໑. ປຐມປາຣາຊິກສິກ຺ຂາປທໍ

໖໕໖. ‘‘ເຕນ…ເປ… ສາຬ຺ໂຫ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ເອຕ຺ຖາ’’ຕິ ປາຐເສໂສ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ທພ຺ພຄຸຓກິຣິຍາຊາຕິນາມສງ຺ຂາເຕສຸ ປຎ຺ຈສຸ ສທ຺ເທສຸ ສາຬ຺ຫສທ຺ທສ຺ສ ນາມສທ຺ທຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສາຬ຺ໂຫຕິ ຕສ຺ສ ນາມ’’ນ຺ຕິ. ມິຄາຣມາຕຸຍາຕິ ວິສາຂາຍ. ສາ ຫິ ມິຄາຣເສຏ຺ຐິນາ ມາຕຸຏ຺ຐາເນ ຐປິຕຕ຺ຕາ ມິຄາຣມາຕາ ນາມ. ນວກມ຺ມໍ ອຘິຏ຺ຐາຕີຕິ ນວກມ຺ມິກນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ນວກມ຺ມາຘິຏ຺ຐາຍິກ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ປຓ຺ຑິຈ຺ເຈນ ສມນ຺ນາຄຕາ’’ຕິອິມິນາ ປຓ຺ຑາ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຎ຺ຎາ, ສາ ສຎ຺ຊາຕາ ອິມິສ຺ສາຕິ ປຓ຺ຑິຕາຕິ ວຈນຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ເວຍ຺ຍຕ຺ຕິເກນາຕິ ວິເສເສນ ອຎ຺ຊຕິ ປາກຏໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ວິຍຕ຺ໂຕ, ປຸຄ຺ຄໂລ, ຕສ຺ສ ອິທໍ ເວຍ຺ຍຕ຺ຕິກໍ, ຎາຓໍ, ເຕນ. ‘‘ປຓ຺ຑາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕປຎ຺ຎາຍ ‘‘ເມຘາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕປຎ຺ຎາຍ ວິເສສຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປາຬິຄຫເຓ’’ຕິອາທິ. ‘‘ເມຘາ’’ຕິ ຫິ ວຸຕ຺ຕປຎ຺ຎາ ‘‘ປຓ຺ຑາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕປຎ຺ຎາຍ ວິເສໂສ ໂຫຕິ ສຕິສຫາຍຕ຺ຕາ. ຕຕ຺ຣຸປາຍາຍາຕິ ອລຸຕ຺ຕສມາໂສ ‘‘ຕຕ຺ຣມຊ຺ຌຕ຺ຕຕາ’’ຕິອາທີສຸ (ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ເຍວາປນກວຓ຺ຓນາ) ວິຍ. ‘‘ກມ຺ເມສູ’’ຕິ ອິມິນາ ຕສທ຺ທສ຺ສ ວິສຍໍ ທສ຺ເສຕິ. ກຕ຺ຕພ຺ພກມ຺ມຸປປຣິກ຺ຂາຍາຕິ ກຕ຺ຕພ຺ພກມ຺ເມສຸ ວິຈາຣຓາຍ. ຈສທ຺ເທນ ‘‘ກຕາກຕ’’ນ຺ຕິ ປທສ຺ສ ທ຺ວນ຺ທວາກ຺ຍໍ ທສ຺ເສຕິ. ປຣິເວສນຏ຺ຐາເນຕິ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວິສນ຺ຕິ ປວິສນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ປຣິເວສນໍ, ຕເມວ ຐານໍ ປຣິເວສນຏ຺ຐານໍ, ຕສ຺ມິໍ. ນິກູເຏຕິ ເອຕ຺ຖ ກູຏສງ຺ຂາຕສິຂຣວິຣຫິເຕ ໂອກາເສຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ໂກຓສທິສໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ສິເຕ ຄມ຺ຠີເຣ’’ຕິ. ວິຕ຺ຍູປສຄ຺ໂຄ ວິກາຣວາຈໂກ, ສຣສທ຺ໂທ ສທ຺ທວາຈໂກຕິ ອາຫ ‘‘ວິປ຺ປກາຣສທ຺ໂທ’’ຕິ. ຈຣຕິ ອເນນາຕິ ຈຣຓໍ ປາໂທ, ຕສ຺ມິໍ ອຸຏ຺ຐິໂຕ ຄິລາໂນ ເອຕິສ຺ສາຕິ ຈຣຓຄິລານາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ປາທໂຣເຄນ ສມນ຺ນາຄຕາ’’ຕິ.

໖໕໗. ‘‘ຕິນ຺ຕາ’’ຕິ ອິມິນາ ອວສ຺ສຸຕສທ຺ໂທ ອິຘ ກິລິນ຺ນຕ຺ເຖ ເອວ ວຕ຺ຕຕິ, ນ ອຎ຺ຎຕ຺ເຖຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອສ຺ສາຕິ ‘‘ອວສ຺ສຸຕາ’’ຕິປທສ຺ສ. ປທຠາຊເນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕຕ຺ຖາຕິ ປທຠາຊເນ. ວຕ຺ຖໍ ຣງ຺ຄຊາເຕນ ຣຕ຺ຕໍ ວິຍ, ຕຖາ ກາຍສໍສຄ຺ຄຣາເຄນ ສຸຏ຺ຐຸ ຣຕ຺ຕາຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ອເປກ຺ຂາຍ ສມນ຺ນາຄຕາ’’ຕິ ອິມິນາ ອເປກ຺ຂາ ເອຕິສ຺ສມຕ຺ຖີຕິ ອເປກ຺ຂວຕີຕິ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ປຏິພທ຺ຘໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອິມິສ຺ສນ຺ຕິ ປຏິພທ຺ຘຈິຕ຺ຕາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ປຏິພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຐປິຕຈິຕ຺ຕາ ວິຍາ’’ຕິ. ທຸຕິຍປທວິຠງ຺ເຄປີຕິ ‘‘ອວສ຺ສຸໂຕ’’ຕິ ທຸຕິຍປທຠາຊເນປິ. ປຸຄ຺ຄລສທ຺ທສ຺ສ ສຕ຺ຕສາມຎ຺ຎວາຈກຕ຺ຕາ ປຸຣິສສທ຺ເທນ ວິເສເສຕິ. ອໂຘອຸພ຺ຠອິຕິ ນິປາຕານໍ ຉຏ຺ຐິຍາ ສມສິຕພ຺ພຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອກ຺ຂການໍ ອໂຘ’’ຕິອາທິ. ນນຸ ຍຖາ ອິຘ ‘‘ອກ຺ຂການໍ ອໂຘ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອວໍ ປທຠາຊເນປິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ກສ຺ມາ ນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ປທຠາຊເນ’’ຕິອາທິ. ປທປຏິປາຏິຍາຕິ ‘‘ອໂຘ’’ຕິ ຈ ‘‘ອກ຺ຂກ’’ນ຺ຕິ ຈ ປທານໍ ອນຸກ຺ກເມນ. ເອຕ຺ຖາຕິ ອຘກ຺ຂກອຸພ຺ຠຊາຓຸມຓ຺ຑເລສຸ. ສາຘາຣຓປາຣາຊິເກຫີຕິ ຠິກ຺ຂຸຠິກ຺ຂຸນີນໍ ສາຘາຣເຓຫິ ປາຣາຊິເກຫິ. ນາມມຕ຺ຕນ຺ຕິ ນາມເມວ.

໖໕໙. ເອວນ຺ຕິ ອິມາຍ ປາຬິຍາ ວິຠຊິຕ຺ວາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕຕ຺ຖາຕິ ‘‘ອຸຠໂຕອວສ຺ສຸເຕ’’ຕິອາທິວຈເນ. ‘‘ອຸຠໂຕອວສ຺ສຸເຕ’’ຕິ ປາໂຐ ມູລປາໂຐເຍວ, ນາຎ຺ໂຎຕິ ທສ຺ເສນ຺ເຕນ ວິເສສມກຕ຺ວາ ‘‘ອຸຠໂຕອວສ຺ສຸເຕຕິ ອຸຠໂຕ ອວສ຺ສຸເຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸຠໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ອຸຠສຣູປຎ຺ຈ ໂຕສທ຺ທສ຺ສ ຉຏ຺ຐ຺ຍຕ຺ເຖ ປວຕ຺ຕິຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ເຈວ ປຸຣິສສ຺ສ ຈາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂຸນີປຸຣິສສທ຺ເທຫິ ອຸຠສຣູປໍ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ຍາ’’ຕິ ຈ ‘‘ສ’’ອິຕິ ຈ ທ຺ວີຫິ ສທ຺ເທຫິ ໂຕປຈ຺ຈຍສ຺ສ ຉຏ຺ຐ຺ຍຕ຺ຖໍ, ອຸຠິນ຺ນໍ ອວສ຺ສຸຕຠາເວ ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠາວປຈ຺ຈເຍນ ວິນາ ຠາວຕ຺ໂຖ ຎາຕພ຺ໂພຕິ ອາຫ ‘‘ອວສ຺ສຸຕຠາເວ’’ຕິ. ຍຖາປຣິຈ຺ຉິນ຺ເນນາຕິ ‘‘ອຘກ຺ຂກໍ, ອຸພ຺ຠຊາຓຸມຓ຺ຑລ’’ນ຺ຕິ ເຍນ ເຍນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ເນນ. ອຕ຺ຕໂນຕິ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ. ຕສ຺ສ ວາຕິ ປຸຣິສສ຺ສ ວາ. ອິຘາປີຕິ ກາຍປຏິພທ຺ເຘນ ກາຍາມສເນປິ.

ຕຕ຺ຣາຕິ ເຕສຸ ຠິກ຺ຂຸຠິກ຺ຂຸນີສຸ. ນ ກາເຣຕພ຺ໂພ ‘‘ກາຍສໍສຄ຺ຄໍ ສາທິເຍຍ຺ຍາ’’ຕິ ອວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອໂຈປຍມານາປີຕິ ອຈາລຍມານາປິ, ປິສທ຺ໂທ ສມ຺ຠາວນຕ຺ໂຖ, ເຕນ ໂຈປຍມານາ ປເຄວາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເອວໍ ປນ ສຕີຕິ ຈິຕ຺ເຕເນວ ອຘິວາສຍມານາຍ ສຕິ ປນ. ກິຣິຍສມຸຏ຺ຐານຕາຕິ ອິມສ຺ສ ສິກ຺ຂາປທສ຺ສ ກິຣິຍສມຸຏ຺ຐານຠາໂວ. ຕພ຺ພຫຸລນເຍນາຕິ ‘‘ວນຈຣໂກ (ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໒໐໑; ໓.໑໓໓), ສງ຺ຄາມາວຈໂຣ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໒.໑໐໘) ວິຍ ຕສ຺ສໍ ກິຣິຍາຍໍ ພຫຸລໂຕ ສມຸຏ຺ຐານນເຍນ. ສາຕິ ກິຣິຍສມຸຏ຺ຐານຕາ.

໖໖໐. ເອຕ຺ຖາຕິ ອຸພ຺ຠກ຺ຂກອໂຘຊາຓຸມຓ຺ຑເລສຸ.

໖໖໒. ‘‘ເອກໂຕ ອວສ຺ສຸເຕ’’ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ໂຕປຈ຺ຈໂຍ ຉຏ຺ຐ຺ຍຕ຺ເຖ ໂຫຕິ. ສາມຎ຺ຎວຈນສ຺ສາປິ ວິເສເສ ອວຏ຺ຐານໂຕ, ວິເສສຕ຺ຖິນາ ຈ ວິເສສສ຺ສ ອນຸປໂຍຊິຕພ຺ພໂຕ ອາຫ ‘‘ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ເອວາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຣາຕິ ‘‘ເອກໂຕ ອວສ຺ສຸເຕ’’ຕິອາທິວຈເນ. ‘‘ຕເຖວາ’’ຕິອິມິນາ ກາຍສໍສຄ຺ຄຣາເຄນ ອວສ຺ສຸໂຕຕິ ອຕ຺ຖໍ ອຕິທິສຕິ. ຈຕູສູຕິ ເມຖຸນຣາຄ ກາຍສໍສຄ຺ຄຣາຄເຄຫສິຕເປມ ສຸທ຺ຘຈິຕ຺ຕສງ຺ຂາເຕສຸ ຈຕູສຸ. ຍຕ຺ຖາຕິ ຍສ຺ມິໍ ຐາເນ.

໖໖໓. ອຍໍ ປຸຣິໂສ ອິຕິ ວາ ອິຕ຺ຖີ ອິຕິ ວາ ອຊານນ຺ຕິຍາ ວາຕິ ໂຍຊນາຕິ. ປຐມໍ.