍ ອນຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ ປາຣາຊິກໍ ໂຫຕິ, ເອວມິຘາປິ. ນ ສກ຺ກາ ອຎ຺ຎໍ ປມາຓໍ ກາຕຸນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຄຸຓມາໂຣເຈຕຸກາໂມ ໂລກິເຍນ ສມ຺ມິສ຺ສໍ ອຕ຺ຖປຏິສມ຺ຠິທໍ ວທໂຕ ປາຣາຊິກນ຺ຕິ ປມາຓໍ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ອິຕຣຖາ ໂຫຕີ’’ຕິ ອປເຣຫິ ວຸຕ຺ຕໍ, ‘‘ຕໍ ປຸພ຺ພາປຣວິຣຸທ຺ຘໍ, ຕສ຺ມາ ວິຊ຺ຊານິທສ຺ສນໍ ອິຘ ອນິທສ຺ສນໍ ສາສເນ ວຕ຺ຖຸວິຊ຺ຊາທີນໍ ວິຊ຺ຊາວິຘານາຠາວາ. ຠຄວຕາ ວິຠຕ຺ຕເຂຕ຺ຕປເທ ວາ ເຕສໍ ປຣິຍາຍວຈນານໍ ອນາມຏ຺ຐຕ຺ຕາ ນ ສກ຺ກາ ອຎ຺ຎໍ ປມາຓໍ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ ລິຂິຕໍ. ‘‘ປຏິສມ຺ຠິທານໍ ລາຠີມ຺ຫີ’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປຣິຍາເຍນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ ຍຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ, ວິຈາເຣຕພ຺ພໍ. ວີມໍສິຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພນ຺ຕິ ‘‘ໂຍ ເຕ ວິຫາເຣ ວສຕີ’’ຕິອາທີຫິ ສໍສນ຺ທນໂຕ ປຣິຍາຍວຈນຕ຺ຕາ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປຊ຺ຊາມີ’ຕິ ວາ ‘ລາຠີມ຺ຫາຫໍ ຕສ຺ສາ’ຕິ ວາ ວທໂຕປີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕວຈນມ຺ປິ ‘‘ສເຈ ປນສ຺ເສວໍ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິວຈນມ຺ປິ ອຕ຺ຖໂຕ ເອກເມວ, ໂສປິ ຫິ ອຕ຺ຕໂນ ວິເສສໍ ອາໂຣເຈຕຸເມວ ວທຕິ. ‘‘ໂຍ ເຕ ວິຫາເຣ ວສຕີ’ຕິອາທີສຸ ອຫໍ-ວຈນາຠາວາ ປຣິຍາໂຍ ຍຸຊ຺ຊຕິ, ອິຘ ປນ ‘ລາຠີມ຺ຫາຫໍ ຕສ຺ສາ’ຕິ ອຕ຺ຕານໍ ນິທ຺ທິສຕິ, ຕສ຺ມາ ປາຣາຊິກໍ ອາປຊ຺ຊິຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕໍ ວິຍາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ‘‘ມຫາປຈ຺ຈຣິຍາທິວຈນໍ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ເມສຸ ເອໂກປິ ນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ປຣິຍາເຍນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ສຸຏ຺ຐຸ ອຸປປຣິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ຜລສຈ຺ຉິກິຣິຍາ-ປທໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເອວ ປາໂຐ ຄເຫຕພ຺ໂພ, ຜລສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍປິ ເອເກກມ຺ປິ ເອເກກຜລວເສນ ປາຣາຊິກໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຣາຄສ຺ສ ປຫານນ຺ຕິອາທິຕ຺ຕິເກ ກິເລສປ຺ປຫານເມວ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ປນ ຍສ຺ມາ ມຄ຺ເຄນ ວິນາ ນຕ຺ຖິ. ຕຕິຍມຄ຺ເຄນ ຫິ ຣາຄໂທສານໍ ປຫານໍ, ຈຕຸຕ຺ເຖນ ໂມຫສ຺ສ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຣາໂຄ ເມ ປຫີໂນ’’ຕິອາທີນິ ວທໂຕປິ ປາຣາຊິກໍ. ຣາຄາ ຈິຕ຺ຕໍ ວິນີວຣຓຕາຕິອາທິຕ຺ຕິເກ ໂລກຸຕ຺ຕຣເມວ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຣາຄາ ເມ ຈິຕ຺ຕໍ ວິນີວຣຓ’’ນ຺ຕິອາທີນິ ວທໂຕ ປາຣາຊິກເມວາຕິ. ອກຸປ຺ປຘມ຺ມຕ຺ຕາຕິ ເກຈິ ອຸຕ຺ຕຣວິຫາຣວາສິໂນ. ກສ຺ມາ ນ ໂຫຕີຕິ ເຈ? ‘‘ອິຕິ ຊານາມິ, ອິຕິ ປສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ຕມານວຈເນເນວ ມາຕິກາຍໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ຍທິ ເອວໍ ປທຠາຊເນ ‘‘ສມາປຊ຺ຊິໍ, ສມາປນ຺ໂນ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ອຕີຕຕ຺ຕຠາເວ ໂສຕາປນ຺ໂນມ຺ຫີ’’ຕິ ວທໂຕປິ ໂຫຕູຕິ ເຈ? ນ, ອຎ຺ຎຖາ ອຕ຺ຖສມ຺ຠວໂຕ. ກຖໍ? ອທ຺ຘາປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນວເສນ ວຕ຺ຕມານຕາ ຄເຫຕພ຺ພາຕິ ຎາປນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ອຕີຕຕ຺ຕຠາວໍ. ອຕີຕຕ຺ຕຠາໂວ ຫິ ປຣິຍາເຍນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຈຣິຍາ.

໒໐໐. ‘‘ສເຈປິ ນ ໂຫຕິ, ປາຣາຊິກເມວາ’’ຕິ ອຏ຺ຐານປຣິກປ຺ປວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ ກິຣ. ‘‘ອິຕິ ວາຈາ ຕິວງ຺ຄິກາ’’ຕິ ວກ຺ຂຕິ. ນຕ຺ເຖຕນ຺ຕິ ປຸຣິເມ ສຕິ ປຈ຺ຉິມສ຺ສາຠາວາ ສມາປຊ຺ຊິໍ, ສມາປນ຺ໂນຕິ ອິເມສໍ ກິຎ຺ຈາປິ ອຕ຺ຖໂຕ ກາລວິເສໂສ ນຕ຺ຖິ, ວຈນວິເສໂສ ປນ ອຕ຺ຖິ ເອວ.

໒໐໗. ອຸກ຺ເຂຏິໂຕຕິ ອຸຕ຺ຕາສິໂຕ. ຂິຏ ອຸຕ຺ຣາສເນ.

ສຸທ຺ຘິກວາຣກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ວຕ຺ຕຸກາມວາຣກຖາວຓ຺ຓນາ

ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິປເຖຕິ ວິຊານນຏ຺ຐາເນ, ເຕນ ‘‘ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິປຖມຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຐິໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ທິພ຺ພາຍ ໂສຕຘາຕຸຍາ ສຸຕ຺ວາ ຊານາຕິ, ນ ປາຣາຊິກນ຺ຕິ ທີເປຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຌານໍ ກິຣ ສມາປຊ຺ຊິນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ໂສ ເຈ ‘‘ເອສ ຠິກ຺ຂຸ ອຕ຺ຕໂນ ຄຸຓທີປນາຘິປ຺ປາເຍນ ເອວໍ ວທຕີ’’ຕິ ຊານາຕິ, ປາຣາຊິກເມວ. ອຎ຺ຎຖາ ຊານາຕີຕິ ເຈ? ປາຣາຊິກຈ຺ຉາຍາ ນ ທິສ຺ສຕີຕິ ອາຈຣິໂຍ.

ວຕ຺ຕຸກາມວາຣກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອນາປຕ຺ຕິເຠທກຖາວຓ຺ຓນາ

ອນຸລ຺ລປນາຘິປ຺ປາໂຍຕິ ຍທິ ອຸລ຺ລປນາຘິປ຺ປາໂຍ ຠເວຍ຺ຍ, ທຸກ຺ກຏເມວາຕິ ອປເຣ. ‘‘ຕໍ ປຣໂຕ ‘ນາວຸໂສ, ສກ຺ກາ ປຸຖຸຊ຺ຊເນນ ອຘິວາເສຕຸ’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຖຸນາ ສໍສນ຺ທິຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ປທຠາຊນີຍວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ວິນີຕວຕ຺ຖຸວຓ຺ຓນາ

໒໒໕-໖. ທຸກ຺ກຣ ອາຄາຣ ອາວຏກາມ ອຠິຣຕິວຕ຺ຖູສຸ ‘‘ຍທິ ອຸລ຺ລປນາຘິປ຺ປາໂຍ ຠເວຍ຺ຍ, ປາຣາຊິກ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ, ກາຣຓໍ ປນ ທຸທ຺ທສໍ, ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ວິຍ, ວີມໍສິຕພ຺ພໍ. ຍາເນນ ວາ ອິທ຺ຘິຍາ ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕປິ ປາຣາຊິກໍ ນາປຊ຺ຊຕີຕິ ປທສາ ຄມນວເສເນວ ກຕິກາຍ ກຕາຍ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ‘‘ອປຸພ຺ພໍອຈຣິມໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕຕິ ຫຕ຺ຖປາສໍ ອວິຊຫິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ຫຕ຺ຖໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ວິຍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸຏ຺ເຐຖ ເອຖ ຄຈ຺ຉາມາຕິ ເອວໍ ສຫຄມເນ ປຸພ຺ພາປຣາ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕປິ ນາປຊ຺ຊຕີຕິ ອາຈຣິຍສ຺ສ ຕກ຺ໂກ. ວສນ຺ຕສ຺ສາຕິ ຕຖາ ວສນ຺ໂຕ ເຈ ອຸປາສເກນ ທິສ຺ສຕິ, ປາຣາຊິໂກ ໂຫຕິ. ‘‘ຣຕ຺ຕິໍ ວສິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ນ ປາຣາຊິໂກ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນານາເວຣຊ຺ຊກາຕິ ນານາຊນປທວາສິໂນ. ສງ຺ຆລາໂຠຕິ ຍຖາວຸຑ຺ຒໍ ອຕ຺ຕໂນ ປາປຸຓນໂກຏ຺ຐາໂສ.

໒໒໘. ອິຘາຕິ ‘‘ໂກ ນຸ ໂຂ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ເຕ ປຎ຺ຫາກມ຺ເມ. ຘມ຺ມຘາຕຸ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ.

໒໓໒. ນ ອຸປ຺ປຏິປາຏິຍາຕິ ນ ສີໂຫກ຺ກນ຺ຕວເສນ ອນຸສ຺ສຣິ. ຕສ຺ມາ ອນ຺ຕຣາຠວຠູຕາ ເອກາ ເອວ ຊາຕີຕິ ປຏິວິຊ຺ຌຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ນິຄມນວຓ຺ຓນາ

໒໓໓. ຈຕຸວີສຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ມາຕຸຆາຕກປິຕຸຆາຕກອຣຫນ຺ຕຆາຕກາ ຕຕິຍປາຣາຊິກໍ ອາປນ຺ນາ. ຠິກ຺ຂຸນິທູສໂກ, ລມ຺ພິອາທໂຍ ຈ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຐມປາຣາຊິກໍ ອາປນ຺ນາ ເອວາຕິ ກຕ຺ວາ ກຸໂຕ ຈຕຸວີສຕີຕິ ເຈ? ນ, ອຘິປ຺ປາຍາຊານນໂຕ. ມາຕຸຆາຕກາທໂຍ ຫິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອິຘານຸປສມ຺ປນ຺ນາ ເອວ ອຘິປ຺ເປຕາ, ລມ຺ພິອາທໂຍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ກິຎ຺ຈາປິ ປຐມປາຣາຊິເກນ ສງ຺ຄຫິຕາ, ຍສ຺ມາ ເອເກນ ປຣິຍາເຍນ ເມຖຸນຘມ຺ມປຏິເສວິໂນ ນ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ວິສຸໍ ວຸຕ຺ຕາ. ‘‘ເອກກມ຺ມໍ ເອກຸທ຺ເທໂສ ສມສິກ຺ຂຕາ’’ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕສໍວາສສ຺ສ ອຠພ຺ພຕາມຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຍຖາ ປຸເຣ ຕຖາ ປຈ຺ຉາ’’ຕິ. ອຎ຺ຎຖາ ເນສໍ ສມຎ຺ຎາຍປຏິຎ຺ຎາຍຠິກ຺ຂຸຠາໂວປິ ນຕ຺ຖີຕິ ອາປຊ຺ຊຕິ.

ຈຕຸຕ຺ຖປາຣາຊິກວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ປາຣາຊິກກຓ຺ຑວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ສງ຺ຆາທິເສສກຓ຺ໂຑ

໑. ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໒໓໕. ‘‘ໂອກ຺ກມນ຺ຕານ’’ນ຺ຕິ ປາໂຐ. ເອຕ຺ຖາຫ – ‘‘ໂຍ ປນ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ກາຣໂກ ອິຘ ກສ຺ມາ ນ ນິທ຺ທິຏ຺ໂຐຕິ? ອຠິ-ນິທ຺ເທເສນ ອິມສ຺ສ ສາເປກ຺ຂາຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ກຖໍ? ກຓ຺ຑຸວນາທິອຘິປ຺ປາຍເຈຕນາວເສນ ເຈເຕນ຺ຕສ຺ສ ກຓ຺ຑຸວນາທິອຸປກ຺ກເມນ ອຸປກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສ, ເມຖຸນຣາຄວເສນ ອູຣຸອາທີສຸ ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖູສຸ, ວຓາທີສຸ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍວຕ຺ຖູສຸ ຈ ອຸປກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສ ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິຍາ ສຕິປິ ນ ສງ຺ຆາທິເສໂສ. ໂມຈນສ຺ສາທສງ຺ຂາຕາຘິປ຺ປາຍາເປກ຺ຂາວ ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິ ສຕິ ອຸປກ຺ກເມ, ນ ອຎ຺ຎຖາ ‘‘ອນາປຕ຺ຕິ ນ ໂມຈນາຘິປ຺ປາຍສ຺ສາ’’ຕິ ວຈນໂຕ. ຕສ຺ມາ ຕທຕ຺ຖທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອິຘ ກາຣໂກ ນ ນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ, ອຎ຺ຎຖາ ‘‘ໂຍ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ສຎ຺ເຈຕນິກໍ ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິໍ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາ’’ຕິ ກາຣເກ ນິທ຺ທິຏ຺ເຐ ‘‘ເຈເຕຕິ ນ ອຸປກ຺ກມຕິ ມຸຈ຺ຈຕິ, ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕວຈນວິໂຣໂຘ. ‘‘ສຎ຺ເຈຕນິກາຍ ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິຍາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສຸປິນນ຺ຕາ’’ຕິ ຠຸມ຺ເມ ນິທ຺ທິຏ຺ເຐປິ ໂສວ ວິໂຣໂຘ ອາປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມາ ຕທຸຠຍວຈນກ຺ກມໍ ອວຕ຺ວາ ‘‘ສຎ຺ເຈຕນິກາ ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສຸປິນນ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ນິມິຕ຺ຕຕ຺ເຖ ຠຸມ຺ມວຈນາຠາວໂຕ ເຫຕຸຕ຺ຖນິຍໂມ ນ ກໂຕ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມິໍ ອກເຕ ສຎ຺ເຈຕນິກາ ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສຸປິນນ຺ຕາ ສງ຺ຆາທິເສສາປຕ຺ຕິ, ອຸປກ຺ກເມ ອສຕິ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ທີປິໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໒໓໖-໗. ສຎ຺ເຈຕນິກາຕິ ເອຕ຺ຖ ປຐມວິຄ຺ຄເຫນ ອຸປສຄ຺ຄສ຺ສ ສາຕ຺ຖກຕາ ທສ຺ສິຕາ, ທຸຕິເຍນ ອິກປຈ຺ຈຍສ຺ສ. ວາຕປິຕ຺ຕເສມ຺ຫຣຸຫິຣາທິອາສຍເຠທໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຘາຕູຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ປຖວີຘາຕຸອາທໂຍ ຈຕສ຺ໂສ, ຈກ຺ຂຸຘາຕຸອາທໂຍ ວາ ອຏ຺ຐາຣສາ’’ຕິ ຄຓ຺ຐິປເທ ລິຂິຕໍ. ວຕ຺ຖິສີສນ຺ຕິ ວຕ຺ຖິປຸຏສ຺ສ ສີສໍ. ‘‘ອງ຺ຄຊາຕສ຺ສ ມູລໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ, ນ ອຄ຺ຄສີສ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຕເຖວາຕິ ‘‘ນິມິຕ຺ເຕ ອຸປກ຺ກມໂຕ’’ຕິອາທິໍ ຄຓ຺ຫາຕິ. ຕໂຕ ມຸຈ຺ຈິຕ຺ວາຕິ ‘‘ນ ສກລກາຍໂຕ, ຕສ຺ມາ ປນ ຐານາ ຈຸຕມຕ຺ເຕ ໂຫຕູ’’ຕິ ຄຓ຺ຐິປເທ ລິຂິຕໍ. ‘‘ທກໂສຕໍ ໂອຕິຓ຺ຓມຕ຺ເຕ’’ຕິ ອິມິນາ ນ ສເມຕີຕິ ເຈ? ຕໂຕ ທກໂສໂຕໂຣຫຓຎ຺ເຈຕ຺ຖາຕິອາທິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ນິມິຕ຺ເຕ ອຸປກ຺ກມໍ ກຕ຺ວາ ສຸກ຺ກໍ ຐານາ ຈາເວຕ຺ວາ ປຸນ ວິປ຺ປຏິສາຣວເສນ ທກໂສໂຕໂຣຫຓໍ ນິວາເຣຕຸໍ ອຘິວາເສມີຕິ. ຕໂຕ ພຫິ ນິກ຺ຂມນ຺ເຕ ອຘິວາເສຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ຕຖາປິ ອຘິວາສນາຘິປ຺ປາເຍນ ອຘິວາເສຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣາ ທກໂສຕໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ນິວາເຣຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕາຍ ‘‘ອນິກ຺ຂນ຺ເຕ ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກສ຺ມາ? ຐານາ ຈຸຕຎ຺ຫິ ອວສ຺ສໍ ທກໂສຕໍ ໂອຕຣຕີຕິ ອຏ຺ຐກຖາຘິປ຺ປາໂຍ ຄຓ຺ຐິປທາຘິປ຺ປາເຍນ ສເມຕິ. ຕໂຕ ມຸຈ຺ຈິຕ຺ວາຕິ ສກຏ຺ຐານໂຕ. ສກສຣີຣໂຕ ຫິ ພຫິ ນິກ຺ຂນ຺ຕເມວ ໂຫຕິ, ຕໂຕ ‘‘ພຫິ ນິກ຺ຂນ຺ເຕ ວາ ອນິກ຺ຂນ຺ເຕ ວາ’’ຕິ ວຈນໍ ວິຣຸຊ຺ເຌຍ຺ຍ. ຍສ຺ມາ ປນ ຕມ຺ຫາ ຕມ຺ຫາ ສຣີຣປເທສາ ຈຸຕໍ ອວສ຺ສໍ ທກໂສຕໍ ໂອຕຣຕິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ທກໂສຕໍ ໂອຕິຓ຺ຓມຕ຺ເຕ’’ຕິ, ອິມິນາ ຈ ອາປຕ຺ຕິຍາ ປາກຏກາລໍ ທສ຺ເສຕິ, ກິໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ? ໂມຈນສ຺ສາເທນ ນິມິຕ຺ເຕ ອຸປກ຺ກມໂຕ ສຸກ຺ກໍ ພຫຸຕຣມ຺ປິ ສຣີຣປເທສາ ຈຸຕໍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ລຄ຺ຄາວເສສໍ ຍຕ຺ຕກໍ ເອກາ ຂຸທ຺ທກມກ຺ຂິກາ ປິເວຍ຺ຍ, ຕຕ຺ຕເກ ທກໂສຕໍ ໂອຕິຓ຺ຓມຕ຺ເຕ ສງ຺ຆາທິເສສາປຕ຺ຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ກງ຺ຂາວິຕຣຓິຍໍ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ) ‘‘ທກໂສຕໍ ອໂນຕິຓ຺ເຓປິ ສງ຺ຆາທິເສໂສ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຕກສ຺ສ ພຫິ ນິກ຺ຂມນໍ ອສລ຺ລກ຺ເຂນ຺ໂຕ ‘‘ເຈເຕຕິ ອຸປກ຺ກມຕິ ນ ມຸຈ຺ຈຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍສ຺ສາ’’ຕິ ວຈນໂຕ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍນ຺ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ເທເສນ຺ໂຕປິ ນ ມຸຈ຺ຈຕິ, ປສ຺ສາວມ຺ປິ ວຓ຺ຓຕໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ວຕ຺ຖິໂກສຄຕສ຺ສ ປິຈ຺ຉິລຕາຍ ວາ ຎຕ຺ວາ ສງ຺ຆາທິເສສໂຕ ວຸຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ. ອຍເມຕ຺ຖ ຕຕິຍຕ຺ເຖຣວາເທ ຍຸຕ຺ຕິ. ສພ຺ພາຈຣິຍາ ອິເມ ເອວ ຕໂຍ ເຖຣາ, ເຕສມ຺ປິ ທກໂສໂຕໂຣຫຓໍ ນິມິຕ຺ເຕ ອຸປກ຺ກມນນ຺ຕິ ອຍໍ ທຸຕິໂຍ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ສາຘາຣຓໂຕ ເອຕ຺ຖ, ເອວໍ ອຸປຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ ວທຕິ ກິຣ.

ຐານາ ຈຸຕຎ຺ຫິ ອວສ຺ສໍ ທກໂສຕໍ ໂອຕຣຕີຕິ ກຕ຺ວາ ‘‘ຐານາ ຈາວນມຕ຺ເຕເນເວຕ຺ຖ ອາປຕ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ທກໂສຕໍ ໂອຕິຓ຺ເຓ ເອວ ອາປຕ຺ຕິ. ສຸກ຺ກສ຺ສ ຫິ ສກລໍ ສຣີຣໍ ຐານໍ, ອໂນຕິຓ຺ເຓ ຐານາ ຈຸຕໍ ນາມ ນ ໂຫຕີຕິ ວີມໍສິຕພ຺ພໍ. ອາຠິຘມ຺ມິກຕ຺ຕາ ເຖຣສ຺ສ ‘‘ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິ ນາມ ຣາຄສມຸຏ຺ຐານາ ໂຫຕີ’’ຕິ (ກຖາ. ອຏ຺ຐ. ໓໐໗) ກຖາວຕ຺ຖຸຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສມ຺ຠໂວ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐາໂນ, ‘‘ຕໍ ອສຸຈິໍ ເອກເທສໍ ມຸເຂນ ອຄ຺ຄເຫສິ, ເອກເທສໍ ອງ຺ຄຊາເຕ ປກ຺ຂິປີ’’ຕິ (ປາຣາ. ໕໐໓) ວຈນໂຕ ອຸຕຸສມຸຏ຺ຐາໂນ ຈ ທິສ຺ສຕິ, ໂສ ຈ ໂຂ ອວີຕຣາຄສ຺ເສວ ‘‘ອຏ຺ຐານເມຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນວກາໂສ ຍໍ ອຣຫໂຕ ອສຸຈິ ມຸຈ຺ເຈຍ຺ຍາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໓໕໓; ກຖາ. ໓໑໓) ວຈນໂຕ. ປຣູປາຫາຣຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ອຕ຺ຖິ ຕສ຺ສ ອາສໂຍຕິ ຕສ຺ສ ສຸກ຺ກສ຺ສ ອຸຈ຺ຈາຣປສ຺ສາວານໍ ວິຍ ປຕິຏ຺ຐາໂນກາໂສ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ (ກຖາ. ອຏ຺ຐ. ໓໐໙) ຈນໂຕ ຕສ຺ສ ອາສໂຍຕິ ສິທ຺ຘໍ. ປາກຕິກຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານຣູປໍ ວິຍ ອສໍສຏ຺ຐຕ຺ຕາ, ນິກ຺ຂມນໂຕ ຈ ‘‘ວຕ຺ຖິສີສໍ, ກຏິ, ກາໂຍ’’ຕິ ຕິຘາ ສຸກ຺ກສ຺ສ ຐານໍ ປກປ຺ເປນ຺ຕິ ອາຈຣິຍາ. ສປ຺ປວິສໍ ວິຍ ຕໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ນ ຈ ວິສສ຺ສ ຐານນິຍໂມ, ໂກຘວເສນ ຜຸສນ຺ຕສ຺ສ ໂຫຕິ, ເອວມສ຺ສ ນ ຈ ຐານນິຍໂມ, ຣາຄວເສນ ອຸປກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສ ໂຫຕີຕິ ຕກ຺ໂກ.

ໂຂຠກຣຓປຈ຺ຈໂຍ ນາມ ເຠສຊ຺ຊເສນາສນາຫາຣາທິປຈ຺ຈໂຍ. ສໍສຄ຺ຄເຠທໂຕປີຕິ ເອເຕສຸ ທ຺ວີຫິປິ ຕີຫິປິ. ປຫີນວິປລ຺ລາສຕ຺ຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ສຸປິນນ຺ເຕນ ເສກ຺ຂປຸຖຸຊ຺ຊນາ ປສ຺ສນ຺ຕິ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ວິປລ຺ລຕ຺ຖໍ ອຠູຕເມວາຕິ ອາປຊ຺ຊຕິ. ຕໂຕ ‘‘ຍໍ ປນ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໂຕ ປສ຺ສຕິ. ຕໍ ເອກນ຺ຕສຈ຺ຈເມວ ໂຫຕີ’’ຕິ ອິທໍ ວິຣຸຊ຺ຌຕິ, ຕສ຺ມາ ນ ວິສຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂສ ຫິ ສຈ຺ໂຈ ວາ ໂຫຕິ, ອລິໂກ ວາຕິ ກຕ຺ວາ ຕຎ຺ເຈ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ສິຍາ, ‘‘ອເສກ຺ຂາ ປຫີນວິປລ຺ລາສຕ຺ຕາ ສຈ຺ຈເມວ ປສ຺ສນ຺ຕິ, ນາສຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ. ກິນ຺ຕຸ ທສ຺ສນໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຎ຺ຫິ ອຠູຕໍ, ອປສ຺ສນ຺ໂຕປິ ຫິ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ວິຍ ອສຸຓນ຺ໂຕປິ ສຸຓນ຺ໂຕ ວິຍ ອມຸນນ຺ໂຕປິ ມຸນນ຺ໂຕ ວິຍ ໂຫຕິ. ສຈ຺ຈມ຺ປິ ວິປສ຺ສຕີຕິ ໂນ ຕກ຺ໂກຕິ ອາຈຣິໂຍ. ຕໍ ຣູປນິມິຕ຺ຕາທິອາຣມ຺ມຓໍ ນ ໂຫຕິ, ອາຄນ຺ຕຸກປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ຣູປນິມິຕ຺ຕາທິອາຣມ຺ມຓໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກມ຺ມນິມິຕ຺ຕຄຕິນິມິຕ຺ຕຠູຕານິ ຫິ ຣູປນິມິຕ຺ຕາທີນິ ຠວງ຺ຄສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓານິ ໂຫນ຺ຕິ ເອວ. ຕຕ຺ຖ ກມ຺ມນິມິຕ຺ຕມຕີຕເມວ, ຄຕິນິມິຕ຺ຕໍ ໂຖກໍ ກາລໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ສິຍາ.

ອີທິສານີຕິ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ອນຸຠູຕປຸພ຺ພປຣິກປ຺ປິຕາຄນ຺ຕຸກປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຣູປນິມິຕ຺ຕາທິອາຣມ຺ມຓານິ, ຣາຄາທິສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານິ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມກ຺ກຏສ຺ສ ນິທ຺ທາ ລຫຸປຣິວຕ຺ຕາ ໂຫຕິ. ໂສ ຫິ ຣຸກ຺ຂສາຂໂຕ ປຕນຠຍາ ອຠິກ຺ຂຓໍ ອຸມ຺ມີລຕິ ຈ ສຸປຕິ ຈ. ມນຸສ຺ສາ ກິຎ຺ຈາປິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອຸມ຺ມີລນ຺ຕິ ສຸພ຺ຍຕ຺ຕຕຣໍ ປຏິພຸທ຺ຘາ ວິຍ ປສ຺ສນ຺ຕິ, ອຖ ໂຂ ປຏິພຸທ຺ຘານໍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຠວງ຺ໂຄຕຣຓໍ ວິຍ ສຸປິນກາເລປິ ເຕສໍ ຠວງ຺ໂຄຕຣຓໍ ໂຫຕິ, ເຍນ ‘‘ສຸປຕີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ‘‘ຠວງ຺ຄຈິຕ຺ເຕນ ຫິ ສຸປຕີ’’ຕິ ວຈນໂຕ ຠວງ຺ໂຄຕຣຓໍ ກຣຊກາຍສ຺ສ ນິຣຸສ຺ສາຫສນ຺ຕຠາວູປນິສ຺ສຍຕ຺ຕາ ‘‘ນິທ຺ທາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສາ ກຣຊກາຍສ຺ສ ທຸພ຺ພລຠາເວນ ສຸປິນທສ຺ສນກາເລ ຠວງ຺ຄໂຕ ອຸຕ຺ຕຣເຓ ສຕິປິ ນິຣຸສ຺ສາຫສນ຺ຕຠາວປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ‘‘ປວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ ຈ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຍໂຕ ສຕ຺ຕາ ‘‘ປຏິພຸທ຺ຘາ’’ຕິ ນ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ກຣຊກາຍສ຺ສ ນິຣຸສ຺ສາຫສນ຺ຕສຠາວປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ຈ ຕນ຺ນິສ຺ສິຕໍ ຫທຍວຕ຺ຖຸ ນ ສຸປ຺ປສນ຺ນໍ ໂຫຕິ, ຕໂຕ ຕນ຺ນິສ຺ສິຕາປິ ຈິຕ຺ຕປ຺ປວຕ຺ຕິ ອສຸປ຺ປສນ຺ນວຏ຺ຏິນິສ຺ສິຕທີປປ຺ປຠາ ວິຍ. ເຕເນວ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ສ຺ວາຍໍ ທຸພ຺ພລວຕ຺ຖຸກຕ຺ຕາ ເຈຕນາຍ ປຏິສນ຺ຘິໍ ອາກຑ຺ຒິຕຸໍ ອສມຕ຺ໂຖ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຄຓ຺ຐິປເທ ປນ ‘‘ທຸພ຺ພລວຕ຺ຖຸກຕ຺ຕາຕິ ສຸປິເນ ອຸປຏ຺ຐິຕໍ ນິມິຕ຺ຕມ຺ປິ ທຸພ຺ພລ’’ນ຺ຕິ ລິຂິຕໍ. ຕໍ ອເນກຕ຺ຖໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ນິມິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ນ ຈ ທຸພ຺ພລາຣມ຺ມຓວຕ຺ຖຸກຕ຺ຕາ ເຈຕນາ, ຕາຍ ຈິຕ຺ຕປ຺ປວຕ຺ຕິ ທຸພ຺ພລາ ອຕີຕານາຄຕາຣມ຺ມຓາຍ, ປຎ຺ຎຕ຺ຕາຣມ຺ມຓາຍ ວາ ອທຸພ຺ພລຕ຺ຕາ, ອວຕ຺ຖຸກາຍ ທຸພ຺ພລຠາໂວ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ ເຈຕນາຍ ອວຕ຺ຖຸກາຍ ຠາວນາປຠາວາຍາຕິເຣກພລສພ຺ຠາວໂຕ. ຠາວນາພລສມປ຺ປິຕຎ຺ຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ອຣູປມ຺ປິ ສມານໍ ອຕິຠາຣິຍມ຺ປິ ກຣຊກາຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂເຓເນວ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກໍ ປາເປຕ຺ວາ ຐເປຕິ. ຕປ຺ປຏິຠາຄໍ ອນປ຺ປິຕມ຺ປິ ກາມາວຈຣຈິຕ຺ຕໍ ກຣຊກາຍໍ ອາກາເສ ລງ຺ຆນສມຕ຺ຖໍ ກໂຣຕິ, ປເຄເວຕຣໍ. ກິໍ ປເນຕ຺ຖ ຕໍ ອນຸມານກາຣຓໍ, ເຍນ ຈິຕ຺ຕສ຺ເສວ ອານຸຠາໂວຕິ ປຎ຺ຎາເຍຍ຺ຍ ຈິຕ຺ຕານຸຠາເວນ ວາ ລທ຺ຘາເສວນາທິກິຣິຍາວິເສສນິພ຺ພຕ຺ຕິທສ຺ສນໂຕ, ຕສ຺ມາ ທຸພ຺ພລວຕ຺ຖຸກຕ຺ຕາຕິ ທຸພ຺ພລຫທຍວຕ຺ຖຸກຕ຺ຕາຕິ ອາຈຣິຍສ຺ສ ຕກ຺ໂກ. ອຕ຺ຕໂນ ມນ຺ທຕິກ຺ຂາກາເຣນ ຕນ຺ນິສ຺ສິຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ມນ຺ທຕິກ຺ຂຠາວນິປ຺ຜາທນສມຕ຺ຖຎ຺ເຈ, ຫທຍວຕ຺ຖຸ ຈກ຺ຂຸໂສຕາທິວຕ຺ຖຸ ວິຍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ຠເວຍ຺ຍ, ນ ເຈຕໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ຍໂຕ ຘມ຺ມສງ຺ຄເຫ ອຸປາທາຍຣູປປາຬິຍໍ ອຸທ຺ເທສາຣຫໍ ນ ຊາຕໍ. ອນິນ຺ທ຺ຣິຍຕ຺ຕາ ຫິ ຕໍ ກາຍິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ອນນ຺ຕຣໍ ນ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐໍ, ວຕ຺ຖຸຣູປຕ຺ຕາ ຈ ອວຕ຺ຖຸຣູປສ຺ສ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ອນນ຺ຕຣມ຺ປິ ນ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐໍ, ຕສ຺ມາ ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕສ຺ສ ອສຸປ຺ປສນ຺ນຕ຺ຕາ ຕນ຺ນິສ຺ສິຕາ ຈ ຈິຕ຺ຕປ຺ປວຕ຺ຕິ ອສຸປ຺ປສນ຺ນາ ໂຫຕີ’’ຕິ, ຕໍ ນ ສິທ຺ຘນ຺ຕິ ເຈ? ສິທ຺ຘເມວ ອນິນ຺ທ຺ຣິຍານມ຺ປິ ສປ຺ປາຍາສປ຺ປາຍອຸຕຸອາຫາຣາທີນໍ ປຈ຺ຈຍານໍ ສມາໂຍຄໂຕ, ຈິຕ຺ຕປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ວິກາຣທສ຺ສນໂຕ, ປຈ຺ຈກ຺ຂຕ຺ຕາ ຈ. ຍສ຺ມາ ອປ຺ປຏິພຸທ຺ໂຘປິ ປຏິພຸທ຺ຘໍ ວິຍ ອຕ຺ຕານໍ ມຎ຺ຎຕີຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ກຣຊກາຍສ຺ສ ນິຣຸສ຺ສາຫສນ຺ຕຠາວາກາຣວິເສໂສ ນິທ຺ທາ ນາມ. ສາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຠວງ຺ໂຄຕຣຓາກາຣວິເສເສນ ໂຫຕິ, ຕາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ ສຕ຺ໂຕ ຠວງ຺ຄໂຕ ອຸຕ຺ຕິຓ຺ໂຓ ສຸປິນໍ ປສ຺ສຕິ, ໂສ ‘‘ກປິມິທ຺ຘປເຣໂຕ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ໂສ ສຸຕ຺ໂຕ ອປ຺ປຏິພຸທ຺ໂຘ ໂຫຕີຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ສາຘິໂຕ ໂຫຕິ.

ຍສ຺ມາ ຠວງ຺ຄວາຣນິຣນ຺ຕຣຕາຍ ອຈ຺ຈນ຺ຕສຸຕ຺ໂຕ ນາມ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຍທິ ຕາວ ສຸຕ຺ໂຕ ປສ຺ສຕິ, ອຠິຘມ຺ມວິໂຣໂຘ ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ມາ ປນ ນິທ຺ທາກ຺ຂເຓ ນ ປຏິພຸທ຺ໂຘ ນາມ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອຖ ປຏິພຸທ຺ໂຘ ປສ຺ສຕິ, ວິນຍວິໂຣໂຘ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຍສ຺ມາ ຈ ອຂີຓນິທ຺ໂທ, ອໂນຕິຓ຺ຓຠວງ຺ໂຄ ຈ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ກປິມິທ຺ຘປເຣໂຕ ປສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຎ຺ຎຖາ ອຍໍ ເນວ ສຸຕ຺ໂຕ ນ ປຏິພຸທ຺ໂຘ, ອຕ຺ຕນາ ຕໍ ນິທ຺ທໍ ອໂນກ຺ກນ຺ໂຕ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ຈ ອຠິຘມ຺ໂມ, ວິນໂຍ, ນາຄເສນຕ຺ເຖຣວຈນໍ ຍຸຕ຺ຕິ ຈາຕິ ສພ຺ພໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສໍສນ຺ທິຕໍ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ກປິມິທ຺ຘປເຣໂຕຕິ ຠວງ຺ຄໂຕ ອຸຕ຺ຕິຓ຺ຓນິທ຺ທາປເຣໂຕ. ສາ ຫິ ອິຘ ກປິມິທ຺ຘໍ ນາມ. ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມໍ ມິທ຺ຘໍ? ຍາ ກາຍສ຺ສ ອກລ຺ຍຕາ ອກມ຺ມຎ຺ຎຕາ…ເປ… ສຸປນໍ, ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ມິທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ (ຘ. ສ. ໑໑໖໓) ເອວມາຄຕໍ. ອິທຎ຺ຫິ ອຣູປໍ, ອິມສ຺ສ ຜລຠູໂຕ ກຣຊກາຍສ຺ສ ອກລ຺ຍຕາ’ປຈລາຍິກາສຸປິ ນິທ຺ທາວິເສໂສ ກາຣໂຓປຈາເຣນ ‘‘ກປິມິທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ປວຸຈ຺ຈຕິ. ຍຎ຺ເຈວ ‘‘ກປິມິທ຺ຘປເຣໂຕ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ສຸປິນໍ ປສ຺ສຕີ’’ຕິ (ມິ. ປ. ໕.໓.໕ ໂຖກໍ ວິສທິສໍ) ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ.

ຍໍ ຕໍ ອາປຕ຺ຕິວຸຏ຺ຐານນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ເຍນ ວິນຍກມ຺ເມນ ຕໂຕ ວຸຏ຺ຐານໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ອິຘ ອາປຕ຺ຕິວຸຏ຺ຐານໍ ນາມ. ອວຍເວ ສມູຫໂວຫາເຣນ ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ສາຂຈ຺ເຉທໂກ ຣຸກ຺ຂຈ຺ເຉທໂກຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິອາທິ ນິທສ຺ສນໍ, ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘາທິ ຣຸຬ຺ຫີສທ຺ທສ຺ສ ນິທສ຺ສນໍ. ນ ຈ ມຍາຕິ ວີມໍສນປທສ຺ສ ຕສ຺ສ ກິຣິຍໍ ສນ຺ຘາຍ, ໂມຈເນ ຈ ສນ຺ນິຏ຺ຐານໍ ສນ຺ຘາຍ ມຸຈ຺ຈນປກຕິຍາ ຈາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໒໔໐. ເຄຫນ຺ຕິ ປຎ຺ຈກາມຄຸຓາ. ວນຠງ຺ຄິຍນ຺ຕິ ປາຠຕິກໍ. ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕສຸຂເວທນາມຸເຂນ ຣາໂຄວ ‘‘ອສ຺ສາໂທ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ສຸປນ຺ຕສ຺ສ ຈາຕິ ອິທໍ ກປິມິທ຺ຘປເຣໂຕ ວິຍ ຠວງ຺ຄສນ຺ຕຕິໍ ອວິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ສຸປນ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ, ວີມໍສິຕພ຺ພໍ. ຊຄ຺ຄນຕ຺ຖາຍາຕິ ໂສຘນຕ຺ຖາຍ.

໒໖໖. ‘‘ທາຣຸຘີຕລິກເລປຈິຕ຺ຕານໍ ອງ຺ຄຊາຕປຏິນິຊ຺ຌາເນປິ ທຸກ຺ກຏ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ‘‘ອຸປ຺ປນ຺ເນ ປຣິຬາເຫ ໂມຈນຣາຄໂຊ’’ຕິ ລິຂນ຺ຕິ. ວາລິກາຍ ວາ ‘‘ຫຕ຺ຖິກາມໍ ນສ຺ສຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວິຍ ‘‘ອາປຕ຺ຕິ ຕ຺ວ’’ນ຺ຕິ ສພ຺ພຕ຺ຖ ປາໂຐ. ‘‘ເອຫິ ເມ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ ສາມເຓຣ, ອງ຺ຄຊາຕໍ ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ ອາຄຕຕ຺ຕາ ‘‘ວຈີກມ຺ມ’’ນ຺ຕິປິ ວຕ຺ຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕໍ ວິຍ ທິສ຺ສຕິ. ເອວໍ ສນ຺ເຕ ອຎ຺ຎໍ ‘‘ເອວໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ ອາຓຕ຺ຕິຍາປິ ອາປຕ຺ຕິ ສິຍາຕິ ສງ຺ກຣໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພນ຺ຕິ ເກຈິ.

໒໖໗. ‘‘ປຸປ຺ຜາວລິຍໍ ສາສວຬິຍ’’ນ຺ຕິ ທຸວິໂຘ ກິຣ.

ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ກາຍສໍສຄ຺ຄສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໒໗໐. ‘‘ໂອຕິຓ຺ໂຓ’’ຕິ ອິມິນາສ຺ສ ເສວນາຘິປ຺ປາຍຕາ ທສ຺ສິຕາ. ‘‘ວິປຣິຓເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ ມາຕຸຄາເມນ ສທ຺ຘິ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາສ຺ສ ວາຍາໂມ ທສ຺ສິໂຕ. ‘‘ສທ຺ຘິ’’ນ຺ຕິ ຫິ ປທໍ ສໍໂຍຄໍ ທີເປຕິ, ໂສ ຈ ປໂຍໂຄ ສມາຄໂມ ອລ຺ລີຍນໍ. ເກນ ຈິຕ຺ເຕນ? ວິປຣິຓເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ, ນ ປຕ຺ຕປຏິຄ຺ຄຫຓາຘິປ຺ປາຍາທິນາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ກາຍສໍສຄ຺ຄໍ ສມາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາ’’ຕິ ອິມິນາສ຺ສ ວາຍມໂຕ ຜສ຺ສປຏິວິຊານນາ ທສ຺ສິຕາ ໂຫຕິ. ວາຍມິຕ຺ວາ ຜສ຺ສໍ ປຏິວິຊານນ຺ໂຕ ຫິ ສມາປຊ຺ຊຕິ ນາມ. ເອວມສ຺ສ ຕິວງ຺ຄສມ຺ປຕ຺ຕິ ທສ຺ສິຕາ ໂຫຕິ. ອຖ ວາ ໂອຕິຓ຺ໂຓ. ເກນ? ວິປຣິຓເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ ຍກ຺ຂາທິນາ ສຕ຺ໂຕ ວິຍ. ອຸປໂຍຄຕ຺ເຖ ວາ ເອຕໍ ກຣຓວຈນໍ. ໂອຕິຓ຺ໂຓ ວິປຣິຓຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ກູປາທິໍ ວິຍ ສຕ຺ໂຕ. ອຖ ວາ ‘‘ຣາຄໂຕ ອຸຕ຺ຕິຓ຺ໂຓ ຠວິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຠິກ຺ຂຸຠາວໍ ອຸປຄໂຕ, ຕໂຕ ອຸຕ຺ຕິຓ຺ຓາຘິປ຺ປາຍໂຕ ວິປຣິຓເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ ເຫຕຸຠູເຕນ ຕເມວ ຣາຄໍ ໂອຕິຓ຺ໂຓ. ມາຕຸຄາເມນ ອຕ຺ຕໂນ ສມີປໍ ອາຄເຕນ, ອຕ຺ຕນາ ອຸປຄເຕນ ວາ. ເອເຕນ ມາຕຸຄາມສ຺ສ ສາຣຕ຺ຕຕາ ວາ ໂຫຕຸ ວິຣຕ຺ຕຕາ ວາ, ສາ ອິຘ ອປ຺ປມາຓາ, ນ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ກາຍສໍສຄ຺ເຄ ວິຍ ອຸຠິນ຺ນໍ ສາຣຕ຺ຕຕາຍ ປໂຍຊນໍ ອຕ຺ຖິ.

ກາຍສໍສຄ຺ຄນ຺ຕິ ອຸຠິນ຺ນໍ ກາຍານໍ ສມ຺ປໂຍຄໍ. ປທຠາຊເນ ປນ ‘‘ສມາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ອຊ຺ຌາຈາໂຣ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ສມາປຊ຺ຊນໍ ສນ຺ຘາຍ, ນ ກາຍສໍສຄ຺ຄໍ. ກາຍສໍສຄ຺ຄສ຺ສ ສມາປຊ຺ຊນາ ຫິ ‘‘ອຊ຺ຌາຈາໂຣ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ‘‘ໂຍ ໂສ ກາຍສໍສຄ຺ໂຄ ນາມ, ໂສ ອຕ຺ຖໂຕ ອຊ຺ຌາຈາໂຣ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ປຣໂຕ ປາຬິຍໍ ‘‘ເສວນາຘິປ຺ປາໂຍ, ນ ຈ ກາເຍນ ວາຍມຕິ, ຜສ຺ສໍ ປຏິວິຊານາຕິ, ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ (ປາຣາ. ໒໗໙) ວຸຕ຺ຕລກ຺ຂເຓນ ວິຣຸຊ຺ຌຕີຕິ. ຜສ຺ສປຏິວິຊານນາຍ ຫິ ສໍສຄ຺ໂຄ ທີປິໂຕ. ໂສ ເຈ ອຊ຺ຌາຈາໂຣ ໂຫຕິ, ກຖໍ ອນາປຕ຺ຕິ ໂຫຕີຕິ. ສຸວຸຕ຺ຕເມຕໍ, ກິນ຺ຕຸ ‘‘ກາຍສໍສຄ຺ຄໍ ສມາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາ’’ຕິ ປທໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ‘‘ອຊ຺ຌາຈາໂຣ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ປທານໍ ສາມຎ຺ຎຠາຊນີຍຕ຺ຕາ, ສມາປຊ຺ຊິຕພ຺ພາຠາເວ ສມາປຊ຺ຊນາຠາເວນ ‘‘ໂສ ອຕ຺ຖໂຕ ອຊ຺ຌາຈາໂຣ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ສິຍາ.

‘‘ຫຕ຺ຖຄ຺ຄາຫໍ ວາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ຫຕ຺ເຖນ ສພ຺ໂພປິ ອຸປາທິນ຺ນໂກ ກາໂຍ ສງ຺ຄຫິໂຕ, ນ ຠິນ຺ນສນ຺ຕາໂນ ຕປ຺ປຏິພທ຺ໂຘ ຫຕ຺ຖາລງ຺ກາຣາທິ. ເວຓິຄ຺ຄຫເຓນ ອນຸປາທິນ຺ນໂກ ອຠິນ຺ນສນ຺ຕາໂນ ເກສໂລມນຂທນ຺ຕາທິໂກ ກມ຺ມປຈ຺ຈຍອຸຕຸສມຸຏ຺ຐາໂນ ຄຫິໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເຕເນວາຫ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ອນຸປາທິນ຺ນເກນປິ ເກນຈິ ເກສາທິນາ ອຸປາທິນ຺ນກໍ ວາ ອນຸປາທິນ຺ນກໍ ວາ ຜຸສນ຺ໂຕປິ ສງ຺ຆາທິເສສໍ ອາປຊ຺ຊຕິເຍວາ’’ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໒໗໔). ເຕນ ອນຸປາທິນ຺ນການມ຺ປິ ເກສໂລມາທີນໍ ອງ຺ຄຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ‘‘ຜສ຺ສໍ ປຏິຊານາຕີຕິ ຕິວງ຺ຄສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສງ຺ຆາທິເສໂສ. ຜສ຺ສສ຺ສ ອປ຺ປຏິວິຊານນໂຕ ທຸວງ຺ຄສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ທຸກ຺ກຏ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ປາຬິອຏ຺ຐກຖານເຍນ ວິຣຸຊ຺ຌຕີຕິ ເຈ? ນ, ຕທຕ຺ຖຊານນໂຕ. ຜຸຏ຺ຐຠາວຎ຺ຫິ ປຏິວິຊານນ຺ໂຕປິ ຜສ຺ສໍ ປຏິວິຊານາຕິ ນາມ, ອຍເມໂກ ອຕ຺ໂຖ, ຕສ຺ມາ ມາຕຸຄາມສ຺ສ, ອຕ຺ຕໂນ ຈ ກາຍປຣິຍາປນ຺ນານໍ ເກສາທີນໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ຜຸຏ຺ຐຠາວໍ ຜຸສິຕ຺ວາ ຕໍ ສາທິຍນໍ ຜສ຺ສໍ ປຏິວິຊານາຕິ ນາມ, ນ ກາຍວິຎ຺ຎາຓຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ເອວ. ອເນກນ຺ຕິກຎ຺ເຫຕ຺ຖ ກາຍວິຎ຺ຎາຓໍ. ມາຕຸຄາມສ຺ສ ອຸປາທິນ຺ນເກນ ກາເຍນ, ອນຸປາທິນ຺ນເກນ ວາ ກາເຍນ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຸປາທິນ຺ນກກາເຍ ຜຸຏ຺ເຐ ປສນ຺ນກາຍິນ຺ທ຺ຣິໂຍ ເຈ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ກາຍວິຎ຺ຎາຓໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ເຕເນວ ຜສ຺ສໍ ປຏິວິຊານາຕິ ນາມ ໂສ ໂຫຕິ. ອນຸປາທິນ຺ນກກາໂຍ, ໂລລຸປ຺ໂປ ອປ຺ປສນ຺ນກາຍິນ຺ທ຺ຣິໂຍ ວາ ໂຫຕິ, ຕິມິຣວາເຕນ ອຸປຫຕກາໂຍ ວາ ຕສ຺ສ ກາຍວິຎ຺ຎາຓໍ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ນ ຈ ເຕນ ຜສ຺ສໍ ປຏິວິຊານາຕິ ນາມ, ເກວລໍ ເສວນາຘິປ຺ປາເຍນ ວາຍມິຕ຺ວາ ກາຍສໍສຄ຺ຄໍ ສມາປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ຜສ຺ສໍ ປຏິວິຊານາຕິ ນາມ ມໂນວິຎ຺ຎາເຓນ, ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ກາຍສໍສຄ຺ຄໍ ສມາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ອິມິນາສ຺ສ ວາຍມໂຕ ຜສ຺ສປຏິວິຊານນາ ທສ຺ສິຕາ’’ຕິ. ອປໂຣປິ ຠິກ຺ຂຸ ມາຕຸຄາມສ຺ສ ກາຍປຏິພທ຺ເຘນ ວາ ນິສ຺ສຄ຺ຄິເຍນ ວາ ຜຸຏ຺ໂຐ ກາຍວິຎ຺ຎາຓໍ ອຸປ຺ປາເທນ຺ເຕນ ຜສ຺ສໍ ປຏິວິຊານາຕິ ນາມ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອເນກນ຺ຕິກຎ຺ເຫຕ຺ຖ ກາຍວິຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິ. ອປໂຣ ວຕ຺ຖໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ນິທ຺ທາຍນ຺ຕໍ ມາຕຸຄາມໍ ກາຍສໍສຄ຺ຄຣາເຄນ ວຕ຺ຖສ຺ສ ອຸປຣິຠາເຄ ສຓິກໍ ຜຸສນ຺ໂຕ ວຕ຺ຖນ຺ຕເຣນ ນິກ຺ຂນ຺ຕໂລມສມ຺ຜສ຺ສໍ ອປ຺ປຏິວິຊານນ຺ໂຕປິ ເສວນາຘິປ຺ປາໂຍ ກາເຍນ ວາຍມິຕ຺ວາ ຜສ຺ສໍ ປຏິວິຊານາຕິ ນາມ, ສງ຺ຆາທິເສສໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ‘‘ນີລໍ ຆຏ຺ເຏສ຺ສາມີຕິ ກາຍໍ ຆຏ຺ເຏຕິ, ສງ຺ຆາທິເສໂສ’’ຕິ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຍໍ ທຸຕິໂຍ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ອເນກຕ຺ຖຕ຺ຕາ, ເອວໍ ທຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາຘິປ຺ປາຍໂຕ ຈ ມາຕິກາຏ຺ຐກຖາຍໍ ຜສ຺ສປຏິວິຊານນໍ ອງ຺ຄນ຺ຕ຺ເວວ ນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ວຸຕ຺ເຕ ຐານເມຕໍ ວິຊ຺ຊຕິ, ຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ສງ຺ຆາທິເສສໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາປິ ນເຂນ ໂລເມນ ສໍສຄ຺ໂຄ ທິຏ຺ໂຐ, ນ ຈ ເມ ໂລມຆຏ຺ຏເນນ ກາຍວິຎ຺ຎາຓໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ, ຕິມິຣວາຕຖທ຺ຘຄຕ຺ໂຕ ຈາຫໍ ນ ຜສ຺ສໍ ປຏິວິຊານາມີຕິ ອນາປນ຺ນສຎ຺ຎີ ສິຍາຕິ ນ ວຸຕ຺ຕໍ, ອປິຈ ‘‘ຜສ຺ສໍ ປຏິວິຊານາຕິ, ນ ຈ ຜສ຺ສໍ ປຏິວິຊານາຕີ’’ຕິ ຈ ເອເຕສໍ ປທານໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕນຍໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ໂສ ປຎ຺ຎາເປຕພ຺ໂພ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ນ ຕທຕ຺ຖຊານນໂຕຕິ ກາຣຓໍ ວິຕ຺ຖາຣິຕໍ ໂຫຕິ.

ປທຠາຊນີຍວຓ຺ຓນາ

໒໗໑. ‘‘ຣຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ອຘິປ຺ເປຕໍ ວິປຣິຓຕ’’ນ຺ຕິ ກິຎ຺ຈາປິ ສາມຎ຺ເຎນ ວຸຕ຺ຕໍ, ວິນີຕວຕ຺ຖູສຸ ‘‘ມາຕຸຍາ ມາຕຸເປເມນ ອາມສຕິ…ເປ… ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ກາຍສໍສຄ຺ຄຣາເຄເນວ ຣຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຖາ ‘‘ມາຕຸຄາໂມ ນາມ ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖີ’’ຕິ ກິຎ຺ຈາປິ ອວິເສເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຖ ໂຂ ອວິນຏ຺ຐິນ຺ທ຺ຣິຍາວ ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖີ ອິຘາຘິປ຺ເປຕາ ‘‘ມຕິຕ຺ຖິຍາ ກາຍສໍສຄ຺ຄໍ ສມາປຊ຺ຊິ…ເປ… ອາປຕ຺ຕິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ‘‘ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖີ’’ຕິ ເອຕ຺ຕາວຕາ ສິທ຺ເຘ ‘‘ນ ຍກ຺ຂີ ນ ເປຕີ ນ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕາ’’ຕິ ວຈນໍ ອວິນຏ຺ຐິນ຺ທ຺ຣິຍາປິ ນ ສພ຺ພາ ມນຸສ຺ສວິຄ຺ຄຫາ ອິຕ຺ຖີ ອິຘ ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖີ ນາມ. ຍກ຺ຂິອາທໂຍ ຫິ ອຕ຺ຕໂນ ຊາຕິສິທ຺ເຘນ ອິທ຺ຘິວິເສເສນ ອິຊ຺ຌນ຺ຕິໂຍ ມນຸສ຺ສວິຄ຺ຄຫາປິ ໂຫນ຺ຕີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕາສຸ ຍກ຺ຂີ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍວຕ຺ຖຸ ໂຫຕິ ວິນີຕວຕ຺ຖູສຸ ຍກ຺ຂິຍາ ກາຍສໍສຄ຺ເຄນ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ຕທນຸໂລມຕ຺ຕາ ເປຕິຕ຺ຖີ, ເທວິຕ຺ຖີ ຈ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍວຕ຺ຖຸ. ຕິຣຈ຺ຉານຄຕິຕ຺ຖີ ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸ. ຕິຣຈ຺ຉານຄຕມນຸສ຺ສວິຄ຺ຄຫິຕ຺ຖີ ຈ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍວຕ຺ຖຸເມວາຕິ ເອເກ. ວິຠງ຺ເຄ ປນ ‘‘ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖີ ຈ ໂຫຕິ ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິສຎ຺ຎີ’’ຕິ ປາຬິຍາ ອຠາເວນ ‘‘ອິຕ຺ຖີ ຈ ໂຫຕິ ຍກ຺ຂິສຎ຺ຎີ’’ຕິອາທິວຈເນ ສຕິ ຍກ຺ຂິອາທີນໍ ອນິຕ຺ຖິຕາປສງ຺ຄໂຕ, ‘‘ອິຕ຺ຖີ ຈ ໂຫຕິ ອິຕ຺ຖິສຎ຺ຎີ’’ຕິອາທິມ຺ຫິ ຍກ຺ຂິອາທີນໍ ອນ຺ໂຕກຣເຓ ສຕິ ຕາສໍ ສງ຺ຆາທິເສສວຕ຺ຖຸຠາວປ຺ປສງ຺ຄໂຕ ຈ ຍກ຺ຂິອາທໂຍ ນ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ເອເກ ປນ ‘‘ວິນີຕວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ‘ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕິຕ຺ຖິຍາ ກາຍ…ເປ… ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’ຕິ ເອຕ຺ຖ ອມນຸສ຺ສວິຄ຺ຄຫາ ປາກຕິກຕິຣຈ຺ຉານຄຕິຕ຺ຖີ ອຘິປ຺ເປຕາ, ຕສ຺ມາ ທຸກ຺ກຏໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘ອິຕ຺ຖີ ຈ ໂຫຕິ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕສຎ຺ຎີຕິ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕາ ຈ ໂຫຕິ ອິຕ຺ຖິສຎ຺ຎີ’ຕິອາທິວາເຣສຸປິ ປາກຕິກຕິຣຈ຺ຉານຄໂຕວ ອຘິປ຺ເປໂຕ, ໂສ ຈ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕປຸຣິໂສວ. ເຕເນວ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລວາຈາອຕ຺ຕກອາມປາຣິຈຣິຍສິກ຺ຂາປເທສຸ ມນຸສ຺ສປຸຣິສປຏິສໍຍຸຕ຺ຕວາຣາ ວິຍ ຕິຣຈ຺ຉານປຏິສໍຍຸຕ຺ຕວາຣາປິ ນາຄຕາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຕຖາ ປຓ຺ຑໂກຕິ ອິຘ ມນຸສ຺ສປຓ຺ຑໂກວ, ປຸຣິໂສຕິ ຈ ອິຘ ມນຸສ຺ສປຸຣິໂສວ ອາຄໂຕ, ຕສ຺ມາ ອມນຸສ຺ສິຕ຺ຖີ ອມນຸສ຺ສປຓ຺ຑໂກ ອມນຸສ຺ສປຸຣິໂສ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕິຕ຺ຖີ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕປຓ຺ຑໂກ ມນຸສ຺ສາມນຸສ຺ສຕິຣຈ຺ຉານຄຕອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນກາ ຈາຕິ ອຏ຺ຐ ຊນາ ອິຘ ນາຄຕາ, ເຕສໍ ວເສນ ວຕ຺ຖຸສຎ຺ຎາວິມຕິເຠທວເສນ ອາປຕ຺ຕິເຠທາເຠທວິນິຈ຺ຉໂຍ, ອນາຄຕວາຣຄຓນາ ຈ ອສມ຺ມຸຍ຺ຫນ຺ເຕນ ເວທິຕພ຺ພາ, ຕຖາ ເຕສໍ ທຸກມິສ຺ສກາທິວາຣາ, ອາປຕ຺ຕິອນາປຕ຺ຕິເຠທວິນິຈ຺ຉໂຍ ຈ. ‘‘ຕຕ຺ຖ ອມນຸສ຺ສປຓ຺ຑກອມນຸສ຺ສປຸຣິສຕິຣຈ຺ຉານຄຕິຕ຺ຖິຕິຣຈ຺ຉານຄຕປຓ຺ຑກາຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸກາ, ອມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິມນຸສ຺ສອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນກາ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍວຕ຺ຖຸກາ, ອມນຸສ຺ສອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນກາ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນກາ ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸກາ, ປາຬິຍໍ ປນ ອມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິຍາ ອນາຄຕຕ຺ຕາ ອມນຸສ຺ສປຓ຺ຑກາ, ອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນກາ ປຸຣິສາ ຈ ນາຄຕາ. ຕິຣຈ຺ຉານຄຕິຕ຺ຖິປຓ຺ຑກອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນກາ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕປຸຣິເສນ ສມານຄຕິກຕ຺ຕາ ນາຄຕາ, ມນຸສ຺ສອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນໂກ ມນຸສ຺ສປຓ຺ຑເກນ ສມານຄຕິກຕ຺ຕາ ອນາຄໂຕ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໒໘໑) ປນ ‘‘ນາຄມາຓວິກາຍປິ ສຸປຓ຺ຓມາຓວິກາຍປິ ກິນ຺ນຣິຍາປິ ຄາວິຍາປິ ທຸກ຺ກຏເມວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຕເທວ ປມາຓໂຕ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ວິຈາຣຓາ – ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕິຣຈ຺ຉານຄຕສ຺ສ ນິສິນ຺ນປຣິສາຍ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໑໘໓) ເອຕ຺ຖ ‘‘ຕິຣຈ຺ຉານຄໂຕຕິ ຍສ຺ສ ອຸປສມ຺ປທາ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕາ’’ຕິ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ນິທານວຓ຺ຓນາ) ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕມນຸສ຺ສວິຄ຺ຄໂຫ ປາກຕິກຕິຣຈ຺ຉານຄຕໂຕ ວິສິຏ຺ໂຐ, ຕຖາ ຍກ຺ຂເປຕຕິຣຈ຺ຉານຄຕມນຸສ຺ສວິຄ຺ຄຫານໍ ‘‘ຕິຣຈ຺ຉານຄຕສ຺ສ ຈ ທຸກ຺ຂຸປ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ອປິຈ ທຸກ຺ກຏເມວາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວິເສເສຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຈ ‘‘ປຕນຣູປໍ ປມາຓໍ, ນ ມຣຓຣູປ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອາປຕ຺ຕິວິເສສວຈນໂຕ ຈ ‘‘ອຸຠໂຕ ອວສ຺ສຸເຕ ຍກ຺ຂສ຺ສ ວາ ເປຕສ຺ສ ວາ ປຓ຺ຑກສ຺ສ ວາ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕມນຸສ຺ສວິຄ຺ຄຫສ຺ສ ວາ ອຘກ຺ຂກໍ ອຸພ຺ຠຊາຓຸມຓ຺ຑລໍ ກາເຍນ ກາຍໍ ອາມສຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍສ຺ສາ’’ຕິ (ປາຈິ. ໖໖໑) ສາມຎ຺ເຎນ ວຈນໂຕ ຈ ໂສ ວິສິຏ຺ໂຐຕິ ສິທ຺ຘໍ. ວິສິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ຈ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕມນຸສ຺ສວິຄ຺ຄຫິຕ຺ຖິຍາ ກາຍສໍສຄ຺ຄໍ ສມາປຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສາຕິ ວິເສໂສ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ອາປຕ຺ຕິວິເສເສນ ຠວິຕພ຺ພໍ. ຍທິ ກາຍສໍສຄ຺ຄສິກ຺ຂາປເທ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕມນຸສ຺ສວິຄ຺ຄຫິຕ຺ຖີປິ ອຘິປ຺ເປຕາ, ຣູປສາມຎ຺ເຎນ ສຎ຺ຎາວິຣາຄຕ຺ຕາສມ຺ຠວໂຕ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລວາຈາອຕ຺ຕກາມປາຣິຈຣິຍສິກ຺ຂາປເທສຸປິ ສາ ວຕ຺ຕພ຺ພາ ຠເວຍ຺ຍ, ສາ ຈານາຄຕາ. ສຣູເປນ ສໍຂິຕ຺ຕວາຣຕ຺ຕາ ນາຄຕາຕິ ເຈ? ອິຕ຺ຖີ ຈ ໂຫຕິ ຕິຣຈ຺ຉານຄໂຕ ຈ ອຸຠິນ຺ນໍ ອິຕ຺ຖິສຎ຺ຎີຕິ ອິຘ ອາຄຕຕ຺ຕາ ປຸຣິສລິງ຺ຄນິທ຺ເທໂສ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມາ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕປຸຣິໂສ ຈ ອິຘ ອາຄໂຕ, ຕິຣຈ຺ຉານຄຕມນຸສ຺ສວິຄ຺ຄຫິຕ຺ຖິຍາ ປາຬິຍໍ ອນາຄຕາຍປິ ທຸກ຺ກຏເມວ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາຕິ ອິມສ຺ສ ວຈນສ຺ສ ກາຣຓຈ຺ຉາຍາ ປຣິເຍສິຕພ຺ພາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອິທໍ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ກສ຺ມາ? ອິຕ຺ຖີນໍ, ປຸຣິສານຎ຺ຈ ເອກໂຕ ວຈເນ ປຸຣິສລິງ຺ຄສພ຺ຠາວໂຕ. ອິຘ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕປຸຣິສປຓ຺ຑກິຕ຺ຖິໂຍ ຕິສ຺ໂສປິ ເອກໂຕ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕ຺ວາ ‘‘ຕິຣຈ຺ຉານຄໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕຕ຺ຖ ຈ ມນຸສ຺ສວິຄ຺ຄຫາມນຸສ຺ສວິຄ຺ຄເຫສຸ ອິຕ຺ຖິປຓ຺ຑກປຸຣິສສຎ຺ຎິຕາ ຍຖາສມ຺ຠວໍ ເວທິຕພ຺ພາ. ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລວາຈາທິສິກ຺ຂາປທທ຺ວເຍ ວາຣານໍ ສໍຂິຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປຸຣິສຕິຣຈ຺ຉານຄຕາທໂຍ ນາຄຕາ. ຍຖາວຸຕ຺ເຕສຸ ອາປຕ຺ຕິ, ຕຖາ ຕຕ຺ຖາປິ. ອຎ຺ຎຖາ ປຸຣິສໍ ໂອຠາສນ຺ຕສ຺ສ ຈ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ປຓ຺ຑກໍ ໂອຠາສນ຺ຕສ຺ສ ຈ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍນ຺ຕິ ມາຕິກາຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ເຕ ວາຣາ ສໍຂິຕ຺ຕາຕິ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕີຕິ. ວິເສໂສ ຈ ປຓ຺ຑເກ, ປຸຣິເສ, ຕິຣຈ຺ຉານຄເຕ ຈ ອິຕ຺ຖິສຎ຺ຎິສ຺ສ ອຕ຺ຖິ, ຕຖາປິ ຕຕ຺ຖ ທຸກ຺ກຏໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕເມວ ປມາຓນ຺ຕິ ທ຺ວິນ຺ນເມເຕສໍ ວາທານໍ ຍຕ຺ຖ ຍຸຕ຺ຕິ ວາ ກາຣຓໍ ວາ ອຕິເຣກໍ ທິສ຺ສຕິ, ຕໍ ວິຈາເຣຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາຣິຈໂຍ. ເອວຣູເປສຸ ຐາເນສຸ ສຸຏ຺ຐຸ ວິຈາເຣຕ຺ວາ ກເຖຕພ຺ພໍ.

ຕຕ຺ຖ ປາຬິຍໍ ອາຄຕວາຣຄຓນາ ຕາວ ເອວໍ ສງ຺ເຂປໂຕ ເວທິຕພ຺ພາ – ອິຕ຺ຖິມູລກາ ປຎ຺ຈ ວາຣາ ປຓ຺ຑກປຸຣິສຕິຣຈ຺ຉານຄຕມູລກາ ຈ ປຎ຺ຈ ປຎ຺ຈາຕິ ວີສຕິ ວາຣາ ເອກມູລກາ, ຕຖາ ທຸມູລກາ ວີສຕິ, ມິສ຺ສກມູລກາ ວີສຕີຕິ ສຏ຺ຐິ ວາຣາ, ຕານິ ຕີຓິ ວີສຕິການິ ໂຫນ຺ຕິ. ເອເກກສ຺ມິໍ ວີສຕິເກ ເອເກກມູລວາຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກາເຍນ ກາຍປຏິພທ຺ຘວາຣາ ຕໂຍ ວຸຕ຺ຕາ. ເສສາ ສຕ຺ຕປຎ຺ຎາສ ວາຣາ ສໍຂິຕ຺ຕາ, ຕຖາ ກາຍປຏິພທ຺ເຘນ ກາຍວາຣາ ຕໂຍ ວຸຕ຺ຕາ, ເສສາ ສໍຂິຕ຺ຕາ, ເອວໍ ກາຍປຏິພທ຺ເຘນ ກາຍປຏິພທ຺ຘວາເຣປິ ນິສ຺ສຄ຺ຄິເຍນ ກາຍວາເຣປິ ນິສ຺ສຄ຺ຄິເຍນ ກາຍປຏິພທ຺ຘວາເຣປິ ນິສ຺ສຄ຺ຄິເຍນ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍວາເຣປິ ຕໂຍ ຕໂຍ ວາຣາ ວຸຕ຺ຕາ, ເສສາ ສໍຂິຕ຺ຕາ. ເອວໍ ຉນ຺ນໍ ຕິການໍ ວເສນ ອຏ຺ຐາຣສ ວາຣາ ອາຄຕາຕິ ສຣູປໂຕ ວຸຕ຺ຕາ, ເສສາ ທ຺ເວຈຕ຺ຕາລີສາຘິການິ ຕີຓິ ວາຣສຕານິ ສໍຂິຕ຺ຕານິ. ຕໂຕ ປຣໍ ມາຕຸຄາມສ຺ສ ສາຣຕ຺ຕປກ຺ເຂ ກາເຍນ ກາຍນ຺ຕິ ເອກເມກໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕາ ອຏ຺ຐາຣສ ວາຣາ ອາຄຕາຕິ ເອກວີສຕິ ວາຣາ ສຣູເປນ ອາຄຕາ, ນວນວຸຕາຘິການິ ຕີຓິ ວາຣສຕານິ ສໍຂິຕ຺ຕານິ. ຕໂຕ ປຣໍ ອາປຕ຺ຕານາປຕ຺ຕິທີປກາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ເສວນາຘິປ຺ປາຍມູລກາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ໂມກ຺ຂາຘິປ຺ປາຍມູລກາຕິ ທ຺ເວ ຈຕຸກ຺ກາ ອາຄຕາ.

ຕຕ຺ຖາຍໍ ວິເສໂສ – ຍທິທໍ ມາຕິກາຍ ປຣາມສນປທໍ, ເຕນ ຍສ຺ມາ ອາມສນາທີນິ ຉຸປນປຣິໂຍສານານິ ທ຺ວາທສປິ ປທານິ ຄຫິຕານິ, ຕສ຺ມາ ປທຸທ຺ຘາຣໍ ອກຕ຺ວາ ‘‘ອາມສນາ ປຣາມສນໍ ຉຸປນ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ປຣາມສນໍ ນາມ ອາມສນາ. ‘‘ຉຸປນ’’ນ຺ຕິ ຫິ ວຸຕ຺ເຕ ປຣາມສນມ຺ປິ ວິສຸໍ ເອກຕ຺ຕໍ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອິຕ຺ຖີ ຈ ໂຫຕິ ອິຕ຺ຖິສຎ຺ຎີ ຈາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ປຐມວາເຣ ເອວ ທ຺ວາທສປິ ອາມສນາທີນິ ໂຍເຊຕ຺ວາ ທສ຺ສິຕານິ. ຕໂຕ ປຣໍ ອາທິມ຺ຫິ ທ຺ເວ ປທານີຕິ ຈຕ຺ຕາຣິ ປທານິ ອາຄຕານິ, ອິຕຣານິ ສໍຂິຕ຺ຕານີຕິ ເວທິຕພ຺ພານິ. ນິສ຺ສຄ຺ຄິເຍນ ກາຍວາຣາທີສຸ ປນ ສພ຺ພາກາເຣນ ອລາຠໂຕ ອາມສນເມເວກໍ ອາຄຕໍ, ເນຕຣານິ. ‘‘ສຎ຺ໂຈເປຕິ ຫຣຕີ’’ຕິ ປາໂຐ, ສຎ຺ໂຈເປຕິ ຈ. ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ປນ ‘‘ປຸຣິມນເຍເນວາຕິ ຣຊ຺ຊຸວຕ຺ຖາທີຫິ ປຣິກ຺ຂິປເນ’’ຕິ ຈ ປຈ຺ຉາ ‘‘ປຸຣິມນເຍເນວາຕິ ສມ຺ມສນາ ໂຫຕີ’’ຕິ ຈ ‘‘ເວຓິຄ຺ຄາເຫ ອາປຕ຺ຕິຍາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕຕ຺ຕາ ໂລມຜຸສເນປິ ສງ຺ຆາທິເສໂສ’’ຕິ ຈ ‘‘ຕໍ ປກາເສຕຸໍ ອຸປາທິນ຺ນເກນ ຫີຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ຈ ລິຂິຕໍ.

ຍຖານິທ຺ທິຏ຺ຐນິທ຺ເທເສຕິ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ຍຖານິທ຺ທິຏ຺ເຐ ນິທ຺ເທເສ. ‘‘ສທິສໍ ອຄ຺ຄເຫສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຕາທິສໍ ອຄ຺ຄເຫສີຕິ ຄຣຸກໍ ຕຕ຺ຖ ກາຣເຍຕິ ອຕ຺ໂຖ, ກາຍສໍສຄ຺ຄວິຠງ຺ເຄ ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິຕໂຣປິ ກາຍປຏິພທ຺ຘຉຸປນໂກ. ຄຫເຓ ຈາຕິ ຄຫຓໍ ວາ. ວິຣາຄິເຕຕິ ວິຣທ຺ເຘ. ສາຣຕ຺ຕນ຺ຕິ ກາຍສໍສຄ຺ຄຣາເຄນ ຣຕ຺ຕໍ, ອຕ຺ຕນາ ອຘິປ຺ເປຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ມາຕຸຠຄິນິອາທິວິຣຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວິຣຕ຺ຕໍ ຎາຕິເປມວເສນ ຄຓ຺ຫິ, ເອຕ຺ຖ ທຸກ຺ກຏໍ ຍຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ກາຍສໍສຄ຺ຄຣາຄໍ ວາ ສາຣຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວິຣຕ຺ຕໍ ມາຕຣໍ ຄຓ຺ຫິ, ອນຘິປ຺ເປຕໍ ຄຓ຺ຫິ. ເອຕ຺ຖ ມຫາສຸມຕ຺ເຖຣວາເທນ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ ‘‘ກາຍໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ກາຍປ຺ປຏິພທ຺ຘໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍນ຺ຕິ ລທ຺ຘິກຕ຺ຕາ. ‘‘ອິຕ຺ຖີ ຈ ໂຫຕິ ອິຕ຺ຖິສຎ຺ຎີ ສາຣຕ຺ໂຕ ຈ, ຠິກ຺ຂຸ ຈ ນໍ ອິຕ຺ຖິຍາ ກາເຍນ ກາຍໍ ອາມສຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ສງ຺ຆາທິເສສສ຺ສາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໒໗໓) ວຈນໂຕ ສງ຺ຆາທິເສໂສປິ ຂາຍຕິ. ‘‘ວິຣຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ສາຣຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ເອຕ຺ຖປິ ສງ຺ຆາທິເສໂສວ ຂາຍຕິ ‘‘ນີລໍ ຆຏ຺ເຏສ຺ສາມີ’ຕິ ກາຍໍ ຆຏ຺ເຏຕິ, ສງ຺ຆາທິເສໂສ’’ຕິ ວຈນໂຕ. ເອຕ຺ຖ ປນ ‘‘ນ ປຸພ຺ພຠາເຄ ກາຍສໍສຄ຺ຄຣາຄຕ຺ຕາ’’ຕິ ອນຸຄຓ຺ຐິປເທ ກາຣຓໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເກຈິ ປນ ‘‘ຄຣຸກາປຕ຺ຕິຠເຍນ ‘ນີລເມວ ຆຏ຺ເຏສ຺ສາມີ’ຕິ ວາຍາມນ຺ໂຕ ກາຍໍ ຆຏ຺ເຏຕິ, ປຸພ຺ພຠາເຄ ຕສ຺ສ ‘ກາຍປຏິພທ຺ຘໍ ຆຏ຺ເຏສ຺ສາມີ’ຕິ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ທຸກ຺ກເຏນ ຠວິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຘມ຺ມສິຣິຕ຺ເຖໂຣ ‘‘ເອວຣູເປ ສງ຺ຆາທິເສໂສ’’ຕິ ວທຕິ ກິຣ. ‘‘ອິຕ຺ຖິອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນກອິຕ຺ຖິຍາ ປຸຣິສອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນກປຸຣິເສ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອາປຕ຺ຕິເຠໂທ, ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄສ຺ສ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນກາເລປິ ອິຕ຺ຖິວເສເນວ ອາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ.

ວິນີຕວຕ຺ຖຸວຓ຺ຓນາ

໒໘໑. ຕິຓຓ຺ຑຸປກນ຺ຕິ ຫິຣິເວຣາທິມູລານິ ຄເຫຕ຺ວາ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ. ຕາລປຓ຺ຓມຸທ຺ທິກນ຺ຕິ ຕາລປຓ຺ຓມຍໍ ອງ຺ຄຸລິມຸທ຺ທິກໍ, ເຕນ ຕາລປຓ຺ຓມຍໍ ກຏໍ, ກຏິສຸຕ຺ຕກໍ, ກຓ຺ຓປິຬນ຺ຘນາທິ ສພ຺ພໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ສິທ຺ຘໍ. ຕມ຺ພປຓ຺ຓິວາສິໂນ ອິຕ຺ຖິຣູປໍ ລິຂິຕໍ, ກຏິກປຏຎ຺ຈ ນ ຉຸປນ຺ຕິ ກິຣ. ອາກຣໂຕ ມຸຕ຺ຕມຕ຺ໂຕ. ຣຕນມິສ຺ໂສຕິ ອລງ຺ກາຣຕ຺ຖໍ ກໂຕ ກຎ຺ຈນລຕາທິວິນທ຺ໂຘ. ສຸວຓ຺ເຓນ ສທ຺ຘິໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ປຈິຕ຺ວາຕິ ສຸວຓ຺ຓຣສໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປຈິຕ຺ວາ. ພີຊໂຕ ຘາຕຸປາສາຓໂຕ ປຏ຺ຐາຍ. ເຖໂຣ ນ ກປ຺ປຕີຕິ ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ເປສິຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ‘‘ເຈຕິຍສ຺ສ ປູຊໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ວຏ຺ຏຕິ ກິຣ. ພຸພ຺ພຸຬກໍ ຕາຣກໍ. ອາຣກູຏໂລຫມ຺ປິ ຊາຕຣູປຄຕິກເມວ.

ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ອນ຺ຘກຏ຺ຐກຖາຍໍ –

‘‘ອາຣກູຏໂລຫໍ ສຸວຓ຺ຓສທິສເມວ, ສຸວຓ຺ຓໍ ອນຸໂລເມຕິ, ອນາມາສ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ເຠສຊ຺ຊຕ຺ຖາຍ ປນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຈນໂຕ ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕນເຍກເທໂສປິ ອນຸຎ຺ຎາໂຕ ໂຫຕີຕິ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາຍໍ ຎຕ຺ວາ ວິຠາເວຕພ຺ພໍ.

ກາຍສໍສຄ຺ຄສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລວາຈາສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໒໘໓. ຕຕິເຍ ຕໂຍ ສງ຺ຆາທິເສສວາຣາ ຕໂຍ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍວາຣາ ຕໂຍ ທຸກ຺ກຏວາຣາ ຕໂຍ ກາຍປຏິພທ຺ຘວາຣາຕິ ທ຺ວາທສ ວາຣາ ສຣູເປນ ອາຄຕາ. ຕຕ຺ຖ ຕໂຍ ສງ຺ຆາທິເສສວາຣາ ທຸຕິຍສິກ຺ຂາປເທ ວຸຕ຺ຕາຕິ ຕິຓ຺ຓໍ ວີສຕິການໍ ເອເກກມູລາ ວາຣາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ, ຕສ຺ມາ ອິຘ ວິເສສາຕິ ປຓ຺ຓາສ ວາຣາ ສໍຂິຕ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ອຎ຺ຎຖາ ອິຕ຺ຖີ ຈ ໂຫຕິ ເວມຕິໂກ ສາຣຕ຺ໂຕ ຈ, ຠິກ຺ຂຸ ຈ ນໍ ອິຕ຺ຖິຍາ ວຈ຺ຈມຄ຺ຄໍ ປສ຺ສາວມຄ຺ຄໍ ອາທິສ຺ສ ວຓ຺ຓມ຺ປິ ຠຓຕິ…ເປ… ອາປຕ຺ຕິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍສ຺ສ. ອິຕ຺ຖີ ຈ ໂຫຕິ ປຓ຺ຑກປຸຣິສສຎ຺ຎີ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕສຎ຺ຎີ ສາຣຕ຺ໂຕ ຈ, ຠິກ຺ຂຸ ຈ ນໍ ອິຕ຺ຖິຍາ ວຈ຺ຈມຄ຺ຄໍ ປສ຺ສາວມຄ຺ຄໍ ອາທິສ຺ສ ວຓ຺ຓມ຺ປິ ຠຓຕິ ອກ຺ໂກສຕິປິ, ອາປຕ຺ຕິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍສ຺ສ. ປຓ຺ຑໂກ ຈ ໂຫຕິ ປຓ຺ຑກສຎ຺ຎີ ສາຣຕ຺ໂຕ ຈ, ຠິກ຺ຂຸ ຈ ນໍ ປຓ຺ຑກສ຺ສ ວຈ຺ຈມຄ຺ຄໍ ອາທິສ຺ສ ວຓ຺ຓມ຺ປິ ຠຓຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍສ຺ສາຕິ ເອວມາທີນໍ ອາປຕ຺ຕິຏ຺ຐານານໍ ອນາປຕ຺ຕິຏ຺ຐານຕາ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ນ ຈາປຊ຺ຊຕິ, ປຓ຺ຑເກ ອິຕ຺ຖິສຎ຺ຎິສ຺ສ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ທີເປຕຸໍ ‘‘ອິຕ຺ຖີ ຈ ປຓ຺ຑໂກ ຈ ອຸຠິນ຺ນໍ ອິຕ຺ຖິສຎ຺ຎີ ອາປຕ຺ຕິ ສງ຺ຆາທິເສເສນ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ປຓ຺ຑເກ ປຓ຺ຑກສຎ຺ຎິສ຺ສ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕເມວ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ສພ຺ພຕ຺ຖ ສໍຂິຕ຺ຕວາເຣສຸ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍຏ຺ຐາເນ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ, ທຸກ຺ກຏຏ຺ຐາເນ ທຸກ຺ກຏມ຺ປິ ວຸຕ຺ຕເມວ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຖາ ‘‘ອິຕ຺ຖີ ຈ ໂຫຕິ ເວມຕິໂກ ສາຣຕ຺ໂຕ ຈ, ຠິກ຺ຂຸ ຈ ນໍ ອິຕ຺ຖິຍາ ວຈ຺ຈມຄ຺ຄໍ ປສ຺ສາວມຄ຺ຄໍ ຐເປຕ຺ວາ ອຘກ຺ຂກໍ ອຸພ຺ຠຊາຓຸມຓ຺ຑລໍ ອາທິສ຺ສ ວຓ຺ຓມ຺ປິ ຠຓຕິ…ເປ… ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍສ຺ສາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍເຂຕ຺ເຕປິ ຍຖາສມ຺ຠວໍ ອຸທ຺ຘຣິຕພ຺ພາ. ຕຖາ ‘‘ອິຕ຺ຖີ ຈ ໂຫຕິ ເວມຕິໂກ ສາຣຕ຺ໂຕ ຈ, ຠິກ຺ຂຸ ຈ ນໍ ອິຕ຺ຖິຍາ ກາຍປຏິພທ຺ຘໍ ອາທິສ຺ສ ວຓ຺ຓມ຺ປິ ຠຓຕິ…ເປ… ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ກາຍປຏິພທ຺ຘວາຣາປິ ຍຖາສມ຺ຠວໍ ອຸທ຺ຘຣິຕພ຺ພາ. ກາຍປ຺ປຏິພທ຺ຘວາຣຕ຺ຕິກໍ ວິຍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍວາຣຕ຺ຕິກໍ ລພ຺ຠມານມ຺ປິ ອາປຕ຺ຕິວິເສສາຠາວໂຕ ນ ອຸທ຺ຘຏໍ. ກາຍປ຺ປຏິພທ຺ຘວາຣຕ຺ຕິເກ ປນ ທິນ຺ນນຍຕ຺ຕາ ຕມ຺ປິ ຕທນຸໂລມາ ວາຣາ ຈ ອຸທ຺ຘຣິຕພ຺ພາ. ສພ຺ພຕ຺ຖ ນ-ວິຎ຺ຎູ ຕຣຸຓທາຣິກາ, ມຫລ຺ລິກາ ອຸມ຺ມຕ຺ຕິກາທິກາ ຈ ອນຘິປ຺ເປຕາ, ປເຄວ ປາກຕິກາ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕິຕ຺ຖີນໍ, ຕຖາ ປຓ຺ຑກາທໂຍປີຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ເສສໍ ທຸຕິເຍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ປທຠາຊນີຍວຓ຺ຓນາ

໒໘໕. ວຸຕ຺ຕນຍເມວາຕິ ‘‘ກາຍສໍສຄ຺ເຄ ອິຕ຺ຖິລກ຺ຂເຓນາ’’ຕິ ລິຂິຕໍ. ‘‘ອິຕ຺ຖິລກ຺ຂເຓນາ’’ຕິ ກິຣ ມຫາອຏ຺ຐກຖາປາໂຐ. ສີສໍ ນ ເອຕີຕິ ອກ຺ໂກສນໍ ນ ໂຫຕິ, ຆຏິເຕ ປນ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ວິເສໂສ – ອິເມຫິ ຕີຫິ ຆຏິເຕ ເອວ ສງ຺ຆາທິເສໂສ ວຈ຺ຈມຄ຺ຄປສ຺ສາວມຄ຺ຄານໍ ນິຍຕວຈນຕ຺ຕາ, ອຈ຺ໂຈຬາຣິກຕ຺ຕາ ວາ, ນ ອຎ຺ເຎຫິ ອນິມິຕ຺ຕາສີຕິອາທີຫິ ອຏ຺ຐຫິ. ຕຕ຺ຖ ອໂລຫິຕາສິ, ຘຸວໂລຫິຕາສິ, ຘຸວໂຈຬາສິ, ປຄ຺ຆຣຓີສິ, ອິຕ຺ຖິປຓ຺ຑກາສິ, ເວປຸຣິສິກາສີຕິ ເອຕານິ ຉ ມຄ຺ຄານໍ ອນິຍຕວຈນານິ, ອນິມິຕ຺ຕາສິ, ນິມິຕ຺ຕມຕ຺ຕາສີຕິ ທ຺ເວ ປທານິ ອນຈ຺ໂຈຬາຣິການິ ຈ, ຍໂຕ ອຏ຺ຐປທານິ ‘‘ສງ຺ຆາທິເສສໍ ນ ຊເນນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕານິ, ຕສ຺ມາ ຕານິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍວຕ຺ຖູນິ. ປຣິພ຺ພາຊກວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ວິຍ ອກ຺ໂກສມຕ຺ຕຕ຺ຕາ ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖູນີຕິ ເອເກ. ອິຕ຺ຖິປຓ຺ຑກາສິ, ເວປຸຣິສິກາສີຕິ ເອຕາເນວ ປທານິ ສກລສຣີຣສຓ຺ຐານເຠທທີປການິ ສຸທ຺ຘານິ ສງ຺ຆາທິເສສໍ ນ ຊເນນ຺ຕິ ສກລສຣີຣສາມຎ຺ຎຕ຺ຕາ, ອິຕຣານິ ຊເນນ຺ຕິ ອສາມຎ຺ຎຕ຺ຕາ. ຕານິ ຫິ ປສ຺ສາວມຄ຺ຄເມວ ທີເປນ຺ຕິ ສິຂຣຓີ-ປທໍ ວິຍ. ອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນາສີຕິ ວຈນໍ ປນ ປຸຣິສນິມິຕ຺ເຕນ ອສງ຺ຆາທິເສສວຕ຺ຖຸນາ ມິສ຺ສວຈນໍ. ປຸຣິສອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນກສ຺ສ ຈ ອິຕ຺ຖິນິມິຕ຺ຕໍ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ, ປຸຣິສນິມິຕ຺ຕໍ ປາກຏໍ ໂຫຕິ. ຍທິ ຕມ຺ປິ ຊເນຕິ, ກຖໍ ອນິມິຕ຺ຕາສີຕິອາທິປທານິ ນ ສງ຺ຆາທິເສສໍ ຊເນນ຺ຕີຕິ ເອເກ, ຕໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ. ປຸຣິສສ຺ສປິ ນິມິຕ຺ຕາຘິວຈນໂຕ, ‘‘ເມຖຸນຸປສໍຫິຕາຫິ ສງ຺ຆາທິເສໂສ’’ຕິ ມາຕິກາຍ ລກ຺ຂຓສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຈ ເມຖຸນຸປສໍຫິຕາຫິປິ ໂອຠາສເນ ປຏິວິຊານນ຺ຕິຍາ ສງ຺ຆາທິເສໂສ, ອປ຺ປຏິວິຊານນ຺ຕິຍາ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ, ອິຕເຣຫິ ໂອຠາສເນ ປຏິວິຊານນ຺ຕິຍາ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ, ອປ຺ປຏິວິຊານນ຺ຕິຍາ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ເອເກ, ສພ຺ພໍ ສຸຏ຺ຐຸ ວິຈາເຣຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

໒໘໗. ຫສນ຺ໂຕຕິ ຍໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ຠຓຕິ, ສາ ເຈ ປຏິວິຊານາຕິ, ສງ຺ຆາທິເສໂສ.

ວິນີຕວຕ຺ຖຸວຓ຺ຓນາ

໒໘໙. ‘‘ປຏິວຸຕ຺ຕໍ ນາມາ’’ຕິ ປາໂຐ. ໂນ-ສທ຺ໂທ ອຘິໂກ. ‘‘ອກ຺ຂຣລິຂເນນປິ ໂຫຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ອາວຊ຺ຊນສມນນ຺ຕຣວິຘິນາ ສເມຕິ ເຈ, ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລວາຈາສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ອຕ຺ຕກາມປາຣິຈຣິຍສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໒໙໐. ຈຕຸຕ຺ເຖ ຕໂຍ ສງ຺ຆາທິເສສວາຣາ ອາຄຕາ, ເສສາ ສຕ຺ຕປຎ຺ຎາສ ວາຣາ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍທຸກ຺ກຏາປຕ຺ຕິກາຍ ສໍຂິຕ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ, ຕໂຕ ອຎ຺ຎຕໂຣ ອສມ຺ຠວໂຕ ອິຘ ນ ອຸທ຺ຘໂຏ. ເສສໂຍຊນກ຺ກໂມ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ໂພ. ນຄຣປຣິກ຺ຂາເຣຫີຕິ ປາກາຣປຣິຂາທີຫິ ນຄຣປຣິວາເຣຫິ. ເສຕປຣິກ຺ຂາໂຣຕິ ເສຕາລງ຺ກາໂຣ, ສີລາລງ຺ກາໂຣຕິ ອຕ຺ໂຖ (ສໍ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໓.໕.໔). ຈກ຺ກວີຣິໂຍຕິ ວີຣິຍຈກ຺ໂກ. ວສລໍ ທຸຄ຺ຄນ຺ຘນ຺ຕິ ນິມິຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍາຫ, ຕເທວ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ກິໍ ເມ ປາປກໍ, ກິໍ ເມ ທຸຄ຺ຄນ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໒໙໑. ສນ຺ຕິເກຕິ ຍຕ຺ຖ ຐິໂຕ ວິຎ຺ຎາເປຕິ. ‘‘ປຐມວິຄ຺ຄເຫ ສເຈ ປາຬິວເສນ ໂຍເຊຕີຕິ ກາມເຫຕຸປາຣິຈຣິຍາອຕ຺ໂຖ. ເສສນ຺ຕິ ‘ອຘິປ຺ປາໂຍ’ຕິ ປທໍ ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ອຕ຺ຖາຠາວໂຕ. ທຸຕິເຍ ປາຬິວເສນ ກາມເຫຕຸ-ປທານິ ພ຺ຍຎ຺ຊນານິ ເຕສໍ ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຖາຠາວໂຕ. ເອວໍ ຈຕ຺ຕາຣິ ປທານິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ວິຄ຺ຄຫານໍ ວເສນ ໂຍຊິຕານີຕິ ອປເຣ ວທນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໒໙໕. ເອເຕສຸ ສິກ຺ຂາປເທສຸ ເມຖຸນຣາເຄນ ວີຕິກ຺ກເມ ສຕິ ສງ຺ຆາທິເສເສນ ອນາປຕ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ‘‘ກິໍ ຠນ຺ເຕ ອຄ຺ຄທານນ຺ຕິ. ເມຖຸນຘມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ເກວລໍ ເມຖຸນຘມ຺ມສ຺ສ ວຓ຺ຓຠຓນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ເມຖຸນຘມ຺ມາຘິປ຺ປາເຍນ ຕທຕ຺ຖິຍາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ, ປຣສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ກາມປາຣິຈຣິຍາຍ ວຓ຺ຓຠຓເນ ທຸກ຺ກຏໍ. ‘‘ໂຍ ເຕ ວິຫາເຣ ວສຕິ, ຕສ຺ສ ອຄ຺ຄທານໍ ເທຫີ’’ຕິ ປຣິຍາຍວຈເນນປິ ທຸກ຺ກຏໍ. ‘‘ອຕ຺ຕກາມປາຣິຈຣິຍາຍ ວຓ຺ຓໍ ຠາເສຍ຺ຍ. ຍາ ມາທິສໍ ສີລວນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາຕິ ເອເກ. ປຎ຺ຈສຸ ອງ຺ເຄສຸ ສພ຺ຠາວາ ສງ຺ຆາທິເສໂສວາຕິ ເອເກ. ວິຈາເຣຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຄຓ຺ຐິປເທ ປນ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ສິກ຺ຂາປທທ຺ວເຍ ກາຍສໍສຄ຺ເຄ ວິຍ ຍກ຺ຂິເປຕີສຸ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລຕ຺ຕກາມວຈເນ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍ’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອຏ຺ຐກຖາສຸ ປນ ນາຄຕ’’ນ຺ຕິ ລິຂິຕໍ. ‘‘ອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນໂກ ປນ ປຓ຺ຑກຄຕິໂກວາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ.

ອຕ຺ຕກາມປາຣິຈຣິຍສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ສຎ຺ຈຣິຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໒໙໗. ອຫມ຺ຫິ ທຸຄ຺ຄຕາຕິ ອຫໍ ອມ຺ຫິ ທຸຄ຺ຄຕາ. ອຫໍ ຂ຺ວຍ຺ໂຍຕິ ເອຕ຺ຖ ອຍ຺ໂຍຕິ ພຫຸວຈນໍ ໂຫຕິ.

໒໙໘. ໂອຍາຈນ຺ຕີຕິ ນີຈໍ ກຕ຺ວາ ເທເວ ຍາຈນ຺ຕິ. ອາຍາຈນ຺ຕີຕິ ອຸຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ອາທເຣນ ຍາຈນ຺ຕິ. ອລງ຺ກາຣາທີຫິ ມຓ຺ຑິໂຕ ເກສສໍວິຘານາທີຫິ ປສາຘິໂຕ. ‘‘ມຓ຺ຑິຕກຣເຓ ທຸກ຺ກຏ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ.

ປທຠາຊນີຍວຓ຺ຓນາ

໓໐໓. ສຫ ປຣິທຓ຺ເຑນ ວຕ຺ຕມານາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຉນ຺ທວາສິນີ ນາມ ‘‘ປິຍາ ປິຍໍ ວເສຕີ’’ຕິ ປາຬິ, ປຸຣິສໍ ວາເສຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ປິໂຍ ປິຍໍ ວາເສຕີ’’ຕິ ອຏ຺ຐກຖາ.

ຕໍ ກິຣິຍໍ ສມ຺ປາເທສ຺ສຕີຕິ ອວສ຺ສໍ ອາໂຣເຈນ຺ຕິຍາ ເຈ ອາໂຣເຈຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທ຺ວິນ຺ນໍ ມາຕາປິຕູນໍ ເຈ ອາໂຣເຈຕິ, ສງ຺ຆາທິເສໂສຕິ ວິນຍວິນິຈ຺ຉເຍ ‘‘ວຕ຺ຖຸ ໂອໂລເກຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ຈ ‘‘ອຸທາຍິຕ຺ເຖໂຣ ຄຓິກາຍ ອາໂຣເຈສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໍ ‘‘ມາຕາທີນມ຺ປິ ວທໂຕ ວິສງ຺ເກໂຕ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ອຏ຺ຐກຖາວຈນໂຕ ນິປ຺ປໂຍຊນໍ. ຕໍ ປເນຕນ຺ຕິ ອາຈຣິຍສ຺ສ ວຈນໍ. ມາຕຸຣກ຺ຂິຕໍ ພ຺ຣູຫີຕິ ເປສິຕສ຺ສ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມາຕາປິຕຸຣກ຺ຂິຕໍ ວທໂຕ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສາ ມາຕຸຣກ຺ຂິຕຠາເວປິ ສຕິ ວິສງ຺ເກຕເມວ, ກສ຺ມາ? ‘‘ປິຕຸຣກ຺ຂິຕາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ ວທນ຺ຕສ຺ສ ວິສງ຺ເກຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອິຕຣຖາ ອາທິ-ສທ຺ໂທ ນິຣຕ຺ຖໂກ ສິຍາ. ເອກໍ ທສກໍ ອິຕເຣນ ທສເກນ ໂຍເຊຕ຺ວາ ປຸພ຺ເພ ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິຍໍ ວຸຕ຺ຕນຍຕ຺ຕາ ມາຕຸຣກ຺ຂິຕາຍ ມາຕາ ອຕ຺ຕໂນ ຘີຕຸສນ຺ຕິກໍ ປຫິຓຕີຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

໓໓໘. ອນຠິນນ຺ທິຕ຺ວາຕິ ວຈນມຕ຺ຕເມວ, ຍທິປິ ອຠິນນ຺ທຕິ, ຍາວ ສາສນໍ ນາໂຣເຈຕິ, ຕາວ ‘‘ວີມໍສິໂຕ’’ຕິ ນ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສາສນາໂຣຈນກາເລຕິ ອາຓາປກສ຺ສ ສາສນວຈນກ຺ຂເຓ. ຕຕິຍປເທ ວຸຕ຺ຕນເຍນາຕິ ເອກງ຺ຄສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວຕ຺ຖຸຄຓນາຍ ສງ຺ຆາທິເສໂສຕິ ອຸຠຍວຕ຺ຖຸຄຓນາຍ ກິຣ.

໓໓໙. ຈຕຸຕ຺ເຖ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ‘‘ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ ນ ວີມໍສຕິ ນ ປຈ຺ຈາຫຣຕິ, ອນາປຕ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ວິຍ ‘ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ນ ສມ຺ປາເທຕິ, ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ວິສໍວາເທຕີ’ຕິ ອນາປຕ຺ຕິປາຬິຍາປິ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ, ເອກຈ຺ເຈສຸ ໂປຕ຺ຖເກສຸ ‘‘ອຕ຺ຖີ’’ຕິປິ.

ວິນີຕວຕ຺ຖຸວຓ຺ຓນາ

໓໔໑. ອລໍວຈນີຍາຕິ ນ ວຈນີຍາ, ນິວາຣເຓ ອລໍ-ສທ຺ໂທ. ເຖຣປິຕາ ວທຕີຕິ ຊິຓ຺ຓປິຕາ ວທຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກິຎ຺ຈາປິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ອິຕ຺ຖີ ນາມ ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖີ ນ ຍກ຺ຂີ ນ ເປຕີ ນ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕາ, ປຸຣິໂສ ນາມ ມນຸສ຺ສປຸຣິໂສ ນ ຍກ຺ໂຂ’’ຕິອາທິ ນຕ຺ຖິ, ຕຖາປິ ກາຍສໍສຄ຺ຄາທີສຸ ‘‘ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖີ’’ຕິ ອິຕ຺ຖີວວຕ຺ຖານສ຺ສ ກຕຕ຺ຕາ ອິຘາປິ ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖີ ເອວາຕິ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ເມຖຸນປຸພ຺ພຠາຄຕ຺ຕາ ມນຸສ຺ສອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນໂກ ຈ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍວຕ຺ຖຸໂກວ ໂຫຕິ, ເສສາ ມນຸສ຺ສປຓ຺ຑກອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນກຕິຣຈ຺ຉານຄຕປຸຣິສາທໂຍ ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸກາວ ມິຈ຺ຉາຈາຣສາສນງ຺ຄສມ຺ຠວໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຍຖາສມ຺ຠວໍ ປນ ວາຣາ ອຸທ຺ຘຣິຕພ຺ພາ. ປຎ຺ຎຕ຺ຕິອຊານເນ ວິຍ ອລໍວຈນີຍຠາວາຊານເນປິ ອຈິຕ຺ຕກຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລາທີສຸປີຕິ ‘‘ອິມສ຺ມິມ຺ປີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕເມວ ໂຫຕິ. ‘‘ເລຂໍ ເນຕ຺ວາ ປຏິເລຂໍ ອາໂຣຈິຕສ຺ສາປິ ສຎ຺ຈຣິຕ຺ຕໍ ນຕ຺ຖິ ສຎ຺ຈຣິຕ຺ຕຠາວມຊານນ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ວີມໍສິຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ສຎ຺ຈຣິຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ກຸຏິກາຣສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໓໔໒. ຍາຈນາຕິ ‘‘ເທຖ ເທຖາ’’ຕິ ໂຈທນາ. ວິຎ຺ຎຕ຺ຕີຕິ ອິມິນາ ໂນ ອຕ຺ໂຖຕິ ວິຎ຺ຎາປນາ. ‘‘ຫຕ຺ຖກມ຺ມໍ ຍາຈິໂຕ ອຸປກຣຓໍ, ມູລໍ ວາ ທສ຺ສຕີ’’ຕິ ຍາຈຕິ, ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ. ວຏ຺ຏຕິ ເສນາສເນ ໂອຠາສປຣິກຖາທີນໍ ລທ຺ຘຕ຺ຕາຕິ ເອເກ. ອນຊ຺ຌາວຸຕ຺ຖກນ຺ຕິ ອສ຺ສາມິກໍ. ນ ອາຫຏໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພນ຺ຕິ ‘‘ສູໂປທນວິຎ຺ຎຕ຺ຕິທຸກ຺ກຏໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ກິຎ຺ຈາປິ ຄຣຸຠຓ຺ຑປ຺ປໂຫນເກສູຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຖາປິ ຍໍ ວຕ຺ຖຸວເສນ ອປ຺ປໍ ຫຸຕ຺ວາ ອຄ຺ຆວເສນ ມຫາ ຫຣິຕາລຫິງ຺ຄຸລິກາທິ, ຕໍ ຍາຈິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ.

໓໔໔. ໂສ ກິຣາຕິ ອິສິ. ຕທາ ອຊ຺ຌຄມາ ຕທຊ຺ຌຄມາ.

໓໔໘-໙. ນ ຫິ ສກ຺ກາ ຍາຈນາຍ ກາຕຸໍ, ຕສ຺ມາ ສຍໍ ຍາຈິຕເກຫິ ອຸປກຣເຓຫີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ສເມຕິ, ນ ອຕ຺ໂຖ. ກສ຺ມາ? ອິຘ ອຸຠເຍສໍ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ, ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍສ຺ມາ ປນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ອິຘ ວຸຕ຺ຕນເຍນາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສິກ຺ຂາປທວິຠງ຺ເຄ ວຸຕ຺ຕນເຍນ. ‘‘ສຎ຺ຎາຈິກາຍາ’’ຕິ ວຈນໂຕ ກໂຣນ຺ເຕນາປິ, ‘‘ປເຣຫິ ປຣິໂຍສາເປຕີ’’ຕິ ວຈນໂຕ ກາຣາເປນ຺ເຕນາປິ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ອຸໂຠເປເຕ ກາຣກກາຣາປກາ. ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ວິໂລມິຕໍ ຠເວຍ຺ຍ, ‘‘ກາຣຍມາເນນາ’’ຕິ ຫິ ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ‘‘ກໂຣນ຺ເຕນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ວິໂລມິຕໍ ໂຫຕິ ອຕທຕ຺ຖຕ຺ຕາ. ນ ຫິ ກາຣາເປນ຺ໂຕ ນາມ ໂຫຕິ. ‘‘ອິຘ ວຸຕ຺ຕນເຍນາຕິ ເທສິຕວຕ຺ຖຸກປມາຓິກນເຍນ. ເອວໍ ສນ຺ເຕ ‘ກໂຣນ຺ເຕນ ວາ ກາຣາເປນ຺ເຕນ ວາ’ຕິ ວຈນໂຕ ກໂຣນ຺ເຕນາປິ ປເຣຫິ ວິປ຺ປກຕໍ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ເຈ, ຕທຕ຺ຖວິສ຺ສຊ຺ຊນຕ຺ຖໍ ‘ຍທິ ປນາຕິອາທິມາຫາ’’’ຕິ ອນຸຄຓ຺ຐິປເທ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ສຎ຺ຎາຈິກາຍ ກຸຏິໍ ກໂຣນ຺ໂຕ’’ຕິ ວຈນວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອາຍາມໂຕ ຈ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ຈາ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ວິກປ຺ປຕ຺ຖສ຺ສ ວາ-ສທ຺ທສ຺ສ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ເອກໂຕຠາເຄປິ ວຑ຺ຒິເຕ ອາປຕ຺ຕິ ເອວ. ປມາຓຍຸຕ຺ຕມຎ຺ໂຈ ກິຣ ນວວິທຕ຺ຖິ. ‘‘‘ຈຕຸຫຕ຺ຖວິຕ຺ຖາຣາ’ຕິ ວຈເນນ ‘ຕິຣິຍໍ ຕິຫຕ຺ຖາ ວາ’ຕິ ວຈນມ຺ປິ ສເມຕິ ‘ຍຕ຺ຖ ປມາຓຍຸຕ຺ໂຕ’ຕິອາທິສນ຺ນິຏ຺ຐານວຈນາສມ຺ຠວໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປມາຓໂຕ ອູນຕຣມ຺ປີຕິ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ຈຕຸປຎ຺ຈຫຕ຺ຖມ຺ປິ ທີຆໂຕ ອນຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕປມາຓເມວ ເທສິຕວຕ຺ຖຸ. ອເທສິຕວຕ຺ຖຸຎ຺ຫິ ກໂຣໂຕ ອາປຕ຺ຕິ. ປມາຓາຕິກ຺ກນ຺ຕາ ກຸຏິ ເອວ ປມາຓາຕິກ຺ກນ຺ຕໍ ກຸຏິໍ ກເຣຍ຺ຍາຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ‘‘ຖມ຺ຠຕຸລາ’’ຕິ ປາໂຐ. ອນຸສ຺ສາວນານເຍນາຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ທມິຬຠາສາຍປິ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ.

໓໕໓. ຈາຣຠູມິ ໂຄຈຣຠູມິ. ນ ຄຫິຕາຕິ ນ ວາຣິຕາ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ກາຣຓາຍ ຄຸຕ຺ຕິພນ຺ຘນາຄາຣໍ, ອກຣຓຏ຺ຐານໍ ວາ ຘມ຺ມຄນ຺ຘິກາ ຫຕ຺ຖປາທຈ຺ຉິນ຺ທນກາ ຄນ຺ຘິກາ’’ຕິ ລິຂິຕໍ. ທ຺ວີຫິ ພລິພທ຺ເທຫີຕິ ເຫຏ຺ຐິມໂກຏິຍາ ກິຣ ວຸຕ຺ຕໂຕ ອາວິຊ຺ຊິຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ ຉິນ຺ນາວຏຕ຺ຕາ, ນິຄມນສ຺ສາປິ ອຕ຺ຖປ຺ປກາສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ປາຈິນນ຺ຕິ ວຕ຺ຖຸ ອຘິຏ຺ຐານໍ. ຕທຕ຺ຖາຍາຕິ ຕຈ຺ຉນຕ຺ຖາຍ. ປຓ຺ຓສາລມ຺ປີຕິ ອຸລ຺ລິຕ຺ຕາວລິຕ຺ຕກຸຏິເມວ ປຓ຺ຓຈ຺ຉທນໍ. ເຕເນວ ‘‘ສຠິຕ຺ຕິຈ຺ຉທນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ອລິຕ຺ຕໍ ກິຣ ສພ຺ພໍ ວຏ຺ຏຕິ. ປຸພ຺ເພ ໂຖກໍ ຐປິຕໍ ປຸນ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ. ຕສ຺ມິນ຺ຕິ ທ຺ວາຣພນ຺ຘເນ ວາ ວາຕປາເນ ວາ ຐປິເຕ. ປຐມເມວາຕິ ເອຕ຺ຖ ປຕ຺ຕກາເລ ເອວາຕິ ກິຣ ຘມ຺ມສິຣິຕ຺ເຖໂຣ. ອຸປຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ ຐປິຕກາເລວາຕິ ກິຣ. ປຸຣິເມນ ເລປສ຺ສ ອຆຏິຕຕ຺ຕາ ທຸຕິເຍນ ວຕ຺ຕສີເສນ ກຕຕ຺ຕາ ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ອນາປຕ຺ຕິ. ສເຈ ອາຓຕ຺ເຕນ ກຕໍ, ‘‘ກໂຣຕິ ວາ ກາຣາເປຕິ ວາ’’ຕິ ວຈນໂຕ ອາປຕ຺ຕິ ອຸຠິນ຺ນໍ ສຕິ ອຕ຺ຕຸທ຺ເທສິກຕາຍ, ອສຕິ ມູລຏ຺ຐສ຺ເສວ. ເຫຏ຺ຐິມປ຺ປມາຓສມ຺ຠເວ ສຕິ ສພ຺ພມຕ຺ຕິກາມຍໍ ກຸຏິໍ ກໂຣໂຕ ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກເຏນ ສງ຺ຆາທິເສໂສຕິ ອາຈຣິຍສ຺ສ ຕກ຺ໂກ.

໓໕໔. ຉຕ຺ຕິໍສ ຈຕຸກ຺ການິ ນາມ ອເທສິຕວຕ຺ຖຸກຈຕຸກ຺ກໍ ເທສິຕວຕ຺ຖຸກຈຕຸກ຺ກໍ ປມາຓາຕິກ຺ກນ຺ຕຈຕຸກ຺ກໍ ປມາຓິກຈຕຸກ຺ກໍ ອເທສິຕວຕ຺ຖຸກປມາຓາຕິກ຺ກນ຺ຕຈຕຸກ຺ກໍ ເທສິຕວຕ຺ຖຸກປມາຓິກຈຕຸກ຺ກນ຺ຕິ ຉ ຈຕຸກ຺ການິ, ເອວໍ ສມາທິສຕິວາຣາທີສຸປິ ປຎ຺ຈສູຕິ ຉຕ຺ຕິໍສ. ອາປຕ຺ຕິເຠທທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ‘‘ສາຣມ຺ເຠ ເຈ, ຠິກ຺ຂຸ, ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ອປຣິກ຺ກມເນ…ເປ… ສງ຺ຆາທິເສໂສ’’ຕິ ມາຕິກາຍໍ ອວິເສເສນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສາຣມ຺ຠອປຣິກ຺ກມເນປິ ສງ຺ຆາທິເສໂສວາຕິ ມິຈ຺ຉາຄາຫວິວຊ຺ຊນຕ຺ຖໍ ອາປຕ຺ຕິເຠໂທ ທສ຺ສິໂຕ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕານີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ວິຠງ຺ເຄ ເອວໍ ອວຕ຺ວາ ກິມຕ຺ຖໍ ມາຕິກາຍໍ ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເຈ? ຠິກ຺ຂູ ອຠິເນຕພ຺ພາ ວຕ຺ຖຸເທສນາຍ, ເຕຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ວຕ຺ຖຸ ເທເສຕພ຺ພໍ. ກີທິສໍ? ອນາຣມ຺ຠໍ ສປຣິກ຺ກມນໍ, ເນຕຣໍ, ອິຕຣສ຺ມິໍ ‘‘ສາຣມ຺ເຠ ເຈ ຠິກ຺ຂຸ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ອປຣິກ຺ກມເນ’’ຕິ ເອວໍ ອານິສໍສວເສນ ອາຄຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ມາ ວຕ຺ຖຸ ນາມ ອຕ຺ຖິ ສາຣມ຺ຠໍ, ອຕ຺ຖິ ອນາຣມ຺ຠໍ, ອຕ຺ຖິ ສປຣິກ຺ກມນໍ, ອຕ຺ຖິ ອປຣິກ຺ກມນໍ, ອຕ຺ຖິ ສາຣມ຺ຠໍ ສປຣິກ຺ກມນໍ, ອຕ຺ຖິ ສາຣມ຺ຠໍ ອປຣິກ຺ກມນໍ, ອຕ຺ຖິ ອນາຣມ຺ຠໍ ສປຣິກ຺ກມນໍ, ອຕ຺ຖິ ອນາຣມ຺ຠໍ ອປຣິກ຺ກມນນ຺ຕິ ພຫຸວິຘຕ຺ຕາ ວຕ຺ຖຸ ເທເສຕພ຺ພໍ ອນາຣມ຺ຠໍ ສປຣິກ຺ກມນໍ, ເນຕຣນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ກິມຕ຺ຖິກາ ປເນສາ ເທສນາຕິ ເຈ? ຄຣຸກາປຕ຺ຕິປຎ຺ຎາປນເຫຕຸປຣິວຊ຺ຊນຸປາຍຕ຺ຖາ. ວຕ຺ຖຸເທສນາຍ ຫິ ຄຣຸກາປຕ຺ຕິປຎ຺ຎາປນເຫຕຸຕ຺ຕາ ອກຕວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ຄິຫີນໍ ປີຬາຊນເນນ ອຕ຺ຕທຸກ຺ຂປຣທຸກ຺ຂເຫຕຸຠູໂຕ ຈ ສາຣມ຺ຠຠາໂວຕິ ເອເຕ ວຕ຺ຖຸເທສນາປເທເສນ ອຸປາເຍນ ປຣິວຊ຺ຊິຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ນ ຫິ ຠິກ຺ຂຸ ອກປ຺ປິຍກຸຏິກຣຓຕ຺ຖໍ ຄິຫີນໍ ວາ ປີຬານິມິຕ຺ຕໍ ສາຣມ຺ຠວຕ຺ຖຸ. ກຸຏິກຣຓຕ຺ຖໍ ວາ ວຕ຺ຖຸໍ ເທເສນ຺ຕີຕິ ປຐມເມວ ສາຘິຕເມຕໍ. ໂວມິສ຺ສກາປຕ຺ຕິໂຍຕິ ທຸກ຺ກຏສງ຺ຆາທິເສສມິສ຺ສກາປຕ຺ຕິໂຍ.

໓໕໕. ຕຕ຺ຖ ‘‘ທ຺ວີຫິ ສງ຺ຆາທິເສເສຫີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ‘‘ທ຺ວິນ຺ນໍ ສງ຺ຆາທິເສເສນາ’’ຕິ ວິຠຕ຺ຕິພ຺ຍຕ຺ຕເຍນ, ວຈນພ຺ຍຕ຺ຕເຍນ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອາປຕ຺ຕິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ສງ຺ຆາທິເສສານ’’ນ຺ຕິປິ ປາໂຐ.

໓໖໔. ນ ຆຏຍຕິ ຉທນເລປາຠາວໂຕ, ອນາປຕ຺ຕິ, ຕໍ ປຣໂຕ ສາຘິຍຕິ. ຉທນເມວ ສນ຺ຘາຍ ອຸລ຺ລິຕ຺ຕາວລິຕ຺ຕຕາ ວຸຕ຺ຕາຕິ. ‘‘ກຸກ຺ກຸຏຈ຺ຉິກເຄຫໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ວຕ຺ວາ ປຸນ ຉທນໍ ທຓ຺ຑເກຫີຕິອາທິນາ ນເຍນ ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ເຕຫິ ຕິຓປຓ຺ຓຈ຺ຉທນາກຸຏິກາວ ວຸຕ຺ຕາ. ຕຕ຺ຖ ຉທນໍ ທຓ຺ຑເກຫິ ທີຆໂຕ ຕິຣິຍຎ຺ຈ ຊາລໍ ວິຍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຕິເຓຫິ ວາ ປຓ຺ເຓຫິ ວາ ຉາເທຕຸໍ ອຸລ຺ລິຕ຺ຕາທິຠາໂວ ຉທນເມວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ຍຸຕ຺ຕມິທໍ. ຕສ຺ມາ ມຕ຺ຕິກາມຍໍ ຠິຕ຺ຕິໍ ວຑ຺ຒາເປຕ຺ວາ ອຸປຣິ ອຸລ຺ລິຕ຺ຕໍ ວາ ອວລິຕ຺ຕໍ ວາ ອຸຠຍໍ ວາ ຠິຕ຺ຕິຍາ ຆຏິຕໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ ເອວ ວິນາປິ ຠິຕ຺ຕິເລເປນາ’’ຕິ ລິຂິຕໍ. ‘‘‘ໂສ ຈ ຉທນເມວ ສນ຺ຘາຍາ’ຕິ ປຘານວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ເຫຏ຺ຐາຠາຄໍ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ, ວີມໍສິຕພ຺ພໍ. ເອຕ຺ຖາຕິ ຕິຓກຸຏິກາຍ. ຍຖາສມາທິຏ຺ຐາຍາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ອາປຕ຺ຕິ ກາຣຸການໍ ຕິຓ຺ຓໍ ທຸກ຺ກຏານ’’ນ຺ຕິອາທິມ຺ຫິ ໂສ ສຸຓາຕິຉກ຺ກມ຺ປິ ລພ຺ຠຕິ. ອຸຠຍຕ຺ຖ ສມາທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ອາຓາປກສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ. ອາຓຕ຺ຕສ຺ສ ຍຖາ ສມາທິຏ຺ຐໍ ອາຓາປເກນ, ຕຖາ ອກຣຓປຈ຺ຈຍາ ທຸກ຺ກຏໍ. ສເຈ ‘‘ອຫມ຺ເປຕ຺ຖ ວສາມີ’’ຕິ ອຕ຺ຕຸທ຺ເທສມ຺ປິ ກໂຣຕິ, ສງ຺ຆາທິເສໂສວ. ‘‘ກຸຏິໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ ອວິເສເສນ ວຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ປນ ອາຓາປກສ຺ສາປິ ສງ຺ຆາທິເສໂສ ອຈິຕ຺ຕກຕ຺ຕາ ສິກ຺ຂາປທສ຺ສ.

ອຫຎ຺ຈ ວສິສ຺ສາມີຕິ ເອຕ຺ຖ ປຣສ຺ສ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐສ຺ສ ອຠາວາ ອາປຕ຺ຕິ ເອວ ‘‘ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ວາ’’ຕິ ນິຍມິຕຕ຺ຕາ, ອນາປຕ຺ຕິ ອວິຠຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ‘‘ອິຘ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຊານນມຕ຺ຕເມວ ຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ຈ ລິຂິຕໍ. ອນຸຄຓ຺ຐິປເທ ປນ ອຫຎ຺ຈ ວສິສ຺ສາມີຕິ ເອຕ຺ຖ ໂຍ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ວາສາຄາຣຎ຺ຈ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອິຈ຺ຉຕິ, ຕສ຺ສາປຕ຺ຕິ. ໂຍ ປນ ອຸໂປສຖາຄາຣໍ ອິຈ຺ຉຕິ, ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອຸຠຍໍ ສເມຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຈ ‘‘ວິນຍວິນິຈ຺ຉເຍ ອາຄເຕ ຄຣຸເກ ຐາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຈນໂຕ ມຫາປຈ຺ຈຣິວາທໂຕ ອິຕໂຣ ປຈ຺ຉາ ວຕ຺ຕພ຺ໂພຕິ ເຈ? ນ, ພລວຕ຺ຕາ. ‘‘ວາສາຄາຣໍ ຐເປຕ຺ວາ ສພ຺ພຕ຺ຖ, ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ວຈນໂຕ, ໂຠຊນສາລາທີນມ຺ປິ ອຕ຺ຖາຍ ອິມິນາ ກຕຕ຺ຕາ ສງ຺ກຣາ ຊາຕາ. ຍຖາ – ທ຺ເວ ຕໂຍ ‘‘ເອກໂຕ ວສິສ຺ສາມາ’’ຕິ ກໂຣນ຺ຕິ, ຣກ຺ຂຕິ ຕາວາຕິ ເອຕ຺ຖ ວິຍ. ‘‘ອິທໍ ຐານໍ ວາສາຄາຣໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ອິທໍ ອຸໂປສຖາຄາຣ’’ນ຺ຕິ ວິຠຊິຕ຺ວາ ກເຕປິ ອາປຕ຺ຕິ ເອວ. ທ຺ວີສຸ ມຫາປຈ຺ຈຣິວາໂທ ພລວາ, ຕສ຺ມາ ‘‘ປຈ຺ຉາ ວຸຕ຺ໂຕ’’ຕິອາທິນາ ອຕີວ ປປຎ຺ຈິຕໍ. ກິໍ ເຕນ. ‘‘ອຕ຺ຕນາ ວິປ຺ປກຕໍ ອຕ຺ຕນາ ຈ ປເຣຫິ ຈ ປຣິໂຍສາເປຕີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ອປຣານິປິ ຈຕຸກ຺ການິ ຍຖາສມ຺ຠວໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕພ຺ພານິ, ເລຓາທີສຸ ກິຎ຺ຈາປິ ສງ຺ຆາທິເສເສນ ອນາປຕ຺ຕິ, ອກຕວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ສຕິ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາ ອາປຕ຺ຕິ ເອວ.

ກຸຏິກາຣສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ວິຫາຣກາຣສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໓໖໖. ສຕ຺ຕເມ ວາ-ສທ຺ໂທ ອວຘາຣຓຕ຺ໂຖຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ວິຫາຣກາຣສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໘. ປຐມທຸຏ຺ຐໂທສສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໓໘໐. ສາວເກນ ປຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ປກຕິສາວກໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ອຄ຺ຄສາວກໍ. ຍຖູປນິສ຺ສຍຍຖາປຸຄ຺ຄລວເສນ ‘‘ຕິສ຺ໂສ ວິຊ຺ຊາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເກນຈິ ສາວເກນ ຕິສ຺ໂສ ວິຊ຺ຊາ, ເກນຈິ ຈຕສ຺ໂສ ປຏິສມ຺ຠິທາ, ເກນຈິ ຉ ອຠິຎ຺ຎາ, ເກນຈິ ເກວໂລ ນວໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ໂມຕິ ເອວໍ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ຍຖາສມ຺ຠວໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໓໘໒. ‘‘ເຍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິກາ’’ຕິອາທິວຈນໂຕ ຘຣມາເນປິ ຠຄວຕິ ປິຏກຕ຺ຕຍປຣິຈ຺ເຉໂທ ອຕ຺ຖີຕິ ສິທ຺ຘໍ. ຘມ຺ມກຖິກາຕິ ອາຠິຘມ຺ມິກາ ຣຕິຍາ ອຈ຺ຉິສ຺ສນ຺ຕີຕິອາທິ ອາຍສ຺ມໂຕ ທພ຺ພສ຺ສ ເນສໍ ຕິຣຈ຺ຉານກຖາຍ ຣຕິນິໂຍຊນໍ ວິຍ ທິສ຺ສຕິ, ນ ຕຖາ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິກາທິສໍສຄ຺ຄໂຕ ເຕສໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິກາທີນໍ ຜາສຸວິຫາຣນ຺ຕຣາຍໍ, ເຕສມ຺ປິ ຕິຣຈ຺ຉານກຖາຣຕິຍາ ອຠາເວນ ອນຠິຣຕິວາສໍ, ຕໂຕ ເນສໍ ສາມຎ຺ຎາ ຈາວນຎ຺ຈ ປຣິວຊ຺ຊນ຺ໂຕ ເອວໍ ຈິນ຺ເຕສີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ‘‘ນິມ຺ມິຕານໍ ຘມ຺ມຕາຕິ ສາວເກຫິ ນິມ຺ມິຕານໍເຍວ, ນ ພຸທ຺ເຘຫີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ‘‘ສາຘກຕມໍ ກຣຓ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ກຣຓຕ຺ເຖເຍວ ຕຕິຍາວິຠຕ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໓໘໓-໔. ຍນ຺ຕິ ເຍນ. ‘‘ກຕ຺ຕາຕິ ກຕ຺ຕາ, ນ ກຕ຺ຕາ’’ຕິ ລິຂິຕໍ. ‘‘ຠຣິຍໍ ວິຍ ມໍ ອຊ຺ຌາຈຣຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິຍາ ພລວຕີ ໂຈທນາ. ເຕນ ຫີຕິ ເອຕ຺ຖ ຍຖາ ຉຸປນມຕ຺ເຕ ວິປ຺ປຏິສາຣີວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ກາຍສໍສຄ຺ຄຣາຄສມ຺ຠວາ ອປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ເອວ ສງ຺ຆາທິເສສໍ ປຎ຺ຎາເປສິ, ຕເຖວ ປຸພ຺ເພວສ຺ສາ ທຸສ຺ສີລຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຍທິ ຕາວ ຠູຕາຍ ປຏິຎ຺ຎາຍ ນາສິຕາ, ເຖໂຣ ກາຣໂກ ໂຫຕິ. ອຖ ອຠູຕາຍ, ຠຄວຕາ ‘‘ນາເສຖາ’’ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ວຸຕ຺ຕຎ຺ຈ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຍທິ ຕາວ ປຏິຎ຺ຎາຍ ນາສິຕາ, ເຖໂຣ ກາຣໂກ ໂຫຕີ’’ຕິ.

ອຖ ອປ຺ປຏິຎ຺ຎາຍາຕິ ‘‘ອຍ຺ເຍນມ຺ຫິ ທູສິຕາ’’ຕິ ອິມໍ ປຏິຎ຺ຎໍ ວິນາ ເອວ ຕສ຺ສາ ປກຕິທຸສ຺ສີລຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ນາສິຕາ, ເຖໂຣ ອກາຣໂກ ໂຫຕິ. ອຠຍຄິຣິວາສິໂນປິ ອຕ຺ຕໂນ ສຸຕ຺ຕໍ ວຕ຺ວາ ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ວາເທ ເຖໂຣ ກາຣໂກ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ກສ຺ມາ? ທຸກ຺ກຏໍ ມຸສາວາທປຈ຺ຈຍາ ລິງ຺ຄນາສນາຍ ອນາເສຕພ຺ພຕ຺ຕາ. ປາຣາຊິກສ຺ເສວ ຫິ ລິງ຺ຄນາສນາຍ ນາເສຕພ຺ພາ. ‘‘ນາເສຖາ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປາຣາຊິກາວ ຊາຕາ, ສາ ກິໍ ສນ຺ຘາຍ, ຕໂຕ ເຖໂຣ ກາຣໂກ ອາປຊ຺ຊຕິ. ‘‘ສກາຍ ປຏິຎ຺ຎາຍ ນາເສຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປນ ອປາຣາຊິກາປິ ອຕ຺ຕໂນ ວຈເນນ ນາເສຕພ຺ພາ ຊາຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ມຫາວິຫາຣວາສິໂນປິ ອຕ຺ຕໂນ ສຸຕ຺ຕໍ ວຕ຺ວາ ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ວາເທ ເຖໂຣ ກາຣໂກ’’ຕິ ຈ ວທນ຺ຕິ. ກສ຺ມາ? ‘‘ສກາຍ ປຏິຎ຺ຎາຍ ນາເສຖາ’’ຕິ ຫິ ວຸຕ຺ເຕ ປຏິຎ຺ຎາຍ ຠູຕຕາ ອາປຊ຺ຊຕິ ‘‘ນາເສຖາ’’ຕິ ວຈນໂຕ. ຠູຕາເຍວ ຫິ ປຏິຎ຺ຎາຍ ນາເສຕພ຺ພາ ໂຫຕິ, ນາຠູຕາຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ປຸຣິມນເຍຕິ ທຸກ຺ກຏວາເທ. ປຸຣິໂມ ຍຸຕ຺ຕິວເສນ ປວຕ຺ໂຕ, ປຈ຺ຉິໂມ ປາຬິວຈນວເສນ ປວຕ຺ໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໓໘໕-໖. ປີຕິສຸເຂຫີຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ສຸເຂນາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ປີຕິຄ຺ຄຫຓໍ ຕຕິຍຊ຺ຌານສຸຂໍ, ກາຍິກຎ຺ຈ ອປເນຕຸໍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕປີຕິຍາ ວຸຕ຺ຕໍ. ສເຈ ຈຸທິຕກວເສນ ກຕໍ ອມູລກໍ ນາມ, ‘‘ອນຊ຺ຌາປນ຺ນໍ ອກຕ’’ນ຺ຕິ ວເທຍ຺ຍ, ອິເມ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຕາທິສໍ ທິຏ຺ຐສຎ຺ຎີ ຫຸຕ຺ວາ ໂຈເທຕີ’’ຕິ ປາໂຐ. ‘‘ເອເຕນ ນເຍນ ສຸຕມຸຕປຣິສງ຺ກິຕານິປິ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ເວທິຕພ຺ພານີ’’ຕິ ປາໂຐ. ‘‘ຈຕຸນ຺ນໍ ອຎ຺ຎຕເຣນາ’’ຕິ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທເສ ເອວ ອາຄເຕ ຄເຫຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ, ອິຕເຣສໍ ອຎ຺ຎຕເຣນາປິ ອນຸທ຺ຘໍເສນ຺ຕສ຺ສ ສງ຺ຆາທິເສໂສວາຕິ ໂນ ຕກ຺ໂກຕິ ອາຈຣິໂຍ. ຠິກ຺ຂຸຠາວາ ຫິ ຈາວນສມຕ຺ຖໂຕ. ‘‘ສມີເປ ຐຕ຺ວາ’’ຕິ ວຈນໂຕ ປຣມ຺ມຸຂາ ໂຈເທນ຺ຕສ຺ສ, ໂຈທາເປນ຺ຕສ຺ສ ວາ ສີສໍ ນ ເອຕິ. ທິຏ຺ຐຎ຺ເຈ ສຸເຕນ ປຣິສງ຺ກິເຕນ ໂຈເທຕິ ໂຈທາເປຕິ, ສຸຕປຣິສງ຺ກິຕໍ ວາ ທິຏ຺ຐາທີຫິ ໂຈທິເຕ ວາ ໂຈທາປິເຕ ວາ ສີສໍ ເອຕິ ເອວ ອມູລເກນ ໂຈທິຕຕ຺ຕາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ທິຏ຺ຐສ຺ສ ໂຫຕິ ປາຣາຊິກໍ ຘມ຺ມໍ ອຊ຺ຌາປຊ຺ຊນ຺ໂຕ, ຕຎ຺ເຈ ໂຈເທຕິ ‘ສຸໂຕ ມຍາ…ເປ… ສງ຺ຆາທິເສສສ຺ສາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໓໘໗). ‘‘ອສຸທ຺ໂຘ ໂຫຕິ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຎ຺ຎຕຣໍ ປາຣາຊິກໍ ຘມ຺ມໍ ອຊ຺ຌາປນ຺ໂນ, ຕຎ຺ເຈ ອສຸທ຺ຘທິຏ຺ຐິ ສມາໂນ ອໂນກາສໍ ກາຣາເປຕ຺ວາ ຈາວນາຘິປ຺ປາໂຍ ວເທຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ໂອກາສໍ ກາຣາເປຕ຺ວາ ຈາວນາຘິປ຺ປາໂຍ ວເທຕິ, ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ (ປາຣາ. ໓໘໙) ອິມິນາ ນ-ສເມນ຺ຕໍ ວິຍ ຂາຍຕິ, ກຖໍ? ທິຏ຺ຐສ຺ສ ໂຫຕິ ປາຣາຊິກໍ ຘມ຺ມໍ ອຊ຺ຌາປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ນາມ ອສຸທ຺ໂຘ ປຸຄ຺ຄໂລ ໂຫຕິ, ‘‘ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ອສຸທ຺ຘທິຏ຺ຐິ ສມາໂນ ຕຎ຺ເຈ ໂຈເທຕິ ‘ສຸໂຕ ມຍາ ປາຣາຊິກໍ ຘມ຺ມໍ ອຊ຺ຌາປນ຺ໂນສີ’ຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ວາຈາຍ ວາຈາຍ ສງ຺ຆາທິເສສສ຺ສາ’’ຕິ ວຈນໂຕ ປຸຣິມນເຍນາປຕ຺ຕິ. ‘‘ຈາວນາຘິປ຺ປາໂຍ ວເທຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ ວຈນໂຕ ປຈ຺ຉິມນເຍນ ສງ຺ຆາທິເສເສນ ອາປຕ຺ຕີຕິ ທ຺ເວ ປາຬິນຍາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວິຣຸທ຺ຘາ ວິຍ ທິສ຺ສນ຺ຕິ, ນ ຈ ວິຣຸທ຺ຘໍ ພຸທ຺ຘາ ກຖຍນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ເອຕ຺ຖ ຍຸຕ຺ຕິ ປຣິເຍສິຕພ຺ພາ. ອຏ຺ຐກຖາຈຣິຍາ ຕາວາຫຸ ‘‘ສມູລເກນ ວາ ສຎ຺ຎາສມູລເກນ ວາ ໂຈເທນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ, ອມູລເກນ ວາ ປນ ສຎ຺ຎາອມູລເກນ ວາ ໂຈເທນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕີ’’ຕິ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ທສ຺ສນສວນປຣິສງ຺ກນມູເລນ ສມູລເກນ ວາ ຕທຠາເວນ ອມູລເກນາປິ ສຎ຺ຎາສມູລເກນ ວາ ໂຈເທນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ, ທສ຺ສນາທິມູລາຠາເວນ ອມູລເກນ ວາ ຕພ຺ຠາເວນ ສມູລເກນາປິ ສຎ຺ຎາອມູລເກນ ວາ ໂຈເທນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ທິຏ຺ຐສ຺ສ ໂຫຕິ.

ປາຣາຊິກໍ ຘມ຺ມໍ ອຊ຺ຌາປຊ຺ຊນ຺ໂຕຕິອາທິມ຺ຫິ ທສ຺ສນມູເລນ ສມູລເກນາປິ ‘‘ສຸໂຕ ມຍາ’’ຕິ ວຈນໂຕ ສຎ຺ຎາອມູລເກນ ວາ ໂຈເທຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ສງ຺ຆາທິເສສສ຺ສ. ຕທຕ຺ຖສ຺ສ ອາວິຠາວຕ຺ຖໍ ‘‘ທິຏ຺ເຐ ເວມຕິໂກ’’ຕິອາທິ ວາຣາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ອສຸທ຺ໂຘ ໂຫຕິ ປຸຄ຺ຄໂລຠິອາທິມ຺ຫິ ປນ ສມູລເກນ, ສຎ຺ຎາສມູລເກນ ວາ ໂຈທິຕຕ຺ຕາ ອນາປຕ຺ຕີຕິ. ເອວເມວໍ ປນ ຕທຕ຺ຖທີປນຕ຺ຖໍ ເຕ ວາຣາ ວຸຕ຺ຕາ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ‘‘ອທິຏ຺ຐສ຺ສ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິວາຣາ ອມູລເກນ ໂຈເທນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕາ. ‘‘ທິຏ຺ເຐ ເວມຕິໂກ’’ຕິອາທິນາ ສຎ຺ຎາອມູລເກນ ໂຈເທນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕາ. ອຎ຺ຎຖາ ‘‘ທິຏ຺ຐສ຺ສ ໂຫຕິ, ທິຏ຺ເຐ ເວມຕິໂກ’’ຕິອາທິວາຣາ ນິພ຺ພິເສສາ ຠເວຍ຺ຍຸໍ. ອິທໍ ປເນຕ຺ຖ ສນ຺ນິຏ຺ຐານໍ-ຍຖາ ອສຸທ຺ຘໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ອໂນກາສໍ ກາຣາເປຕ຺ວາ ໂຈເທນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ, ອກ຺ໂກສາຘິປ຺ປາຍສ຺ສ ຈ ໂອມສວາເທນ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ, ຕຖາ ອສຸທ຺ຘທິຏ຺ຐິໂກປິ ອສຸທ຺ຘໍ ອສຸທ຺ຘທິຏ຺ຐິ ອມູລເກນ ໂຈເທຕິ, ອາປຕ຺ຕິ. ສມູລເກນ ວາ ໂຈເທຕິ, ອນາປຕ຺ຕີຕິ ຕໍ ສນ຺ນິຏ຺ຐານໍ ຍຖາ ‘‘ອນາປຕ຺ຕິ ສຸທ຺ເຘ ອສຸທ຺ຘທິຏ຺ຐິສ຺ສ ອສຸທ຺ເຘ ອສຸທ຺ຘທິຏ຺ຐິສ຺ສາ’’ຕິ ອິມິນາ ສໍສນ຺ທຕິ, ຕຖາ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ອຎ຺ຎຖາ ຍຸຕ຺ຕິ ປຣິເຍສິຕພ຺ພາ.

ສີລສມ຺ປນ຺ໂນຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ທຸສ຺ສີລສ຺ສ ວຈນໍ ອປ຺ປມາຓໍ. ຠິກ຺ຂຸນີ ຫິ ຠິກ຺ຂຸມ຺ຫິ ອນິສ຺ສຣາ, ຕສ຺ມາ ອຸກ຺ກຏ຺ຐນເຍ ວິຘິໍ ສນ຺ຘາຍ ເຖເຣນ ວຸຕ຺ຕໍ. ທຸຕິຍຕ຺ເຖເຣນ ຠິກ຺ຂຸນີ ອຊານິຕ຺ວາປິ ໂຈເທຕິ, ສິກ຺ຂມານາທໂຍ ວາ ໂຈເທນ຺ຕິ, ເຕສໍ ສຸຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ເອວ ວິຈາເຣຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ປຏິຎ຺ຎາຍ ກາເຣນ຺ຕິ. ໂກ ເອຕ຺ຖ ໂທໂສຕິ ອິທໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕິເຍນ ຕິຕ຺ຖິຍານໍ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາປິ ຠິກ຺ຂູ ເອວ ວິຈາເຣນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ນ ໂກຈິ ນ ລຠຕີຕິ ເອວໍ ສພ຺ພໍ ສເມຕີຕິ ອປເຣ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕິໍສານິ ຕິໍສວນ຺ຕານິ. ອນຸໂຍໂຄຕິ ປຏິວຈນໍ. ເອຫິຕີຕິ ອາຄມິສ຺ສຕິ. ທິຏ຺ຐສນ຺ຕາເນນາຕິ ທິຏ຺ຐນເຍນ, ທິຏ຺ຐວິຘາເນນາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ປຕິຏ຺ຐາຍາຕິ ປຕິຏ຺ຐໍ ລຠິຕ຺ວາ. ຐາເນຕິ ລຊ຺ຊິຏ຺ຐາເນ.

ຄາຫນ຺ຕິ ‘‘ອຫໍ ໂຈເທສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຕ຺ຕາທານຄ຺ຄຫຓໍ. ເຈຕນາຕິ ອຕ຺ຕາທານຄ຺ຄຫຓເຈຕນາ. ໂວຫາໂຣຕິ ອິໂຕ, ເອຕ຺ໂຕ ຈ ຎຕ຺ວາ ປກາສນໍ. ປຓ຺ຓຕ຺ຕີຕິ ນາມປຎ຺ຎຕ຺ຕິ. ຍາ ວຈີໂຆສາຣມ຺ມຓສ຺ສ ໂສຕທ຺ວາຣປ຺ປວຕ຺ຕວິຎ຺ຎາຓສນ຺ຕານສ຺ສ ອນນ຺ຕຣໍ ອຸປ຺ປນ຺ເນນ ອຸປລທ຺ຘປຸພ຺ພສງ຺ເກເຕນ ມໂນທ຺ວາຣວິຎ຺ຎາເຓນ ວິຎ຺ຎາຍຕິ, ຍສ຺ສາ ວິຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ ຕທຕ຺ໂຖ ປຣມຕ຺ໂຖ ວາ ອປຣມຕ຺ໂຖ ວາ ຕຕິຍວາຣໍ ອຸປ຺ປນ຺ເນນ ມໂນວິຎ຺ຎາເຓນ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ນາມາທີຫິ ຉຫິ ພ຺ຍຎ຺ຊເນຫິ ປາຬິຍາ ປກາສິຕາ, ສາ ‘‘ວິຊ຺ຊມານປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ອວິຊ຺ຊມານປຎ຺ຎຕ຺ຕີ’’ຕິອາທິນາ ຉຘາ ອາຈຣິເຍຫິ ທສ຺ສິຕາ. ຕພ຺ຠາຄິຍຠາໂວ ອຕພ຺ຠາຄິຍຠາໂວ ຈ ນິປ຺ຜນ຺ນຘມ຺ມສ຺ເສວ ຍຸຊ຺ຊຕິ, ນ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ອຘິກຣຓີຍວຕ຺ຖຸຕ຺ຕາ, ອຘິກຣເຓ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຈ ອຘິກຣໂຓ ມຎ຺ຈຏ຺ເຐ ມຎ຺ໂຈປຈາໂຣ ວິຍາຕິ ຈ. ‘‘ປຣິຍາເຍນາຕິ ອມູລກາ ນາມປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ນຕ຺ຖິ. ປຣິຍາຍມຕ຺ຕໍ, ສຠາວໂຕ ນຕ຺ຖິ. ອຠິຘານມຕ຺ຕເມວ, ອຠິເຘຍ຺ຍໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ຈ ລິຂິຕໍ. ອິເຘວາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ເອວ ສິກ຺ຂາປເທ. ນ ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ວິວາທາຘິກຣຓາທີສຸ. ກສ຺ມາ? ນ ຫີຕິອາທິ. ວິວາທາຘິກຣຓາທີນມຕ຺ຖິຕາ ວິຍ ອມູລກໍ ອຘິກຣຓໍ ນຕ຺ຖີຕິ. ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕສມເຖຫີຕິ ‘‘ຍໍ ອຘິກິຈ຺ຈ ສມຖາ ວຕ຺ຕນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕສມເຖຫີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອປິຈ ສຠາວໂຕ ນຕ຺ຖີຕິ ອປ຺ປຏິລທ຺ຘສຠາວຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ອນຸປ຺ປນ຺ນໍ ວິຍ ວິຎ຺ຎາຓາທິ. ນ ຫິ ວິວາທາທີນໍ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິ ອຘິກຣຓຏ຺ໂຐຕິ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິໍ ອຘິກິຈ຺ຈ ສມຖາ ນ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ນ ຕສ຺ສາ ອຘິກຣຓີຍຕາຕິ ນ ວິວາທາທີນໍ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິ ອຘິກຣຓຏ຺ໂຐຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ໂຫຕິ ເຈຕ຺ຖ –

‘‘ປາຣາຊິກາປຕ຺ຕິ ອມູລິກາ ເຈ,

ປຓ຺ຓຕ຺ຕິມຕ຺ຕາ ຜລມຄ຺ຄຘມ຺ມາ;

ຈຕຸຕ຺ຖປາຣາຊິກວຕ຺ຖຸຠູຕາ,

ປຓ຺ຓຕ຺ຕິມຕ຺ຕາວ ສິຍຸໍ ຕເຖວ.

‘‘ຕໂຕ ທ຺ວິຘາ ມຄ຺ຄຜລາທິຘມ຺ມາ,

ສິຍຸໍ ຕຖາຕີຕມນາຄຕຎ຺ຈ;

ປຓ຺ຓຕ຺ຕິຉກ຺ກໍ ນ ສິຍາ ຕໂຕ ວາ,

ປຣິຍາຍໂຕ ສມ຺ມຸຕິວາທມາຫາ’’ຕິ.

ອນຸວທນ຺ຕີຕິ ອກ຺ໂກສນ຺ຕິ. ກິຈ຺ຈຍຕາຕິ ກຣຓີຍຕາ. ຕໍ ກຕມນ຺ຕິ ເຈ? ອປໂລກນກມ຺ມນ຺ຕິອາທິ. ກິຈ຺ຈນ຺ຕິ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິສມຸຏ຺ຐາປກຈິຕ຺ຕໍ ກິຣ ອຘິປ຺ເປຕໍ.

໓໘໗. ສຸຕາທີນໍ ອຠາເວນ ອມູລກຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ໂຍ ທິສ຺ວາປິ ‘‘ທິຏ຺ໂຐສິ ມຍາ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ທິຏ຺ຐນິຍາເມເນວ ‘‘ສຸໂຕສິ ມຍາ’’ຕິ ວທຕິ. ຕສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ອສຸທ຺ຘທິຏ຺ຐິຕ຺ຕາ ອາປຕ຺ຕິ, ອິຘ ປນ ໂຍ ປຸພ຺ເພ ສຸຕ຺ວາ ອນາປຕ຺ຕິ, ປຈ຺ຉາ ຕໍ ວິສ຺ສຣິຕ຺ວາ ສຸທ຺ຘທິຏ຺ຐິ ເອວ ສມາໂນ ວທຕິ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ອປເຣ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຊຏ຺ຐພ຺ພຕິໂກ ກາເກກປ຺ປຏິວຕ຺ຕາ. ຍທຄ຺ເຄນາຕິ ຍາວຕາ, ຍທາ ວາ. ໂນ ກປ຺ເປຕີຕິອາທິ ເວມຕິກາຠາວທີປນຕ຺ຖເມວ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເຕນ ເວມຕິໂກວ ນສ຺ສຣຕິ ສມ຺ມຸຏ຺ໂຐ ນາມາຕິ ອາປຊ຺ຊຕິ, ຕໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ ຕທນນ຺ຕຣຠາວໂຕ, ຕສ຺ມາ ທຸຕິຍຕ຺ເຖຣວາໂທ ປຈ຺ຉາ ວຸຕ຺ໂຕ.

໓໘໙. ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ສພ຺ພອຏ຺ຐກຖາສຸ. ໂອກາສກມ຺ມນ຺ຕິ ໂອກາສກຣຓໍ. ‘‘ໂອກາເສນ ກມ຺ມໍ ໂອກາສກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ລິຂິຕໍ. ອສູຣິຍໍ ປສ຺ສຕິ ກຎ຺ຎາຕິ ເອຕ຺ຖ ຍຖາ ກຎ຺ຎາ ສູຣິຍໍ ນ ປສ຺ສຕີຕິ ຠວຕິ, ເອວໍ ‘‘ອໂນກາສໍ ກາເຣຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ໂອກາສໍ ນ ກາເຣຕ຺ວາຕິ ໂຫຕິ.

ປຐມທຸຏ຺ຐໂທສສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໙. ທຸຕິຍທຸຏ຺ຐໂທສສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໓໙໑. ເວຬຸວເນເຍວາຕິ ອິທໍ ເຕຫິ ວຸຕ຺ຕເວລໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ປຸພ຺ເພ ມຍໍ ອາວຸໂສ ສຸເຕນ ອໂວຈຸມ຺ຫາ’’ຕິ ‘‘ອມ຺ເຫຫິ ສາ ອຸສ຺ສາຫິຕາ ກຸປິເຕຫິ ອນຕ຺ຕມເນຫີ’’ຕິອາທິວຈນໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຎ຺ຎຠາຄສ຺ສ ອິທນ຺ຕິ ມນຸສ຺ສຠິກ຺ຂຸຠາວໂຕ ອຎ຺ຎຠາຄສ຺ສ ຕິຣຈ຺ຉານຉຄລກຠາຄສ຺ສ ອິທໍ ຉຄລກຊາຕໍ ອຘິກຣຓໍ. ອຎ຺ຎຠາໂຄ ວາ ອສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ໂສ ຕິຣຈ຺ຉານຉຄລກຠາວສງ຺ຂາໂຕ ອຎ຺ຎຠາໂຄ ອສ຺ສ ຉຄລກສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ສ຺ວາຍໍ ຉຄລໂກ ອຎ຺ຎຠາຄິຍໍ ອຘິກຣຓໍ ນາມ.

ຕຕ຺ຖ ປຏິມາຍ ສຣີຣໍ, ສິລາປຸຕ຺ຕກສ຺ສ ສຣີຣນ຺ຕິ ນິທສ຺ສນໍ, ປຐມໍ ປເນຕ຺ຖ ນິພ຺ພຈນໍ ຊາຕິປທຕ຺ໂຖຕິວາທີນໍ ມເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ. ສາ ຫິ ສາມິຠາເວນ, ນິຈ຺ຈຠາເວນ ຈ ປຘານຕ຺ຕາ ສຕ຺ຕິສຠາເວ ຐິຕາ. ຕພ຺ພິປຣີຕກຕ຺ຕາ ພ຺ຍຕ຺ຕາກຕິ ຊາຕິໂຍ ຕຸ ປທຕ຺ໂຖ ອິຕິ ອິມສ຺ສ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ວເສນ ທຸຕິຍໍ ນິພ຺ພຈນໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ນາມກຣຓສຎ຺ຎາຍ ອາຘາໂຣຕິ ເອຕ຺ຖ ນາມເມວ ນາມກຣຓໍ. ນາມໍ ກໂຣນ຺ຕານໍ ສຎ຺ຎາ ນາມກຣຓສຎ຺ຎາ, ຕສ຺ສາ. ມນຸສ຺ສຊາຕິໂກ ຉຄລກຊາຕິອາຘາໂຣ ນາມ. ນ ຫິ ຕໍ ນາມໍ ກຈ຺ຉປໂລມໍ ວິຍ ອນາຘາຣນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຕໍ ປນ ຉຄລກສ຺ສ ທພ຺ໂພຕິ ທິນ຺ນນາມໍ ‘‘ເທໂສ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕສ຺ມາ ເຖຣໍ ອມູລເກນາຕິອາທິນາ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ວຕ຺ຖຸໍ ເຖຣສ຺ສ ລິສ຺ສຕິ ສິລິສ຺ສຕິ ໂວຫາຣມຕ຺ເຕເນວ, ນ ອຕ຺ຖໂຕ, ອີສກໍ ອລ຺ລີຍຕີຕິ ເລໂສຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຍສ຺ມາ ເທສເລສາ ອຕ຺ຖໂຕ ນິນ຺ນານາກຣຓາ, ຕສ຺ມາ ‘‘ກຎ຺ຈິເທສໍ ເລສມຕ຺ຕໍ ອຸປາທາຍາ’’ຕິ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ‘‘ທສ ເລສາ ຊາຕິເລໂສ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຍຖາ ນິທາເນ, ເອວໍ ສິກ຺ຂາປທປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍມ຺ປິ ມາຕິກາຍມ຺ປິ ອຍເມວຕ຺ໂຖ. ຍສ຺ມາ ອຎ຺ຎຠາຄິຍສ຺ສ ອຘິກຣຓສ຺ສາຕິ ຉຄລກສ຺ສ. ກຎ຺ຈິເທສໍ ເລສມຕ຺ຕໍ ອຸປາທາຍາຕິ ທພ຺ໂພຕິ ນາມໍ ອຸປາທາຍາຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິວເສເນວ ອາວິຠູໂຕ, ຕສ຺ມາ ນ ວິຠຕ຺ໂຕ. ກິຎ຺ຈ ຠິຍ຺ໂຍ ອນິຍມຕ຺ຕາ. ນ ຫິ ເມຕ຺ຕິຍຠູມຊການໍ ວິຍ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ຉຄລກເມວ ອຎ຺ຎຠາຄິຍໍ ອຘິກຣຓໍ ໂຫຕິ. ອຎ຺ຎໍ ໂຄມຫິໍ ສາທິກມ຺ປິ ໂຫຕິ, ນ ຈ ເມຕ຺ຕິຍຠູມຊກາ ວິຍ ສພ຺ເພປິ ນາມເລສມຕ຺ຕເມວ ອຸປາທິຍນ຺ຕິ. ອຎ຺ຎມ຺ປິ ຊາຕິເລສາທິໍ ອຸປາທິຍນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ອນິຍມຕ຺ຕາ ຈ ຍຖາວຸຕ຺ຕນເຍນ ນ ວິຠຕ຺ຕໍ. ກິຎ຺ຈ ຠິຍ຺ໂຍ ຕຖາ ວຸຕ຺ເຕ ຉຄລກສ຺ເສວ ອຎ຺ຎຠາຄິຍຕາ ສມ຺ຠວຕິ, ນ ອຎ຺ຎສ຺ສ, ເຍນ ໂສວ ທສ຺ສິໂຕ. ເລໂສ ຈ ນາມ ເລໂສວ, ນ ຊາຕິອາທິ, ເຍນ ໂສວ ທສ຺ສິໂຕຕິ ເອວໍ ມິຈ຺ຉາຄາຫປ຺ປສງ຺ຄໂຕ ຈ ຕຖາ ນ ວິຠຕ຺ໂຕ.

໓໙໓. ອຎ຺ຎຠາຄິຍສ຺ສາຕິ ຈຸທິຕກໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ສ. ອຘິກຣຓສ຺ສາຕິ ມນຸສ຺ສສ຺ສ ວາ ອມນຸສ຺ສສ຺ສ ວາ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕສ຺ສ ວາຕິ ເອວໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ເອວຎ຺ຫິ ວຸຕ຺ເຕ ມນຸສ຺ສາທີນໍເຍວ ຊາຕິເລສາທໂຍ ວຸຕ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ອຎ຺ຎຖາ ຈຕຸນ຺ນໍ ອຘິກຣຓານໍ ເຕ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕິ ‘‘ອຘິກຣຓສ຺ສ ກຎ຺ຈິ ເທສໍ ເລສມຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ສາມິວຈນໍ ປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐຕ຺ຕາຕິ ເຈ? ນ, ນາມສ຺ສ ວິຍ ຊາຕິອາທີນໍ ມນຸສ຺ສາທີນໍ ອາຘາຣຠາວນິຍມສມ຺ຠວໂຕ, ອຘິກຣຓຠາວານິຍມໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ນິຍເມ ຈ ສຕິ ຊາຕິຍາ ອາຘາໂຣ ຊາຕິ, ລິງ຺ຄສ຺ສ ຈ ລິງ຺ຄໍ, ອາປຕ຺ຕິຍາ ຈ ອາປນ຺ໂນ ອາຘາໂຣ, ວິຣຸທ຺ຘານມ຺ປິ ອສມາທິນ຺ນານມ຺ປິ ປຕ຺ຕຈີວຣານໍ ສາມິໂກ ອາຘາໂຣ, ເຍນ ອຘິກຣຓສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາຕິ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ອຘິກຣຓສ຺ສາຕິ ປທໍ ອຠາເຊຕພ຺ພເມວ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ນ ອຸທ຺ຘຣິຕພ຺ພໍ ສິຍາ, ອຸທ຺ຘຣິຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ມາ ‘‘ອຘິກຣຓນ຺ຕິ ວຈນສາມຎ຺ຎໂຕ’’ຕິອາທິ ສພ຺ພໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ອປາກຏາ ອິໂຕ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ທສ຺ສິຕຏ຺ຐານາຠາວໂຕ. ຊານິຕພ຺ພາ ຈ ວິນຍຘເຣຫິ ຍສ຺ມາ ອຎ຺ຎຖາ ປຣິວາເຣ ‘‘ວິວາທາຘິກຣຓໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ອຘິກຣຓານໍ ວິວາທາຘິກຣຓໍ ຠຊຕີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ອນາຄຕຏ຺ຐາເນ ‘‘ກສ຺ມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ກາຣຓໍ ນ ປຎ຺ຎາເຍຍ຺ຍ, ຕສ຺ມາ ເຕສໍ ຕພ຺ຠາຄິຍຕາ ຈ ອຎ຺ຎຠາຄິຍຕາ ຈ ຊານິຕພ຺ພາ ວິນຍຘເຣຫິ. ຕາສຸ ຫິ ວິຎ຺ຎາຕາສຸ ວິວາທາຘິກຣຓໍ ວິວາທາຘິກຣຓໍ ຠຊຕິ. ກສ຺ມາ? ຕພ຺ຠາຄິຍຕ຺ຕາ. ອິຕຣໍ ນ ຠຊຕິ ອຎ຺ຎຠາຄິຍຕ຺ຕາຕິ ສຸຂກາຣຓໂຕ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ວຈນສາມຎ຺ຎໂຕ ລທ຺ຘໍ ອຘິກຣຓໍ ນິສ຺ສາຍາຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ອາປຕ຺ຕຎ຺ຎຠາຄິຍໍ ມຫາວິສຍໍ, ອິຕເຣຫິ ອສທິສນິທ຺ເທສຎ຺ຈ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ອຘິກຣຓປຣິຍາປນ຺ນມ຺ປິ ສມານໍ ວິສຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອາປຕ຺ຕຎ຺ຎຠາຄິຍໍ ວາ ໂຫຕີ’’ຕິ. ອຘິກຣຓປຣິຍາປນ຺ນຕ຺ຕາ ຈ ‘‘ອຘິກຣຓຎ຺ຎຠາຄິຍໍ ວາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖາປິ ມຫາວິສຍຕ຺ຕາ, ມາຕິກາຍໍ ອາຄຕຕ຺ຕາ ຈ ປຐມໍ ອຎ຺ຎຠາຄິຍຕາ ວຸຕ຺ຕາ, ປຈ຺ຉາ ຕພ຺ຠາຄິຍຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ອຘິກຣຓຎ຺ຎຠາຄິຍວຈເນນ ອຕ຺ຖາປຕ຺ຕິນເຍນ ສິທ຺ຘໍ. ອຘິກຣຓໍ ຕພ຺ຠາຄິຍໍ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອຘິກຣຓໍ ຕພ຺ຠາຄິຍໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ເອວໍ ອຸທ຺ເທສໍ ອກຕ຺ວາ ‘‘ກຖໍ ອຘິກຣຓໍ ອຘິກຣຓສ຺ສ ຕພ຺ຠາຄິຍໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉາປຸພ຺ພງ຺ຄມນິທ຺ເທໂສ ກໂຕ. ຕຕ຺ຖາປິ ອາປຕ຺ຕາຘິກຣຓສ຺ສ ອຎ຺ຎຠາຄິຍຕາ ກິຎ຺ຈາປິ ປາຣາຊິເກນ ອນຸທ຺ຘໍສິຠາຘິກາຣຕ຺ຕາ ປາຣາຊິການໍເຍວ ວເສນ ວຸຕ຺ຕາ, ອຖ ໂຂ ເສສາປຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ຘວເສນາປິ ເວທິຕພ຺ພາ. ຍາ ຈ ສາ ໂຈທນາ ‘‘ອສຸໂກ ນາມ ຠິກ຺ຂຸ ສງ຺ຆາທິເສສໍ ອຊ຺ຌາປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ທິຏ຺ໂຐ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິກາ, ຕຕ຺ຖ ‘‘ສງ຺ຆາທິເສເສ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍທິຏ຺ຐິ ໂຫຕິ, ທຸພ຺ຠາສິເຕ ສງ຺ຆາທິເສສທິຏ຺ຐິ ໂຫຕີ’’ຕິ ເອວມາທິກາ ວິນເຍ ອປກຕຎ຺ຎຸຕາຍ, ຕໍຕໍວຕ຺ຖຸສຣິກ຺ຂຕາຍ ວາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ສພ຺ພຕ຺ຖາປິ ‘‘ປາຣາຊິກທິຏ຺ຐິ ໂຫຕີ’’ຕິ ນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາສຎ຺ຎິໂນ ອນາປຕ຺ຕິໂຕ. ‘‘ຕພ຺ຠາຄິຍວິຈາຣຓາຍ’’ນ຺ຕິ ຕພ຺ຠາຄິຍປທນິທ຺ເທເສ ອຎ຺ຎຠາຄິຍຕາຍປິ ນິທ຺ທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ.

ວຕ຺ຖຸສຠາຄຕາຍາຕິ ອນຸວາທວຕ຺ຖຸສຠາຄຕາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຎ຺ຎຖາ ‘‘ຈຕສ຺ໂສ ວິປຕ຺ຕິໂຍ’’ຕິ ວຈນໍ ວິຣຸຊ຺ເຌຍ຺ຍ. ສຠາວສຣິກ຺ຂາສຣິກ຺ຂໂຕ ຈາຕິ ສຠາເວນ ສທິສາສທິສໂຕ. ຕຕ຺ຖ ຌານາທິວຕ຺ຖຸວິສຠາຄຕາຍປິ ສຠາວສຣິກ຺ຂຕາຍ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມປາຣາຊິກາປຕ຺ຕິ ຕສ຺ເສວ ຕພ຺ຠາຄິຍາວ ໂຫຕິ. ຕຖາ ວຕ຺ຖຸວເສນ ອນຸວາທາຘິກຣຓໍ, ກິຈ຺ຈາຘິກຣຓຎ຺ຈ ປາເຏກ຺ກໍ ຈຕຸພ຺ພິຘມ຺ປິ ວຸຕ຺ຕຎ຺ຎຠາຄິຍໍ ນ ຊາຕໍ, ຕສ຺ມາ ຕທຎ຺ຎຠາຄິຍຕາຍ ວິທິຕາຍ ຕພ຺ຠາຄິຍຕາ ປາຣິເຍສຍຸຕ຺ຕິຍາ ອວຸຕ຺ຕາປິ ສິຊ຺ຌຕີຕິ ກຕ຺ວາ ‘‘ອຎ຺ຎຠາຄິຍເມວ ປຐມໍ ນິທ຺ທິຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິປິ ວຕ຺ຕຸໍ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ເອກໍເສນ ຕພ຺ຠາຄິຍໍ ນ ໂຫຕີຕິ ສຣິກ຺ຂວເສນ ອຣຫຕ຺ຕໍ ອາປຕ຺ຕິ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ວິວາທສພ຺ຠາວໂຕ ອພ຺ຍາກຕຠາເວນ ວິວາທາຘິກຣຓສ຺ສປິ ອຎ຺ຎຠາຄິຍໍ ສິຍາ, ປາຬິຍໍ ອາປຕ຺ຕາຘິກຣຓສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍາຕິ ‘‘ອຎ຺ຎຠາຄິຍສ຺ສ ອຘິກຣຓສ຺ສາ’’ຕິ ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ. ‘‘ເມຖຸນຣາເຄນ ມນຸສ຺ສວິຄ຺ຄໂຫ ໂທເສນາຕິອາທິນາ ສຣິກ຺ຂໂຕ ຈາ’’ຕິ ລິຂິຕໍ. ຕໍ ວຕ຺ຖຸວິສຠາຄຕາຍ ເອວ ສິທ຺ຘໍ. ອຍໍ ປນ ວຕ຺ຖຸສຠາຄຕາຍປິ ສຕິ ອາປຕ຺ຕິສຠາຄຕາ ສຣິກ຺ຂໂຕຕິ ໂນ ຕກ຺ໂກຕິ ຈ, ເອກສ຺ມິມ຺ປິ ຫິ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ອາປຕ຺ຕິເຠໂທ ໂຫຕີຕິ ອາຈຣິໂຍ. ປຣໂຕ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

‘‘ກິຈ຺ຈເມວ ກິຈ຺ຈາຘິກຣຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສງ຺ຆກມ຺ມານເມຕໍ ອຘິວຈນໍ. ກມ຺ມລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ກມ຺ມານໍ ສຠາວໍ. ຕໍ ນິສ຺ສາຍາຕິ ປຸພ຺ເພວ ຫິ ສໍວິຘາຍ ສງ຺ໂຆ ກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ. ອຖ ວາ ປຸຣິມໍ ປຸຣິມນ຺ຕິ ປຣິວາສອຸກ຺ເຂປນິຍາທີນິ ສງ຺ຆກມ຺ມານິ ນິສ຺ສາຍ ອພ຺ຠານໂອສາຣຓາທິ ອຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ກິຎ຺ຈາປິ ສງ຺ຆກມ຺ມເມວ ກິຈ຺ຈາຘິກຣຓໍ, ຕຖາປິ ເສສວິເສໂສ ລພ຺ຠຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ.

໓໙໔. ອຕ຺ຖໂຕ ເອກໍ, ຕສ຺ມາ ເທສສ຺ສ ອຕ຺ຖມວຕ຺ວາ ‘‘ເລໂສ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ ກິຣ.

໓໙໕. ສວຕ຺ຖຸກໍ ກຕ຺ວາຕິ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອຸປຣິ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ຂຕ຺ຕິຍາທິຠາເວນ ເອກຊາຕິໂກປິ ທີຆຣສ຺ສກາຬໂກທາຕາທີນໍ ທິຏ຺ຐສຸຕປຣິສງ຺ກິຕານໍ ວເສນ ອຎ຺ຎຠາຄິຍຕາ, ທີຆໍ ຂຕ຺ຕິຍໍ ອຊ຺ຌາຈຣນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ຣສ຺ສາທິຂຕ຺ຕິຍປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ອາຘາຣຠາວໂຕ ຊາຕິເລເສນ ໂຈເທຕິ, ເອກໍ ວາ ຂຕ຺ຕິຍໍ ອຊ຺ຌາຈຣນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ຕໂຕ ວິສິຏ຺ຐຎ຺ຎຠາຄຠູຕໍ ຂຕ຺ຕິຍໍ ຊາຕິເລສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ຂຕ຺ຕິໂຍ ທິຏ຺ໂຐ ຕ຺ວໍ ຂຕ຺ຕິໂຍສີ’’ຕິ ໂຈເທຕິ ທິຏ຺ຐາທິອຎ຺ຎຠາເຄນ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ທີຆາທໂຍ, ທິຏ຺ຐາທໂຍ ຈ ຊາຕິນາມາທີນໍ ວຕ຺ຖຸຠູຕຕ຺ຕາ ອຘິກຣຓ’’ນ຺ຕິ ລິຂິຕໍ. ຕໍ ‘‘ອຘິກຣຓຠາວານິຍມໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໂທສໍ ນາຕິກ຺ກມຕິ, ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ຂຕ຺ຕິຍຊາຕິປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ອາຘາຣວເສນ ອຘິກຣຓຕາ ຈ ເວທິຕພ຺ພາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕມ຺ປິ ນາມໂຄຕ຺ຕໂຕ ອຎ຺ຎິສ຺ສາ ນາມໂຄຕ຺ຕປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ນາມ ກສ຺ສຈິ ອຠາວໂຕ ນ ສພ຺ພສາຘາຣຓໍ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອຘິກຣຓສ຺ສາ’’ຕິ ປທຸທ຺ຘາຣຓໍ ອຘິກຣຓຈຕຸກ຺ກທສ຺ສນຕ຺ຖໍ, ຕໍ ສມານວຈນທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິ ໂນ ຕກ຺ໂກຕິ. ຕຕ຺ຖ ທີຆາທິໂນ ວາ ທິຏ຺ຐາທິໂນ ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ທີຆາທິຕາ, ທິຏ຺ຐາທິຕາ ຈ ອຎ຺ຎຠາໂຄ, ໂຍ ຈຸທິຕໂກ ອິຕຣສ຺ສ ວິເສໂສ ຍໂຕ ອຎ຺ໂຎຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

໓໙໙. ລຫຸກໍ ອາປຕ຺ຕິນ຺ຕິ ປາຣາຊິກໂຕ ລຫຸກາປຕ຺ຕິ ສງ຺ຆາທິເສສາທິ. ເຕເນວ ອນ຺ເຕ ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ເຕນ ‘‘ຠິກ຺ຂຸ ສງ຺ຆາທິເສສໍ ອຊ຺ຌາປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ທິຏ຺ໂຐ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາປຕ຺ຕິເລໂສປິ ກິມຕ຺ຖໍ ຊາຕິເລສາທໂຍ ວິຍ ນ ວິຕ຺ຖາຣິໂຕຕິ ເຈ? ຕຖາ ອສມ຺ຠວໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໔໐໐. ສາຏກປຕ຺ໂຕ ສຣີຣຏ຺ຐປຕ຺ໂຕ. ອາປຕ຺ຕິຍາຕິ ປາຣາຊິກາປຕ຺ຕິຍາ ອຎ຺ຎຠາຄິຍໍ ສງ຺ຆາທິເສສາທິ, ອຘິກຣຓຎ຺ຈ ອາປຕ຺ຕິປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ. ‘‘ເລໂສ ນາມ ອາປຕ຺ຕິຠາໂຄ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອາປຕ຺ຕິຠາວເລໂສ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ, ຕສ຺ມາ ປາຣາຊິກາປຕ຺ຕິໂຕ ອຎ຺ຎຠາຄິຍສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ອາຘາຣຓຏ຺ເຐນ ‘‘ອຘິກຣຓ’’ນ຺ຕິ ສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຕສ຺ສ ສງ຺ຆາທິເສສາທິໂນ ອາປຕ຺ຕິນິກາຍສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິຠາວເລສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ໂຈທນາ ອາປຕ຺ຕິເລສໂຈທນາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

໔໐໘. ອນາປຕ຺ຕິ ຕຖາສຎ຺ຎີ ໂຈເທຕິ ວາ ໂຈທາເປຕິ ວາຕິ ອາປຕ຺ຕຎ຺ຎຠາຄິຍໂຈທນາຍເມວ, ນ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ປຐມທຸຏ຺ຐໂທເສ ວຸຕ຺ຕວິຈຣຓາຍ ສໍສນ຺ທິຕໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ອິຘ ກຖໍ ປຎ຺ຎາຍຕີຕິ ເຈ? ກງ຺ຂາວິຕຣຓິຍາ ວຈນໂຕ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ‘‘ຕຕ຺ຖ ອິຘ ຈ ອາປຕ຺ຕຎ຺ຎຠາຄິຍໂຈທນາຍ ຕຖາສຎ຺ຎິໂນປິ ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ.

ອຎ຺ຎາຠາຄິຍສິກ຺ຂໍ ໂຍ, ເນວ ສິກ຺ຂຕິ ຍຸຕ຺ຕິໂຕ. ຄຈ຺ເຉ ວິນຍວິຎ຺ຎູຫິ, ອຎ຺ຎຠາຄິຍຕຎ຺ຈ

ໂສຕິ.

ທຸຕິຍທຸຏ຺ຐໂທສສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໐. ປຐມສງ຺ຆເຠທສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໔໐໙. ‘‘ວຊ຺ຊໍ ນ ຜຸເສຍ຺ຍາ’’ຕິ ຈ ປາໂຐ.

໔໑໐. ເຕສໍ ອນຸຣູປາຊານນໂຕ ອສພ຺ພຎ຺ຎູ ອສ຺ສ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອເສນາສນິເກນ ວສ຺ສໍ ອຸປຄນ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໒໐໔) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕເມວ. ຕິໂກຏິປຣິສຸທ຺ຘນ຺ຕິ ປຣສ຺ສ ປາປປສງ຺ຄນິວາຣຓຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປຏິຈ຺ຈກມ຺ມນິວາຣຓຕ຺ຖໍ ໂກຏີຫີຕິ ອາກາເຣຫິ. ປຣິສຸທ຺ຘນ຺ຕິ ວິມຸຕ຺ຕໍ. ທສຫິ ເລເສຫິ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ກຕໍ ສມຓາ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ, ອສ຺ສມຓາ ອິເມຕິ ສາສນສ຺ສ ຄຣຫຠາໂວ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ຄຣຫປຈ຺ຈຍາ ໂລໂກ ວາ ອປຸຎ຺ຎໍ ອຣິຍູປວາທໍ ປສເວຍ຺ຍ, ເຕຫິ ວິມຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວາຄຸຣນ຺ຕິ ມິຄຊາລໍ. ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖາຍ ວາຕິອາທິນາ ປເຣສໍ ອຕ຺ຖາຍ ກເຕ ກປ຺ປິຍຠາວໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູນຎ຺ຈ ອຎ຺ເຎສຎ຺ຈ ອຕ຺ຖາຍ ກເຕ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ມຕານໍ ເປຕກິຈ຺ຈຕ຺ຖາຍາ’’ຕິອາທິມາຫ.

ຍໍ ຍໍ ຫີຕິອາທິ ຕສ຺ສ ກາຣຓສ຺ສ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຸນ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ສຫຘມ຺ມິການໍ ອຕ຺ຖາຍ ກຕໍ ນ ກປ຺ປຕີຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ກິຣ ຘມ຺ມສິຣິຕ຺ເຖໂຣ. ຄຓ຺ຐິປເທ ‘‘ຠິກ຺ຂູນເມວ ສຸທ຺ຘານໍ ອຕ຺ຖາຍ ກຕໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ລິຂິຕໍ. ອປເຣຫິ ປນ ‘‘ມຕານໍ ເປຕກິຈ຺ຈຕ຺ຖາຍາຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ເຕປິ ກປ຺ປຕິ, ຠິກ຺ຂູນໍເຍວ ອຕ຺ຖາຍາຕິ ອິມິນາ ‘ຠິກ຺ຂູນມ຺ປິ ທຕ຺ວາ ມຍໍ ຠຸຎ຺ຊິສ຺ສາມາ’ຕິ ກຕມ຺ປິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຸນ ‘ປຎ຺ຈສຸ ເອກໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສກຕໍ ອິຕເຣສໍ ນ ກປ຺ປຕີ’ຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘ປຎ຺ຈສຸ ຫິ ສຫຘມ຺ມິເກສູຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ປນ ຄຓ຺ຐິປເທ ‘‘ອມ຺ຫາກນ຺ຕິ ຈ ຣາຊຍຸຕ຺ຕາທີນນ຺ຕິ ຈ ວຸຕ຺ເຕ ວຏ຺ຏຕີຕິ ວຕ຺ວາ ‘ຕຸມ຺ຫາກ’ນ຺ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘ເປຕກິຈ຺ຈຕ຺ຖາຍາຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ວຏ຺ຏຕີ’ຕິ ຈ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ສພ຺ພຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕານໍ, ອາທິສທ຺ເທນ ສງ຺ຄຫິຕານຎ຺ຈ ລກ຺ຂຓໍ ຐເປນ຺ເຕນ ‘ຠິກ຺ຂູນໍເຍວາ’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ‘ຠິກ຺ຂູນໍ ອຸທ຺ທິຏ຺ເຐ ເອວາຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນາ’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ‘ຕຸມ຺ຫາກໍ, ອມ຺ຫາກຎ຺ຈາຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອນາປຕ຺ຕີ’ຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ກສ຺ມາ? ມິສ຺ສກວາຣສ຺ສ ອຠາວາ. ລກ຺ຂຓໍ ນາມ ວຸຕ຺ຕານໍ, ວຸຕ຺ຕສທິສານຎ຺ຈ ໂຫຕິ. ‘ສເຈ ເປຕກິຈ຺ຈຕ຺ຖາຍາຕິ ວຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ຠິກ຺ຂູນໍ ໂຠຊນໍ ສນ຺ຘາຍ ກໂຣນ຺ຕີ’ຕິ ວທນ຺ຕິ ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍຎ຺ຈ ‘ຕສ຺ມິໍ ວາເຣ ຈ ນ ຕຸມ຺ຫາກນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ວຏ຺ຏຕີ’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ເຕເນວ ອິຘາປິ ‘ເປຕກິຈ຺ຈຕ຺ຖາຍ, ມງ຺ຄລາທີນໍ ວາ ອຕ຺ຖາຍ ກເຕປິ ເອເສວ ນໂຍ’ຕິ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘ອວຘາຣຓຕ຺ເຖນ ມິສ຺ສເກ ວຏ຺ຏຕີ’ຕິ ເຈ? ‘ກປ຺ປິຍມໍສສ຺ສ ຫິ ປຏິຄ຺ຄຫເຓ ອາປຕ຺ຕິ ນຕ຺ຖີ’ຕິ ວຈເນນ ອກປ຺ປິຍປຏິຄ຺ຄຫເຓ ອາປຕ຺ຕີຕິ ອາປນ຺ນໍ, ‘ຕຎ຺ຈ ຄເຫຕພ຺ພໍ ສິຍາ’ຕິ ປຏິກ຺ຂິປິຕພ຺ພາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ສຸນ຺ທຣໍ ວິຍ ທິສ຺ສຕິ, ວິຈາເຣຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຍຕ຺ຖ ຈາຕິ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຕ຺ຖາຍ ກເຕປິ. ຕມຕ຺ຖໍ ອາວິ ກາຕຸໍ ‘‘ສເຈ ປນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕ຺ຖ ປນ ‘‘ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ທຸກ຺ກຏໍ, ອິຕເຣສໍ ທຓ຺ຑກມ຺ມວຕ຺ຖູ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ກປ຺ປໍ ນິຣຍມ຺ຫີຕິ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍກປ຺ປໍ. ວິວຏ຺ຏຏ຺ຐາຍິກາເລເຍວ ສງ຺ຆເຠໂທ ໂຫຕີຕິ. ກປ຺ປນ຺ຕິ ອາຍຸກປ຺ປໍ.

໔໑໑. ກຸສລນ຺ຕິ ເຂມໍ. ອາປຕ຺ຕິຠຍາ ກຕາ ລຊ຺ຊີຫີຕິ ເອຕ຺ຖ ອາປຕ຺ຕິຠເຍນ ອວສ຺ສໍ ອາໂຣເຈນ຺ຕີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ລຊ຺ຊີ ຣກ຺ຂິສ຺ສຕີ’’ຕິ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໔໒; ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໔໕) ໂປຣາຓວຈນສ຺ສານຸຣູປໂຕ ‘‘ອຎ຺ເຎຫິ ລຊ຺ຊີຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອລຊ຺ຊິສ຺ສປິ ອນາໂຣເຈນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິເຍວ ‘‘ເຍ ປສ຺ສນ຺ຕິ ເຍ ສຸຓນ຺ຕີ’’ຕິ ວຈນໂຕ.

໔໑໖. ອສມນຸຠາສນ຺ຕສ຺ສາຕິ ກມ຺ມກາຣເກ ກຕ຺ຕຸນິທ຺ເທໂສ, ສມນຸຠາສນກມ຺ມໍ ອກຣິຍມານສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂອທິສ຺ສ ອນຸຎ຺ຎາໂຕ ນາມ ອຸມ຺ມຕ຺ຕກຂິຕ຺ຕຈິຕ຺ຕເວທນຏ຺ຏາທິໂກ ‘‘ອນາປຕ຺ຕິ ອາທິກມ຺ມິກສ຺ສາ’’ຕິ ອຣິຏ຺ຐສິກ຺ຂາປເທ ອາຄຕຕ຺ຕາ ອຕ຺ຖີຕິ ເຈ? ຍມ຺ປີຕິອາທິ. ສາ ປເນສາ ອນາປຕ຺ຕິ. ໂສ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ຕຕ຺ຖ ອາຄໂຕປິ ສກມ຺ມພ຺ຍາວໂຏປິ ເອວໍ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເອເຕນຸປາເຍນາຕິ ອສມນຸຠາສນ຺ຕສ຺ສ ຈ ອາທິກມ຺ມິກສ຺ສ ຈ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖວເສນ. ຐເປຕ຺ວາ ອຣິຏ຺ຐສິກ຺ຂາປທນ຺ຕິ ຕຕ຺ຖ ອາທິກມ຺ມິກປທາຠາວາ.

ຕິວງ຺ຄິກນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ວາຈາຍ ເອວ ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ໂອຏ຺ຐຈລນາທິກາຍວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ທຸວິຘມ຺ປິ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ກເຖນ຺ຕສ຺ສ ໂຫຕິ. ວຈີເຠທໍ ກາຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕສ຺ສ ກາຍວິກາຣໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິຍາ ຠວິຕພ຺ພໍ. ກສ຺ມາ? ຕິວງ຺ເຄສຸ ເອກສ຺ສ ປຣິຫີນຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ຕິວງ຺ຄຠາໂວ ອາປຕ຺ຕິຍາ, ອງ຺ຄຫານິຠາໂວ ອນາປຕ຺ຕິຍາຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ເອຕ຺ຖ ສິຍາ – ຍທິ ອງ຺ຄຫານິຠາເວນ ອນາປຕ຺ຕິ, ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ວິກາຣໍ ອກຕ຺ວາ ຈິຕ຺ເຕເນວ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິຍາ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ? ຕໍ ນ, ກສ຺ມາ? ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ກາຍວິກາຣໍ ວາ ວຈີເຠທໍ ວາ ອກໂຣນ຺ຕສ຺ເສວ ປນ ອາປຊ຺ຊນໂຕ ອກິຣິຍ’’ນ຺ຕິ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ, ‘‘ຈິຕ຺ຕໍ ວາ ອນຸປ຺ປາເທນ຺ຕສ຺ສ ວາ’’ຕິ ນ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ຈິຕ຺ຕຎ຺ຈ ນາມ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິປຏິພທ຺ຘໍ ເອວາຕິ ວິສຸໍ ອງ຺ຄຠາເວເນວ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຊານິຕພ຺ພນ຺ຕິ ເຈ? ຕໍ ນ, ທ຺ວິນ຺ນໍເຍວ ອກິຣິຍາຕິ, ຕສ຺ມາ ຈິຕ຺ເຕນ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ຕສ຺ສາປິ ອາປຕ຺ຕິ ວິຍ ທິສ຺ສຕິ, ອຸປປຣິກ຺ຂິຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ອກຸສລຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເຈ? ‘‘ຈິຕ຺ຕພາຫຸລ຺ລໂຕ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ເຕປິ ກິຣ ພາຫຸລ຺ລໂຕ ວທນ຺ຕິ.

ປຐມສງ຺ຆເຠທສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໑. ທຸຕິຍສງ຺ຆເຠທສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໔໒໒. ສຎ຺ຎີຕິ ສຎ຺ຎິໂນ.

ທຸຕິຍສງ຺ຆເຠທສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໒. ທຸພ຺ພຈສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໔໒໔. ປຕໍ ປຕິຕໍ ວິວຣິ ວິວຏ຺ຏຍິ. ເອກໂຕ ອຸສ຺ສາເຣຕິ ຈ ຄິຬິຕໂຕ ຐເປຕິ ຈ. ເອກປໍສຸຖຸປກນທີສງ຺ຂໍ ທີຆມູລກປຓ຺ຓເສວາລໍ ເສວາລໍ ທຓ຺ຑິສິປິປ຺ປຣິໍ ປຓກໍ ເປສິຏ຺ຐິໍ ນິສ຺ສາເຣຕິ. ຕິລພີຊກນ຺ຕິ ສຸຂຸມມູລປຓ຺ຓກໍ ຫຸຕ຺ວາ ອຸທກປິຏ຺ເຐ ປຕ຺ຖຣິກໍ ອຸທກປປ຺ປຏກໍ ນິສ຺ສາເຣຕິ.

໔໒໕-໖. ‘‘ທຸພ຺ພຈ຺ຈຊາຕິໂກ’’ຕິປິ ປຐນ຺ຕິ. ອປທາເນນາຕິ ປຸຣາຓກມ຺ເມນ. ‘‘ກິໍ ປຸພ຺ເພປິ ມຍໍ ເອວຣູປໍ ກໂຣມາຕິອາທິນາ ເອກູນວີສຕີ’’ຕິ ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ກິຣ ວຸຕ຺ຕໍ. ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍຎ຺ຈ ອນຸມານສຸຕ຺ຕຏ຺ຐກຖາຍຎ຺ຈ ‘‘ໂສຬສວຕ຺ຖຸກາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ສເມຕິ.

ທຸພ຺ພຈສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໓. ກຸລທູສກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໔໓໑. ນ ເກວລໍ ວິຫາໂຣ ເອວ ກີຏາຄິຣິ, ໂສປິ ຄາໂມ ‘‘ກີຏາຄິຣິ’’ຈ຺ເຈວ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຄາມຎ຺ຫິ ສນ຺ຘາຍ ປຣໂຕ ‘‘ນ ອສ຺ສຊິປຸນພ຺ພສຸເກຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ກີຏາຄິຣິສ຺ມິໍ ວຕ຺ຖພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອກສໍວຈ຺ຉເຣ ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວສ຺ສຕິ ກິຣ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ທ຺ວີຫິ ເມເຆຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສມຘິກນ຺ຕິ ຉ ຊເນ ສນ຺ຘາຍ. ອກຕວຕ຺ຖຸນ຺ຕິ ນວໍ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ. ‘‘ຊາຠິສຸມນາທິຄຈ຺ຉໍ ອລ຺ລານໍ ຫຣິຕານໍ ເອວາ’’ຕິ ລິຂິຕໍ. ຠູຕຄາມພີຊຄາມເຠທໂຕ ປເນສ ເຠໂທ. ວຕຕ຺ຖາຍາຕິ ວຕິອຕ຺ຖາຍ. ຍໍກິຎ຺ຈີຕິ ໂສທກໍ ວາ ນິຣຸທກໍ ວາ. ອາຣາມາທິອຕ຺ຖາຍາຕິ ວນຣາຊິກາທິອຕ຺ຖາຍ. ມາລາວຈ຺ຉໂຣປນໍ ກຸລທູສກໍເຍວ ສນ຺ຘາຍ, ຄນ຺ຖນາທິສພ຺ພໍ ນ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ. ກຖໍ ປຎ຺ຎາຍຕີຕິ ເຈ? ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ພຸທ຺ເຘນ ຘມ຺ໂມ’’ຕິອາທິ. ‘‘ອາເວຬໍ ອາພິຬ’’ນ຺ຕິປິ ປາໂຐ.

ໂຄປ຺ຜນນ຺ຕິ ຄນ຺ຖນໍ. ເວຐິມນ຺ຕິ ຕຄ຺ຄຕິກເມວ. ເວຘິມໍ ອຎ຺ເຎນ ເກນຈິ ປຸປ຺ຜໍ ເວເຘຕ຺ວາ ກຕໍ. ກຓ຺ຏກມ຺ປິ ພນ຺ຘິຕຸນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ສຍໍ ວິຊ຺ຌນຕ຺ຖໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ອຎ຺ຎສ຺ສຕ຺ຖາຍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຊາລມຍໍ ວິຕານໍ ຊາລວິຕານໍ. ປຸປ຺ຜປຏິຈ຺ຉກໍ ຄວກ຺ຂໍ ວິຍ ສຉິທ຺ທໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ຕາລປຓ຺ຓຄຸຬກນ຺ຕິ ຕາລປຓ຺ຓມຍໍ ປຸນ ກຕມ຺ປິ ປຏິຉິຊ຺ຊກເມວ. ຘມ຺ມຣຊ຺ຊຸ ເຈຕິຍໍ ວາ ໂພຘິໍ ວາ ປຸປ຺ຜປ຺ປເວສນຕ຺ຖໍ ອາວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ພທ຺ຘຣຊ຺ຊຸ. ‘‘ກາສາເວນ ພທ຺ຘມ຺ປິ ສຸຕ຺ຕວາກາທີຫິ ພທ຺ຘໍ ຠຓ຺ຑິຕສທິສ’’ນ຺ຕິ ລິຂິຕໍ. ອໍສຠຓ຺ຑິກໍ ປສິພ຺ພເກ ປກ຺ຂິຕ຺ຕສທິສຕ຺ຕາ ເວຘິມໍ ນ ຊາຕໍ, ຕສ຺ມາ ‘‘ສິຖິລພທ຺ຘສ຺ສ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ປກ຺ຂິປິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ‘‘ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອຜຸສາເປຕ຺ວາ ອເນກກ຺ຂຕ຺ຕຸມ຺ປິ ປຣິກ຺ຂິປິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ປູຣິຕນ຺ຕິ ທີຆໂຕ ປສາເຣຕ຺ວາ ປູຣິຕໍ. ຆຏິກທາມໂອລມ຺ພໂກຕິ ‘‘ຍມກທາມໂອລມ຺ພໂກ’’ຕິ ລິຂິຕໍ. ‘‘ເຄຓ຺ຑຸຂຣປຕ຺ຕທາມານໍ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເຈລາທີຫິ ກຕທາມມ຺ປິ ນ ວຏ຺ຏຕິ ອກປ຺ປິຍານຸໂລມຕ຺ຕາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ.

‘‘ເຣຈກໍ ນາມ ຕຖາລາສິຍນາຏນຏານໍ ນຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ລິຂິຕໍ. ຕໍ ‘‘ປຣິວຕ຺ຕນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ສາຣິໂຍ ນາມ ຣຸຕສຸນຂາ ສິງ຺ຄາລກມ຺ມກຸຣຸງ຺ຄເກຬິປເນ ຐິຕາ’’ຕິ ກິຣ ປາໂຐ. ‘‘ນິພຸຊ຺ຌນ຺ຕີ’’ຕິ ປາຬິ.

໔໓໒. ອພລພລາທິ-ປທານໍ ອຸປ຺ປຏິປາຏິຍາ. ຍຖາ ປາໂມກ຺ຂານໍ ວເສນ ສພ຺ເພປິ ‘‘ອສ຺ສຊິປຸນພ຺ພສຸກາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ຕຖາ ປາໂມກ຺ຂປ຺ປຕ຺ຕສາວກສ຺ສ ວເສນ ຕທາຍຕ຺ຕວຸຕ຺ຕິເນ ສພ຺ເພປິ ‘‘ສາຣິປຸຕ຺ຕາ’’ຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຄຈ຺ຉຖ ຕຸມ຺ເຫ ສາຣິປຸຕ຺ຕາ’’ຕິ.