ນໂມ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອຣຫໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ

ວິນຍປິຏເກ

ປາຈິຕ຺ຍາທິໂຍຊນາ

ປາຈິຕ຺ຕິຍໂຍຊນາ

ມຫາກາຣຸຓິກໍ ນາຖໍ, ອຠິນຕ຺ວາ ສມາສໂຕ;

ປາຈິຕ຺ຍາທິວຓ຺ຓນາຍ, ກຣິສ຺ສາມຕ຺ຖໂຍຊນໍ.

໕. ປາຈິຕ຺ຕິຍກຓ຺ຑໍ

໑. ມຸສາວາທສິກ຺ຂາປທ-ອຕ຺ຖໂຍຊນາ

ຂຸທ຺ທການນ຺ຕິ ສຸຂຸມາປຕ຺ຕິປກາສກຕ຺ຕາ ອປ຺ປການໍ, ຄຓນໂຕ ວາ ປຈຸຣຕ຺ຕາ ພຫຸການໍ. ເຍສໍ ສິກ຺ຂາປທານນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ເຍສ’’ນ຺ຕິ ປທໍ ‘‘ສງ຺ຄໂຫ’’ຕິ ປເທ ສາມ຺ຍຕ຺ຖຉຏ຺ຐີ. ສງ຺ຄຫີຍເຕ ສງ຺ຄໂຫ. ‘‘ນວຫິ ວຄ຺ເຄຫີ’’ຕິປທໍ ‘‘ສງ຺ຄໂຫ, ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິໂຕ’’ຕິ ປທທ຺ວເຍ ກຣຓໍ. ທານີຕິ ກາລວາຈໂກ ສຕ຺ຕມ຺ຍນ຺ຕນິປາໂຕ ອິທານິ-ປຣິຍາໂຍ, ອິມສ຺ມິໍ ກາເລຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕສນ຺ຕິ ຂຸທ຺ທການໍ, ອຍໍ ວຓ຺ຓນາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຠວຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ຕິ-ສທ຺ໂທ ເອກໍສຕ຺ເຖ ອນາຄຕກາລິໂກ ໂຫຕິ ‘‘ນິຣຍໍ ນູນ ຄຈ຺ຉາມິ, ເອຕ຺ຖ ເມ ນຕ຺ຖິ ສໍສໂຍ’’ຕິອາທີສຸ (ຊາ. ໒.໒໒.໓໓໑) ວິຍ. ກິຎ຺ຈາເປຕ຺ຖ ຫິ ຍຖາ ເອກໍສວາຈໂກ ນູນສທ຺ໂທ ອຕ຺ຖິ, ນ ເອວໍ ‘‘ຠວຕີ’’ຕິ ປເທ, ອຕ຺ຖໂຕ ປນ ອຍໍ ວຓ຺ຓນາ ນູນ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ອຖ ວາ ອວສ຺ສມ຺ຠາວິຍຕ຺ເຖ ອນາຄຕກາລວາຈໂກ ໂຫຕິ ‘‘ຘຸວໍ ພຸທ຺ໂຘ ຠວາມຫ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ພຸ. ວໍ. ໒.໑໐໙-໑໑໔) ວິຍ. ກາມຎ຺ເຫຕ຺ຖ ຍຖາ ອວສ຺ສມ຺ຠາວິຍຕ຺ຖວາຈໂກ ຘຸວສທ຺ໂທ ອຕ຺ຖິ, ນ ເອວໍ ‘‘ຠວຕີ’’ຕິ ປເທ, ອຕ຺ຖໂຕ ປນ ຘຸວໍ ຠວິສ຺ສຕິ ອຍໍ ວຓ຺ຓນາຕິ ອຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

໑. ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິ ປທໍ ‘‘ມຸສາວາທວຄ຺ຄສ຺ສາ’’ຕິ ປເທ ນິທ຺ຘາຣຓສມຸທາໂຍ, ເຕສຸ ນວສຸ ວຄ຺ເຄສູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຐມສິກ຺ຂາປເທຕິ ວາ, ເຕສຸ ຂຸທ຺ທເກສຸ ສິກ຺ຂາປເທສູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສກ຺ຍານໍ ປຸຕ຺ໂຕຕິ ຠຄິນີຫິ ສໍວາສກຣຓໂຕ ໂລກມຣິຍາທໍ ຉິນ຺ທິຕຸໍ, ຊາຕິສມ຺ເຠທໂຕ ວາ ຣກ຺ຂິຕຸໍ ສກ຺ກຸຓນ຺ຕີຕິ ສກ຺ຍາ. ສາກວນສຓ຺ເຑ ນຄຣໍ ມາເປນ຺ຕີຕິ ວາ ສກ຺ຍາ, ປຸພ຺ພຣາຊາໂນ. ເຕສໍ ວໍເສ ຠູຕຕ຺ຕາ ເອຕຣຫິປິ ຣາຊາໂນ ສກ຺ຍາ ນາມ, ເຕສໍ ປຸຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ພຸທ຺ຘກາເລ’’ຕິ ປທໍ ‘‘ປພ຺ພຊິໍສູ’’ຕິ ປເທ ອາຘາໂຣ. ສກ຺ຍກຸລໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ວາທກ຺ຂິຕ຺ໂຕ’’ຕ຺ຍາທິນາ ວາເທນ ຂິຕ຺ໂຕ, ວາທມ຺ຫິ ວາຕິ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ຍຕ຺ຣ ຍຕ຺ຣາຕິ ຍສ຺ສໍ ຍສ຺ສໍ ທິຏ຺ຐິຍໍ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອວຊານິຕ຺ວາຕິ ປຏິສ຺ສເວນ ວິໂຍຄໍ ກຕ຺ວາ. ອວສທ຺ໂທ ຫິ ວິໂຍຄຕ຺ຖວາຈໂກ. ‘‘ອປຊານິຕ຺ວາ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ປຏິຎ຺ຎາຕໍ ອປນີຕໍ ກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂທສນ຺ຕິ ອຍຸຕ຺ຕິໂທສໍ, ສລ຺ລກ຺ເຂນ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ກເຖນ຺ໂຕ ກເຖນ຺ໂຕຕິ ອນ຺ຕສທ຺ໂທ ມານສທ຺ທກາຣິໂຍ. ກຖິຍມາໂນ ກຖິຍມາໂນຕິ ຫິ ອຕ຺ໂຖ. ປຏິຊານິຕ຺ວາຕິ ປຏິຎ຺ຎາຕໍ ກຕ຺ວາ. ອານິສໍສນ຺ຕິ ນິທ຺ໂທສໍ ຄຸຓໍ. ປຏິປຸພ຺ໂພ ຈຣສທ຺ໂທ ປຏິຈ຺ຉາທນຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ປຏິຈຣຕິ ປຏິຈ຺ຉາເທຕີ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ປນ ຣູປໍ ນິຈ຺ຈໍ ວາ ອນິຈ຺ຈໍ ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອນິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ວທຕິ. ກສ຺ມາຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ຊານິຕພ຺ພໂຕ’’ຕິ ວທຕິ. ຍທິ ເອວໍ ນິພ຺ພານມ຺ປິ ຊານິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ອນິຈ຺ຈໍ ນາມ ສິຍາຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອຕ຺ຕໂນ ເຫຕຸມ຺ຫິ ໂທສໍ ທິສ຺ວາ ອຫໍ ‘‘ຊານິຕພ຺ພໂຕ’’ຕິ ເຫຕຸໍ ນ ວທາມິ, ‘‘ຊາຕິຘມ຺ມໂຕ’’ຕິ ປນ ວທາມິ. ຕຍາ ປນ ທຸສ຺ສຸຕຕ຺ຕາ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ອຎ຺ເຎນຎ຺ຎໍ ປຏິຈຣຕິ. ‘‘ກຸຣຸນ຺ທິຍ’’ນ຺ຕິ ປທໍ ‘‘ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ປເທ ອາຘາໂຣ. ເອຕສ຺ສາຕິ ‘‘ຣູປໍ ອນິຈ຺ຈໍ ຊານິຕພ຺ພໂຕ’’ຕິ ວຈນສ຺ສ. ຕຕ຺ຣາຕິ ກຸຣຸນ຺ທິຍໍ. ຕສ຺ສາຕິ ປຏິຊານນາວຊານນສ຺ສ. ‘‘ປຏິຈ຺ຉາທນຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ ປທໍ ‘‘ຠາສຕີ’’ຕິປເທ ສມ຺ປທານໍ. ‘‘ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍ’’ນ຺ຕິປທໍ ‘‘ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ປເທ ອາຘາໂຣ. ‘‘ທິວາຏ຺ຐານາທີສູ’’ຕິ ປທໍ ອຸປເນຕພ຺ພໍ. ອິທໍ ‘‘ອສຸກສ຺ມິໍ ນາມປເທເສ’’ຕິ ປເທ ນິທ຺ຘາຣຓສມຸທາໂຍ.

໓. ສມ຺ມາ ວທຕິ ອເນນາຕິ ສໍວາທນໍ, ອຸຊຸຊາຕິກຈິຕ຺ຕໍ, ນ ສໍວາທນໍ ວິສໍວາທນໍ, ວຎ຺ຈນາຘິປ຺ປາຍວສປ຺ປວຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ວິສໍວາທນຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ວາຈາ’’ຕ຺ຍາທິນາ ວຈຕິ ເອຕາຍາຕິ ວາຈາຕິ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ຫີຕິ ທຬ຺ຫີກຣຓໂຊຕກໍ, ຕທມິນາ ສຈ຺ຈນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ວາຈາເຍວາ’’ຕິ ປທໍ ‘‘ພ຺ຍປ຺ປໂຖ’’ຕິ ປເທ ຕຸລ຺ຍຕ຺ຖໍ, ‘‘ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ປເທ ກມ຺ມໍ. ປຖສທ຺ທປຣຕ຺ຕາ ວາຈາສທ຺ທສ຺ສ ພ຺ຍາເທໂສ ກໂຕ. ສຸທ຺ຘເຈຕນາ ກຖິຕາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕໍສມຸຏ຺ຐິຕສທ຺ທສຫິຕາຕິ ຕາຍ ເຈຕນາຍ ສມຸຏ຺ຐິເຕນ ສທ຺ເທນ ສຫ ປວຕ຺ຕາ ເຈຕນາ ກຖິຕາຕິ ໂຍຊນາ.

‘‘ເອວ’’ນ຺ຕິ ປທໍ ‘‘ທສ຺ເສຕ຺ວາ’’ຕິ ປເທ ນິທສ຺ສນໍ, ກຣຓໍ ວາ. ‘‘ທສ຺ເສຕ຺ວາ’’ຕິ ປທໍ ‘‘ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫາ’’ຕິ ປທທ຺ວເຍ ປຸພ຺ພກາລກິຣິຍາ. ອນ຺ເຕຕິ ‘‘ວາຈາ’’ຕິອາທີນໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ປທານໍ ອວສາເນ. ‘‘ອາຫາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຕ຺ຕມານ-ຕິວຈນສ຺ສ ອກາໂຣ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນກາລວາຈເກນ ‘‘ອິທານີ’’ຕິ ປເທນ ໂຍຊິຕຕ຺ຕາ. ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິ ປທໍ ‘‘ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ປເທ ອາຘາໂຣ. ເອຕ຺ຖາຕິ ‘‘ອທິຏ຺ຐໍ ທິຏ຺ຐໍ ເມ’’ຕິອາທີສຸ. ‘‘ປາຬິຍ’’ນ຺ຕິ ປທໍ ‘‘ເທສນາ ກຕາ’’ຕິ ປເທ ອາຘາໂຣ. ນິສ຺ສິຕວິຎ຺ຎາຓວເສນ ອວຕ຺ວາ ນິສ຺ສຍປສາທວເສນ ‘‘ຈກ຺ຂຸນາ ທິຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ໂອຬາຣິເກເນວາ’’ຕິ.

໔. ຕສ຺ສາຕິ ‘‘ຕີຫາກາເຣຫີ’’ຕິອາທິວຈນສ຺ສ. ‘‘ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ປທໍ ‘‘ເວທິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ປເທ ກມ຺ມໍ. ຫີຕິ ວິເສສໂຊຕກໍ, ວິເສສໍ ກຖຍິສ຺ສາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຈຕຸຕ຺ຖປາຣາຊິເກ. ອິຘາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສິກ຺ຂາປເທ.

໙. ອາທີນມ຺ປີຕິ ປິສທ຺ໂທ ສມ຺ປິຓ຺ຑນຕ຺ໂຖ.

໑໑. ມນ຺ທສທ຺ໂທ ຊຬຕ຺ຖວາຈໂກຕິ ອາຫ ‘‘ມນ຺ທຕ຺ຕາ ຊຬຕ຺ຕາ’’ຕິ. ໂຍ ປນ ອຎ຺ຎໍ ຠຓຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ສາມເຓເຣນາ’’ຕິ ປທໍ ‘‘ວຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ປເທ ກຕ຺ຕາ. ອປິສທ຺ໂທ ປຸຈ຺ຉາວາຈໂກ, ‘‘ປສ຺ສິຕ຺ຖາ’’ຕິ ປເທນ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ, ອປິ ປສ຺ສິຕ຺ຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ອທິຏ຺ຐໍ ທິຏ຺ຐໍ ເມ’’ຕິອາທິວຈນໂຕ ອຎ຺ຎາ ປູຣຓກຖາປິ ຕາວ ອຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອຎ຺ຎາ ປູຣຓກຖາ ນາມ ໂຫຕີ’’ຕິ. ອປ຺ປຕາຍ ອູນສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ປູຣຓວເສນ ປວຕ຺ຕາ ກຖາ ປູຣຓກຖາ. ເອສາ ປູຣຓກຖາ ນາມ ກາຕິ ອາຫ ‘‘ເອໂກ’’ຕິອາທິ. ເອສາ ຫິ ຄາເມ ອປ຺ປກມ຺ປິ ເຕລໍ ວາ ປູວຂຓ຺ຑໍ ວາ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ວາ ລຠິຕ຺ວາ ວາ ພຫຸກໍ ກຕ຺ວາ ປູຣຓວເສນ ກຖິຕຕ຺ຕາ ປູຣຓກຖາ ນາມ. ພຫຸການິ ເຕລານິ ວາ ປູເວ ວາ ປສ຺ສນ຺ໂຕປິ ລຠນ຺ໂຕປິ ອປ຺ປກໍ ກຕ຺ວາ ອູນວເສນ ກຖິຕຕ຺ຕາ ອູນກຖາປິ ອຕ຺ຖີຕິ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ. ອຏ຺ຐກຖາສຸ ປນ ອວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວີມໍສິຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ພຫຸກາຍ ປູຣຓສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ອູນວເສນ ປວຕ຺ຕາ ກຖາ ອູນກຖາຕິ ວິຄ຺ຄໂຫ ກາຕພ຺ໂພຕິ. ປຐມໍ.

໒. ໂອມສວາທ ສິກ຺ຂາປທໍ

໑໒. ທຸຕິເຍ ມສຘາຕຸ ວິຊ຺ຌນຕ຺ເຖ ປວຕ຺ຕຕິ ‘‘ໂອມຏ຺ຐໍ ອຸມ຺ມຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ສໍ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑.໒໑) ວິຍາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ໂອມສນ຺ຕີຕິ ໂອວິຊ຺ຌນ຺ຕີ’’ຕິ.

໑໓. ‘‘ອິທໍ ວຕ຺ຖຸ’’ນ຺ຕິ ປທໍ ‘‘ອາຫຣີ’’ຕິ ປເທ ກມ຺ມໍ. ນນ຺ທິຕພ຺ໂພຕິ ນນ຺ໂທ ວຓ຺ຓພລາທິ, ໂສ ເອຕສ຺ສຕ຺ຖີຕິ ນນ຺ທີ. ວິສາລານິ ມຫນ຺ຕານິ ວິສາຓານິ ເອຕສ຺ສຕ຺ຖີຕິ ວິສາໂລ, ນນ຺ທີ ຈ ໂສ ວິສາໂລ ເຈຕິ ນນ຺ທິວິສາໂລຕິ ວຈນຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ນນ຺ທິວິສາໂລ ນາມາ’’ຕິອາທິນາ. ໂສຕິ ນນ຺ທິວິສາໂລ, ‘‘ອາຫາ’’ຕິ ປເທ ກຕ຺ຕາ. ຕຕ຺ເຖວາຕິ ຍຸຎ຺ຊິຕຏ຺ຐາເນເຍວ. ອເຫຕຸກປຏິສນ຺ຘິກາເລປີຕິ ປິ-ສທ຺ໂທ ອນຸຄ຺ຄຫຕ຺ຖວາຈໂກ, ປເຄວ ທ຺ວິເຫຕຸກ ຕິເຫຕຸກ ປຏິສນ຺ຘິກາເລຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ເຕນ ຈາ’’ຕິ ຈກາຣສ຺ສ ອວຸຕ຺ຕສມ຺ປິຓ຺ຑນຕ຺ຖຕ຺ຕາ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ກມ຺ເມນ ຈາ’’ຕິ ອຕ຺ຖໍ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ກມ຺ເມນ ຈາ’’ຕິ. ອຕ຺ຕໂນຕິ ນນ຺ທິວິສາລສ຺ສ.

໑໕. ເອຕ຺ຖາຕິ ເອຕິສ຺ສໍ ປທຠາຊນິຍໍ, ‘‘ອາຫາ’’ຕິ ປເທ ອາຘາໂຣ. ‘‘ຍສ຺ມາ’’ຕິ ປທໍ ວິຠຊິຕຸກາໂມ’’ຕິ ປເທ ເຫຕຸ. ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິຍໍເຍວ ‘‘ຫີເນນາປີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປທຠາຊນິຍໍ ອວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເວຓຸກາຣຊາຕີຕິ ວິລີວກາຣຊາຕິ. ເນສາທຊາຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ເກວຏ຺ຏຊາຕິປິ ສງ຺ຄຫິຕາ.

ປຸ ວຸຈ຺ຈຕິ ກຣີສໍ, ຕໍ ກຸສຕິ ອປເນຕີຕິ ປຸກ຺ກຸໂສ. ປຸປ຺ຜໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ກຣີສໍ, ກຸສຸມໍ ວາ, ຕໍ ຉຑ຺ເຑຕີຕິ ປຸປ຺ຜຉຑ຺ຑໂກ.

ກຸຏຕິ ຉິນ຺ທຕີຕິ ໂກຏ຺ໂຐ, ໂສເຍວ ໂກຏ຺ຐໂກ. ຍກາຣຠກາເຣ ເອກໂຕ ໂຍເຊຕ຺ວາ ‘‘ຍຠາ’’ຕິ ໂຍ ອກ຺ໂກໂສ ອຕ຺ຖິ, ເອໂສ ຫີໂນ ນາມ ອກ຺ໂກໂສຕິ ໂຍຊນາ.

໑໖. ສພ຺ພປເທສູຕິ ນາມາທີສຸ ສພ຺ພປເທສຸ. ເອຕ຺ຖາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສິກ຺ຂາປເທ. ອລິກນ຺ຕິ ອສຈ຺ຈໍ, ມິຈ຺ຉາວາຈນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ໂຍປິ ວທຕີຕິ ໂຍຊນາ.

໒໖. ປຣິຫຣິຕ຺ວາຕິ ປຣິມຸຂໍ ກຖນໍ ອປເນຕ຺ວາ. ທວໍ ປຣິຫາສໍ ກາເມຕີຕິ ທວກາໂມ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ທວກມ຺ຍໍ, ຕໍເຍວ ທວກມ຺ຍຕາ. ອນຸປສມ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອກາຣສ຺ສ ສທິສຕ຺ຖມຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ໂຖວ ຄເຫຕພ຺ໂພຕິ ອາຫ ‘‘ຐເປຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸ’’ນ຺ຕິອາທິ. ຍທິ ຫິ ສທິສຕ຺ໂຖ ຠເວຍ຺ຍ, ສາມເຓໂຣວ ອນຸປສມ຺ປນ຺ໂນ ນາມ ສິຍາ ສຓ຺ຐາເນນ ຈ ປຸຣິສຠາເວນ ຈ ສທິສຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ອຎ຺ຎຕ຺ໂຖວ ຄເຫຕພ຺ໂພຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ສພ຺ພສຕ຺ຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ສພ຺ພສທ຺ໂທ ອນວເສສຕ຺ໂຖ ມນຸສ຺ເສ ອຸປາທາຍ ວຈນຕ຺ຖຊານນາຊານນປກຕິການໍ ສພ຺ພສຕ຺ຕານມ຺ປິ ຄຫິຕຕ຺ຕາ.

໓໕. ອຕ຺ຖປຸເຣກ຺ຂາໂຣ ນາມາຕິ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ສິກ຺ຂາປທມເປກ຺ຂິຍ ນປຸໍສກລິງ຺ຄວເສນ ‘‘ກິຣິຍ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາປຕ຺ຕິມເປກ຺ຂິຍ ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄວເສນ ‘‘ກິຣິຍາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວຊ຺ຊກມ຺ມສທ຺ທາ ສິກ຺ຂາປທມເປກ຺ຂນ຺ຕາປິ ອາປຕ຺ຕິ, ມເປກ຺ຂນ຺ຕາປິ ນິຍຕນປຸໍສກລິງ຺ຄຕ຺ຕາ ນປຸໍສກາເຍວ, ຕສ຺ມາ ເຕ ທ຺ເວ ອາປຕ຺ຕິຏ຺ຐາເນ ນ ວຸຕ຺ຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພນ຺ຕິ. ທຸຕິຍໍ.

໓. ເປສຸຎ຺ຎສິກ຺ຂາປທໍ

໓໖. ຕຕິເຍ ‘‘ຊາຕຠຓ຺ຑນານ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ອຄ຺ຍາຫິໂຕຕິອາທີສຸ ວິຍ ວິເສສນປຣນິປາຕວເສນ ‘‘ຠຓ຺ຑນຊາຕານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສຎ຺ຊາຕຠຓ຺ຑນານ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ປຸພ຺ພຠາໂຄ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ສຣູປໍ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ອິມິນາ ຈ ອິມິນາ ຈາ’’ຕິອາທິນາ. ວິຣຸທ຺ຘໍ ວທຕິ ເອເຕນາຕິ ວິວາໂທ, ວິຄ຺ຄາຫິກກຖາ, ຕໍ ອາປນ຺ນາຕິ ວິວາທາປນ຺ນາ, ເຕສໍ. ປິສຕິ ສຎ຺ຈຸຓ຺ເຓຕີຕິ ປິສຸໂຓ, ປຸຄ຺ຄໂລ, ຕສ຺ສ ອິທນ຺ຕິ ເປສຸຎ຺ຎໍ, ວຈນນ຺ຕິ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ເປສຸຎ຺ຎນ຺ຕິ ປິສຸຓວາຈ’’ນ຺ຕິ.

໓໗. ຠິກ຺ຂຸເປສຸຎ຺ເຎຕິ ຠິກ຺ຂູນໍ ສນ຺ຕິກໍ ອຸປສໍຫເຏ ເປສຸຎ຺ຎວຈເນຕິ ຉຏ຺ຐີສມາໂສ.

໓໘. ‘‘ທິສ຺ວາ’’ຕິ ປທໍ ‘‘ຠຓນ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ ປເທ ປຸພ຺ພກາລກິຣິຍາ, ທສ຺ສນໍ ຫຸຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕິຍໍ.

໔. ປທໂສຘມ຺ມສິກ຺ຂາປທໍ

໔໔. ຈຕຸຕ຺ເຖ ປຏິມຸຂໍ ອາທເຣນ ສຸຓນ຺ຕີຕິ ປຕິສ຺ສາ, ນ ປຕິສ຺ສາ ອປ຺ປຕິສ຺ສາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອປ຺ປຕິສ຺ສວາ’’ຕິ.

໔໕. ‘‘ປທໂສ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ໂສ-ປຈ຺ຈໂຍ ວິຈ຺ຉຕ຺ຖວາຈໂກຕິ ອາຫ ‘‘ປທໍ ປທ’’ນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖາຕິ ເຕສຸ ຈຕຸພ຺ພິເຘສຸ. ປທໍ ນາມ ອິຘ ອຕ຺ຖໂຊຕກໍ ວາ ວິຠຕ຺ຍນ຺ຕໍ ວາ ນ ໂຫຕິ, ອຖ ໂຂ ໂລກິເຍຫິ ລກ຺ຂິໂຕ ຄາຖາຍ ຈຕຸຕ຺ຖໍໂສ ປາໂທວ ອຘິປ຺ເປໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ປທນ຺ຕິ ເອໂກ ຄາຖາປາໂທ’’ຕິ. ອນຸ ປຈ຺ຉາ ວຸຕ຺ຕປທຕ຺ຕາ ທຸຕິຍປາໂທ ອນຸປທໍ ນາມ. ອນຸ ສທິສໍ ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນນ຺ຕິ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນ’’ນ຺ຕິອາທິນາ. ພ຺ຍຎ຺ຊນສທ຺ໂທ ປທ-ປຣິຍາໂຍ. ຍໍກິຎ຺ຈິ ປທໍ ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ນາມ ນ ໂຫຕິ, ປຸຣິມປເທນ ປນ ສທິສໍ ປຈ຺ຉິມປທເມວ ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ນາມ.

ວາເຈນ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ນິຏ຺ຐາເປຕີຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ເອກເມກໍ ປທ’’ນ຺ຕິ ປທໍ ‘‘ນິຏ຺ຐາເປຕີ’’ຕິ ປເທ ກາຣິຕກມ຺ມໍ. ‘‘ເຖເຣນາ’’ຕິ ປທໍ ‘‘ວຸຕ຺ເຕ’’ຕິ ປເທ ກຕ຺ຕາ, ‘‘ເອກໂຕ’’ຕິ ປເທ ສຫຕ຺ໂຖ. ສາມເຓໂຣ ອປາປຸຓິຕ຺ວາ ຠຓຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ມຕ຺ຕເມວາຕິ ເອຕ຺ຖ ເອວສທ຺ໂທ ມຕ຺ຕສທ຺ທສ຺ສ ອວຘາຣຓຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ, ເຕນ ປກາຣໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ. ‘‘ອນິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ຈ ‘‘ອນິຈ຺ຈາ’’ຕິ ຈ ທ຺ວິນ຺ນໍ ປທານໍ ສຕິປິ ລິງ຺ຄວິເສສຕ຺ເຕ ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນຕ຺ຕາ ອາປຕ຺ຕິໂມກ຺ໂຂ ນຕ຺ຖີຕິ ອາຫ ‘‘ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນຄຓນາຍ ປາຈິຕ຺ຕິຍາ’’ຕິ.

ພ຺ຣຫ຺ມຊາລາທີນີຕິ ເອຕ຺ຖ ອາທິສທ຺ເທນ ສາມຎ຺ຎຜລສຸຕ຺ຕາທີນິ ທີຆສຸຕ຺ຕານິ (ທີ. ນິ. ໑.໑໕໐ ອາທໂຍ) ສງ຺ຄຫິຕານິ. ຈສທ຺ເທນ ໂອຆຕຣຓສຸຕ຺ຕາທີນິ ສໍຍຸຕ຺ຕສຸຕ຺ຕານິ (ສໍ. ນິ. ໑.໑) ຈ ຈິຕ຺ຕປຣິຍາທານສຸຕ຺ຕາທີນິ ອງ຺ຄຸຕ຺ຕຣສຸຕ຺ຕານິ (ອ. ນິ. ໑.໒ ອາທໂຍ) ຈ ສງ຺ຄຫິຕານິ. ໂສຕິ ເທວຕາຠາສິໂຕ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ໂຍຊນາ.

ກິຎ຺ຈາປິ ວທຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເອຕ຺ຖ ຈ ກິຎ຺ຈາປິສທ຺ໂທ ຄຣຫຕ຺ຖວາຈໂກ, ປນສທ຺ໂທ ອນຸຄ຺ຄຫຕ຺ຖວາຈໂກ. ເມຓ຺ຑກມິລິນ຺ທປຎ຺ເຫສູຕິ ເມຓ຺ຑກປຎ຺ເຫ ຈ ມິລິນ຺ທປຎ຺ເຫ ຈ. ຍນ຺ຕິ ສຸຕ຺ຕໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອາຣມ຺ມຓກຖາ ພຸທ຺ຘິກກຖາ ທຓ຺ຑກກຖາ ຎາຓວຕ຺ຖຸກຖາຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ ເປຍ຺ຍາລວເສນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ອິມາໂຍ ປກຣຓານິ ນາມາຕິ ວທນ຺ຕິ. ມຫາປຈ຺ຈຣິຍາທີສຸ ວຕ຺ວາ ປຣິຄ຺ຄຫິໂຕຕິ ໂຍຊນາ. ຍນ຺ຕິ ສຸຕ຺ຕໍ.

໔໘. ຕຕ຺ຣາຕິ ‘‘ເອກໂຕ ອຸທ຺ທິສາເປນ຺ໂຕ’’ຕິ ວຈເນ. ອຸທ຺ທິສາເປນ຺ຕີຕິ ອາຈຣິຍໍ ເທສາເປນ຺ຕິ ພຫຸກຕ຺ຕາຣມເປກ຺ຂິຍ ພຫຸວຈນວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕຫີຕິ ອຸປສມ຺ປນ຺ນານຸປສມ຺ປນ຺ເນຫິ. ທ຺ເວປີຕິ ອຸປສມ຺ປນ຺ໂນ ຈ ອນຸປສມ຺ປນ຺ໂນ ຈ.

ອຸປຈາຣນ຺ຕິ ທ຺ວາທສຫຕ຺ຖູປຈາຣໍ. ເຍສນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂູນໍ. ປລາຍນກຄນ຺ຖນ຺ຕິ ປຣິວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ປກຣຓໍ. ສາມເຓໂຣ ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ໂຍຊນາ.

ໂອປາເຕຕີຕິ ອວປາເຕຕິ, ຄຬິຕາເປຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸຕ຺ເຕປີຕິ ເວຍ຺ຍາກຣຓສຸຕ຺ເຕປິ. ຕນ຺ຕິ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ປຄຸຓຄນ຺ຖໍ. ປຣິສງ຺ກມານນ຺ຕິ ສາຣຊ຺ຊມານໍ. ຍໍ ປນ ວຈນໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ກິຣິຍສມຸຏ຺ຐານຕ຺ຕາຕິ ອິມສ຺ສ ສິກ຺ຂາປທສ຺ສ ກິຣິຍສມຸຏ຺ຐານຕ຺ຕາຕິ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ສຫເສຍ຺ຍສິກ຺ຂາປທໍ

໔໙. ປຎ຺ຈເມ ມຸຏ຺ຐາ ສຕິ ເອເຕສນ຺ຕິ ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕີ. ນຕ຺ຖິ ສມ຺ປຊານໍ ເອເຕສນ຺ຕິ ອສມ຺ປຊານາ. ຠວງ຺ໂຄຕິຓ຺ຓກາເລຕິ ນິທ຺ໂທກ຺ກມນກາເລ.

໕໐. ‘‘ປກຕິຍາ’’ຕິ ປທໍ ‘‘ເທນ຺ຕີ’’ຕິ ປເທ ວິເສສນໍ. ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເທນ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ຄາຣເວນາ’’ຕິ ປທຎ຺ຈ ‘‘ສິກ຺ຂາກາມຕາຍາ’’ຕິ ປທຎ຺ຈ ‘‘ເທນ຺ຕີ’’ຕິ ປເທ ເຫຕຸ. ສີສສ຺ສ ອຸປຘານໍ ອຸສ຺ສີສໍ, ຕສ຺ສ ກຣີຍເຕ ອຸສ຺ສີສກຣຓໍ, ຕໍເຍວ ອຕ຺ໂຖ ປໂຍຊນໍ ອຸສ຺ສີສກຣຓຕ຺ໂຖ, ຕທຕ຺ຖາຍ. ຕຕ຺ຣາຕິ ປຸຣິມວຈນາເປກ຺ຂໍ, ‘‘ສິກ຺ຂາກາມຕາຍາ’’ຕິ ວຈເນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິທສ຺ສນນ຺ຕິ ເສໂສ. ອຖ ວາ ສິກ຺ຂາກາມຕາຍາຕິ ປຈ຺ຈຕ຺ເຕ ຠຸມ຺ມວຈນໍ. ‘‘ອິທມ຺ປິສ຺ສ ໂຫຕິ ສີລສ຺ມິ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໑.໑໙໕ ອາທໂຍ) ວິຍ. ອິທມ຺ປິ ສິກ຺ຂາກາມຕາຍ ອຍໍ ສິກ຺ຂາກາມຕາ ສິກ຺ຂາກາມຠາໂວ ໂຫຕີຕິ ໂຍຊນາ. ເອສ ນໂຍ ‘‘ຕຕ຺ຣິທໍ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍ ສມນ຺ຕປາສາທິກຕ຺ຕສ຺ມິ’’ນ຺ຕິອາທີສຸປິ. ຠິກ຺ຂູ ຂິປນ຺ຕີຕິ ໂຍຊນາ. ຕນ຺ຕິ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ຣາຫຸລໍ. ອຖາຕິ ຂິປນໂຕ ປຈ຺ຉາ. ອິທນ຺ຕິ ວຕ຺ຖຸ. ສມ຺ມຸຎ຺ຈນິກຈວຣຉຑ຺ຑນການິ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາຍສ຺ມຕາ ຣາຫຸເລນ ປາຕິຕໍ ນຸ ໂຂຕິ ໂຍຊນາ. ໂສ ປນາຍສ຺ມາ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອປຣິໂຠຄາ ອຎ຺ເຎສນ຺ຕິ ອຎ຺ເຎຫິ ນ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພາ.

໕໑. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ, ຍສ຺ມາ ວາ. ສຍນໍ ເສຍ຺ຍາ, ກາຍປສາຣຓກິຣິຍາ, ສຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ເສຍ຺ຍາ, ມຎ຺ຈປີຐາທິ. ຕທຸຠຍມ຺ປິ ເອກເສເສນ ວາ ສາມຎ຺ຎນິທ຺ເທເສນ ວາ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ ‘‘ສຫເສຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ເສຍ຺ຍາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖາຕິ ທ຺ວີສຸ ເສຍ຺ຍາສຸ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ທ຺ເວ ເສຍ຺ຍາ ທສ຺ສິຕາ, ຕສ຺ມາ. ‘‘ສພ຺ພຈ຺ຉນ຺ນາ’’ຕິອາທິນາ ລກ຺ຂຓໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ປາກຏໂວຫາຣນ຺ຕິ ໂລເກ ວິທິຕໍ ວຈນໍ. ທຸສ຺ສກຸຏິຍນ຺ຕິ ທຸສ຺ເສນ ຉາທິຕກຸຏິຍໍ. ອຏ຺ຐກຖາສຸ ຍຖາວຸຕ຺ເຕ ປຎ຺ຈວິຘຈ຺ຉທເນເຍວ ຄຍ຺ຫມາເນ ໂກ ໂທໂສຕິ ອາຫ ‘‘ປຎ຺ຈວິຘຈ຺ຉທເນເຍວາ’’ຕິອາທິ. ຍໍ ປນ ເສນາສນໍ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ປາກາເຣນ ວາຕິ ອິຏ຺ຐກສິລາທາຣຸນາ ວາ. ອຎ຺ເຎນ ວາຕິ ກິລຎ຺ຊາທິນາ ວາ. ວຕ຺ເຖນປີຕິ ປິສທ຺ໂທ ປເຄວ ອິຏ຺ຐກາທິນາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຍສ຺ສາຕິ ເສນາສນສງ຺ຂາຕາຍ ເສຍ຺ຍາຍ. ອຸປຣີຕິ ວາ ສມນ຺ຕໂຕຕິ ວາ ໂຍຊນາ. ເອເກນ ທ຺ວາເຣນ ປວິສິຕ຺ວາ ສພ຺ພປາສາທສ຺ສ ວຬຎ຺ຊິຕພ຺ພຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເອກູປຈາໂຣ’’ຕິ. ສຕຄພ຺ຠໍ ວາ ຈຕຸສ຺ສາລໍ ເອກູປຈາຣໍ ໂຫຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕນ຺ຕິ ເສນາສນສງ຺ຂາຕໍ ເສຍ຺ຍໍ.

ຕຕ຺ຖາຕິ ເສນາສນສງ຺ຂາຕາຍໍ ເສຍ຺ຍາຍໍ. ສມ຺ພຫຸລາ ສາມເຓຣາ ສເຈ ໂຫນ຺ຕິ, ເອໂກ ຠິກ຺ຂຸ ສເຈ ໂຫຕີຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ສາມເຓຣາ’’ຕິ ອິທໍ ປຈ຺ຈາສນ຺ນວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຸປລກ຺ຂຓວເສນ ວາ ອຎ຺ເຎຫິປິ ສຫເສຍ຺ຍານໍ ອາປຕ຺ຕິສມ຺ຠວໂຕ. ເຕຕິ ສາມເຓຣາ. ສພ຺ເພສນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂູນໍ. ຕສ຺ສາຕິ ສາມເຓຣສ຺ສ. ເອເສວ ນໂຍຕິ ເອໂສ ເອວ ນໂຍ, ນ ອຎ຺ໂຎ ນໂຍຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ເອເສວ ນໂຍຕິ ເອໂສ ອິວ ນໂຍ, ເອໂສ ເອຕາທິໂສ ນໂຍ ອິວ ອຍໍ ນໂຍ ທຏ຺ຐພ຺ໂພຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອປິ ຈາຕິ ເອກໍເສນ. ເອຕ຺ຖາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສິກ຺ຂາປເທ. ຈຕຸກ຺ກນ຺ຕິ ເອກາວາສເອການຸປສມ຺ປນ຺ນໍ, ເອກາວາສນານຸປສມ຺ປນ຺ນໍ, ນານາວາສເອການຸປສມ຺ປນ຺ນໍ, ນານາວາສນານຸປສມ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ຈຕຸສມູຫໍ, ຈຕຸປຣິມາຓໍ ວາ. ໂຍຕິ ຠິກ຺ຂຸ. ຫິສທ຺ໂທ ວິຕ຺ຖາຣໂຊຕໂກ, ຕໍ ວຈນໍ ວິຕ຺ຖາຣຍິສ຺ສາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ, ວິຕ຺ຖາໂຣ ມຍາ ວຸຈ຺ຈເຕຕິ ວາ. ເທວສິກນ຺ຕິ ທິວເສ ທິວເສ. ຓິກປຈ຺ຈໂຍ ຫິ ວິຈ຺ຉຕ຺ຖວາຈໂກ. ໂຍປິ ສຫເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປຕິ, ຕສ຺ສາປິ ອາປຕ຺ຕີຕິ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຣາຕິ ‘‘ຕິຣຈ຺ຉານຄເຕນາປີ’’ຕິ ວຈເນ.

‘‘ອປທານໍ ອຫິມຈ຺ຉາ, ທ຺ວິປທານຎ຺ຈ ກຸກ຺ກຸຏີ;

ຈຕຸປ຺ປທານໍ ມຊ຺ຊາຣີ, ວຕ຺ຖຸ ປາຣາຊິກສ຺ສິມາ’’ຕິ. (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໕໕);

ອິມໍ ຄາຖໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ວຸຕ຺ຕນເຍເນວາ’’ຕິ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ເວທິຕພ຺ໂພ, ຕສ຺ມາ. ໂຄຘາຕິ ກຸຓ຺ໂຑ. ພິຬາໂລຕິ ອາຂຸຠຸໂຊ. ມງ຺ຄຸໂສຕິ ນກຸໂລ.

ອສມ຺ພທ຺ຘຠິຕ຺ຕິກສ຺ສ ກຕປາສາທສ຺ສາຕິ ໂຍຊນາ. ຕຸລາຕິ ເອຕ຺ຖ ຕຸລາ ນາມ ຖມ຺ຠານ, ມຸປຣິ ທກ຺ຂິຓຸຕ຺ຕຣວິຕ຺ຖາຣວເສນ ຐປິໂຕ ທາຣຸວິເສໂສ ຖລຕິ ຖມ຺ເຠສຸ ປຕິຏ຺ຐາຕີຕິ ກຕ຺ວາ. ຕາ ປນ ເຫຏ຺ຐິມປຣິຈ຺ເຉທໂຕ ຕິສ຺ໂສ, ອຸກ຺ກຏ຺ຐປຣິຈ຺ເຉເທນ ປນ ປຎ຺ຈສຕ຺ຕນວາທໂຍ. ນານູປຈາເຣ ປາສາເທຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ວາຬສງ຺ຆາຏາທີສູຕິ ວາຬຣູປໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ກເຕສຸ ສງ຺ຆາຏາທີສຸ. ອາທິສທ຺ເທນ ຕຸລໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ສງ຺ຆາໂຏ ນາມ ຕຸລານ, ມຸປຣິ ປຸພ຺ພປຈ຺ຉິມາຍາມວເສນ ຐປິໂຕ ກຏ຺ຐວິເສໂສ ສມ຺ມາ ຆເຏນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ໂຄປານສ຺ຍາທໂຍຕິ ກຕ຺ວາ. ເຕ ປນ ຕໂຍ ໂຫນ຺ຕິ. ນິພ຺ພໂກສພ຺ຠນ຺ຕເຣຕິ ຉທນໂກຏິອພ຺ຠນ຺ຕເຣ. ປຣິມຓ຺ຑລໍ ວາ ຈຕຸຣສ຺ສໍ ວາ ເສນາສນໍ ໂຫຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕຕ຺ຣາຕິ ຕສ຺ມິໍ ເສນາສເນ. ອປຣິຈ຺ຉິນ຺ໂນ ຄພ຺ຠສ຺ສ ອຸປຈາໂຣ ເອເຕສນ຺ຕິ ອປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຄພ຺ຠູປຈາຣາ ສພ຺ພຄພ຺ຠາ, ເຕ ປວິສນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິປນ຺ນານໍ ຠິກ຺ຂູນນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ຕຕ຺ຣາຕິ ຕສ຺ມິໍ ປມຸເຂ. ປມຸຂສ຺ສ ສພ຺ພຈ຺ຉນ຺ນຕ຺ຕາ, ສພ຺ພປຣິຈ຺ຉນ຺ນຕ຺ຕາ ຈ ອາປຕ຺ຕິໍ ກໂຣຕີຕິ ໂຍຊນາ. ນນຸ ປມຸເຂ ຉນ຺ນເມວ ອຕ຺ຖິ, ໂນ ປຣິຈ຺ຉນ຺ນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຄພ຺ຠປຣິກ຺ເຂໂປ’’ຕິອາທິ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ.

ຍໍ ປນ ອນ຺ຘກຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຊຄຕີຕິ ປຖວິຍາ ຈ ມນ຺ທິຣາລິນ຺ທວຕ຺ຖຸສ຺ສ ຈ ນາມເມຕໍ. ອິຘ ປນ ມນ຺ທິຣາລິນ຺ທວຕ຺ຖຸສງ຺ຂາຕາ ຠູເຠທາ ຄຫິຕາ. ຕຕ຺ຖາຕິ ອນ຺ຘກຏ຺ຐກຖາຍໍ. ກສ຺ມາ ປາຬິຍາ ນ ສເມຕີຕິ ອາຫ ‘‘ທສຫຕ຺ຖຸພ຺ເພຘາປີ’’ຕິອາທິ. ຫີຕິ ຍສ຺ມາ. ຕຕ຺ຖາຕິ ອນ຺ຘກຏ຺ຐກຖາຍໍ. ເຍປິ ມຫາປາສາທາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ໂຍຊນາ. ເຕສຸປີຕິ ມຫາປາສາເທສຸປິ.

ສຸຘາຉທນມຓ຺ຑປສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ສຸຘາ’’ຕິ ອິທໍ ອຸປລກ຺ຂຓວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ ເຍນ ເກນຈິ ຉທນມຓ຺ຑປສ຺ສາປິ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ. ມຓ຺ຑໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ສູຣິຍຣສ຺ມິ, ຕໍ ປາຕິ ຣກ຺ຂຕິ, ຕໂຕ ວາ ຊນນ຺ຕິ ມຓ຺ຑປໍ. ນນຸ ເອກູປຈາຣໍ ໂຫຕິ ປາກາຣສ຺ສ ຉິທ຺ທຕ຺ຕາຕິ ອາຫ ‘‘ນ ຫີ’’ຕິອາທິ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ, ຍສ຺ມາ ວາ. ວຬຎ຺ຊນຕ຺ຖາຍ ເອວາຕິ ເອວກາໂຣ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ເຕນາຫ ‘‘ນ ວຬຎ຺ຊນູປຈ຺ເຉທນຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ. ອຖ ວາ ‘‘ສທ຺ທນ຺ຕຣຕ຺ຖາໂປຫເນນ ສທ຺ໂທ ອຕ຺ຖໍ ວທຕີ’’ຕິ (ອຸທາ. ອຏ຺ຐ. ໑; ທີ. ນິ. ຏິ. ໑.໑; ມ. ນິ. ຏີ. ໑.ມູລປຣິຍາຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ; ສໍ. ນິ. ຏີ. ໑.໑.ໂອຆຕຣຓສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ; ອ. ນິ. ຏີ. ໑.໑.ຣຸປາທິວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ນ ວຬຎ຺ຊນູປຈ຺ເຉທນຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກວາຏນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ທ຺ວາຣເມວ ອຘິປ຺ເປຕໍ ປຣິຍາເຍນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ອສຕິ ຈ ທ຺ວາເຣ ກວາຏສ຺ສາຠາວໂຕ. ສໍວຣຓວິວຣຓກາເລ ກວຕິ ສທ຺ທໍ ກໂຣຕີຕິ ກວາຏໍ.

ຕຕ຺ຣາຕິ ‘‘ເອກູປຈາຣຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຈເນ. ຍສ຺ສາຕິ ປຣວາທິໂນ. ອນຸໂຍໂຄ ສິຍາຕິ ໂຍຊນາ. ອິຘາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສຫເສຍ຺ຍສິກ຺ຂາປເທ, ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕຕ຺ຖາຕິ ປິຫິຕທ຺ວາເຣ ຄພ຺ເຠ. ໂສຕິ ປຣວາທີ. ສພ຺ພຈ຺ຉນ຺ນຕ຺ຕາ ອາປຕ຺ຕິ ອິຕິ ວຸຕ຺ເຕຕິ ໂຍຊນາ. ເອເສວ ນໂຍ ‘‘ສພ຺ພປຣິຈ຺ຉນ຺ນຕາ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ. ປຈ຺ຈາຄມິສ຺ສຕີຕິ ປຕິ ອາຄມິສ຺ສຕິ, ປຸນ ອາຄມິສ຺ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ພ຺ຍຎ຺ຊນມຕ຺ເຕເນວາຕິ ‘‘ສພ຺ພຈ຺ຉນ຺ນາ’’ຕິອາທິອກ຺ຂຣປທມຕ຺ເຕເນວ, ນ ອຕ຺ຖວເສນ. ‘‘ເອວຎ຺ຈ ສຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ອພ຺ຍາປິຕໂທສໍ ທສ຺ເສຕິ. ຕໂຕຕິ ອນາປຕ຺ຕິໂຕ, ປຣິຫາເຍຍ຺ຍາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ອນິຍເຕສຸ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ. ຕຕ຺ຖາຕິ ອນິຍເຕສຸ. ອິຘາປີຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສິກ຺ຂາປເທປິ. ຍໍ ຍນ຺ຕິ ເສນາສນໍ. ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ສພ຺ເພສຸ ເສນາສເນສຸ, ສຫເສຍ຺ຍາປຕ຺ຕິ ໂຫຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

໕໓. ທ຺ວີສຸ ອຏ຺ຐກຖາວາເທສຸ ມຫາອຏ຺ຐກຖາວາໂທວ ຍຸຕ຺ໂຕຕິ ໂສ ປຈ຺ຉາ ວຸຕ຺ໂຕ.

ອິມິນາປີຕິ ເສນມ຺ພມຓ຺ຑເປນາປິ. ເອຕນ຺ຕິ ຊຄຕິຍາ ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕຕໍ. ຍຖາຕິ ຍໍສທ຺ທຕ຺ໂຖ ຕຕິຍນ຺ຕນິປາໂຕ, ເຍນ ເສນມ຺ພມຓ຺ຑເປນາຕິ ອຕ຺ໂຖຕິ. ປຎ຺ຈມໍ.

໖. ທຸຕິຍສຫເສຍ຺ຍສິກ຺ຂາປທໍ

໕໕. ຉຏ຺ເຐ ອາຄນ຺ຕຸກາ ວສນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ອາວສໂຖ, ອາວສໂຖ ຈ ໂສ ອຄາຣຎ຺ເຈຕິ ອາວສຖາຄາຣນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອາຄນ຺ຕຸການໍ ວສນາຄາຣ’’ນ຺ຕິ. ມນຸສ຺ສານໍ ສນ຺ຕິກາ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາຕິ ວຈນເສໂສ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ສາຏກນ຺ຕິ ອຸຕ຺ຕຣສາຏກໍ, ນິວຕ຺ຖວຕ຺ຖນ຺ຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ອຈ຺ຈາຄມ຺ມາຕິ ຕ຺ວາປຈ຺ຈຍນ຺ຕປທສ຺ສ ສມ຺ພນ຺ຘໍ ທສ຺ເສຕຸມາຫ ‘‘ປວຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ຍຖາ ໂອມສວາທສິກ຺ຂາປເທ ອກ຺ໂກເສຕຸກາມຕາຍ ຂຕ຺ຕິຍໍ ‘‘ຈຓ຺ຑາໂລ’’ຕິ ວທໂຕ ອລິກໍ ຠຓໂຕປິ ມຸສາວາທສິກ຺ຂາປເທນ ອນາປຕ຺ຕິ, ໂອມສວາທສິກ຺ຂາປເທເນວ ອາປຕ຺ຕິ, ເອວມິຘາປິ ມາຕຸຄາເມນ ສຫ ສຍໂຕ ປຐມສຫເສຍ຺ຍສິກ຺ຂາປເທນ ອນາປຕ຺ຕິ, ອິມິນາວ ອາປຕ຺ຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພນ຺ຕິ. ຉຏ຺ຐໍ.

໗. ຘມ຺ມເທສນາສິກ຺ຂາປທໍ

໖໐. ສຕ຺ຕເມ ມຫາທ຺ວາເຣຕິ ພຫິ ຐິເຕ ມຫາທ຺ວາເຣ. ອາຄມ຺ມ, ປວິສິຕ຺ວາ ວາ ວສນຏ຺ຐານຕ຺ຕາ ໂອວຣໂກ ອາວສໂຖ ນາມາຕິ ອາຫ ‘‘ໂອວຣກທ຺ວາເຣ’’ຕິ. ສຸນິຄ຺ຄເຕນາຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ພຫິ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຄເຕນ ສທ຺ເທນ. ‘‘ອຎ຺ຎາຕຸ’’ນ຺ຕິ ປທສ຺ສ ‘‘ນ ຎາຕຸ’’ນ຺ຕິ ອຕ຺ຖໍ ປຏິກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອາຊານິຕຸ’’ນ຺ຕິ. ອິມິນາ ນກາຣວິກາໂຣ ອອິຕິ ນິປາໂຕ ນ ໂຫຕິ, ອາອິຕິ ອຸປສຄ຺ໂຄຕິ ປນ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ວິຎ຺ຎຸນາ ປຸຣິເສນາ’’ຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ອວຕ຺ວາ ‘‘ປຸຣິສວິຄ຺ຄເຫນາ’’ຕິ ວທນ຺ໂຕ ມນຸສ຺ສປຸຣິສວິຄ຺ຄຫໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຐິເຕນ ຍກ຺ເຂນ ເປເຕນ ຕິຣຈ຺ຉານຄເຕນ ສທ຺ຘິໍ ຐິຕາຍ ມາຕຸຄາມສ຺ສ ເທເສຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ນ ຍກ຺ເຂນາຕິ ຍກ຺ເຂນ ສທ຺ຘິໍ ຐິຕາຍ ມາຕຸຄາມສ຺ສ ເທເສຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ໂຍຊນາ. ເອສ ນໂຍ ‘‘ນ ເປເຕນ, ນ ຕິຣຈ຺ຉານຄເຕນາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ.

໖໖. ຉປ຺ປຎ຺ຈວາຈາຫີຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ປຎ຺ຈາ’’ຕິ ວາຈາສິລິຏ຺ຐວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ ກສ຺ສຈິ ປໂຍຊນສ຺ສາຠາວາ. ຕຕ຺ຖາຕິ ‘‘ຉປ຺ປຎ຺ຈວາຈາຫີ’’ຕິ ປເທ. ເອໂກ ຄາຖາປາໂທ ເອກາ ວາຈາຕິ ວທນ຺ໂຕ ຈຸຓ຺ຓິເຍ ວິຠຕ຺ຍນ຺ຕໍ ເອກໍ ປທໍ ເອກາ ວາຈາ ນາມາຕິ ທສ຺ເສຕິ, ອຕ຺ຖໂຊຕກປທໍ ວາ ວາກ຺ຍປທໍ ວາ ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ‘‘ເອກໍ ປທໍ ປາຬິໂຕ, ປຎ຺ຈ ອຏ຺ຐກຖາໂຕ’’ຕິ ອິມິນາ ‘‘ທ຺ເວ ປທານິ ປາຬິໂຕ, ຈຕ຺ຕາຣິ ອຏ຺ຐກຖາໂຕ’’ຕິອາທິນໂຍປິ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ຉປທານຕິກ຺ກໂມເຍວ ຫິ ປມາຓໍ. ຕສ຺ມິນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສຕິ ວິຠຕ຺ຕິວິປລ຺ລາເສ ລິງ຺ຄສ຺ສາປິ ວິປລ຺ລາໂສ ໂຫຕິ ‘‘ຕສ຺ມິ’’ນ຺ຕິ ປຸລ຺ລິງ຺ເຄນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ສຕິ ຈ ວິຠຕ຺ຕິວິປລ຺ລາເສ ‘‘ຕສ຺ສາ’’ຕິ ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄຠາເວນ ປວຕ຺ຕາ. ‘‘ມາຕຸຄາມສ຺ສາ’’ຕິ ນິຍຕປຸລ຺ລິງ຺ຄາເປກ຺ຂນສ຺ສ ອສມ຺ຠວໂຕ ອຕ຺ຖວເສນ ‘‘ເອກິສ຺ສາ’’ຕິ ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄຠາເວນ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິມິນາ ເຠທລິງ຺ຄນິສ຺ສິໂຕ ວິເສສນວິເສສ຺ໂຍປິ ອຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຕຸມ຺ຫາກນ຺ຕິ ນິທ຺ຘາຣຓສມຸທາໂຍ. ‘‘ສຸຓາຖາ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ອາໂຠໂຄປິ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອາຫ ‘‘ປຐມ’’ນ຺ຕິອາທິ. ປຐມນ຺ຕິ ຈ ປຐມເມວ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນ ປຈ຺ຉາ’’ຕິ. ປຸຏ຺ໂຐ ຫຸຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸ ກເຖຕີຕິ ໂຍຊນາຕິ. ສຕ຺ຕມໍ.

໘. ຠູຕາໂຣຈນສິກ຺ຂາປທໍ

໖໗. ອຏ຺ຐເມ ຕຕ຺ຖາຕິ ຈຕຸຕ຺ຖປາຣາຊິກສິກ຺ຂາປເທ. ອິຘາຕິ ຠູຕາໂຣຈນສິກ຺ຂາປເທ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ, ຍສ຺ມາ ວາ. ປຍຸຕ຺ຕວາຈາຕິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ຍຸຕ຺ຕາ ວາຈາ. ຕຖາຕິ ຕໂຕ ຄຸຓາໂຣຈນກາຣຓາ, ອຣິຍາ ສາທິຍິໍສູຕິ ໂຍຊນາ.

ຍຕສທ຺ທານໍ ນິຈ຺ຈສມ຺ພນ຺ຘຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເຍ’’ຕິອາທິ. ສພ຺ເພປີຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນາຣິຍາປິ. ຠູຕນ຺ຕິ ວິຊ຺ຊມານໍ. ກສ຺ມາ ສພ຺ເພປິ ປຏິຊານິໍສຸ, ນນຸ ອຣິເຍຫິ ອຕ຺ຕໂນ ຄຸຓານໍ ອນາໂຣຈິຕຕ຺ຕາ ນ ປຏິຊານິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອຣິຍານມ຺ປີ’’ຕິອາທິ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ, ຍສ຺ມາ ວາ. ອຣິຍານມ຺ປິ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ໂມ ຍສ຺ມາ ຠູໂຕ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ສພ຺ເພປິ ‘‘ຠູຕໍ ຠຄວາ’’ຕິ ປຏິຊານິໍສູຕິ ໂຍຊນາ. ຍສ຺ມາ ຠາສິໂຕ ວິຍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາຕິ ໂຍຊນາ. ອຣິຍາ ປຏິຊານິໍສູຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອນາທີນວທສ຺ສິໂນຕິ ໂທສສ຺ສ ອທສ຺ສນຘມ຺ມາ. ເຕຫີຕິ ອຣິເຍຫິ, ຠາສິໂຕຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຍໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ອຸປ຺ປາເທສຸນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ອຎ຺ເຎຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ. ສພ຺ພສງ຺ຄາຫິເກເນວາຕິ ສພ຺ເພສໍ ປຸຖຸຊ຺ຊນາຣິຍານໍ ສງ຺ຄຫເຓ ປວຕ຺ເຕເນວ. ສິກ຺ຂາປທວິຠງ຺ເຄປີຕິ ສິກ຺ຂາປທສ຺ສ ປທຠາຊນິເຍປິ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຈຕຸຕ຺ຖປາຣາຊິເກ. ອິຘາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສິກ຺ຂາປເທ.

໗໗. ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມເມວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ສຸຕາທິຄຸຓນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນ຺ຕຣາ ວາຕິ ປຣິນິພ຺ພານກາລໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ກາເລ ວາ. ອຕິກຑ຺ຒິຍມາເນນາຕິ ອຕິນິປ຺ປີຬິຍມາເນນ. ອຸມ຺ມຕ຺ຕກສ຺ສາຕິ ອິທໍ ປນາຕິ ເອຕ຺ຖ ອິຕິ-ສທ຺ໂທ ອາທ຺ຍຕ຺ໂຖ. ເຕນ ‘‘ຂິຕ຺ຕຈິຕ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິອາທິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ທິຏ຺ຐິສມ຺ປນ຺ນານນ຺ຕິ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາຍ, ຜລປຎ຺ຎາຍ ຈ ສມ຺ປນ຺ນານໍ. ອນາປຕ຺ຕີຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍາປຕ຺ຕິຍາ ອນາປຕ຺ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພາ, ອາປຕ຺ຕິເຍວ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອຸມ຺ມຕ຺ຕກສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍຕິ. ອຏ຺ຐມໍ.

໙. ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລາໂຣຈນສິກ຺ຂາປທໍ

໗໘. ນວເມ ຕຕ຺ຣາຕິ ຕສ຺ສໍ ‘‘ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລາ ນາມາ’’ຕິອາທິປາຬິຍໍ, ຕາສຸ ວາ ປາຬິອຏ຺ຐກຖາສຸ. ວິຈາຣຓາຕິ ວີມໍສນາ. ອຸປສມ຺ປນ຺ນສທ຺ເທຕິ ອຸປສມ຺ປນ຺ນສທ຺ທຕ຺ຖຠາເວ. ເອຕ຺ຖ ຫິ ສທ຺ເທ ວຸຈ຺ຈມາເນ ອວິນາຠາວໂຕ ສທ຺ເທນ ອຕ຺ໂຖປິ ວຸຕ຺ໂຕ, ວິນາປິ ຠາວປຈ຺ຈເຍນ ຠາວຕ຺ຖສ຺ສ ຎາຕພ຺ພຕ຺ຕາ ຠາໂວປິ ຄເຫຕພ຺ໂພ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຸປສມ຺ປນ຺ນສທ຺ທຕ຺ຖຠາເວ’’ຕິ. ເອເສວ ນໂຍ ‘‘ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລສທ຺ເທ’’ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ. ເອຕໍ ປຣິມາຓໍ ຍສ຺ສາຕິ ເອຕໍ, ‘‘ເຕຣສ ສງ຺ຆາທິເສສາ’’ຕິ ວຈນໍ. ເອຕໍ ເອວ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ນ ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິ ຈ ປາຣາຊິການີ’’ຕິ ອິທນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖາຕິ ປາຬິຍໍ. ກສ຺ສຈິ ວິມຕິ ຠເວຍ຺ຍ, ກິໍ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ໂຍຊນາ. ອາປຕ຺ຕິໍ ອາໂຣເຈນ຺ເຕນ ອກ຺ໂກສນ຺ຕສ຺ສ ສມານຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເອວໍ ສຕີ’’ຕິອາທິ. ປາຈິຕ຺ຕິຍເມວ ຈາຕິ ຈສທ຺ໂທ ພ຺ຍຕິເຣກຕ຺ໂຖ, ນ ທຸກ຺ກຏໍ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ. ເອຕນ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍາປຊ຺ຊນຕໍ, ‘‘ອສຸທ຺ໂຘ ໂຫຕິ…ເປ… ໂອມສວາທສ຺ສາ’’ຕິ ວຈນໍ ວາ, ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເອຕ຺ຖາຕິ ປາຬິຍໍ. ອຏ຺ຐກຖາຈຣິຍາເວຕິ ເອຕ຺ຖ ເອວກາໂຣ ອຏ຺ຐານໂຍໂຄ, ປມາຓນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ, ກາຣຓເມວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນ ອຎ຺ຎາ ວິຈາຣຓາ’’ຕິ. ອຖ ວາ ອຎ຺ຎາຕິ ສາມ຺ຍຕ຺ເຖ ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈນເມຕໍ, ນ ອຎ຺ເຎສໍ ວິຈາຣຓາ ປມາຓນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວຎ຺ຫິ ສຕິ ເອວກາໂຣ ຐານໂຍໂຄວ. ປຸພ຺ເພປິ ຈາຕິ ຄນ຺ຖາຣມ຺ຠກາເລປິ ຈ.

ເອຕນ຺ຕິ ອຏ຺ຐກຖາຈຣິຍານໍ ປມາຓຕໍ. ສໍວຣຕ຺ຖາຍ ເອວ, ອນາປຊ຺ຊນຕ຺ຖາຍ ເອວ ຈ ອນຸຎ຺ຎາຕນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ເຕນາຫ ‘‘ນ ຕສ຺ສ’’ຕ຺ຍາທິ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ຠິກ຺ຂຸຠາໂວ ນາມ ນ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ສຸວຸຕ຺ຕເມວາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

໘໐. ສາຕິ ຠິກ຺ຂຸສມ຺ມຸຕິ, ສງ຺ເຆນ ກາຕພ຺ພາຕິ ໂຍຊນາ. ກຕ຺ຖຈີຕິ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິ ຐາເນ. ອິຘາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສິກ຺ຂາປເທ. ‘‘ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ’’ຕິ ປທໍ ‘‘ກາຕພ຺ພາ’’ຕິ ປເທ ເຫຕຸ. ເອສາຕິ ເອໂສ ຠິກ຺ຂຸ. ຫິເຕສິຕາຍາຕິ ຫິຕສ຺ສ ເອສິຕາຍ, ອຕ຺ຖສ຺ສ ອິຈ຺ຉຕາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໘໒. ເສສານີຕິ ອາທິມ຺ຫິ ປຎ຺ຈສິກ຺ຂາປທໂຕ ເສສານິ ອຸປຣິ ປຎ຺ຈ ສິກ຺ຂາປທານິ. ອສ຺ສາຕິ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ. ຆເຏຕ຺ວາຕິ ສມ຺ພນ຺ຘໍ ກຕ຺ວາຕິ. ນວມໍ.

໑໐. ປຖວີຂຓນສິກ຺ຂາປທໍ

໘໖. ທສເມ ຠຄວາ ທສ຺ເສຕີຕິ ໂຍຊນາ. ເອຕ຺ຖາຕິ ປຖວິຍໍ. ຕຕ຺ຖາຕິ ເຕສຸ ປາສາຓາທີສຸ. ມຸຏ຺ຐິປ຺ປມາຓໂຕຕິ ຂຏກປມາຓໂຕ. ສາຕິ ອທຑ຺ຒປຖວີ. ຫຕ຺ຖິກຸຈ຺ຉິຍນ຺ຕິ ເອວໍນາມເກ ຐາເນ. ເອກປຈ຺ຉິປູຣໍ ປຖວິນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເຕສໍເຍວາຕິ ອປ຺ປປໍສຸອປ຺ປມຕ຺ຕິກາປທານໍ ເອວ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ, ຍສ຺ມາ ວາ. ເອຕນ຺ຕິ ເຍຠຸຍ຺ເຍນປາສາຓາທິປຎ຺ຈກໍ. ຕນ຺ຕິ ກຸສີຕໍ. ອາຓາເປຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ອາຓ ເປສເນ’’ຕິ ຘາຕຸປາເຐສຸ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອາຓຘາຕຸເຍວ ເປສນສງ຺ຂາຕໍ ເຫຕ຺ວຕ຺ຖໍ ວທຕິ, ນ ຓາເປປຈ຺ຈໂຍ, ໂສ ປນ ຘາຕ຺ວຕ຺ເຖເຍວ ວຕ຺ຕຕິ. ນ ຫິ ຕສ຺ສ ວິສຸໍ ວຸຕ຺ໂຕ ອຠິເຘຍ຺ໂຍ ອຕ຺ຖິ ຘາຕ຺ວຕ຺ຖໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ສ ອຠິເຘຍ຺ຍສ຺ສາຠາວາ. ຕາວາຕິ ປຐມໍ ປາຬິມຸຕ຺ຕກວິນິຈ຺ຉຍສ຺ສ, ຕໂຕ ວາ.

ໂປກ຺ຂຣໍ ປທຸມໍ ເນຕີຕິ ໂປກ຺ຂຣຓີ. ‘‘ໂສເຘນ຺ເຕຫີ’’ຕິ ປທໍ ‘‘ອຸສ຺ສິຎ຺ຈິຕຸໍ ອປເນຕຸ’’ນ຺ຕິ ປເທສຸ ຠາວກຕ຺ຕາ. ໂຍຕິ ‘‘ຕນຸກທ຺ທໂມ’’ຕິ ປເທນ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ໂຍ ຕນຸກທ຺ທໂມຕິ ຫິ ອຕ຺ໂຖ. ກຸເຏຫີຕິ ຆເຏຫິ. ອຸສ຺ສິຎ຺ຈິຕຸນ຺ຕິ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ, ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ວາ ສິຎ຺ຈິຕຸໍ. ຕຕ຺ຣາຕິ ສຸກ຺ຂກທ຺ທເມ, ‘‘ໂຍ’’ຕິ ປເທ ອວຍວີອາຘາໂຣ. ໂຍຕິ ສຸກ຺ຂກທ຺ທໂມ.

ຕຏນ຺ຕິ ກູລໍ. ອຸທກສາມນ຺ຕາຕິ ອຸທກສ຺ສ ສມີເປ. ໂອມກຈຕຸມາສນ຺ຕິ ຈຕຸມາສໂຕ ອູນກໍ. ໂອວຏ຺ຐນ຺ຕິ ເທເວນ ໂອວສ຺ສິຕໍ ໂຫຕິ ສເຈຕິ ໂຍຊນາ. ປຕຕີຕິ ຕຏໍ ປຕຕິ. ອຸທເກເຍວາຕິ ປກຕິອຸທເກເຍວ. ອຸທກສ຺ສາຕິ ວສ຺ໂສທກສ຺ສ. ຕຕ຺ຖາຕິ ປາສາຓປິຏ຺ຐິຍໍ. ປຐມເມວາຕິ ໂສຓ຺ຑິຂຓນໂຕ ປຐມໍ ເອວ. ອຸທເກ ປຣິຍາທິຓ຺ເຓຕິ ອຸທເກ ສຸກ຺ເຂ. ປຈ຺ຉາຕິ ອຸທກປູຣໂຕ ປຈ຺ຉາ. ຕຕ຺ຖາຕິ ໂສຓ຺ຑິຍໍ. ອຸທເກເຍວາຕິ ມູລອຸທເກເຍວ. ອຸທກນ຺ຕິ ອາຄນ຺ຕຸກອຸທກໍ. ອລ຺ລີຍຕີຕິ ປິຏ຺ຐິປາສາເຓ ລຄ຺ຄຕິ. ຕມ຺ປີຕິ ສຸຂຸມຣຊມ຺ປິ. ອກຕປພ຺ຠາເຣຕິ ວຬຎ຺ເຊນ ອກເຕ ປພ຺ຠາເຣ. ອຸປຈິກາຫິ ວມີຍຕິ, ຆຣໂຄຬິກາທໂຍ ວາ ສຕ຺ເຕ ວມຕີຕິ ວມ຺ມິໂກ.

ຄາວີນໍ ຂຸໂຣ ກຓ຺ຏກສທິສຕ຺ຕາ ໂຄກຓ຺ຏໂກ ນາມ, ເຕນ ຉິນ຺ໂນ ກທ຺ທໂມ ‘‘ໂຄກຓ຺ຏໂກ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຈ຺ຉທນໍ ວາ ວິນຏ຺ຐຈ຺ຉທນໍ ວາ ປຸຣາຓເສນາສນໍ ໂຫຕີຕິ ໂຍຊນາ. ຕໂຕຕິ ປຸຣາຓເສນາສນໂຕ, ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອວເສສນ຺ຕິ ວິນຏ຺ຐຈ຺ຉທນໂຕ. ອວເສສໍ ອິຏ຺ຐກໍ ຄຓ຺ຫາມິ ອິຕິ ສຎ຺ຎາຍາຕິ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ເຕນາຕິ ອິຏ຺ຐກາທິນາ. ຍາ ຍາຕິ ມຕ຺ຕິກາ. ອຕິນ຺ຕາຕິ ອນລ຺ລາ, ອກິລິນ຺ນາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຕສ຺ມິນ຺ຕິ ມຕ຺ຕິກາປຸຎ຺ເຊ. ສພ຺ໂພຕິ ສກໂລ ມຕ຺ຕິກາປຸຎ຺ໂຊ. ອສ຺ສາຕິ ມຕ຺ຕິກາປຸຎ຺ຊສ຺ສ. ‘‘ກປ຺ປິຍກາຣເກຫີ’’ຕິ ປທໍ ‘‘ອປນາເມຕ຺ວາ’’ຕິ ປເທ ກາຣິຕກມ຺ມໍ. ກສ຺ມາ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອຸທເກນາ’’ຕິອາທິ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ, ຍສ຺ມາ ວາ.

ຕຕ຺ຖາຕິ ມຕ຺ຕິກາປາກາເຣ. ອຎ຺ຎມ຺ປີຕິ ມຓ຺ຑປຖມ຺ຠໂຕ ອຎ຺ຎມ຺ປິ. ເຕນ ອປເທເສນາຕິ ເຕນ ປາສາຓາທິປວຏ຺ຏນເລເສນ.

ປສ຺ສາວຘາຣາຍາຕິ ມຸຕ຺ຕໂສຕາຍ. ກຕ຺ຕຣຍຏ຺ຐິຍາຕິ ກຕ຺ຕຣທຓ຺ເຑນ. ເອຕ຺ຖ ຫິ ກຕ຺ຕຣຍຕິ ອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄານໍ ສິຖິລຠາເວນ ສິຖິໂລ ຫຸຕ຺ວາ ຠວຕີຕິ ກຕ຺ວາ ກຕ຺ຕໂຣ ວຸຈ຺ຈຕິ ຊິຓ຺ຓມນຸສ຺ໂສ, ເຕນ ເອກນ຺ຕໂຕ ຄເຫຕພ຺ພຕ຺ຕາ ກຕ຺ຕເຣນ ຄຫິຕາ ຍຏ຺ຐິ, ກຕ຺ຕຣສ຺ສ ຍຏ຺ຐີຕິ ວາ ກຕ຺ວາ ກຕ຺ຕຣຍຏ຺ຐິ ວຸຈ຺ຈຕິ ກຕ຺ຕຣທຓ຺ໂຑ. ທນ຺ຕຊປຐມກ຺ຂເຣນ ສຊ຺ຌາຍິຕພ຺ໂພ. ວີຣິຍສມ຺ປຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖນ຺ຕິ ວີຣິຍສ຺ສ ສຸຏ຺ຐຸ ປຄ຺ຄຓ຺ຫນຕ຺ຖໍ, ວີຣິຍສ຺ສ ອຸກ຺ຂິປນຕ຺ຖນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເກຈິ ຠິກ຺ຂູຕິ ໂຍຊນາ.

໘໗. ຕຕ຺ຣາປີຕິ ອິຏ຺ຐກກປາລາທີສຸປິ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ. ເຕສໍ ອນຸປາທານຕ຺ຕາຕິ ເຕສໍ ອິຏ຺ຐກາທີນໍ ອຄ຺ຄິສ຺ສ ອນິນ຺ຘນຕ຺ຕາ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ, ຍສ຺ມາວາ. ຕານີຕິ ອິຏ຺ຐກາທີນິ. ອວິສຍຕ຺ຕາຕິ ອາປຕ຺ຕິຍາ ອໂນກາສຕ຺ຕາ. ຕິຓຸກ຺ກນ຺ຕິ ຕິຓມຍໍ ອຸກ຺ກໍ. ຕຕ຺ເຖວາຕິ ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ເອວ. ອຣີຍຕິ ອຄ຺ຄິນິປ຺ຜາທນຕ຺ຖໍ ຆໍສີຍຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ອຣຓີ, ເຫຏ຺ຐາ ນິມນ຺ຖນີຍທາຣຸ. ສຫ ຘນຸນາ ເອຕິ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ສຫິໂຕ, ອຸປຣິ ນິມນ຺ຖນທາຣຸ. ອຣຓີ ຈ ສຫິໂຕ ຈ ອຣຓີສຫິໂຕ, ເຕນ ອຄ຺ຄິໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາຕິ ໂຍຊນາ. ຍຖາ ກຣິຍມາເນ ນ ຑຍ຺ຫຕິ, ຕຖາ ກໂຣຫີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

໘໘. ອາວາຏໍ ຊານາຕິ ອາວາຏໍ ກາຕຸໍ, ຂຓິຕຸໍ ວາ ຊານາຫີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ເອວໍ ມຫາມຕ຺ຕິກໍ ຊານ, ຖຸສມຕ຺ຕິກໍ ຊານາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ຍຖາລາຠໍ ສມ຺ປທານວາຈກປທໍ ອຊ຺ຌາຫຣິຕ຺ວາ ໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາ. ສາຕິ ປຖວີ. ເຕນາຕິ ປວຏ຺ຏນາທິນາຕິ. ທສມໍ.

ມຸສາວາທວຄ຺ໂຄ ປຐໂມ.

໒. ຠູຕຄາມວຄ຺ໂຄ

໑. ຠູຕຄາມສິກ຺ຂາປທ-ອຕ຺ຖໂຍຊນາ

໘໙. ທຸຕິຍວຄ຺ຄສ຺ສ ປຐເມ ຕສ຺ສາຕິ ເທວຕາຍ. ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ຜຣສຸນ຺ຕິ ອຸທ຺ຘໍ ຂິຕ຺ຕໍ ກຸຐາຣິໍ. ນິຄ຺ຄເຫຕຸນ຺ຕິ ສຓ຺ຐາຕຸໍ, ນິວຕ຺ເຕຕຸໍ ວາ. ຈກ຺ຂຸວິສຍາຕີເຕຕິ ປສາທຈກ຺ຂຸສ຺ສ ໂຄຈຣາຕິກ຺ກນ຺ເຕ. ມຫາຣາຊສນ຺ຕິກາຕິ ເວສ຺ສວຓມຫາຣາຊສ຺ສ ສນ຺ຕິກາ. ຖນມູເລເຍວາຕິ ຖນສມີເປເຍວ. ຫິມວນ຺ເຕຕິ ຫິມອຸຄ຺ຄິຣເຓ ວເນ, ຫິມຍຸຕ຺ເຕ ວາ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຫິມວນ຺ເຕ, ເທວຕາສນ຺ນິປາເຕ ວາ. ຣຸກ຺ຂຘມ຺ໂມຕິ ຣຸກ຺ຂສຠາໂວ. ຣຸກ຺ຂຘມ຺ໂມ ຈ ນາມ ເຉທນເຠທນາທີສຸ ຣຸກ຺ຂານໍ ອເຈຕນຕ຺ຕາ ໂກປສ຺ສ ອກຣຓໍ, ຕສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ຂຘມ຺ເມ ຐິຕາ ເທວຕາ ຣຸກ຺ຂຘມ຺ເມ ຐິຕາ ນາມ, ເຉທນເຠທນາທີສຸ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ວິຍ ຣຸກ຺ຂຏ຺ຐກເທວຕາຍ ອໂກປນໍ ຣຸກ຺ຂຘມ຺ເມ ຐິຕາ ນາມາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຕາສຸ ສນ຺ນິປາຕເທວຕາສຸ. ອິຕີຕິ ອິມສ຺ສ ອລຠນສ຺ສ, ອິມສ຺ມິໍ ອລຠເນ ວາ, ອາທີນວນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຠຄວໂຕ ຈາຕິ ຈ-ສທ຺ໂທ ‘‘ປຸພ຺ພຈຣິຕ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ອິມຎ຺ຈ ອາທີນວໍ ອທ຺ທສ, ຠຄວໂຕ ປຸພ຺ພຈຣິຕຎ຺ຈ ອນຸສ຺ສຣີຕິ ວາກ຺ຍສມ຺ປິຓ຺ຑນວເສນ ໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາ. ເຕນາຕິ ທສ຺ສນານຸສ຺ສຣຓກາຣເຓນ. ອສ຺ສາຕິ ເທວຕາຍ. ສໍວິຊ຺ຊຕິ ປິຕາ ອສ຺ສາຕິ ສປິຕິໂກ, ປຸຕ຺ໂຕ. (ຕາວາຕິ ອຕິວິຍ, ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂນ຺ຕິຍາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ) ‘‘ມຣິຍາທໍ ພນ຺ຘິສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎເປສ຺ສຕີ’’ຕິ. ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂນ຺ຕິຍາ ອສ຺ສາ ເທວຕາຍ ເອຕທໂຫສີຕິ ໂຍຊນາ.

ໂຍຕິ ໂຍ ໂກຈິ ຊໂນ. ເວຕິ ເອກນ຺ເຕນ. ອຸປ຺ປຕິຕນ຺ຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນວເສນ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປຣິ ປຕິຕໍ. ຠນ຺ຕນ຺ຕິ ຠມນ຺ຕໍ ຘາວນ຺ຕໍ, ວາຣເຍຕິ ນິວາເຣຍ຺ຍ ນິຄ຺ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕນ຺ຕິ ຊນໍ. ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ໂຍຊນາ – ສາຣຖິ ຠນ຺ຕໍ ຣຖໍ ວາຣເຍ ອິວ, ຕຖາ ໂຍ ເວ ອຸປ຺ປຕິຕໍ ໂກຘໍ ວາຣເຍ, ຕໍ ອຫໍ ສາຣຖິໍ ອິຕິ ພ຺ຣູມິ. ອິຕໂຣ ໂກຘນິວາຣກໂຕ ອຎ຺ໂຎ ຣາຊອຸປຣາຊາທີນໍ ສາຣຖິຠູໂຕ ຊໂນ ຣສ຺ມິຄ຺ຄາໂຫ ຣຊ຺ຊຸຄ຺ຄາໂຫ ນາມາຕິ.

ທຸຕິຍຄາຖາຍ ເວຊ຺ໂຊ ວິສຏໍ ວິຕ຺ຖຕໍ ສປ຺ປວິສໍ ສປ຺ປສ຺ສ ອາສີວິສສ຺ສ ວິສໍ ຄຣຬໍ ໂອສເຘຫິ ເຠສຊ຺ເຊນ, ມນ຺ເຕນ ຈ ວິເນຕິ ອິວ, ຕຖາ ໂຍ ຠິກ຺ຂເວ ອຸປ຺ປຕິຕໍ ໂກຘໍ ເມຕ຺ຕາຍ ວິເນຕິ, ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ອຸຣໂຄ ຠຸຊໂຄ ປຸຣາຓໍ ປຸເຣ ຠວໍ ຊິຓ຺ຓໍ ປຸຣາຓຕ຺ຕາ ຊິຓ຺ຓໍ ຕຈໍ ຊຫາຕິ ອິວ, ຕຖາ ໂອຣປາຣໍ ອປາຣສງ຺ຂາຕໍ ປຎ຺ໂຈຣມ຺ຠາຄິຍສໍໂຍຊນໍ ຊຫາຕີຕິ ໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາ.

ຕຕ຺ຣາຕິ ທ຺ວີສຸ ຄາຖາສຸ. ວຕ຺ຖຸ ປນ ວິນເຍ ອາຣູຬ຺ຫນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ອຖາຕິ ປຈ຺ຉາ. ຍສ຺ສ ເທວປຸຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ເຍນ ເທວປຸຕ຺ເຕນ. ປຣິຄ຺ຄໂຫຕິ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຄຫິໂຕ. ໂສຕິ ເທວປຸຕ຺ໂຕ. ຕໂຕຕິ ອຸປຄມນໂຕ. ຍທາ ໂຫຕິ, ຕທາຕິ ໂຍຊນາ. ມເຫສກ຺ຂເທວຕາສູຕິ ມຫາປຣິວາຣາສຸ ເທວຕາສຸ, ມຫາເຕຊາສຸ ວາ. ປຏິກ຺ກມນ຺ຕີຕິ ອເປນ຺ຕິ. ເທວຕາ ຍມ຺ປິ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ໂຍຊນາ. ຕຕ຺ເຖວາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐາເນເຍວ. ອຸປຏ຺ຐານນ຺ຕິ ອຸປຏ຺ຐານຕ຺ຖາຍ, ສມ຺ປທານຕ຺ເຖ ເຈຕໍ ອຸປໂຍຄວຈນໍ. ອຖ ວາ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ອຸປຏ຺ຐານໍ, ຠຄວໂຕ ສມີປຏ຺ຐານໍ, ຕໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນນ຺ຕິ ຕໍ, ອຍເມວ ວາ ປາໂຐ.

໙໐. ‘‘ຠວນ຺ຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ວິຣູຬ຺ເຫ ມູເລ ນີລຠາວໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວຑ຺ຒມານເກ ຕຣຸຓຣຸກ຺ຂຄຈ຺ຉາທິເກ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ອຫຸວຕ຺ຖຸ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ປນ ວຑ຺ຒິຕ຺ວາ ຐິເຕ ມຫນ຺ຕຣຸກ຺ຂຄຈ຺ຉາທິເກ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ອຫຸວຕ຺ຖຸ’’ນ຺ຕິ ຈ ຫິຍ຺ຍຕ຺ຕນິສງ຺ຂາຕາຍ ຕ຺ຖຸໍ-ວິຠຕ຺ຕິຍາ ຫູ-ຘາຕຸສ຺ສ ອູກາຣສ຺ສ ອຸວາເທໂສ ໂຫຕິ. ໂປຕ຺ຖເກສຸ ປນ ‘‘ອຫຸວຕີ’’ຕິ ປາໂຐ ທິສ຺ສຕິ, ໂສ ອປາໂຐຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ‘‘ຊາຍນ຺ຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ຠູ-ຘາຕຸສ຺ສ ສຕ຺ຕຕ຺ຖຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ, ‘‘ວຑ຺ຒນ຺ຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ວຑ຺ຒນຕ຺ຖຠາວໍ. ເອຕນ຺ຕິ ‘‘ຠູຕຄາໂມ’’ຕິ ນາມໍ. ປີຍເຕ ຍຖາກາມໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊີຍເຕ, ປາຕພ຺ພໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພນ຺ຕິ ວາ ປາຕພ຺ຍໍ, ປາສທ຺ໂທ ຍຖາກາມປຣິຠຸຎ຺ຊນຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ – ‘‘ເຉທນເຠທນາທີຫິ ຍຖາຣຸຈິ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ.

໙໑. ‘‘ອິທານີ’’ຕິ ປທໍ ‘‘ອາຫາ’’ຕິ ປເທ ກາລສຕ຺ຕມີ. ຍສ຺ມິນ຺ຕິ ພີເຊ. ຕນ຺ຕິ ພີຊໍ. ປຎ຺ຈ ພີຊຊາຕານີຕິ ເອຕ຺ຖ ຊາຕສທ຺ທສ຺ສ ຕພ຺ຠາວຕ຺ຖຕໍ ສນ຺ຘາຍ ອຏ຺ຐກຖາສຸ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕພ຺ຠາວຕ຺ຖສ຺ສ ‘‘ມູເລ ຊາຍນ຺ຕີ’’ຕິ ອິມາຍ ປາຬິຍາ ອສໍສນ຺ທນຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ສງ຺ຄຫກາເຣນ ‘‘ນ ສເມນ຺ຕີ’’ຕິ. ອຏ຺ຐກຖາຈຣິຍານໍ ມເຕນ ສຕິ ຊາຕສທ຺ທສ຺ສ ຕພ຺ຠາວຕ຺ຖຠາເວ ‘‘ມູເລ ຊາຍນ຺ຕີ’’ຕິອາທີສຸ ມູເລ ມູລານິ ຊາຍນ຺ຕີຕິ ໂທໂສ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ມນສິ ກຕ຺ວາ ອາຫ ‘‘ນ ຫີ’’ຕິອາທິ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ, ຍສ຺ມາ ວາ. ຕານີຕິ ຣຸກ຺ຂາທີນິ. ຕສ຺ສາຕິ ‘‘ຠູຕຄາໂມ ນາມ ປຎ຺ຈ ພີຊຊາຕານີ’’ຕິ ປທສ຺ສ. ເອຕນ຺ຕິ ‘‘ພີຊຊາຕານີ’’ຕິ ນາມໍ. ພີເຊສຸ ຊາຕານິ ພີຊຊາຕານີຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ມູເລ ຊາຍນ຺ຕີ’’ຕິອາທິນາ ສເມຕິ. ເອເຕນາຕິ ‘‘ພີຊໂຕ’’ຕິອາທິນາ ສງ຺ຄໂຫຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

‘‘ເຍຫີ’’ຕິ ປທໍ ‘‘ຊາຕຕ຺ຕາ’’ຕິ ປເທ ອປາທານໍ, ເຫຕຸ ວາ ‘‘ວຸຕ຺ຕານີ’’ຕິ ປເທ ກຣຓໍ, ກຕ຺ຕາ ວາ. ເຕສນ຺ຕິ ພີຊານໍ. ຣຸກ຺ຂາທີນໍ ວິຣຸຫນໍ ຊເນຕີຕິ ພີຊໍ. ‘‘ພີຊໂຕ’’ຕິອາທິນາ ກາຣິໂຍປຈາເຣນ ກາຣຓສ຺ສ ທສ຺ສິຕຕ຺ຕາ ກາຣຓູປຈາຣໍ ປທີເປຕິ. ອຎ຺ຎານິປິ ຍານິ ວາ ປນ ຄຈ຺ຉວລ຺ລິຣຸກ຺ຂາທີນິ ອຕ຺ຖິ ສໍວິຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕານິ ຄຈ຺ຉວລ຺ລິຣຸກ຺ຂາທີນິ ຊາຍນ຺ຕິ ສຎ຺ຊາຍນ຺ຕີຕິ ໂຍຊນາ. ຕານີຕິ ຄຈ຺ຉວລ຺ລິຣຸກ຺ຂາທີນິ. ຕຎ຺ຈ ມູລໍ, ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ຕຫລິທ຺ທາທິ ຈ ອຕ຺ຖິ, ສພ຺ພມ຺ປິ ເອຕໍ ມູລພີຊໍ ນາມາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເອຕ຺ຖາຕິ ພີເຊສຸ, ຂນ຺ຘພີເຊສຸ ວາ.

໙໒. ສຎ຺ຎາວເສນາຕິ ‘‘ພີຊ’’ນ຺ຕິ ສຎ຺ຎາວເສນ. ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິ ປທໍ ‘‘ເວທິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ປເທ ອາຘາໂຣ. ‘‘ຍຖາ’’ຕິອາທິນາ ກາຣໂຓປຈາເຣນ ກາຣິຍສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຜລູປຈາຣໍ ທສ຺ເສຕິ. ຍໍ ພີຊໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖູຕິ ໂຍຊນາ. ຍເທຕໍ ອາທິປທນ຺ຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ເຕນາຕິ ອາທິປເທນ. ຣວີຍຕິ ຠຄວຕາ ກຖີຍຕີຕິ ຣຸຕໍ, ປາຬິ, ຕສ຺ສ ອນຸຣູປໍ ຍຖາຣຸຕໍ, ປາຬິອນຕິກ຺ກນ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເອຕ຺ຖາຕິ ‘‘ພີເຊ ພີຊສຎ຺ຎີ’’ຕິອາທິປເທ, ອິມສ຺ມິໍ ສິກ຺ຂາປເທ ວາ. ອຸທເກ ຐາຕິ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ອຸທກຏ຺ໂຐ, ເອວໍ ຖລຏ຺ໂຐປິ. ຕຕ຺ຖາຕິ ອຸທກຏ຺ຐຖລຏ຺ເຐສຸ. ສາສປສ຺ສ ມຕ຺ຕໍ ປມາຓໍ ອສ຺ສ ເສວາລສ຺ສາຕິ ສາສປມຕ຺ຕິໂກ. ຕິລສ຺ສ ພີຊປມາຓໍ ອສ຺ສ ເສວາລສ຺ສາຕິ ຕິລພີຊໂກ. ປມາຓຕ຺ເຖ ໂກ. ອາທິສທ຺ເທນ ສງ຺ຂປຓກາທໂຍ ເສວາເລ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຕຕ຺ຖ ຕິລພີຊປມາໂຓ ຊລສຓ຺ຐິໂຕ ນີລາທິວຓ຺ຓຍຸຕ຺ໂຕ ເສວາໂລ ຕິລພີຊໍ ນາມ, ສປຕ຺ໂຕ ອປ຺ປກຓ຺ໂຑ ອຸກ຺ຂລິປິຘານາທິປມາໂຓ ສມູໂລ ເອໂກ ເສວາລວິເສໂສ ສງ຺ໂຂ ນາມ, ຠມຣສຓ຺ຐາໂນ ນີລວຓ຺ໂຓ ເອໂກ ເສວາລວິເສໂສ ປຓໂກ ນາມ. ອຸທກໍ ເສວຕີຕິ ເສວາໂລ. ຕຕ຺ຖາຕິ ເສວາເລສຸ. ໂຍຕິ ເສວາໂລ. ປຕິຏ຺ຐິຕໍ ເສວາລນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈີຕິ ມູເລ ວາ ນເຬ ວາ ປຕ຺ເຕ ວາ. ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາຕິ ອຸປ຺ປາເຏຕ຺ວາ. ‘‘ຫຕ຺ເຖຫີ’’ຕິ ປທໍ ‘‘ວິຍູຫິຕ຺ວາ’’ຕິ ປເທ ກຣຓໍ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ, ຍສ຺ມາ ວາ. ຕສ຺ສາຕິ ເສວາລສ຺ສ. ເອຕ຺ຕາວຕາຕິ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ວິຍູຫນມຕ຺ເຕນ. ໂຍ ເສວາໂລ ນິກ຺ຂມຕິ, ຕໍ ເສວາລນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ປຣິສ຺ສາວນນ຺ຕເຣນາຕິ ປຣິສ຺ສາວນຉິທ຺ເທນ. ອຸປ຺ປລານິ ອສ຺ມິໍ ຄຈ຺ເຉຕິ ອຸປ຺ປລິນີ. ປທຸມານິ ອສ຺ມິໍ ຄຈ຺ເຉຕິ ປທຸມິນີ, ອິໂນ, ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄໂຊຕໂກ ອີ. ຕຕ຺ເຖວາຕິ ອຸທເກເຍວ. ຕານີຕິ ວລ຺ລີຕິຓານິ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ, ຍສ຺ມາ ວາ. ອນນ຺ຕໂກຕິ ສາສປມຕ຺ຕິໂກ ເສວາໂລ. ໂສ ຫິ ນຕ຺ຖິ ອຕ຺ຕໂຕ ອນ຺ໂຕ ລາມໂກ ເສວາໂລ ເອຕສ຺ສາຕິ ກຕ຺ວາ ‘‘ອນນ຺ຕໂກ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຕ຺ຕນາເຍວ ຫິ ສຸຂຸໂມ, ຕໂຕ ສຸຂຸໂມ ເສວາໂລ ນຕ຺ຖີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຕຕ຺ຖາຕິ ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸຠາເວ. ຕມ຺ປີຕິ ‘‘ສມ຺ປຸຓ຺ຓຠູຕຄາມໍ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຈນມ຺ປິ. ປິສທ຺ໂທ ມຫາປຈ຺ຈຣິອາທິອຏ຺ຐກຖາຈຣິຍານໍ ວຈນາເປກ຺ໂຂ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ, ຍສ຺ມາ ວາ. ນ ອາຄໂຕ, ຕສ຺ມາ ນ ສເມຕີຕິ ໂຍຊນາ. ອຖາຕິ ຕສ຺ມິໍ ອນາຄເຕ. ເອຕນ຺ຕິ ອນນ຺ຕກເສວາລາທິໍ. ຄຈ຺ຉິສ຺ສຕີຕິ ວເທຍ຺ຍາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕມ຺ປີຕິ ‘‘ຄຈ຺ຉິສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຈນມ຺ປິ. ປິສທ຺ໂທ ປຸຣິມຏ຺ຐກຖາຈຣິຍານໍ ວຈນາເປກ຺ໂຂ.

ອຠູຕຄາມມູລຕ຺ຕາ ຕາທິສສ຺ສ ພີຊຄາມສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖ ພີຊຄາໂມ ຕິວິໂຘ ໂຫຕິ – ໂຍ ສຍໍ ຠູຕຄາມໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ຠູຕຄາມໍ ຊເນຕິ, ອມ຺ພຏ຺ຐິອາທິໂກ. ໂຍ ປນ ສຍໍ ຠູຕຄາມໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ປນ ຠູຕຄາມໍ ນ ຊເນຕິ, ຕາລນາຬິເກຣາທິຂາຓຸ. ໂຍ ປນ ສຍມ຺ປິ ຠູຕຄາມໂຕ ອຫຸຕ຺ວາ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ຠູຕຄາມໍ ນ ຊເນຕິ. ປານີຍຆຏາທີນໍ ພຫິ ເສວາໂລຕິ. ຠູຕຄາໂມ ປນ ຈຕຸພ຺ພິໂຘ ໂຫຕິ – ໂຍ ສຍໍ ພີຊຄາມໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ພີຊຄາມໍ ຊເນຕິ, ເອຕຣຫິ ອມ຺ພຣຸກ຺ຂາທິໂກ. ໂຍ ປນ ສຍໍ ພີຊຄາມໂຕ ອຫຸຕ຺ວາວ ອຎ຺ຎໍ ພີຊຄາມໍ ຊເນຕິ, ອາທິກປ຺ປກາເລ ອມ຺ພຣຸກ຺ຂາທິໂກ. ໂຍ ປນ ສຍໍ ພີຊຄາມໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ປນ ພີຊຄາມໍ ນ ຊເນຕິ, ນີລວຓ຺ໂຓ ຜລິຕກທລີຣຸກ຺ຂາທິໂກ. ໂຍ ປນ ສຍມ຺ປິ ພີຊຄາມໂຕ ອຫຸຕ຺ວາ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ພີຊຄາມໍ ນ ຊເນຕິ, ອິຘ ວຸຕ຺ໂຕ ອນນ຺ຕກເສວາລາທິໂກຕິ. ຕຕ຺ຖ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຠູຕຄາມໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຠູຕຄາມມູລກຕ຺ຕາ ຕາທິສສ຺ສ ພີຊສ຺ສາ’’ຕິ. ອຍໍ ປນ ຕຕິຍພີຊຄາມສ຺ສ ຈ ຈຕຸຕ຺ຖຠູຕຄາມສ຺ສ ຈ ວິເສໂສ – ຕຕິຍພີຊຄາເມ ມູລປຓ຺ຓານິ ນ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ, ຈຕຸຕ຺ຖຠູຕຄາເມ ຕານິ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕີຕິ. ມູລປຓ຺ຓານໍ ອປຎ຺ຎາຍນຕ຺ຕາ ພີຊຄາໂມຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ເຕສໍ ປຎ຺ຎາຍນຕ຺ຕາ ຠູຕຄາໂມຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ອິຕຣຖາ ຫິ ວິໂຣໂຘ ຠເວຍ຺ຍາຕິ. ອຕ຺ຕໂນ ວາເທ ປາຈິຕ຺ຕິຍຠາວໂຕ ຄຣຸກໍ, ມຫາປຈ຺ຈຣິອາທີນໍ ວາເທ ທຸກ຺ກຏມຕ຺ຕຠາວໂຕ ລຫຸກໍ. ເອຕນ຺ຕິ ຐານໍ.

ເອວໍ ອຸທກຏ຺ຐໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຖລຏ຺ຐໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຖລຏ຺ເຐ’’ຕິອາທິ. ຖລຏ຺ເຐ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເອວໍ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ໂຍຊນາ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຫຣິຕຂາຓູສຸ. ອຸທ຺ຘໍ ວຑ຺ຒຕີຕິ ນວສາຂານິຄ຺ຄມເນນ ຉິນ຺ນໂຕ ອຸປຣິ ວຑ຺ຒຕິ. ໂສຕິ ຂາຓຸ. ຜລິຕາຍ ກທລິຍາ ຂາຓຸ ພີຊຄາເມນ ສງ຺ຄຫິໂຕຕິ ໂຍຊນາ. ຜລໍ ສຎ຺ຊາຕໍ ເອຕິສ຺ສາຕິ ຜລິຕາ. ຕຖາຕິ ‘‘ຠູຕຄາເມເນວ ສງ຺ຄຫິຕາ’’ຕິ ປທານິ ອາກຑ຺ຒຕິ. ຍທາຕິ ຍສ຺ມິໍ ກາເລ. ຣຕນປ຺ປມາຓາປີຕິ ຫຕ຺ຖປ຺ປມາຓາປິ. ອຖາຕິ ອປາທານຕ຺ໂຖ, ຕໂຕ ຣາສິກຣຓໂຕ ອຎ຺ຎນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠູມິຍໍ ນິຂຓນ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ມູເລສຸ ເຈວ ປຓ຺ເຓສຸ ຈາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ຈສທ຺ໂທ ສມຸຈ຺ຈຍຕ຺ໂຖວ, ນ ວິກປ຺ປຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ມູລມຕ຺ເຕສຸ ປນາ’’ຕິອາທິ.

ພີຊານີຕິ ມູລາທິພີຊານິ. ຐປິຕານິ ໂຫນ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ອຸປຣີ’’ຕິ ປເທນ ເຫຏ຺ຐາ ມູລານິ ຈາຕິ ອຕ຺ຖໍ ນເຍນ ຎາເປຕິ. ນ ອງ຺ກຸເຣ ນິຄ຺ຄຕມຕ຺ເຕເຍວ, ອຖ ໂຂ ຫຣິເຕ ນີລປຓ຺ຓວຓ຺ເຓ ຊາເຕເຍວ ຠູຕຄາມສງ຺ຄໂຫ ກາຕພ຺ໂພຕິ ອາຫ ‘‘ຫຣິເຕ’’ຕິອາທິ. ຕາລຏ຺ຐີນໍ ມູລນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ທນ຺ຕສູຈິ ວິຍາຕິ ຫຕ຺ຖິທນ຺ຕສູຈິ ວິຍ. ຍຖາ ອສມ຺ປຸຓ຺ຓຠູຕຄາໂມ ຕຕິໂຍ ໂກຏ຺ຐາໂສ ນ ອາຄໂຕ, ນ ເອວໍ ອມູລກຠູຕຄາໂມ. ໂສ ປນ ອາຄໂຕເຍວາຕິ ອາຫ ‘‘ອມູລກຠູຕຄາເມ’’ຕິ. ອມູລິກລຕາ ວິຍ ອມູລກຠູຕຄາເມ ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ວນ຺ທາກາຕິ ຣຸກ຺ຂາທນີ. ສາ ຫິ ສຍໍ ຣຸກ຺ຂໍ ນິສ຺ສາຍ ຊາຍນ຺ຕີປິ ອຕ຺ຕໂນ ນິສ຺ສຍານໍ ຣຸກ຺ຂານໍ ອທນຕ຺ຕາ ຠກ຺ຂນຕ຺ຕາ ວທີຍຕິ ຖຸຕີຍຕີຕິ ‘‘ວນ຺ທາກາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຎ຺ຎາ ວາຕິ ວນ຺ທາກາຍ ອຎ຺ຎາ ວາ. ຕນ຺ຕິ ວນ຺ທາກາທິໍ. ຕໂຕຕິ ຣຸກ຺ຂໂຕ. ວນນ຺ຕິ ຂຸທ຺ທໂກ ຄຈ຺ໂຉ. ປຄຸມ຺ໂພຕິ ມຫາຄຈ຺ໂຉ. ທຓ຺ຑໂກຕິ ຣຸກ຺ໂຂ ທຓ຺ຑໂຍຄໂຕ. ຕສ຺ສາປີຕິ ອມູລິກລຕາຍປິ. ອຍເມວ ວິນິຈ຺ຉໂຍຕິ ວນ຺ທາກາທິກສ຺ສ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ວິຍ ອຍໍ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ທຏ຺ຐພ຺ໂພຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ທ຺ເວ ຕີຓິ ປຕ຺ຕານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເອກປຕ຺ໂຕ ສຎ຺ຊາຍນ຺ໂຕປິ ອຄ຺ຄພີຊສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ອນຸປສມ຺ປນ຺ເນນາ’’ຕິ ປທໍ ‘‘ລິຕ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ ປເທ ກຕ຺ຕາ. ນິທາຆສມເຍຕິ ຄິມ຺ຫກາເລ. ອພ຺ໂພຫາຣິໂກຕິ ອາປຕ຺ຕິຍາ ອງ຺ຄນ຺ຕິ ນ ໂວຫຣິຕພ຺ໂພ. ໂວຫຣິຕຸໍ ນ ອຣຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕນ຺ຕິ ອພ຺ໂພຫາຣິກຕໍ, ‘‘ສເຈ…ເປ… ປມຊ຺ຊິຕພ຺ພາ’’ຕິ ວຈນໍ ວາ.

ອຫິໍ ສປ຺ປໍ ຉາເທຕີຕິ ອຫິຈ຺ຉຕ຺ຕໍ, ຕໍເຍວ ອຫິຈ຺ຉຕ຺ຕກໍ. ຍຖາກຖຎ຺ຈິ ຫິ ພ຺ຍຸປ຺ປຕ຺ຕິ, ຣຸຬ຺ຫິຍາ ອຕ຺ຖວິນິຈ຺ຉໂຍ. ຕສ຺ມາຕິ ຕໂຕ ວິໂກປນໂຕ. ຕຕ຺ຖາຕິ ອຫິຈ຺ຉຕ຺ຕເກ. ເຫຏ຺ຐາ ‘‘ອຸທກປປ຺ປຏໂກ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິຘ ‘‘ຣຸກ຺ຂປປ຺ປຏິກາຍປີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປປ຺ປຏກສທ຺ໂທ ທ຺ວິລິງ຺ໂຄຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຕນ຺ຕິ ປປ຺ປຏິກໍ. ຐິຕໍ ນິຍ຺ຍາສນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເອວໍ ‘‘ລຄ຺ຄ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ. ຫຕ຺ຖກຸກ຺ກຸຈ຺ເຈນາຕິ ຫຕ຺ຖໂລເລນ. ‘‘ຉິນ຺ທນ຺ຕສ຺ສາປີ’’ຕິ ປເທ ເຫຕຸ.

ວາສຕ຺ຖິເກນາຕິ ວາສໍ ອິຈ຺ຉນ຺ເຕນ. ‘‘ໂອຈິນາເປຕພ຺ພາ’’ຕິ ປເທ ກຕ຺ຕາ. ອຸປ຺ປາເຏນ຺ເຕຫີຕິ ອຸທ຺ຘຣນ຺ເຕຫິ. ເຕສນ຺ຕິ ສາມເຓຣານໍ. ສາຂໍ ຄຫິຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຐປິຕສ຺ສ ສິງ຺ຄີເວຣສ຺ສາຕິ ໂຍຊນາ.

ຉິຊ຺ຊນກນ຺ຕິ ຉິຊ຺ຊນຍຸຕ຺ຕໍ, ຉິຊ຺ຊນາຣຫນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ຈງ຺ກມິຕຏ຺ຐານໍ ທສ຺ເສສ຺ສາມີ’’ຕິ ອິມິນາ ວຕ຺ຕສີເສນ ຈງ຺ກມນໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ຠິຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ອຠິຊ຺ຊມາເນ ຄຓ຺ຐິປິ ກາຕພ຺ໂພຕິ ທສ຺ເສຕິ. ທາຣຸມກ຺ກຏກນ຺ຕິ ມກ຺ກຏສ຺ສ ຫຕ຺ໂຖ ມກ຺ກໂຏ ອຸປຈາເຣນ, ມກ຺ກໂຏ ວິຍາຕິ ມກ຺ກຏໂກ, ສທິສຕ຺ເຖ ໂກ. ທາຣຸສງ຺ຂາໂຕ ມກ຺ກຏໂກ ທາຣຸມກ຺ກຏໂກ. ຕໍ ອາໂກເຏນ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອນິຍາມິຕຕ຺ຕາຕິ ອິມນ຺ຕິ ອນິຍາມິຕຕ຺ຕາ ວຈນສ຺ສ. ອິທໍ ມຫາສາມຎ຺ຎໍ, ວິເສສສາມຎ຺ຎມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອາຫ ‘‘ນາມໍ ຄເຫຕ຺ວາປີ’’ຕິອາທິ. ສພ຺ພນ຺ຕິ ສພ຺ພໍ ວຈນໍ.

‘‘ອິມໍ ຊານາຕິອາທີສູ’’ຕິ ປທໍ ‘‘ເອວມຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ’’ຕິ ປເທ ອາຘາໂຣ. ອິມໍ ມູລເຠສຊ຺ຊໍ ຊານາຕິ ອິມໍ ມູລເຠສຊ຺ຊໍ ໂຍຊິຕຸໍ ຊານາຕິ ໂຍຊນາ. ເອຕ຺ຕາວຕາຕິ ‘‘ອິມໍ ຊານາ’’ຕິອາທິວຈນມຕ຺ເຕນ. ກປ຺ປິຍນ຺ຕິ ສມຓໂວຫາເຣນ, ໂວຫາຣສ຺ສ ວາ ຍຸຕ຺ຕໍ ອນຸຣູປໍ. ເອຕ຺ຖາຕິ ‘‘ກປ຺ປິຍໍ ກາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຈເນ. ນິພ຺ພຏ຺ຏພີຊເມວາຕິ ຜລໂຕ ນິພ຺ພຏ຺ເຏຕ຺ວາ ວິສຸໍ ກຕໍ ພີຊໍ ເອວ. ຕຕ຺ຖາຕິ ສຸຕ຺ເຕ. ກໂຣນ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ກປ຺ປິຍນ຺ຕິ ວຕ຺ວາວາ’’ຕິ ອິມິນາ ປຐມໍ ກຕ຺ວາ ອຄ຺ຄິສຕ຺ຖນຂານິ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ວຕ຺ຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ໂລຫມຍສຕ຺ຖສ຺ສາຕິ ອຍຕມ຺ພາທິໂລຫມຍສ຺ສ ສຕ຺ຖສ຺ສ. ເຕຫີຕິ ມນຸສ຺ສາທີນໍ ນເຂຫິ. ເຕຫີຕິ ອສ຺ສາທີນໍ ຂຸເຣຫິ. ເຕຫີຕິ ຫຕ຺ຖິນເຂຫິ. ເຍຫີຕິ ນເຂຫິ. ຕຕ຺ຖຊາຕເກຫິປີຕິ ຕສ຺ມິໍ ສຕ຺ເຖ ຊາຕເກຫິປິ, ນເຂຫີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ຕຕ຺ຖາຕິ ປຸຣິມວຈນາເປກ຺ຂໍ. ‘‘ກປ຺ປິຍໍ ກໂຣນ຺ເຕນາ’’ຕິອາທິວຈນມເປກ຺ຂຕິ. ‘‘ອຸຈ຺ຉຸໍ ກປ຺ປິຍໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຸຈ຺ຉຸເມວ ວິຊ຺ຌຕິ, ປເຄວ. ‘‘ທາຣຸໍ ກປ຺ປິຍໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຸຈ຺ຉຸໍ ວິຊ຺ຌຕິ, ‘‘ທາຣຸໍ ກປ຺ປິຍໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ທາຣຸເມວ ວາ ວິຊ຺ຌຕິ, ວຏ຺ຏຕິ ເອກາພທ຺ຘຕ຺ຕາຕິ ວທນ຺ຕິ. ຕນ຺ຕິ ຣຊ຺ຊຸໍ ວາ ວລ຺ລິໍ ວາ. ສພ຺ພໍ ຂຓ຺ຑນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕຕ຺ຖາຕິ ມຣິຈປກ຺ເກສຸ. ກຏາຫນ຺ຕິ ເອກາຍ ຠາຊນວິກຕິຍາ ນາມເມຕໍ. ອິຘ ປນ ພີຊານໍ ຠາຊນຠາເວນ ຕໍສທິສຕ຺ຕາ ຜລເຜຄ຺ຄຸປິ ‘‘ກຏາຫ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເອກາພທ຺ຘນ຺ຕິ ກຏາເຫນ ເອກໂຕ ອາພທ຺ຘໍ.

ຕານີຕິ ຕິຓານິ. ເຕນາຕິ ຣຸກ຺ຂປວຏ຺ຏນາທິນາ. ຕຕ຺ຣາຕິ ຕສ຺ມິໍ ຐປນປາຕນຏ຺ຐາເນ. ‘‘ມນຸສ຺ສວິຄ຺ຄຫປາຣາຊິກວຓ຺ຓນາຍ’’ນ຺ຕິ ປທໍ ‘‘ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ປເທ ສາມຎ຺ຎາຘາໂຣ. ຠິກ຺ຂຸ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖໂຏ ໂຫຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ໂອປາເຕຕິ ອາວາເຏ. ໂສ ຫິ ອວປຕນຏ຺ຐານຕ຺ຕາ ‘‘ໂອປາໂຕ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຣຸກ຺ຂນ຺ຕິ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຏຣຸກ຺ຂໍ. ຠູມິນ຺ຕິ ໂອປາຕຖິຣຠູມິໍ. ຊີວິຕເຫຕູຕິ ນິມິຕ຺ຕຕ຺ເຖ ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈນໍ, ຊີວິຕກາຣຓາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ຠິກ຺ຂຸນາ’’ຕິ ປທໍ ‘‘ນິກ຺ຂາເມຕຸ’’ນ຺ຕິ ປເທ ຠາວກຕ຺ຕາ, ກາຣິຕກຕ຺ຕາ ວາ. ‘‘ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຏຠິກ຺ຂຸ’’ນ຺ຕິ ວາ ‘‘ໂອປາຕຠິກ຺ຂຸ’’ນ຺ຕິ ວາ ກາຣິຕກມ຺ມໍ ອຊ຺ຌາຫຣິຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖາຕິ ອນາປຕ຺ຕິຠາເວ, ອນາປຕ຺ຕິຠາວສ຺ສ ວາ. ເອຕສ຺ສາຕິ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ. ປໂຣ ປນ ກາຣຸຎ຺ເຎນ ກໂຣຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເອຕມ຺ປີຕິ ກາຣຸຎ຺ຎມ຺ປິ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ, ຍສ຺ມາ ວາຕິ. ປຐມໍ.

໒. ອຎ຺ຎວາທກສິກ຺ຂາປທໍ

໙໔. ທຸຕິເຍ ອນາຈາຣນ຺ຕິ ອຈຣິຕພ຺ພໍ ກາຍວຈີທ຺ວາຣວີຕິກ຺ກມໍ. ສພ຺ພນາມສ຺ສ ອນິຍມຕ຺ຖຕ຺ຕາ ອິຘ ວຈນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອຎ຺ເຎນ ວຈເນນ ອຎ຺ຎໍ ວຈນ’’ນ຺ຕິ. ໂສຕິ ຠິກ຺ຂຸ, ວທຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ໂກຕິ ໂກ ປຸຄ຺ຄໂລ. ກິນ຺ຕິ ກິໍ ອາປຕ຺ຕິໍ. ກິສ຺ມິນ຺ຕິ ກິສ຺ມິໍ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ. ກິນ຺ຕິ ກິໍ ກມ຺ມໍ. ກນ຺ຕິ ກໍ ປຸຄ຺ຄລໍ. ກິນ຺ຕິ ກິໍ ວຈນໍ.

ເອຕ຺ຖາຕິ ‘‘ໂກ ອາປນ຺ໂນ’’ຕິອາທິປາຬິຍໍ. ‘‘ຠິກ຺ຂູຫີ’’ຕິ ປທໍ ‘‘ວຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ປເທ ກຕ຺ຕາ. ອສາຣຸປ຺ປນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂູນໍ ອສາຣຸປ຺ປໍ. ເອໂສຕິ ເອໂສ ອຕ຺ໂຖ, ວິຠໂວຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕນ຺ຕິ ວຕ຺ຖຸ. ຠຓນ຺ໂຕ ວາ ຫຸຕ຺ວາ ອຎ຺ເຎນຎ຺ຎໍ ປຏິຈຣຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເອຕ຺ຖາຕິ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາສເນ. ໂສຕນ຺ຕິ ໂສຕທ຺ວາຣໍ. ຈກ຺ຂຸນ຺ຕິ ຈກ຺ຂຸທ຺ວາຣໍ.

໙໘. ອຎ຺ຎນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕຕ຺ຖໂຕ ອຎ຺ຎໍ ອປຸຈ຺ຉິຕມຕ຺ຖໍ. ຠາວປ຺ປຘາໂນຍໍ ກຕ຺ຕຸນິທ຺ເທໂສຕິ ອາຫ ‘‘ອຎ຺ເຎນຎ຺ຎໍ ປຏິຈຣຓສ຺ເສຕໍ ນາມ’’ນ຺ຕິ. ຕຸຓ຺ຫີຠາວສ຺ສາຕິ ອຠາສນສ຺ສ. ອາຕ຺ຍູປສຄ຺ໂຄ ລຸຕ຺ຕນິທ຺ທິຏ຺ໂຐຕິ ອາຫ ‘‘ອາໂຣເປຕູ’’ຕິ. ເອວໍ ‘‘ອໂຣປິເຕ’’ຕິ ເອຕ຺ຖປິ. ເຕນາຫ ‘‘ອນາໂຣປິເຕ’’ຕິ.

໑໐໑. ຕນ຺ຕິ ອຎ຺ຎວາທກວິເຫສກໂຣປນກມ຺ມໍ. ອສ຺ສາຕິ ຠເວຍ຺ຍ, ໂຫຕິ ວາ.

໑໐໒. ກິນ຺ຕິ ກິໍ ວຈນໍ. ເຍນາຕິ ເຍນ ພ຺ຍາຘິນາ ກເຖຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ຕາທິໂສ ພ຺ຍາຘິ ມຸເຂ ໂຫຕີຕິ ໂຍຊນາ. ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາຕິ ຕໂຕ ກຖິຕກາຣຓາຕິ. ທຸຕິຍໍ.

໓. ອຸຊ຺ຌາປນກສິກ຺ຂາປທໍ

໑໐໓. ຕຕິເຍ ຠິກ຺ຂູ ອຸຊ຺ຌາເປນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ກາຣິຕກມ຺ມຕ຺ຕາ ກຣຓຕ຺ເຖ ອຸປໂຍຄວຈນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ເຕຫິ ຠິກ຺ຂູຫີ’’ຕິ. ໂອກາຣວິປຣີໂຕ ອຸກາໂຣຕິ ຈ ເຌສທ຺ໂທ ຎາຓຕ຺ໂຖຕິ ຈ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອວຊານາເປນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ຕໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ປທໍ ‘‘ອວຊານາເປນ຺ຕີ’’ຕິ ປເທ ຘາຕຸກມ຺ມໍ. ອເນກຕ຺ຖຕ຺ຕາ ຘາຕູນໍ ເຌສທ຺ໂທ ໂອໂລກນຕ຺ໂຖ ຈ ຈິນ຺ຕນຕ຺ໂຖ ຈ ໂຫຕິ, ເຕນາຫ ‘‘ໂອໂລກາເປນ຺ຕີ’’ຕິອາທິ. ເອຕ຺ຖາຕິ ‘‘ຠິກ຺ຂູ ອຸຊ຺ຌາເປນ຺ຕີ’’ຕິ ປເທ. ຉນ຺ທາຍາຕິ ຉນ຺ທຕ຺ຖໍ. ເຍສໍ ເສນາສນານິ ຈ ປຎ຺ຎເປຕິ, ຠຕ຺ຕານິ ຈ ອຸທ຺ທິສຕິ, ເຕສໍ ອຕ຺ຕນິ ເປມຕ຺ຖນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ‘‘ຉນ຺ທາຍາຕິ ຉນ຺ເທນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິມິນາ ລິງ຺ຄວິປລ຺ລາສນໂຍ ວຸຕ຺ໂຕ. ປເຣສໍ ອຕ຺ຕໂນ ເປເມນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປກ຺ຂປາເຕນາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປກ຺ເຂ ປາຕາປເນນ.

໑໐໕. ອຸຊ຺ຌາເປນ຺ຕິ ອເນນາຕິ ອຸຊ຺ຌາປນກໍ. ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ອເນນາຕິ ຂິຍ຺ຍນກນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ເຍນ ວຈເນນາ’’ຕິອາທິ.

໑໐໖. ອຸປສມ຺ປນ຺ນໍ ສງ຺ເຆນ ສມ຺ມຕໍ ມງ຺ກຸກຕ຺ຕຸກາໂມຕິ ສມ຺ພນ຺ຘໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອຸປສມ຺ປນ຺ນໍ ສງ຺ເຆນ ສມ຺ມຕ’’ນ຺ຕິອາທິ. ສມ຺ພຊ຺ຌນໍ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ກາຕພ຺ໂພຕິ ໂຍຊນາ. ອຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ສງ຺ເຆນ ສມ຺ມຕສ຺ສ ອວຓ຺ຓໍ ກຕ຺ຕຸກາໂມ ອຍສໍ ກຕ຺ຕຸກາໂມຕິ ວິຠຕ຺ຕິວິປຣິຓາເມນ ສມ຺ພນ຺ຘໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ວິຠຕ຺ຕິວິປຣິຓາໂມ ກາຕພ຺ໂພ’’ຕິ. ‘‘ວເສນາ’’ຕິ ປທໍ ວິຠຕ຺ຕິວິປຣິຓາໂມ ກາຕພ຺ໂພ’’ຕິ ປເທ ວິເສສນໍ. ຍສ຺ມາ ວິເສໂສ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ກຕນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ຕນ຺ຕິ ‘‘ຂິຍ຺ຍນກ’’ນ຺ຕິ ປທໍ. ໂສ ຈ ຠິກ຺ຂູຕິ ອຸຊ຺ຌາປນໂກ ຈ ຂິຍ຺ຍນໂກ ຈ ໂສ ຈ ຠິກ຺ຂຸ. ອຖາຕິ ຕສ຺ມາ ອຸຊ຺ຌາປນກຂິຍ຺ຍນກກຣຕ຺ຕາ. ອສ຺ສາຕິ ຠິກ຺ຂຸໂນ. ອສ຺ສາຕິ ຠເວຍ຺ຍ.

‘‘ອຸປສມ຺ປນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ປທໍ ‘‘ອຸຊ຺ຌາເປຕີ’’ຕິ ປເທ ຘາຕຸກມ຺ມໍ ‘‘ອນຸປສມ຺ປນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ປທໍ ກາຣິຕກມ຺ມໍ, ‘‘ອນຸປສມ຺ປນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ປທໍ ‘‘ອຸຊ຺ຌາເປຕີ’’ຕິ ກາຣິຕກິຣິຍໍ ອເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ກມ຺ມໍ ໂຫຕິ. ‘‘ຂິຍ຺ຍຕີ’’ຕິ ສຸທ຺ຘກິຣິຍາຍ ອເປກ຺ຂາຍ ວິຠຕ຺ຕິວິປລ຺ລາໂສ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຕສ຺ສ ວາ’’ຕິອາທິ. ຕສ຺ສາຕິ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ສນ຺ຕິເກຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕນ຺ຕິ ສງ຺ເຆນ ສມ຺ມຕໍ ອຸປສມ຺ປນ຺ນໍ. ‘‘ສງ຺ເຆນ ອສມ຺ມຕ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ນ ອປໂລກນກມ຺ເມນ ອສມ຺ມຕໍ, ກມ຺ມວາຈາຍ ປນ ອສມ຺ມຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ກມ຺ມວາຈາຍາ’’ຕິອາທິ. ທ຺ເວ ຕໂຍ ຫຸຕ຺ວາ ກມ຺ມວາຈາຍ ສມ຺ມນິຕຸມສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕ຺ຕາ ອສມ຺ມຕນ຺ຕິ ຈ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຍຕ຺ຣາ’’ຕິອາທິ. ຍຕ຺ຣາຕິ ຍສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ. ‘‘ອນຸປສມ຺ປນ຺ນໍ ສງ຺ເຆນ ສມ຺ມຕ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ສມ຺ມຸຕິໂຍ ທາຕຸມສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕ຺ຕາ ປຸພ຺ພໂວຫາຣວເສນ ສມ຺ມຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ກິຎ຺ຈາປີ’’ຕິອາທິ. ຕນ຺ຕິ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນຠາເວ ຐິຕໍ. ພ຺ຍຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ວິຍຕ຺ຕສ຺ສ. ສງ຺ເຆນ ວາ ກໂຕຕິ ໂຍຊນາຕິ. ຕຕິຍໍ.

໔. ປຐມເສນາສນສິກ຺ຂາປທໍ

໑໐໘. ຈຕຸຕ຺ເຖ ຫິມເມວ ຫິມນ຺ໂຕ, ຫິມນ຺ເຕ ນິຍຸຕ຺ໂຕ ເຫມນ຺ຕິໂກ, ກາໂລຕິ ອາຫ ‘‘ເຫມນ຺ຕກາເລ’’ຕິ. ໂອຕາເປນ຺ຕາ ປກ຺ກມິໍສູຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ກາລສທ຺ທສ຺ສ ສມ຺ພນ຺ຘິສທ຺ທຕ຺ຕາ ສມ຺ພນ຺ຘາເປກ຺ໂຂຕິ ອາຫ ‘‘ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈີ’’ຕິ. ຫິມວສ຺ເສນາຕິ ຫິເມນ ຈ ວສ຺ເສນ ຈ.

໑໑໐. ‘‘ວສ຺ສິໂກ’’ຕິ ນ ສງ຺ເກຕາຕິ ອວສ຺ສິກສງ຺ເກຕາ. ‘‘ອຏ຺ຐ ມາເສ’’ຕິ ສາມຎ຺ຎໂຕ ວຸຕ຺ເຕປິ ‘‘ອວສ຺ສິກສງ຺ເກເຕ’’ຕິ ວິເສສິຕຕ຺ຕາ ເຫມນ຺ຕິກຄິມ຺ຫິກມາສາເຍວ ຄເຫຕພ຺ພາຕິ ອາຫ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ເຫມນ຺ຕິເກ’’ຕິອາທິ. ຍຕ຺ຖາຕິ ຍສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ເຂ. ນ ອູຫທນ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ກາກາ ວາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວາສທ຺ໂທ ສມ຺ປິຓ຺ຑນຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ອຎ຺ເຎ ວາ ສກຸນ຺ຕາ’’ຕິ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ອນຸຊານາຕິ, ຕສ຺ມາ. ຍຕ຺ຖາຕິ ຍສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ເຂ, ວິສ຺ສມິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ໂຍຊນາ. ຍສ຺ມິນ຺ຕິ ຣຸກ຺ເຂ, ກຕ຺ວາ ວສນ຺ຕີຕິ ໂຍຊນາ. ອຏ຺ຐ ມາເສ ເອວາຕິ ສມ຺ຠວໂຕ ອາຫ ‘‘ເຍສຸ ຊນປເທສູ’’ຕິອາທິ. ເຕສຸປີຕິ ຊນປເທສຸປິ. ອວສ຺ສິກສງ຺ເກເຕ ເອວາຕິ ສມ຺ຠວໂຕ ອາຫ ‘‘ຍຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິ. ຍຕ຺ຖາຕິ ເຍສຸ ຊນປເທສຸ. ‘‘ວິຄຕວລາຫກໍ ວິສຸທ຺ຘໍ ນຠໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ສເຈ ອວິຄຕວລາຫກໍ ອວິສຸທ຺ຘໍ ນຠໍ ໂຫຕິ, ນິກ຺ຂິປິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທີເປຕິ. ‘‘ເອວຣູເປ ກາເລ’’ຕິ ປທໍ ‘‘ນິກ຺ຂິປິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ປເທ ອາຘາໂຣ.

ອພ຺ໂຠກາສິເກນາປີຕິ ອພ຺ໂຠກາສຘຸຕງ຺ຄຍຸຕ຺ເຕນາປິ. ປິສທ຺ໂທ ຣຸກ຺ຂມູລິກສ຺ສ ອເປກ຺ຂໂກ. ວຕ຺ຕໍ ວິຕ຺ຖາເຣນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຕສ຺ສ ຫີ’’ຕິອາທິ. ຕສ຺ສາຕິ ອພ຺ໂຠກາສິກສ຺ສ. ຫິສທ຺ໂທ ວິຕ຺ຖາຣໂຊຕໂກ. ຕຕ຺ເຖວາຕິ ປຸຄ຺ຄລິກມຎ຺ຈເກເຍວ. ສງ຺ຆິກໍ ມຎ຺ຈນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ວີຕມຎ຺ຈໂກຕິ ວາຍິຕມຎ຺ຈໂກ. ຕສ຺ມິນ຺ຕິ ວີຕມຎ຺ຈເກ. ປຸຣາຓມຎ຺ຈໂກ ນສ຺ສນ຺ໂຕປິ ອນຄ຺ໂຆຕິ ອາຫ ‘‘ປຸຣາຓມຎ຺ຈໂກ ຄເຫຕພ຺ໂພ’’ຕິ. ຈມ຺ເມນ ອວນຫິຕພ຺ໂພຕິ ໂອນທ຺ໂຘ, ໂສ ເອວ ໂອນທ຺ຘໂກ. ຄເຫຕ຺ວາ ຈ ປນ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ນິປຊ຺ຊິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ໂຍຊນາ. ອສມເຍຕິ ວສ຺ສິກສງ຺ຂາເຕ ອກາເລ. ຈຕຸຄ຺ຄຸເຓນາປີຕິ ຈຕຸປຏເລນປິ. ວຏ຺ຏນ຺ຕິ ວລາຫກາ ອາວຏ຺ຏນ຺ຕິ ອສ຺ມິໍ ສມເຍຕິ ວຏ຺ຏຸໂລ, ໂສ ເອວ ວຏ຺ຏລິໂກ, ສຕ຺ຕາຫໍ ວຏ຺ຏລິໂກ, ສຕ຺ຕາໂຫ ວາ ວຏ຺ຏລິໂກ ສຕ຺ຕາຫວຏ຺ຏລິໂກ, ໂສ ອາທິ ເຍສໍ ຕານີຕິ ສຕ຺ຕາຫວຏ຺ຏລິກາທີນິ. ອາທິສທ຺ເທນ ສຕ຺ຕາຫໂຕ ອູນາຘິການິ ຄເຫຕພ຺ພານິ. ກາຍານຸຄຕິກຕ຺ຕາຕິ ກາຍໍ ອນຸຄມກຕ຺ຕາ ກາຍສທິສຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ປຓ຺ຓກຸຏີສູຕິ ປຓ຺ເຓນ ຉາທິຕກຸຏີສຸ. ສຠາຄຠິກ຺ຂູນນ຺ຕິ ອຕ຺ຕນາ ສຠາຄຠິກ຺ຂູນໍ, ສນ຺ຕິກນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອໂນວສ຺ສເກ ຐາເນຕິ ໂຍຊນາ. ລຄ຺ເຄຕ຺ວາຕິ ລມ຺ເພຕ຺ວາ, ອຍເມວ ວາ ປາໂຐ. ‘‘ສມ຺ມຊ຺ຊນິ’’ນ຺ຕິ ປທໍ ‘‘ຄເຫຕ຺ວາ’’ຕິ ປເທ ອວຸຕ຺ຕກມ຺ມໍ, ‘‘ຐເປຕພ຺ພາ’’ຕິ ປເທ ວຸຕ຺ຕກມ຺ມໍ. ໂຘວິຕ຺ວາຕິ ສມ຺ມຊ຺ຊນິໍ ສຸທ຺ຘໍ ກຕ຺ວາ. ອຸໂປສຖາຄາຣາທີສູຕິອາທິສທ຺ເທນ ປຣິເວຓາທີນິ ຄເຫຕພ຺ພານິ.

ໂຍ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ຄນ຺ຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ເຕນາຕິ ໂຍຊນາ. ຕຕ຺ຖາຕິ ສາລາຍໍ. ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈີຕິ ຍສ຺ມິໍ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິ ຐາເນ. ປາກຕິກຏ຺ຐາເນຕິ ປກຕິຍາ ຄຫິຕຏ຺ຐາເນ. ຕຕ຺ຣ ຕຕ຺ເຣວາຕິ ເຕສຸ ເຕສຸ ເຈຕິຍງ຺ຄຓາທີສຸເຍວ. ອສນສາລນ຺ຕິ ອສນ຺ຕິ ຠກ຺ຂນ຺ຕິ ອສ຺ສໍ ສາລາຍນ຺ຕິ ອສນາ, ອສນາ ຈ ສາ ສາລາ ເຈຕິ ອສນສາລາ, ໂຠຊນສາລາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຣາຕິ ຕສ຺ສ ສມ຺ມຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ, ຕສ຺ມິໍ ‘‘ວຕ຺ຕໍ ຊານິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ປາເຐ ວາ. ມຊ຺ຌໂຕຕິ ປວິຕ຺ຕໂຕ, ສຸທ຺ຘຏ຺ຐານໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປາທຏ຺ຐານາຠິມຸຂາຕິ ສມ຺ມຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ປາທຏ຺ຐານໍ ອຠິມຸຂາ. ວາລິກາ ຫຣິຕພ຺ພາຕິ ປໍສຸ ຈ ວາລິກາ ຈ ອປເນຕພ຺ພາ. ສມ຺ມຸຎ຺ຈນີສລາກາຍ ປຣໍ ເປລ຺ເລຕພ຺ພາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ພຫີຕິ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕພ຺ພຕລໂຕ ພຫິ.

໑໑໑. ມສາຣໂກຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ອິຕິສທ຺ໂທ ນາມປຣິຍາໂຍ, ມສາຣໂກ ນາມາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ພຸນ຺ທິກາພທ຺ໂຘຕີຕິອາທີສຸປິ. ປາເທ ມສິຕ຺ວາ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ອຏນິໂຍ ປເວເສຕພ຺ພາ ເອຕ຺ຖາຕິ ມສາຣໂກ. ພຸນ຺ໂທ ເອວ ພຸນ຺ທິໂກ, ປາໂທ, ຕສ຺ມິໍ ອາພທ຺ຘາ ພນ຺ຘິຕາ ອຏນີ ຍສ຺ສາຕິ ພຸນ຺ທິກາພທ຺ໂຘ. ກຸຬີຣສ຺ສ ປາໂທ ວິຍ ປາໂທ ຍສ຺ສາຕິ ກຸຬີຣປາທໂກ, ຍຖາ ກຸຬີໂຣ ວງ຺ກປາໂທ ໂຫຕິ, ເອວໍ ວງ຺ກປາໂທຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອາຫຈ຺ຈ ອງ຺ເຄ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ປເວສິໂຕ ປາໂທ ຍສ຺ສາຕິ ອາຫຈ຺ຈປາທໂກ. ອາຓິນ຺ຕິ ອຄ຺ຄຂິລໍ. ມຎ຺ຈຕິ ປຸຄ຺ຄລໍ ຘາເຣຕີຕິ ມຎ຺ໂຈ. ປີຐຕິ ວິສມທຸກ຺ຂໍ ຫິໍສຕີຕິ ປີຐໍ. ປຓໂວຕິ ເອໂກ ຕູຣິຍວິເສໂສ, ຕສ຺ສ ສຓ຺ຐານໍ ກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຎ຺ຫິ ເອຕຣຫິ ພຸທ຺ຘປຏິມສ຺ສ ປລ຺ລງ຺ກສຓ຺ຐານໍ ໂຫຕິ. ຕນ຺ຕິ ໂກຈ຺ຉໍ. ກໂຣນ຺ຕິ ກິຣາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເອຕ຺ຖາຕິ ເສນາສນປຣິໂຠເຄ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ. ຕນ຺ຕິ ໂກຈ຺ຉໍ ມຫຄ຺ຆໍ ໂຫຕິ, ມຫຄ຺ຆຕ຺ຕາ ຠທ຺ທປີຐນ຺ຕິປິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເຍນາຕິ ເຍນ ຠິກ຺ຂຸນາ. ‘‘ຖາມມຊ຺ຌິມສ຺ສາ’’ຕິ ປເທນ ປມາຓມຊ຺ຌິມໍ ນິວຕ຺ເຕຕິ.

ເອຕ຺ຖາຕິ ‘‘ອນາປຸຈ຺ຉໍ ວາ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາ’’ຕິ ປເທ. ເຖໂຣ ອາຓາເປຕີຕິ ໂຍຊນາ. ອາຓາເປຕີຕິ ຈ ອາຓ-ຘາຕຸຍາ ເອວ ເປສນສງ຺ຂາຕສ຺ສ ເຫຕ຺ວຕ຺ຖສ຺ສ ວາຈກຕ຺ຕາ ຓາເປສທ຺ໂທ ສ຺ວຕ຺ໂຖວ. ໂສຕິ ທຫໂຣ. ຕຖາຕິ ຍຖາ ເຖເຣນ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕຖາ ກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖາຕິ ທິວາຏ຺ຐາເນ, ມຎ຺ຈປີເຐ ວາ. ຕໂຕຕິ ຐປນກາລໂຕ. ປຣິພຸນ຺ເຘຕິ ຫິໍ ເສຕີຕິ ປລິໂພໂຘ, ປຣິສທ຺ໂທ ອຸປສຄ຺ໂຄ, ໂສ ວິກາຣວເສນ ອຎ຺ຎຖາ ຊາໂຕ. ໂສ ປລິໂພໂຘ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ອາວາສາທິໂກ, ອິຘ ປນ ສນ຺ຖຣາປິຕມຎ຺ຈາທິໂກ. ສາຍນ຺ຕິ ສາຍນ຺ເຫ, ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖ ເຈຕໍ ອຸປໂຍຄວຈນໍ. ເຖໂຣ ຠຓຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕຕ຺ຖາຕິ ມຎ຺ຈປີເຐ. ‘‘ພາໂລ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອນຸຄ຺ຄຫິຕວຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ອນຸຄ຺ຄຫິຕໍ ວຕ຺ຕໍ ເຍນາຕິ ອນຸຄ຺ຄຫິຕວຕ຺ໂຕ, ເຖໂຣ. ຕຊ຺ເຊຕີຕິ ອຸພ຺ເພເຊຕິ. ຕສ຺ມິນ຺ຕິ ທຫເຣ. ອສ຺ສາຕິ ເຖຣສ຺ສ.

ອາຓຕ຺ຕິກ຺ຂເຓເຍວາຕິ ເຖຣສ຺ສ ເປສນກ຺ຂເຓເຍວ. ທຫໂຣ ວທຕີຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ເຖໂຣ’’ຕິ ປທໍ ‘‘ວຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ປທທ຺ວເຍ ກຕ຺ຕາ, ‘‘ກາເຣຕພ຺ໂພ’’ຕິ ປເທ ກມ຺ມໍ. ນນ຺ຕິ ມຎ຺ຈປີຐໍ, ‘‘ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ’’ຕິປທມເປກ຺ຂິຍ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ນນ຺ຕິ ທຫຣໍ ວາ. ‘‘ວຕ຺ວາ’’ຕິ ປທມເປກ຺ຂິຍ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ເຖວາຕິ ມຎ຺ຈປີເຐເຍວ. ອສ຺ສາຕິ ເຖຣສ຺ສ. ຕຕ຺ຖາຕິ ທິວາຏ຺ຐາເນ. ໂຠຊນສາລໂຕ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕຕິ ໂຠຊນສາລໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ມຎ຺ຈປີຐປຎ຺ຎາປນຏ຺ຐານໂຕ ອຎ຺ຎໍ ຐານໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ, ເຖໂຣຕິ ໂຍຊນາ. ຕຕ຺ເຖວາຕິ ທິວາຏ຺ຐາເນເຍວ. ຍຕ຺ຣິຈ຺ຉຕີຕິ ຍໍ ຐານໍ ຄນ຺ຕຸມິຈ຺ຉຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນ຺ຕຣສນ຺ນິປາເຕຕິ ສກລໍ ອໂຫຣຕ຺ຕໍ ອສນ຺ນິປາເຕຕ຺ວາ ອນ຺ຕເຣ ສນ຺ນິປາເຕ ສຕີຕິ ໂຍຊນາ.

ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ. ອາຄນ຺ຕຸກາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕໂຕຕິ ຄຓ຺ຫນໂຕ. ເຕສນ຺ຕິ ອາຄນ຺ຕຸການໍ. ເຍຫີຕິ ອາວາສິໂກ ວາ ໂຫຕຸ, ອາຄນ຺ຕຸໂກ ວາ, ເຍຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ. ເຕຕິ ນິສິນ຺ນກຠິກ຺ຂູ. ອຸທ຺ຘໍ ປາຬິປາຐໍ ສາເຣຕິ ປວຕ຺ເຕຕີຕິ ອຸສ຺ສາຣໂກ. ຘມ຺ມກຖາຍໍ ສາຘູຕິ ຘມ຺ມກຖິໂກ. ຕສ຺ມິນ຺ຕິ ອຸສ຺ສາຣເກ ວາ ຘມ຺ມກຖິເກ ວາ. ອໂຫຣຕ຺ຕນ຺ຕິ ອໂຫ ຈ ຣຕ຺ຕິ ຈ ອໂຫຣຕ຺ຕໍ, ອຈ຺ຈນ຺ຕສໍໂຍຄປທໍ. ອິຕຣສ຺ມິນ຺ຕິ ປຐມໍ ນິສິນ຺ນຠິກ຺ຂຸໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ຠິກ຺ຂຸມ຺ຫີຕິ ໂຍຊນາ. ອນ຺ໂຕອຸປຈາຣຏ຺ເຐເຍວາຕິ ເລຑ຺ຑຸປາຕສງ຺ຂາຕສ຺ສ ອຸປຈາຣສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ຐິເຕເຍວ, ອນາທເຣ ເຈຕໍ ຠຸມ຺ມໍ. ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ອາປຕ຺ຕິວາຣອນາປຕ຺ຕິວາເຣສຸ.

໑໑໒. ຈິມິລິກໍ ວາຕິອາທີສຸ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເອວໍ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ໂຍຊນາ. ຕນ຺ຕິ ຈິມິລິກຕ຺ຖຣຓໍ. ອຸຕ຺ຕຣິ ອຕ຺ຖຣິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຸຕ຺ຕຣຕ຺ຖຣຓນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອຸຕ຺ຕຣຕ຺ຖຣຓໍ ນາມາ’’ຕິອາທິ. ຠູມິຍນ຺ຕິ ສຸຘາທິປຣິກມ຺ເມນ ອກຕາຍໍ ປກຕິຠູມິຍໍ. ຈມ຺ມຂຓ຺ໂຑຕິ ເອຕ຺ຖ ຈມ຺ມໍເຍວ ອນ຺ເຕ ຂຓ຺ຑຕ຺ຕາ ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ ຈມ຺ມຂຓ຺ໂຑຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ນນຸ ສີຫຈມ຺ມາທີນິ ນ ກປ຺ປນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອຏ຺ຐກຖາສຸ ຫີ’’ຕິອາທິ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ນ ທິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ມາ. ປຣິຫຣເຓເຍວາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກນ຺ຕິ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ, ປຸຄ຺ຄລິກນ຺ຕິ ວາ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຕໍ ຕໍ ຐານໍ ຫຣເຓເຍວ. ປາໂທ ປຸຎ຺ຉີຍຕິ ໂສຘີຍຕິ ເອຕາຍາຕິ ປາທປຸຎ຺ຉນີຕິ ກຕ຺ວາ ຣຊ຺ຊຸປິໂລຕິກາໂຍ ປາທປຸຎ຺ຉນີຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອາຫ ‘‘ປາທປຸຎ຺ຉນີ ນາມາ’’ຕິອາທິ. ມຍສທ຺ທໂລປໍ ກຕ຺ວາ ຜລກປີຐນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຜລກປີຐໍ ນາມ ຜລກມຍໍ ປີຐ’’ນ຺ຕິ. ຜລກຎ຺ຈ ປີຐຎ຺ຈ ຜລກປີຐນ຺ຕິ ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຖ ວາ’’ຕິ. ເອເຕນາຕິ ‘‘ຜລກປີຐ’’ນ຺ຕິ ປເທນ. ‘‘ສງ຺ຄຫິຕ’’ນ຺ຕິ ປເທ ກຣຓໍ, ກຕ຺ຕາ ວາ. ພີຊນິປຕ຺ຕກນ຺ຕິ ຈຕຸຣສ຺ສພີຊນີເຍວ ສກຸຓປຕ຺ຕສທິສຕ຺ຕາ ພີຊນິປຕ຺ຕກໍ, ສທິສຕ຺ເຖ ໂກ. ‘‘ອຊ຺ໂຌກາເສ’’ຕິ ປທໍ ‘‘ປຈິຕ຺ວາ’’ຕິ ປເທ ອາຘາໂຣ. ອຄ຺ຄິສາລາຍນ຺ຕິ ອຄ຺ຄິນາ ປຈນສາລາຍໍ. ປພ຺ຠາເຣຕິ ເລຓສທິເສ ປພ຺ຠາເຣ. ຍຕ຺ຖາຕິ ຍສ຺ມິໍ ຐາເນ.

ຍສ຺ມິນ຺ຕິ ປຸຄ຺ຄເລ. ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ປຸຄ຺ຄລິກມິວ ໂຫຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ.

໑໑໓. ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ວາ ລຊ຺ຊີ ໂຫຕິ, ຕຖາຣູປໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ວາ ຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ລຊ຺ຊີ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ປລິໂພຘໍ ວິຍ ມຎ຺ຎຕີ’’ຕິ. ໂຍຕິ ອາປຸຈ຺ຉໂກ ຠິກ຺ຂຸ. ‘‘ເກນຈິ ອຸປທ຺ທຸຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ສງ຺ເຂເປນ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ວິຕ຺ຖາເຣນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ສເຈປິ ຫີ’’ຕິອາທິ. ຫິສທ຺ໂທ ວິຕ຺ຖາຣໂຊຕໂກ. ວຸຑ຺ຒຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕໍ ປເທສນ຺ຕິ ເສນາສນຏ຺ຐປິຕຏ຺ຐານໍ. ອາປທາສູຕິ ວິປຕ຺ຕີສູຕິ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ທຸຕິຍເສນາສນສິກ຺ຂາປທໍ

໑໑໖. ປຎ຺ຈເມ ມຎ຺ຈກຠິສີຕິ ມຎ຺ເຈ ອຕ຺ຖຣິຕພ຺ໂພ ມຎ຺ຈໂກ, ໂສເຍວ ຠິສີຕິ ມຎ຺ຈກຠິສິ. ເອວໍ ປີຐກຠິສິປິ. ປາວາໂຣ ໂກຊໂວຕິ ທ຺ເວເຍວ ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາຕິ ອາຫ ‘‘ປາວາໂຣ’’ຕິອາທິ. ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຏ຺ຐກຖາສຸ ວຸຕ຺ຕໍ. ທຸຕິຍາຕິກ຺ກເມຕິ ທຸຕິຍປາທາຕິກ຺ກເມ. ເສນາສນໂຕຕິ ສເຈ ເອກໍ ເສນາສນໍ ໂຫຕິ, ຕໂຕ. ອຖ ພຫູນິ ເສນາສນານິ ໂຫນ຺ຕິ, ສພ຺ພປຈ຺ຉິມເສນາສນໂຕ. ເອໂກ ເລຑ຺ຑຸປາໂຕ ເສນາສນສ຺ສ ອຸປຈາໂຣ ໂຫຕິ, ເອໂກ ປຣິກ຺ເຂປາຣໂຫຕິ ອາຫ ‘‘ທ຺ເວ ເລຑ຺ຑຸປາຕາ’’ຕິ.

ສເຈ ຠິກ຺ຂຸ, ສາມເຓໂຣ, ອາຣາມິໂກ ຈາຕິ ຕໂຍ ໂຫນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂຸໍ ອນາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ສາມເຓໂຣ ວາ ອາຣາມິໂກ ວາ ນ ອາປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ. ອຖ ສາມເຓໂຣ, ອາຣາມິໂກ ຈາຕິ ທ຺ເວ ໂຫນ຺ຕິ, ສາມເຓຣໍ ອນາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ອາຣາມິໂກວ ນ ອາປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຠິກ຺ຂຸມ຺ຫິ ສຕີ’’ຕິອາທິ. ຕີສຸປິ ອສນ຺ເຕສຸ ອາປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພວິຘິໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕສ຺ມິມ຺ປິ ອສຕີ’’ຕິອາທິ. ເຍນາຕິ ອຸປາສເກນ, ‘‘ກາຣິໂຕ’’ຕິ ປເທ ກຕ຺ຕາ. ຕສ຺ສາຕິ ວິຫາຣສາມິກສ຺ສ. ຕສ຺ມິມ຺ປິ ອສຕິ ຄນ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ປາສາເຓສູຕິ ປາສາຓຜລເກສຸ. ສເຈ ອຸສ຺ສຫຕີຕິ ສເຈ ສກ຺ໂກຕິ. ອຸສ຺ສຫນ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ຐເປຕພ຺ພນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ເຕປີຕິ ອຸປາສກາປິ, ນ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕຕ຺ຖາຕິ ທາຣຸຠຓ຺ຑາທີສຸ.

ປຣິຈ຺ເຉທາກາເຣນ ເວຓີຍຕິ ທິສ຺ສຕີຕິ ປຣິເວຓໍ. ‘‘ອຖ ໂຂ’’ຕິ ປທໍ ‘‘ເວທິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ປເທ ອຣຸຈິລກ຺ຂຓໍ. ‘‘ອາສນ຺ເນ’’ຕິ ອິມິນາ ອຸປຈາຣສທ຺ທສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐານຕ຺ຖອຎ຺ຎໂຣປນຕ຺ເຖ ນິວຕ຺ເຕຕິ. ຍສ຺ມາ ວມ຺ມິກຣາສິເຍວ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາຕິ ໂຍຊນາ. ອຸປຈິນນ຺ຕີຕິ ອຸປຈິກາ, ຕາຫິ ນິມິຕ຺ຕຠູຕາຫິ ປລຸຊ຺ຊຕິ ນສ຺ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສນາສນນ຺ຕິ ວິຫາຣໍ. ຂາຍິຕຸນ຺ຕິ ຂາທິຕຸໍ, ອຍເມວ ວາ ປາໂຐ. ຕນ຺ຕິ ມຎ຺ຈປີຐໍ. ມຎ຺ຈປີຐໍ ວິຫາເຣ ອປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ວິຫາຣູປຈາເຣ ປຎ຺ຎາປນສ຺ສ ວິເສສຜລໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ອາຫ ‘‘ວິຫາຣູປຈາເຣ ປນາ’’ຕິອາທິ. ວິຫາຣູປຈາເຣ ປຎ຺ຎປິຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

໑໑໘. ‘‘ຄຈ຺ຉນ຺ເຕນາ’’ຕິ ປທໍ ‘‘ຄນ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ປເທ ກຕ຺ຕາ. ຕເຖວາຕິ ຍຖາ ປຸຣິມຠິກ຺ຂຸ ກໂຣຕິ, ຕເຖວ. ວສນ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຏິສາເມຕພ຺ພນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ຣຕ຺ຕິຏ຺ຐານນ຺ຕິ ຣຕ຺ຕິໍ ວສນຏ຺ຐານໍ.

ຍາ ທີຆສາລາ ວາ ຍາ ປຓ຺ຓສາລາ ວາ ອຸປຈິການໍ ອຸຏ຺ຐານຏ຺ຐານໍ ໂຫຕິ, ຕໂຕຕິ ໂຍຊນາ. ຕສ຺ມິນ຺ຕິ ທີຆສາລາທິເກ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ, ຍສ຺ມາ ວາ, ສນ຺ຕິຏ຺ຐນ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ສິລຸຈ຺ຈໂຍຕິ ປພ຺ພໂຕ, ຕສ຺ມິໍ ເລຓໍ ສິລຸຈ຺ຈຍເລຓໍ, ປພ຺ພຕຄຸຫາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸປຈິກາສງ຺ກາຕິ ອຸປຈິການໍ ອຸຏ຺ຐານຏ຺ຐານນ຺ຕິ ອາສງ຺ກາ. ຕໂຕຕິ ປາສາຓປິຏ຺ຐິຍໍ ວາ ປາສາຓຖມ຺ເຠສຸ ວາ ກຕເສນາສນາທິໂຕ. ອາຄນ຺ຕຸໂກ ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ອນຸວຕ຺ຕນ຺ໂຕ ວສຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ໂສຕິ ອາຄນ຺ຕຸໂກ ຠິກ຺ຂຸ. ປຸນ ໂສຕິ ອາຄນ຺ຕຸໂກ ຠິກ຺ຂຸເຍວ. ຕໂຕຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ອິສ຺ສຣິເຍນ ວສນໂຕ. ອຸໂຠປີຕິ ອາວາສິໂກປິ ອາຄນ຺ຕຸໂກປິ ທ຺ເວ ຠິກ຺ຂູ. ເຕສູຕິ ທ຺ວີສຸ ຕີສຸ. ປຈ຺ຉິມສ຺ສາຕິ ສພ຺ພປຈ຺ຉິມສ຺ສ. ອາໂຠເຄນາຕິ ອາໂຠຄມຕ຺ເຕນ ມຸຕ຺ຕິ ນຕ຺ຖິ, ອາປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພເມວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຎ຺ຎໂຕຕິ ອຎ຺ຎາວາສໂຕ. ອຎ຺ຎຕ຺ຣາຕິ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ອາວາເສ. ຕຕ຺ເຖວາຕິ ອານີຕາວາເສເຍວ. ເຕນາຕິ ວຸຑ຺ຒຕເຣນ, ‘‘ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິເຕ’’ຕິ ປເທ ກຕ຺ຕາ. ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິເຕຕິ ວຸຑ຺ຒຕເຣນ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິເຕປິ ອິຕຣສ຺ສ ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ ອາປຸຈ຺ຉິຕຕ຺ຕາຕິ ວທນ຺ຕິ. ນຏ຺ຐໍ ວາຕິ ນຏ຺ເຐ ວາ ເສນາສເນ ສຕິ ຄີວາ ນ ໂຫຕີຕິ ໂຍຊນາ. ອຎ຺ຎສ຺ສາຕິ ອວິສ຺ສາສິກປຸຄ຺ຄລສ຺ສ. ນຏ຺ຐານີຕິ ນຏ຺ເຐສຸ ມຎ຺ຈປີເຐສຸ ສນ຺ເຕສຸ.

ວຸຑ຺ຒຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ຈ ອິສ຺ສຣິໂຍ ຈ ຍກ຺ໂຂ ຈ ສີໂຫ ຈ ວາຬມິໂຄ ຈ ກຓ຺ຫສປ຺ໂປ ຈ ວຸຑ຺ຒ…ເປ… ກຓ຺ຫສປ຺ປາ, ເຕ ອາທໂຍ ເຍສໍ ເຕຕິ ວຸຑ຺ຒ…ເປ… ກຓ຺ຫສປ຺ປາທໂຍ, ເຕສຸ. ອາທິສທ຺ເທນ ເປຕາທໂຍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຍຕ຺ຖາຕິ ຍສ຺ມິໍ ຐາເນ. ອສ຺ສາຕິ ຠິກ຺ຂຸໂນ. ‘‘ປລິພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ ປທສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຸປທ຺ທຸໂຕ’’ຕິ. ປຎ຺ຈມໍ.

໖. ອນຸປຂຊ຺ຊສິກ຺ຂາປທໍ

໑໑໙. ຉຏ຺ເຐ ຣູມ຺ຠິຕ຺ວາຕິ ນິວາເຣຕ຺ວາ, ອາວຣຓໍ ກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວສ຺ສຄ຺ເຄນາຕິ ວສ຺ສຄຓນາຍ. ອນຸປຂຊ຺ຊາຕິ ເອຕ຺ຖ ຂທ ຫິໍສາຍນ຺ຕິ ຘາຕຸປາເຐສຸ (ສທ຺ທນີຕິຘາຕຸມາລາຍໍ ໑໕ ທກາຣນ຺ຕຘາຕຸ) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຂທສທ຺ໂທ ຫິໍສຕ຺ໂຖ ໂຫຕິ. ອນຸສມີປໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ຂທນໍ ຫິໍ ສນໍ ນາມ ອນຸສມີປໍ ປວິສນເມວາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອນຸປວິສິຕ຺ວາ’’ຕິ.

໑໒໐. ‘‘ຊານ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຊານນາກາຣໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອນຸຏ຺ຐາປນີໂຍ ອຍ’’ນ຺ຕິ. ເຕເນວາຕິ ຊານນເຫຕຸນາ ເອວ. ອສ຺ສາຕິ ‘‘ຊານ’’ນ຺ຕິປທສ຺ສ. ຫີຕິ ວິຕ຺ຖາຣໂຊຕໂກ. ສງ຺ໂຆ ປນ ເທຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຍສ຺ສາຕິ ວຸຑ຺ຒາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ. ເອຕ຺ຖາຕິ ວຸຑ຺ຒຄິລານາທີສຸ. ຄິລານສ຺ສປິ ເທຕີຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ຄິລາໂນ’’ຕິ ປທໍ ‘‘ນ ປີເຬຕພ຺ໂພ, ອນຸກມ຺ປິຕພ຺ໂພ’’ຕິປທທ຺ວເຍ ວຸຕ຺ຕກມ຺ມໍ. ‘‘ກາມຎ຺ຈາ’’ຕິ ປທສ຺ສ ອນຸຄ຺ຄຫຕ຺ຖໂຊຕກຕ຺ຕາ ປນສທ຺ໂທ ຄຣຫຕ຺ຖໂຊຕໂກ.

໑໒໑. ມຎ຺ຈປີຐານໍ ອຸປຈາໂຣ ນາມາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຍໂຕຕິ ຍໂຕ ກຸໂຕຈິ ຐານໂຕ. ຍາວ ມຎ຺ຈປີຐໍ ອຕ຺ຖິ, ຕາວ ອຸປຈາໂຣ ນາມາຕິ ໂຍຊນາ. ຕສ຺ມິໍ ອຸປຈາເຣ ຐິຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຸປຈາເຣຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

‘‘ອຠິນິສີທຕິ ວາ ອຠິນິປຊ຺ຊຕິ ວາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວາສທ຺ທສ຺ສ ອນິຍມວິກປ຺ປຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຠິນິສີທນມຕ຺ເຕນາ’’ຕິອາທິ.

໑໒໒. ອິໂຕຕິ ວາຣໂຕ. ອິຘາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍວາເຣ. ຍຖາ ວຸຕ຺ໂຕ, ເອວນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ສພ຺ພຕ຺ເຖວາຕິ ສພ຺ເພສຸ ເອວ ວິຫາຣປຣິເວເຓສຸ. ອສ຺ສາຕິ ວິສຠາຄປຸຄ຺ຄລສ຺ສ. ອິຘາປີຕິ ອິມສ຺ມິມ຺ປິ ສິກ຺ຂາປເທ. ຕຕ຺ຖາຕິ ວິສ຺ສາສິກປຸຄ຺ຄເລ.

໑໒໓. ປາຬິຍໍ ‘‘ອາປທາສູ’’ຕິປທໍ ‘‘ປວິສຕີ’’ຕິ ອຊ຺ຌາຫາຣປເທນ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອາປທາສູຕິອາທີ’’ຕິ. ຉຏ຺ຐໍ.

໗. ນິກ຺ກຑ຺ຒນສິກ຺ຂາປທໍ

໑໒໖. ສຕ຺ຕເມ ເຍ ປາສາທາ ວາ ຍານິ ວາ ຈຕຸສ຺ສາລານີຕິ ໂຍຊນາ. ຈຕສ຺ໂສ ຠູມິໂຍ ເອເຕສນ຺ຕິ ຈຕຸຠູມກາ. ເອວໍ ປຎ຺ຈຠູມກາ. ໂກຏ຺ຐການີຕິ ທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐການິ. ‘‘ປາສາທາ’’ຕິປທມເປກ຺ຂິຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເຍ’’ຕິປທໍ, ‘‘ຈຕຸສ຺ສາລານີ’’ຕິປເທ ອເປກ຺ຂິເຕ ‘‘ຍານີ’’ຕິ ລິງ຺ຄວິປລ຺ລາໂສ ໂຫຕິ. ເສນາສເນສຸ ເອເກນ ປໂຍເຄນ ພຫຸເກ ທ຺ວາເຣ ຠິກ຺ຂຸໍ ອຕິກ຺ກາເມຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ນານາປໂຍເຄຫິ ນານາທ຺ວາເຣ ຠິກ຺ຂຸໍ ອຕິກ຺ກາເມນ຺ຕສ຺ສາຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ທ຺ວາຣຄຓນາຍາ’’ຕິອິມິນາ ປໂຍຄຄຓນາຍາຕິປິ ອຕ຺ຖໍ ຎາເປຕິ ອຕ຺ຖໂຕ ປາກຏຕ຺ຕາ. ອນາມສິຕ຺ວາຕິ ອຉຸປິຕ຺ວາ.

ເອຕ຺ຕການີຕິ ເອຕປມາຓານິ. ຕສ຺ສາຕິ ນິກ຺ກຑ຺ຒິຍມານສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ. ຄາຬ຺ຫນ຺ຕິ ທຬ຺ຫໍ.

໑໒໗. ອິຘາປີຕິ ອິມສ຺ມິມ຺ປິ ສິກ຺ຂາປເທ. ປິສທ຺ໂທ ປຸຣິມສິກ຺ຂາປທາເປກ຺ໂຂ. ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ສພ຺ເພສຸ ສິກ຺ຂາປເທສຸ. ຍຕ຺ຣາຕິ ຍສ຺ມິໍ ສິກ຺ຂາປເທ.

໑໒໘. ໂສຕິ ຠຓ຺ຑນກາຣກກລຫກາຣໂກ ຠິກ຺ຂຸ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ, ຍສ຺ມາ ວາ. ປກ຺ຂນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປກ຺ຂໍ. ນິກ຺ກຑ຺ຒິຍມານປຸຄ຺ຄລປກ຺ເຂ ອຸມ຺ມຕ຺ຕກສ຺ສ ນິກ຺ກຑ຺ຒຕິ ວາ ນິກ຺ກຑ຺ຒາເປຕິ ວາຕິ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ. ນິກ຺ກຑ຺ຒກປຸຄ຺ຄລປກ຺ເຂ ອຸມ຺ມຕ຺ຕກສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພນ຺ຕິ. ສຕ຺ຕມໍ.

໘. ເວຫາສກຸຏິສິກ຺ຂາປທໍ

໑໒໙. ອຏ຺ຐເມ ອຈ຺ຉນ຺ນຕລຕ຺ຕາ ອຸປຣິ ເວຫາໂສ ເອຕິສ຺ສາຕິ ອຸປຣິເວຫາສາ, ສາ ຈ ສາ ກຸຏິ ເຈຕິ ອຸປຣິເວຫາສກຸຏີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອຸປຣິອຈ຺ຉນ຺ນຕລາຍາ’’ຕິ. ຕສ຺ສາ ກຸຏິຍາ ສຣູປໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ທ຺ວິຠູມິກກຸຏິຍາ ວາ’’ຕິອາທິ. ‘‘ມຎ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ປທໍ ‘‘ອຠີ’’ຕິອຸປສຄ຺ເຄນ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອຠິຠວິຕ຺ວາ’’ຕິ. ‘‘ນິສີທຕີ’’ຕິ ກິຣິຍາປເທນ ວາ ໂຍເຊຕພ຺ໂພຕິ ອາຫ ‘‘ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖ ວາ’’ຕິອາທິ. ເອຕນ຺ຕິ ‘‘ມຎ຺ຈ’’ນ຺ຕິປເທ ເອຕໍ ວຈນໍ ອຸປໂຍຄວຈນໍ. ອຖ ວາ ເອຕນ຺ຕິ ‘‘ມຎ຺ຈ’’ນ຺ຕິປທໍ ອຸປໂຍຄວຈນວນ຺ຕໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ປຈ຺ຉິມສມ຺ພນ຺ເຘ ອຠີຕ຺ຍູປສຄ຺ໂຄ ປທາລງ຺ກາຣມຕ຺ໂຕ ປທວິຠູສນມຕ຺ໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ອຠີຕິ ອິທໍ ປນາ’’ຕິອາທິ. ປທໂສຠຓຕ຺ຖນ຺ຕິ ປທສ຺ສ ອລງ຺ກາຣຕ຺ຖໍ ວິຠູສນຕ຺ຖໍ ປທສ຺ສ ຜຸລ຺ລິຕຕ຺ຖນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ນິປຕິຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ນີຕ຺ຍູປສຄ຺ໂຄ ຘາຕ຺ວຕ຺ຖານຸວຕ຺ຕໂກຕິ ອາຫ ‘‘ປຕິຕ຺ວາ’’ຕິ. ອຖ ວາ ນິກ຺ຂນ຺ຕຕ຺ຖວາຈໂກຕິ ອາຫ ‘‘ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ວາ’’ຕິ. ອິມິນາ ນີຕ຺ຍູປສຄ຺ຄສ຺ສ ຘາຕ຺ວຕ຺ຖວິເສສກຕໍ ທີເປຕິ, ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ປຕິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຫີຕິ ຍສ຺ມາ. ອາຓີຕິ ອຄ຺ຄຂີລາ.

໑໓໑. ຍາ ກຸຏິ ສີສໍ ນ ຆຏ຺ເຏຕິ, ສາ ອສີສຆຏ຺ຏາ ນາມາຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ປມາຓມຊ຺ຌິມສ຺ສາ’’ຕິອິມິນາ ຖາມມຊ຺ຌິມໍ ນິວຕ຺ເຕຕິ. ສພ຺ພເຫຏ຺ຐິມາຫີຕິ ສພ຺ເພສໍ ທພ຺ພສມ຺ຠາຣານໍ ເຫຏ຺ຐາ ຐິຕາຫິ. ຕຸລາຫີຕິ ເຄຫຖມ຺ຠານມຸປຣິ ວິຕ຺ຖາຣວເສນ ຐິເຕຫິ ກຏ຺ຐວິເສເສຫິ. ອິມິນາ ອຏ຺ຐກຖາວຈເນນ ຈ ຕຸລາຍ ສຣູປໍ ປາກຏໍ. ເກຈິ ປນ ຕຸລາຍ ສຣູປໍ ອຎ຺ຎຖາ ວທນ຺ຕິ. ເອເຕນາຕິ ‘‘ມຊ຺ຌິມສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ອສີສຆຏ຺ຏາ’’ຕິວຈເນນ ທສ຺ສິຕາ ໂຫຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ. ຍາ ກາຈິ ກຸຏິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ໂຍຊນາ. ອຸປຣີຕິ ທ຺ວິຠູມິກກຸຏິຍໍ ຠູມິໂຕ ອຸປຣິ ຠູມິຍໍ. ອຈ຺ຉນ຺ນຕລາຕິ ອນຸລ຺ໂລຈຕລາ, ອວິຕານຕລາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິຘ ປນາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ປນ ສິກ຺ຂາປເທ.

໑໓໓. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ, ຍສ຺ມາ ວາ. ຍາຍນ຺ຕິ ຍາ ອຍໍ ກຸຏິ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ສໍ ສີສຆຏ຺ຏກຸຏິຍໍ. ອໂນຓເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາຕິ ໂຍຊນາ. ຍສ຺ສາຕິ ກຸຏິຍາ. ອປຣິໂຠຄນ຺ຕິ ນ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ນ ປຣິຠຸຎ຺ຊນາຣຫນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຕາຓີຕິ ປຕນສ຺ສ ນິວາຣຓາ ອາຓິ ອຄ຺ຄຂີລາ. ສາ ຫິ ອາພນ຺ຘໍ ນຍຕິ ປວຕ຺ເຕຕີຕິ ອາຓີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍຕ຺ຖາຕິ ຍສ຺ມິໍ ມຎ຺ຈປີເຐ. ນ ນິປ຺ປຕນ຺ຕີຕິ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ນ ປຕນ຺ຕິ. ອາຫຈ຺ຈປາທເກຕິ ອງ຺ເຄ ອາຫນິຕ຺ວາ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ປເວສິຕປາທເກ. ນາຄທນ຺ຕກາທີສູຕິ ນາຄສ຺ສ ທນ຺ໂຕ ວິຍາຕິ ນາຄທນ຺ຕໂກ, ສທິສຕ຺ເຖ ໂກ, ໂສ ອາທິ ເຍສໍ ເຕຕິ ນາຄທນ຺ຕກາທໂຍ, ເຕສຸ. ອາທິສທ຺ເທນ ຠິຕ຺ຕິຂີລາທໂຍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕີຕິ. ອຏ຺ຐມໍ.

໙. ມຫລ຺ລກວິຫາຣສິກ຺ຂາປທໍ

໑໓໕. ນວເມ ປິຏ຺ຐສງ຺ຆາຏສ຺ສາຕິ ທ຺ວາຣພາຫາຍ. ສາ ຫິ ປິຏ຺ເຐ ທ຺ວິນ຺ນໍ ກວາຏານໍ ສໍ ເອກໂຕ ຆາໂຏ ຆຏນໍ ສມາຄໂມ ເອຕສ຺ສຕ຺ຖີຕິ ປິຏ຺ຐສງ຺ຆາໂຏຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ກຸຣຸນ຺ທິຍໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ຕນ຺ຕິ ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍ ວຸຕ຺ຕວຈນໍ. ເອວໍ ‘‘ຕເທວາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ, ຍສ຺ມາ ວາ. ຠຄວຕາປີຕິ ນ ມຫາອຏ຺ຐກຖາຈຣິເຍຫິ ເອວ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຖ ໂຂ ຠຄວຕາປິ ກໂຕຕິ ໂຍຊນາ. ທ຺ວາຣພນ຺ເຘນ ອຄ຺ຄຬສ຺ສ ອວິນາຠາວໂຕ ‘‘ອຄ຺ຄຬຏ຺ຐປນາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ອຄ຺ຄເຬນ ສຫ ທ຺ວາຣພນ຺ຘຏ຺ຐປນາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖວ ຄເຫຕພ຺ໂພຕິ ອາຫ ‘‘ສກວາຏກທ຺ວາຣພນ຺ຘຏ຺ຐປນາຍາ’’ຕິ. ອຄ຺ຄໂຬຕິ ກວາຏຜລໂກ. ອິມເມວຕ຺ຖນ຺ຕິ ມຍາ ວຸຕ຺ຕໍ ອິມໍ ເອວ ອຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເອຕ຺ຖາຕິ ‘‘ອຄ຺ຄຬຏ຺ຐປນາຍາ’’ຕິວຈເນ. ອຘິປ຺ປາໂຍຕິ ຠຄວໂຕ ອຠິສນ຺ຘິ. ຫິ-ສທ຺ໂທ ວິຕ຺ຖາຣໂຊຕໂກ. ກມ຺ປຕີຕິ ຠຸສໍ ກມ຺ປຕິ. ຈລຕີຕິ ອີສໍ ຈລຕິ. ເຕນາຕິ ເຕນ ສິຖິລປຕນເຫຕຸນາ. ມາຕິກາຍໍ, ປທຠາຊນີຍຎ຺ຈ ‘‘ອຄ຺ຄຬຏ຺ຐປນາຍາ’’ຕິປທສ຺ສ ສມ຺ພນ຺ຘາຠາວໂຕ ຕສ຺ສ ສມ຺ພນ຺ຘໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖາຕິ ‘‘ອຄ຺ຄຬຏ຺ຐປນາຍາ’’ຕິວຈເນ ນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອຕ຺ຖສ຺ສ ກາຣຓສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ອຕ຺ຖຸປ຺ປຕ຺ຕິ, ສາເຍວ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ຕ຺ຖກາຣສ຺ສ ຏ຺ຐກາຣໍ ກຕ຺ວາ. ອຘິກາຣໂຕ ທຏ຺ຐພ຺ໂພຕິ ໂຍຊນາ.

ຍໍ ປນ ວຈນໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຍສ຺ສາຕິ ມຫາວິຫາຣສ຺ສ. ອຸປຣີຕິ ທ຺ວາຣໂຕ ອຸປຣິ. ຕີສຸ ທິສາສູຕິ ອຸໂຠສຸ ປສ຺ເສສຸ, ອຸປຣີຕິ ຕີສຸ ທິສາສຸ. ຕຕ຺ຣາປີຕິ ຂຸທ຺ທເກ ວິຫາເຣປິ. ສາຕິ ຠິຕ຺ຕິ. ອປຣິປູຣອຸປຈາຣາປີຕິ ສມນ຺ຕາ ກວາຏປມາເຓນ ອປຣິປູຣອຸປຈາຣາປິ. ອຸກ຺ກຏ຺ຐປຣິຈ຺ເຉເທນາຕິ ອຸກ຺ກໍສປມາເຓນ. ຫຕ຺ຖປາສໂຕ ອຕິເຣກໍ ນ ລິມ຺ປິຕພ຺ໂພຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຕີສຸ ທິສາສຸ ເອວ ລິມ຺ປິຕພ຺ໂພ ນ ໂຫຕິ, ເລໂປກາເສ ສຕິ ອໂຘຠາເຄປິ ລິມ຺ປິຕພ຺ໂພຕິ ອາຫ ‘‘ສເຈ ປນສ຺ສາ’’ຕິອາທິ. ອສ຺ສາຕິ ວິຫາຣສ຺ສ. ອາໂລກໍ ສນ຺ເຘນ຺ຕິ ປິທຫນ຺ຕີຕິ ‘‘ອາໂລກສນ຺ຘີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ວາຕປານກວາຏກາເຍວາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ວາຕປານກວາຏກາ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕີ’’ຕິ. ວາຕໍ ປິວຕີຕິ ວາຕປານໍ, ທ຺ວາຣໍ, ຕສ຺ມິໍ ຐິຕາ ກວາຏກາ ວາຕປານກວາຏກາ. ເຕຕິ ວາຕປານກວາຏກາ ປຫຣນ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເອຕ຺ຖາຕິ ອາໂລກສນ຺ຘິມ຺ຫິ. ສພ຺ພທິສາສູຕິ ອຸໂຠສຸ ປສ຺ເສສຸ, ເຫຏ຺ຐາ, ອຸປຣີຕິ ຈຕູສຸ ທິສາສຸ. ‘‘ຕສ຺ມາ’’ຕິປທໍ ‘‘ລິມ຺ປິຕພ຺ໂພ ວາ ເລປາເປຕພ຺ໂພ ວາ’’ຕິປທທ຺ວເຍ ເຫຕຸ. ເອຕ຺ຖາຕິ ‘‘ອາໂລກສນ຺ຘິປຣິກມ຺ມາຍາ’’ຕິປເທ.