໒. ກາຍສໍສຄ຺ຄສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໒໗໐. ‘‘ໂອຕິຓ຺ໂຓ’’ຕິ ອິມິນາສ຺ສ ເສວນາຘິປ຺ປາຍຕາ ທສ຺ສິຕາ. ‘‘ວິປຣິຓເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ ມາຕຸຄາເມນ ສທ຺ຘິ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາສ຺ສ ວາຍາໂມ ທສ຺ສິໂຕ. ‘‘ສທ຺ຘິ’’ນ຺ຕິ ຫິ ປທໍ ສໍໂຍຄໍ ທີເປຕິ, ໂສ ຈ ປໂຍໂຄ ສມາຄໂມ ອລ຺ລີຍນໍ. ເກນ ຈິຕ຺ເຕນ? ວິປຣິຓເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ, ນ ປຕ຺ຕປຏິຄ຺ຄຫຓາຘິປ຺ປາຍາທິນາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ກາຍສໍສຄ຺ຄໍ ສມາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາ’’ຕິ ອິມິນາສ຺ສ ວາຍມໂຕ ຜສ຺ສປຏິວິຊານນາ ທສ຺ສິຕາ ໂຫຕິ. ວາຍມິຕ຺ວາ ຜສ຺ສໍ ປຏິວິຊານນ຺ໂຕ ຫິ ສມາປຊ຺ຊຕິ ນາມ. ເອວມສ຺ສ ຕິວງ຺ຄສມ຺ປຕ຺ຕິ ທສ຺ສິຕາ ໂຫຕິ. ອຖ ວາ ໂອຕິຓ຺ໂຓ. ເກນ? ວິປຣິຓເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ ຍກ຺ຂາທິນາ ສຕ຺ໂຕ ວິຍ. ອຸປໂຍຄຕ຺ເຖ ວາ ເອຕໍ ກຣຓວຈນໍ. ໂອຕິຓ຺ໂຓ ວິປຣິຓຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ກູປາທິໍ ວິຍ ສຕ຺ໂຕ. ອຖ ວາ ‘‘ຣາຄໂຕ ອຸຕ຺ຕິຓ຺ໂຓ ຠວິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຠິກ຺ຂຸຠາວໍ ອຸປຄໂຕ, ຕໂຕ ອຸຕ຺ຕິຓ຺ຓາຘິປ຺ປາຍໂຕ ວິປຣິຓເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ ເຫຕຸຠູເຕນ ຕເມວ ຣາຄໍ ໂອຕິຓ຺ໂຓ. ມາຕຸຄາເມນ ອຕ຺ຕໂນ ສມີປໍ ອາຄເຕນ, ອຕ຺ຕນາ ອຸປຄເຕນ ວາ. ເອເຕນ ມາຕຸຄາມສ຺ສ ສາຣຕ຺ຕຕາ ວາ ໂຫຕຸ ວິຣຕ຺ຕຕາ ວາ, ສາ ອິຘ ອປ຺ປມາຓາ, ນ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ກາຍສໍສຄ຺ເຄ ວິຍ ອຸຠິນ຺ນໍ ສາຣຕ຺ຕຕາຍ ປໂຍຊນໍ ອຕ຺ຖິ.

ກາຍສໍສຄ຺ຄນ຺ຕິ ອຸຠິນ຺ນໍ ກາຍານໍ ສມ຺ປໂຍຄໍ. ປທຠາຊເນ ປນ ‘‘ສມາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ອຊ຺ຌາຈາໂຣ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ສມາປຊ຺ຊນໍ ສນ຺ຘາຍ, ນ ກາຍສໍສຄ຺ຄໍ. ກາຍສໍສຄ຺ຄສ຺ສ ສມາປຊ຺ຊນາ ຫິ ‘‘ອຊ຺ຌາຈາໂຣ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ‘‘ໂຍ ໂສ ກາຍສໍສຄ຺ໂຄ ນາມ, ໂສ ອຕ຺ຖໂຕ ອຊ຺ຌາຈາໂຣ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ປຣໂຕ ປາຬິຍໍ ‘‘ເສວນາຘິປ຺ປາໂຍ, ນ ຈ ກາເຍນ ວາຍມຕິ, ຜສ຺ສໍ ປຏິວິຊານາຕິ, ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ (ປາຣາ. ໒໗໙) ວຸຕ຺ຕລກ຺ຂເຓນ ວິຣຸຊ຺ຌຕີຕິ. ຜສ຺ສປຏິວິຊານນາຍ ຫິ ສໍສຄ຺ໂຄ ທີປິໂຕ. ໂສ ເຈ ອຊ຺ຌາຈາໂຣ ໂຫຕິ, ກຖໍ ອນາປຕ຺ຕິ ໂຫຕີຕິ. ສຸວຸຕ຺ຕເມຕໍ, ກິນ຺ຕຸ ‘‘ກາຍສໍສຄ຺ຄໍ ສມາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາ’’ຕິ ປທໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ‘‘ອຊ຺ຌາຈາໂຣ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ປທານໍ ສາມຎ຺ຎຠາຊນີຍຕ຺ຕາ, ສມາປຊ຺ຊິຕພ຺ພາຠາເວ ສມາປຊ຺ຊນາຠາເວນ ‘‘ໂສ ອຕ຺ຖໂຕ ອຊ຺ຌາຈາໂຣ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ສິຍາ.

‘‘ຫຕ຺ຖຄ຺ຄາຫໍ ວາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ຫຕ຺ເຖນ ສພ຺ໂພປິ ອຸປາທິນ຺ນໂກ ກາໂຍ ສງ຺ຄຫິໂຕ, ນ ຠິນ຺ນສນ຺ຕາໂນ ຕປ຺ປຏິພທ຺ໂຘ ຫຕ຺ຖາລງ຺ກາຣາທິ. ເວຓິຄ຺ຄຫເຓນ ອນຸປາທິນ຺ນໂກ ອຠິນ຺ນສນ຺ຕາໂນ ເກສໂລມນຂທນ຺ຕາທິໂກ ກມ຺ມປຈ຺ຈຍອຸຕຸສມຸຏ຺ຐາໂນ ຄຫິໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເຕເນວາຫ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ອນຸປາທິນ຺ນເກນປິ ເກນຈິ ເກສາທິນາ ອຸປາທິນ຺ນກໍ ວາ ອນຸປາທິນ຺ນກໍ ວາ ຜຸສນ຺ໂຕປິ ສງ຺ຆາທິເສສໍ ອາປຊ຺ຊຕິເຍວາ’’ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໒໗໔). ເຕນ ອນຸປາທິນ຺ນການມ຺ປິ ເກສໂລມາທີນໍ ອງ຺ຄຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ‘‘ຜສ຺ສໍ ປຏິຊານາຕີຕິ ຕິວງ຺ຄສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສງ຺ຆາທິເສໂສ. ຜສ຺ສສ຺ສ ອປ຺ປຏິວິຊານນໂຕ ທຸວງ຺ຄສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ທຸກ຺ກຏ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ປາຬິອຏ຺ຐກຖານເຍນ ວິຣຸຊ຺ຌຕີຕິ ເຈ? ນ, ຕທຕ຺ຖຊານນໂຕ. ຜຸຏ຺ຐຠາວຎ຺ຫິ ປຏິວິຊານນ຺ໂຕປິ ຜສ຺ສໍ ປຏິວິຊານາຕິ ນາມ, ອຍເມໂກ ອຕ຺ໂຖ, ຕສ຺ມາ ມາຕຸຄາມສ຺ສ, ອຕ຺ຕໂນ ຈ ກາຍປຣິຍາປນ຺ນານໍ ເກສາທີນໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ຜຸຏ຺ຐຠາວໍ ຜຸສິຕ຺ວາ ຕໍ ສາທິຍນໍ ຜສ຺ສໍ ປຏິວິຊານາຕິ ນາມ, ນ ກາຍວິຎ຺ຎາຓຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ເອວ. ອເນກນ຺ຕິກຎ຺ເຫຕ຺ຖ ກາຍວິຎ຺ຎາຓໍ. ມາຕຸຄາມສ຺ສ ອຸປາທິນ຺ນເກນ ກາເຍນ, ອນຸປາທິນ຺ນເກນ ວາ ກາເຍນ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຸປາທິນ຺ນກກາເຍ ຜຸຏ຺ເຐ ປສນ຺ນກາຍິນ຺ທ຺ຣິໂຍ ເຈ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ກາຍວິຎ຺ຎາຓໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ເຕເນວ ຜສ຺ສໍ ປຏິວິຊານາຕິ ນາມ ໂສ ໂຫຕິ. ອນຸປາທິນ຺ນກກາໂຍ, ໂລລຸປ຺ໂປ ອປ຺ປສນ຺ນກາຍິນ຺ທ຺ຣິໂຍ ວາ ໂຫຕິ, ຕິມິຣວາເຕນ ອຸປຫຕກາໂຍ ວາ ຕສ຺ສ ກາຍວິຎ຺ຎາຓໍ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ນ ຈ ເຕນ ຜສ຺ສໍ ປຏິວິຊານາຕິ ນາມ, ເກວລໍ ເສວນາຘິປ຺ປາເຍນ ວາຍມິຕ຺ວາ ກາຍສໍສຄ຺ຄໍ ສມາປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ຜສ຺ສໍ ປຏິວິຊານາຕິ ນາມ ມໂນວິຎ຺ຎາເຓນ, ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ກາຍສໍສຄ຺ຄໍ ສມາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ອິມິນາສ຺ສ ວາຍມໂຕ ຜສ຺ສປຏິວິຊານນາ ທສ຺ສິຕາ’’ຕິ. ອປໂຣປິ ຠິກ຺ຂຸ ມາຕຸຄາມສ຺ສ ກາຍປຏິພທ຺ເຘນ ວາ ນິສ຺ສຄ຺ຄິເຍນ ວາ ຜຸຏ຺ໂຐ ກາຍວິຎ຺ຎາຓໍ ອຸປ຺ປາເທນ຺ເຕນ ຜສ຺ສໍ ປຏິວິຊານາຕິ ນາມ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອເນກນ຺ຕິກຎ຺ເຫຕ຺ຖ ກາຍວິຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິ. ອປໂຣ ວຕ຺ຖໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ນິທ຺ທາຍນ຺ຕໍ ມາຕຸຄາມໍ ກາຍສໍສຄ຺ຄຣາເຄນ ວຕ຺ຖສ຺ສ ອຸປຣິຠາເຄ ສຓິກໍ ຜຸສນ຺ໂຕ ວຕ຺ຖນ຺ຕເຣນ ນິກ຺ຂນ຺ຕໂລມສມ຺ຜສ຺ສໍ ອປ຺ປຏິວິຊານນ຺ໂຕປິ ເສວນາຘິປ຺ປາໂຍ ກາເຍນ ວາຍມິຕ຺ວາ ຜສ຺ສໍ ປຏິວິຊານາຕິ ນາມ, ສງ຺ຆາທິເສສໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ‘‘ນີລໍ ຆຏ຺ເຏສ຺ສາມີຕິ ກາຍໍ ຆຏ຺ເຏຕິ, ສງ຺ຆາທິເສໂສ’’ຕິ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຍໍ ທຸຕິໂຍ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ອເນກຕ຺ຖຕ຺ຕາ, ເອວໍ ທຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາຘິປ຺ປາຍໂຕ ຈ ມາຕິກາຏ຺ຐກຖາຍໍ ຜສ຺ສປຏິວິຊານນໍ ອງ຺ຄນ຺ຕ຺ເວວ ນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ວຸຕ຺ເຕ ຐານເມຕໍ ວິຊ຺ຊຕິ, ຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ສງ຺ຆາທິເສສໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາປິ ນເຂນ ໂລເມນ ສໍສຄ຺ໂຄ ທິຏ຺ໂຐ, ນ ຈ ເມ ໂລມຆຏ຺ຏເນນ ກາຍວິຎ຺ຎາຓໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ, ຕິມິຣວາຕຖທ຺ຘຄຕ຺ໂຕ ຈາຫໍ ນ ຜສ຺ສໍ ປຏິວິຊານາມີຕິ ອນາປນ຺ນສຎ຺ຎີ ສິຍາຕິ ນ ວຸຕ຺ຕໍ, ອປິຈ ‘‘ຜສ຺ສໍ ປຏິວິຊານາຕິ, ນ ຈ ຜສ຺ສໍ ປຏິວິຊານາຕີ’’ຕິ ຈ ເອເຕສໍ ປທານໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕນຍໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ໂສ ປຎ຺ຎາເປຕພ຺ໂພ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ນ ຕທຕ຺ຖຊານນໂຕຕິ ກາຣຓໍ ວິຕ຺ຖາຣິຕໍ ໂຫຕິ.

ປທຠາຊນີຍວຓ຺ຓນາ

໒໗໑. ‘‘ຣຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ອຘິປ຺ເປຕໍ ວິປຣິຓຕ’’ນ຺ຕິ ກິຎ຺ຈາປິ ສາມຎ຺ເຎນ ວຸຕ຺ຕໍ, ວິນີຕວຕ຺ຖູສຸ ‘‘ມາຕຸຍາ ມາຕຸເປເມນ ອາມສຕິ…ເປ… ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ກາຍສໍສຄ຺ຄຣາເຄເນວ ຣຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຖາ ‘‘ມາຕຸຄາໂມ ນາມ ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖີ’’ຕິ ກິຎ຺ຈາປິ ອວິເສເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຖ ໂຂ ອວິນຏ຺ຐິນ຺ທ຺ຣິຍາວ ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖີ ອິຘາຘິປ຺ເປຕາ ‘‘ມຕິຕ຺ຖິຍາ ກາຍສໍສຄ຺ຄໍ ສມາປຊ຺ຊິ…ເປ… ອາປຕ຺ຕິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ‘‘ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖີ’’ຕິ ເອຕ຺ຕາວຕາ ສິທ຺ເຘ ‘‘ນ ຍກ຺ຂີ ນ ເປຕີ ນ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕາ’’ຕິ ວຈນໍ ອວິນຏ຺ຐິນ຺ທ຺ຣິຍາປິ ນ ສພ຺ພາ ມນຸສ຺ສວິຄ຺ຄຫາ ອິຕ຺ຖີ ອິຘ ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖີ ນາມ. ຍກ຺ຂິອາທໂຍ ຫິ ອຕ຺ຕໂນ ຊາຕິສິທ຺ເຘນ ອິທ຺ຘິວິເສເສນ ອິຊ຺ຌນ຺ຕິໂຍ ມນຸສ຺ສວິຄ຺ຄຫາປິ ໂຫນ຺ຕີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕາສຸ ຍກ຺ຂີ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍວຕ຺ຖຸ ໂຫຕິ ວິນີຕວຕ຺ຖູສຸ ຍກ຺ຂິຍາ ກາຍສໍສຄ຺ເຄນ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ຕທນຸໂລມຕ຺ຕາ ເປຕິຕ຺ຖີ, ເທວິຕ຺ຖີ ຈ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍວຕ຺ຖຸ. ຕິຣຈ຺ຉານຄຕິຕ຺ຖີ ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸ. ຕິຣຈ຺ຉານຄຕມນຸສ຺ສວິຄ຺ຄຫິຕ຺ຖີ ຈ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍວຕ຺ຖຸເມວາຕິ ເອເກ. ວິຠງ຺ເຄ ປນ ‘‘ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖີ ຈ ໂຫຕິ ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິສຎ຺ຎີ’’ຕິ ປາຬິຍາ ອຠາເວນ ‘‘ອິຕ຺ຖີ ຈ ໂຫຕິ ຍກ຺ຂິສຎ຺ຎີ’’ຕິອາທິວຈເນ ສຕິ ຍກ຺ຂິອາທີນໍ ອນິຕ຺ຖິຕາປສງ຺ຄໂຕ, ‘‘ອິຕ຺ຖີ ຈ ໂຫຕິ ອິຕ຺ຖິສຎ຺ຎີ’’ຕິອາທິມ຺ຫິ ຍກ຺ຂິອາທີນໍ ອນ຺ໂຕກຣເຓ ສຕິ ຕາສໍ ສງ຺ຆາທິເສສວຕ຺ຖຸຠາວປ຺ປສງ຺ຄໂຕ ຈ ຍກ຺ຂິອາທໂຍ ນ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ເອເກ ປນ ‘‘ວິນີຕວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ‘ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕິຕ຺ຖິຍາ ກາຍ…ເປ… ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’ຕິ ເອຕ຺ຖ ອມນຸສ຺ສວິຄ຺ຄຫາ ປາກຕິກຕິຣຈ຺ຉານຄຕິຕ຺ຖີ ອຘິປ຺ເປຕາ, ຕສ຺ມາ ທຸກ຺ກຏໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘ອິຕ຺ຖີ ຈ ໂຫຕິ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕສຎ຺ຎີຕິ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕາ ຈ ໂຫຕິ ອິຕ຺ຖິສຎ຺ຎີ’ຕິອາທິວາເຣສຸປິ ປາກຕິກຕິຣຈ຺ຉານຄໂຕວ ອຘິປ຺ເປໂຕ, ໂສ ຈ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕປຸຣິໂສວ. ເຕເນວ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລວາຈາອຕ຺ຕກອາມປາຣິຈຣິຍສິກ຺ຂາປເທສຸ ມນຸສ຺ສປຸຣິສປຏິສໍຍຸຕ຺ຕວາຣາ ວິຍ ຕິຣຈ຺ຉານປຏິສໍຍຸຕ຺ຕວາຣາປິ ນາຄຕາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຕຖາ ປຓ຺ຑໂກຕິ ອິຘ ມນຸສ຺ສປຓ຺ຑໂກວ, ປຸຣິໂສຕິ ຈ ອິຘ ມນຸສ຺ສປຸຣິໂສວ ອາຄໂຕ, ຕສ຺ມາ ອມນຸສ຺ສິຕ຺ຖີ ອມນຸສ຺ສປຓ຺ຑໂກ ອມນຸສ຺ສປຸຣິໂສ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕິຕ຺ຖີ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕປຓ຺ຑໂກ ມນຸສ຺ສາມນຸສ຺ສຕິຣຈ຺ຉານຄຕອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນກາ ຈາຕິ ອຏ຺ຐ ຊນາ ອິຘ ນາຄຕາ, ເຕສໍ ວເສນ ວຕ຺ຖຸສຎ຺ຎາວິມຕິເຠທວເສນ ອາປຕ຺ຕິເຠທາເຠທວິນິຈ຺ຉໂຍ, ອນາຄຕວາຣຄຓນາ ຈ ອສມ຺ມຸຍ຺ຫນ຺ເຕນ ເວທິຕພ຺ພາ, ຕຖາ ເຕສໍ ທຸກມິສ຺ສກາທິວາຣາ, ອາປຕ຺ຕິອນາປຕ຺ຕິເຠທວິນິຈ຺ຉໂຍ ຈ. ‘‘ຕຕ຺ຖ ອມນຸສ຺ສປຓ຺ຑກອມນຸສ຺ສປຸຣິສຕິຣຈ຺ຉານຄຕິຕ຺ຖິຕິຣຈ຺ຉານຄຕປຓ຺ຑກາຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸກາ, ອມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິມນຸສ຺ສອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນກາ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍວຕ຺ຖຸກາ, ອມນຸສ຺ສອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນກາ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນກາ ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸກາ, ປາຬິຍໍ ປນ ອມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິຍາ ອນາຄຕຕ຺ຕາ ອມນຸສ຺ສປຓ຺ຑກາ, ອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນກາ ປຸຣິສາ ຈ ນາຄຕາ. ຕິຣຈ຺ຉານຄຕິຕ຺ຖິປຓ຺ຑກອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນກາ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕປຸຣິເສນ ສມານຄຕິກຕ຺ຕາ ນາຄຕາ, ມນຸສ຺ສອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນໂກ ມນຸສ຺ສປຓ຺ຑເກນ ສມານຄຕິກຕ຺ຕາ ອນາຄໂຕ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໒໘໑) ປນ ‘‘ນາຄມາຓວິກາຍປິ ສຸປຓ຺ຓມາຓວິກາຍປິ ກິນ຺ນຣິຍາປິ ຄາວິຍາປິ ທຸກ຺ກຏເມວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຕເທວ ປມາຓໂຕ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ວິຈາຣຓາ – ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕິຣຈ຺ຉານຄຕສ຺ສ ນິສິນ຺ນປຣິສາຍ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໑໘໓) ເອຕ຺ຖ ‘‘ຕິຣຈ຺ຉານຄໂຕຕິ ຍສ຺ສ ອຸປສມ຺ປທາ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕາ’’ຕິ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ນິທານວຓ຺ຓນາ) ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕມນຸສ຺ສວິຄ຺ຄໂຫ ປາກຕິກຕິຣຈ຺ຉານຄຕໂຕ ວິສິຏ຺ໂຐ, ຕຖາ ຍກ຺ຂເປຕຕິຣຈ຺ຉານຄຕມນຸສ຺ສວິຄ຺ຄຫານໍ ‘‘ຕິຣຈ຺ຉານຄຕສ຺ສ ຈ ທຸກ຺ຂຸປ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ອປິຈ ທຸກ຺ກຏເມວາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວິເສເສຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຈ ‘‘ປຕນຣູປໍ ປມາຓໍ, ນ ມຣຓຣູປ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອາປຕ຺ຕິວິເສສວຈນໂຕ ຈ ‘‘ອຸຠໂຕ ອວສ຺ສຸເຕ ຍກ຺ຂສ຺ສ ວາ ເປຕສ຺ສ ວາ ປຓ຺ຑກສ຺ສ ວາ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕມນຸສ຺ສວິຄ຺ຄຫສ຺ສ ວາ ອຘກ຺ຂກໍ ອຸພ຺ຠຊາຓຸມຓ຺ຑລໍ ກາເຍນ ກາຍໍ ອາມສຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍສ຺ສາ’’ຕິ (ປາຈິ. ໖໖໑) ສາມຎ຺ເຎນ ວຈນໂຕ ຈ ໂສ ວິສິຏ຺ໂຐຕິ ສິທ຺ຘໍ. ວິສິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ຈ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕມນຸສ຺ສວິຄ຺ຄຫິຕ຺ຖິຍາ ກາຍສໍສຄ຺ຄໍ ສມາປຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສາຕິ ວິເສໂສ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ອາປຕ຺ຕິວິເສເສນ ຠວິຕພ຺ພໍ. ຍທິ ກາຍສໍສຄ຺ຄສິກ຺ຂາປເທ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕມນຸສ຺ສວິຄ຺ຄຫິຕ຺ຖີປິ ອຘິປ຺ເປຕາ, ຣູປສາມຎ຺ເຎນ ສຎ຺ຎາວິຣາຄຕ຺ຕາສມ຺ຠວໂຕ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລວາຈາອຕ຺ຕກາມປາຣິຈຣິຍສິກ຺ຂາປເທສຸປິ ສາ ວຕ຺ຕພ຺ພາ ຠເວຍ຺ຍ, ສາ ຈານາຄຕາ. ສຣູເປນ ສໍຂິຕ຺ຕວາຣຕ຺ຕາ ນາຄຕາຕິ ເຈ? ອິຕ຺ຖີ ຈ ໂຫຕິ ຕິຣຈ຺ຉານຄໂຕ ຈ ອຸຠິນ຺ນໍ ອິຕ຺ຖິສຎ຺ຎີຕິ ອິຘ ອາຄຕຕ຺ຕາ ປຸຣິສລິງ຺ຄນິທ຺ເທໂສ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມາ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕປຸຣິໂສ ຈ ອິຘ ອາຄໂຕ, ຕິຣຈ຺ຉານຄຕມນຸສ຺ສວິຄ຺ຄຫິຕ຺ຖິຍາ ປາຬິຍໍ ອນາຄຕາຍປິ ທຸກ຺ກຏເມວ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາຕິ ອິມສ຺ສ ວຈນສ຺ສ ກາຣຓຈ຺ຉາຍາ ປຣິເຍສິຕພ຺ພາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອິທໍ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ກສ຺ມາ? ອິຕ຺ຖີນໍ, ປຸຣິສານຎ຺ຈ ເອກໂຕ ວຈເນ ປຸຣິສລິງ຺ຄສພ຺ຠາວໂຕ. ອິຘ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕປຸຣິສປຓ຺ຑກິຕ຺ຖິໂຍ ຕິສ຺ໂສປິ ເອກໂຕ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕ຺ວາ ‘‘ຕິຣຈ຺ຉານຄໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕຕ຺ຖ ຈ ມນຸສ຺ສວິຄ຺ຄຫາມນຸສ຺ສວິຄ຺ຄເຫສຸ ອິຕ຺ຖິປຓ຺ຑກປຸຣິສສຎ຺ຎິຕາ ຍຖາສມ຺ຠວໍ ເວທິຕພ຺ພາ. ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລວາຈາທິສິກ຺ຂາປທທ຺ວເຍ ວາຣານໍ ສໍຂິຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປຸຣິສຕິຣຈ຺ຉານຄຕາທໂຍ ນາຄຕາ. ຍຖາວຸຕ຺ເຕສຸ ອາປຕ຺ຕິ, ຕຖາ ຕຕ຺ຖາປິ. ອຎ຺ຎຖາ ປຸຣິສໍ ໂອຠາສນ຺ຕສ຺ສ ຈ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ປຓ຺ຑກໍ ໂອຠາສນ຺ຕສ຺ສ ຈ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍນ຺ຕິ ມາຕິກາຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ເຕ ວາຣາ ສໍຂິຕ຺ຕາຕິ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕີຕິ. ວິເສໂສ ຈ ປຓ຺ຑເກ, ປຸຣິເສ, ຕິຣຈ຺ຉານຄເຕ ຈ ອິຕ຺ຖິສຎ຺ຎິສ຺ສ ອຕ຺ຖິ, ຕຖາປິ ຕຕ຺ຖ ທຸກ຺ກຏໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕເມວ ປມາຓນ຺ຕິ ທ຺ວິນ຺ນເມເຕສໍ ວາທານໍ ຍຕ຺ຖ ຍຸຕ຺ຕິ ວາ ກາຣຓໍ ວາ ອຕິເຣກໍ ທິສ຺ສຕິ, ຕໍ ວິຈາເຣຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາຣິຈໂຍ. ເອວຣູເປສຸ ຐາເນສຸ ສຸຏ຺ຐຸ ວິຈາເຣຕ຺ວາ ກເຖຕພ຺ພໍ.

ຕຕ຺ຖ ປາຬິຍໍ ອາຄຕວາຣຄຓນາ ຕາວ ເອວໍ ສງ຺ເຂປໂຕ ເວທິຕພ຺ພາ – ອິຕ຺ຖິມູລກາ ປຎ຺ຈ ວາຣາ ປຓ຺ຑກປຸຣິສຕິຣຈ຺ຉານຄຕມູລກາ ຈ ປຎ຺ຈ ປຎ຺ຈາຕິ ວີສຕິ ວາຣາ ເອກມູລກາ, ຕຖາ ທຸມູລກາ ວີສຕິ, ມິສ຺ສກມູລກາ ວີສຕີຕິ ສຏ຺ຐິ ວາຣາ, ຕານິ ຕີຓິ ວີສຕິການິ ໂຫນ຺ຕິ. ເອເກກສ຺ມິໍ ວີສຕິເກ ເອເກກມູລວາຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກາເຍນ ກາຍປຏິພທ຺ຘວາຣາ ຕໂຍ ວຸຕ຺ຕາ. ເສສາ ສຕ຺ຕປຎ຺ຎາສ ວາຣາ ສໍຂິຕ຺ຕາ, ຕຖາ ກາຍປຏິພທ຺ເຘນ ກາຍວາຣາ ຕໂຍ ວຸຕ຺ຕາ, ເສສາ ສໍຂິຕ຺ຕາ, ເອວໍ ກາຍປຏິພທ຺ເຘນ ກາຍປຏິພທ຺ຘວາເຣປິ ນິສ຺ສຄ຺ຄິເຍນ ກາຍວາເຣປິ ນິສ຺ສຄ຺ຄິເຍນ ກາຍປຏິພທ຺ຘວາເຣປິ ນິສ຺ສຄ຺ຄິເຍນ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍວາເຣປິ ຕໂຍ ຕໂຍ ວາຣາ ວຸຕ຺ຕາ, ເສສາ ສໍຂິຕ຺ຕາ. ເອວໍ ຉນ຺ນໍ ຕິການໍ ວເສນ ອຏ຺ຐາຣສ ວາຣາ ອາຄຕາຕິ ສຣູປໂຕ ວຸຕ຺ຕາ, ເສສາ ທ຺ເວຈຕ຺ຕາລີສາຘິການິ ຕີຓິ ວາຣສຕານິ ສໍຂິຕ຺ຕານິ. ຕໂຕ ປຣໍ ມາຕຸຄາມສ຺ສ ສາຣຕ຺ຕປກ຺ເຂ ກາເຍນ ກາຍນ຺ຕິ ເອກເມກໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕາ ອຏ຺ຐາຣສ ວາຣາ ອາຄຕາຕິ ເອກວີສຕິ ວາຣາ ສຣູເປນ ອາຄຕາ, ນວນວຸຕາຘິການິ ຕີຓິ ວາຣສຕານິ ສໍຂິຕ຺ຕານິ. ຕໂຕ ປຣໍ ອາປຕ຺ຕານາປຕ຺ຕິທີປກາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ເສວນາຘິປ຺ປາຍມູລກາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ໂມກ຺ຂາຘິປ຺ປາຍມູລກາຕິ ທ຺ເວ ຈຕຸກ຺ກາ ອາຄຕາ.

ຕຕ຺ຖາຍໍ ວິເສໂສ – ຍທິທໍ ມາຕິກາຍ ປຣາມສນປທໍ, ເຕນ ຍສ຺ມາ ອາມສນາທີນິ ຉຸປນປຣິໂຍສານານິ ທ຺ວາທສປິ ປທານິ ຄຫິຕານິ, ຕສ຺ມາ ປທຸທ຺ຘາຣໍ ອກຕ຺ວາ ‘‘ອາມສນາ ປຣາມສນໍ ຉຸປນ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ປຣາມສນໍ ນາມ ອາມສນາ. ‘‘ຉຸປນ’’ນ຺ຕິ ຫິ ວຸຕ຺ເຕ ປຣາມສນມ຺ປິ ວິສຸໍ ເອກຕ຺ຕໍ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອິຕ຺ຖີ ຈ ໂຫຕິ ອິຕ຺ຖິສຎ຺ຎີ ຈາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ປຐມວາເຣ ເອວ ທ຺ວາທສປິ ອາມສນາທີນິ ໂຍເຊຕ຺ວາ ທສ຺ສິຕານິ. ຕໂຕ ປຣໍ ອາທິມ຺ຫິ ທ຺ເວ ປທານີຕິ ຈຕ຺ຕາຣິ ປທານິ ອາຄຕານິ, ອິຕຣານິ ສໍຂິຕ຺ຕານີຕິ ເວທິຕພ຺ພານິ. ນິສ຺ສຄ຺ຄິເຍນ ກາຍວາຣາທີສຸ ປນ ສພ຺ພາກາເຣນ ອລາຠໂຕ ອາມສນເມເວກໍ ອາຄຕໍ, ເນຕຣານິ. ‘‘ສຎ຺ໂຈເປຕິ ຫຣຕີ’’ຕິ ປາໂຐ, ສຎ຺ໂຈເປຕິ ຈ. ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ປນ ‘‘ປຸຣິມນເຍເນວາຕິ ຣຊ຺ຊຸວຕ຺ຖາທີຫິ ປຣິກ຺ຂິປເນ’’ຕິ ຈ ປຈ຺ຉາ ‘‘ປຸຣິມນເຍເນວາຕິ ສມ຺ມສນາ ໂຫຕີ’’ຕິ ຈ ‘‘ເວຓິຄ຺ຄາເຫ ອາປຕ຺ຕິຍາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕຕ຺ຕາ ໂລມຜຸສເນປິ ສງ຺ຆາທິເສໂສ’’ຕິ ຈ ‘‘ຕໍ ປກາເສຕຸໍ ອຸປາທິນ຺ນເກນ ຫີຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ຈ ລິຂິຕໍ.

ຍຖານິທ຺ທິຏ຺ຐນິທ຺ເທເສຕິ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ຍຖານິທ຺ທິຏ຺ເຐ ນິທ຺ເທເສ. ‘‘ສທິສໍ ອຄ຺ຄເຫສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຕາທິສໍ ອຄ຺ຄເຫສີຕິ ຄຣຸກໍ ຕຕ຺ຖ ກາຣເຍຕິ ອຕ຺ໂຖ, ກາຍສໍສຄ຺ຄວິຠງ຺ເຄ ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິຕໂຣປິ ກາຍປຏິພທ຺ຘຉຸປນໂກ. ຄຫເຓ ຈາຕິ ຄຫຓໍ ວາ. ວິຣາຄິເຕຕິ ວິຣທ຺ເຘ. ສາຣຕ຺ຕນ຺ຕິ ກາຍສໍສຄ຺ຄຣາເຄນ ຣຕ຺ຕໍ, ອຕ຺ຕນາ ອຘິປ຺ເປຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ມາຕຸຠຄິນິອາທິວິຣຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວິຣຕ຺ຕໍ ຎາຕິເປມວເສນ ຄຓ຺ຫິ, ເອຕ຺ຖ ທຸກ຺ກຏໍ ຍຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ກາຍສໍສຄ຺ຄຣາຄໍ ວາ ສາຣຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວິຣຕ຺ຕໍ ມາຕຣໍ ຄຓ຺ຫິ, ອນຘິປ຺ເປຕໍ ຄຓ຺ຫິ. ເອຕ຺ຖ ມຫາສຸມຕ຺ເຖຣວາເທນ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ ‘‘ກາຍໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ກາຍປ຺ປຏິພທ຺ຘໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍນ຺ຕິ ລທ຺ຘິກຕ຺ຕາ. ‘‘ອິຕ຺ຖີ ຈ ໂຫຕິ ອິຕ຺ຖິສຎ຺ຎີ ສາຣຕ຺ໂຕ ຈ, ຠິກ຺ຂຸ ຈ ນໍ ອິຕ຺ຖິຍາ ກາເຍນ ກາຍໍ ອາມສຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ສງ຺ຆາທິເສສສ຺ສາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໒໗໓) ວຈນໂຕ ສງ຺ຆາທິເສໂສປິ ຂາຍຕິ. ‘‘ວິຣຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ສາຣຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ເອຕ຺ຖປິ ສງ຺ຆາທິເສໂສວ ຂາຍຕິ ‘‘ນີລໍ ຆຏ຺ເຏສ຺ສາມີ’ຕິ ກາຍໍ ຆຏ຺ເຏຕິ, ສງ຺ຆາທິເສໂສ’’ຕິ ວຈນໂຕ. ເອຕ຺ຖ ປນ ‘‘ນ ປຸພ຺ພຠາເຄ ກາຍສໍສຄ຺ຄຣາຄຕ຺ຕາ’’ຕິ ອນຸຄຓ຺ຐິປເທ ກາຣຓໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເກຈິ ປນ ‘‘ຄຣຸກາປຕ຺ຕິຠເຍນ ‘ນີລເມວ ຆຏ຺ເຏສ຺ສາມີ’ຕິ ວາຍາມນ຺ໂຕ ກາຍໍ ຆຏ຺ເຏຕິ, ປຸພ຺ພຠາເຄ ຕສ຺ສ ‘ກາຍປຏິພທ຺ຘໍ ຆຏ຺ເຏສ຺ສາມີ’ຕິ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ທຸກ຺ກເຏນ ຠວິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຘມ຺ມສິຣິຕ຺ເຖໂຣ ‘‘ເອວຣູເປ ສງ຺ຆາທິເສໂສ’’ຕິ ວທຕິ ກິຣ. ‘‘ອິຕ຺ຖິອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນກອິຕ຺ຖິຍາ ປຸຣິສອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນກປຸຣິເສ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອາປຕ຺ຕິເຠໂທ, ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄສ຺ສ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນກາເລປິ ອິຕ຺ຖິວເສເນວ ອາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ.

ວິນີຕວຕ຺ຖຸວຓ຺ຓນາ

໒໘໑. ຕິຓຓ຺ຑຸປກນ຺ຕິ ຫິຣິເວຣາທິມູລານິ ຄເຫຕ຺ວາ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ. ຕາລປຓ຺ຓມຸທ຺ທິກນ຺ຕິ ຕາລປຓ຺ຓມຍໍ ອງ຺ຄຸລິມຸທ຺ທິກໍ, ເຕນ ຕາລປຓ຺ຓມຍໍ ກຏໍ, ກຏິສຸຕ຺ຕກໍ, ກຓ຺ຓປິຬນ຺ຘນາທິ ສພ຺ພໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ສິທ຺ຘໍ. ຕມ຺ພປຓ຺ຓິວາສິໂນ ອິຕ຺ຖິຣູປໍ ລິຂິຕໍ, ກຏິກປຏຎ຺ຈ ນ ຉຸປນ຺ຕິ ກິຣ. ອາກຣໂຕ ມຸຕ຺ຕມຕ຺ໂຕ. ຣຕນມິສ຺ໂສຕິ ອລງ຺ກາຣຕ຺ຖໍ ກໂຕ ກຎ຺ຈນລຕາທິວິນທ຺ໂຘ. ສຸວຓ຺ເຓນ ສທ຺ຘິໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ປຈິຕ຺ວາຕິ ສຸວຓ຺ຓຣສໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປຈິຕ຺ວາ. ພີຊໂຕ ຘາຕຸປາສາຓໂຕ ປຏ຺ຐາຍ. ເຖໂຣ ນ ກປ຺ປຕີຕິ ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ເປສິຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ‘‘ເຈຕິຍສ຺ສ ປູຊໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ວຏ຺ຏຕິ ກິຣ. ພຸພ຺ພຸຬກໍ ຕາຣກໍ. ອາຣກູຏໂລຫມ຺ປິ ຊາຕຣູປຄຕິກເມວ.

ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ອນ຺ຘກຏ຺ຐກຖາຍໍ –

‘‘ອາຣກູຏໂລຫໍ ສຸວຓ຺ຓສທິສເມວ, ສຸວຓ຺ຓໍ ອນຸໂລເມຕິ, ອນາມາສ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ເຠສຊ຺ຊຕ຺ຖາຍ ປນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຈນໂຕ ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕນເຍກເທໂສປິ ອນຸຎ຺ຎາໂຕ ໂຫຕີຕິ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາຍໍ ຎຕ຺ວາ ວິຠາເວຕພ຺ພໍ.

ກາຍສໍສຄ຺ຄສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.