໘. ສຫຘມ຺ມິກວຄ຺ໂຄ

໑. ສຫຘມ຺ມິກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ສຫຘມ຺ມິກໍ ວຸຈ຺ຈມາໂນຕິ ສຫຘມ຺ມິເກນ ວຸຈ຺ຈມາໂນ. ກຣຓຕ຺ເຖ ເຈຕໍ ອຸປໂຍຄວຈນໍ. ‘‘ປຎ຺ຈຫິ ສຫຘມ຺ມິເກຫິ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພຕ຺ຕາ, ເຕສໍ ວາ ສນ຺ຕກຕ຺ຕາ ‘ສຫຘມ຺ມິກ’ນ຺ຕິ ລທ຺ຘນາເມນ ພຸທ຺ຘປຎ຺ຎຕ຺ເຕນ ສິກ຺ຂາປເທນ ວຸຈ຺ຈມາໂນຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ທຸພ຺ພຈສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ; ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໔໒໕-໔໒໖) ທຸພ຺ພຈສິກ຺ຂາປເທ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ສຫຘມ຺ມິກໍ ວຸຈ຺ຈມາໂນຕິ ອິມສ຺ສຕ຺ໂຖ ທຸພ຺ພຈສິກ຺ຂາປເທ ວຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອນາທຣິຍຠຍາຕິ ອນາທຣກຣເຓ ຠຍາ, ຕຕ຺ຖ ປາຈິຕ຺ຕິຍຠຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເລເສນ ເອວໍ ວທນ຺ຕສ຺ສາຕິ ອຸຊຸກໍ ‘‘ນ ສິກ຺ຂິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ຍາວ ນ ອຎ຺ຎໍ ຠິກ຺ຂຸ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ເລເສນ ວທນ຺ຕສ຺ສ.

ສຫຘມ຺ມິກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ວິເລຂນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ຂຸທ຺ທເກຫິ ຈ ອນຸຂຸທ຺ທເກຫິ ຈາຕິ ສງ຺ຆາທິເສສາທີຫິ ຂຸທ຺ທເກຫິ ເຈວ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍາທີຫິ ອນຸຂຸທ຺ທເກຫິ ຈ. ຐເປຕ຺ວາ ຫິ ຈຕ຺ຕາຣິ ປາຣາຊິການິ ອວເສສານິ ສພ຺ພານິ ສິກ຺ຂາປທານິ ປຣິຍາເຍນ ຂຸທ຺ທການິ ເຈວ ໂຫນ຺ຕິ ອນຸຂຸທ຺ທການິ ຈ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ປຎ຺ຈສຕິກກ຺ຂນ຺ຘເກ (ຈູຬວ. ໔໔໑) –

‘‘ກຕມານິ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ຂຸທ຺ທານຸຂຸທ຺ທການິ ສິກ຺ຂາປທານີຕິ? ເອກຈ຺ເຈ ເຖຣາ ເອວມາຫໍສຸ – ‘ຈຕ຺ຕາຣິ ປາຣາຊິການິ ຐເປຕ຺ວາ ອວເສສານິ ຂຸທ຺ທານຸຂຸທ຺ທການິ ສິກ຺ຂາປທານີ’ຕິ. ເອກຈ຺ເຈ ເຖຣາ ເອວມາຫໍສຸ – ‘ຈຕ຺ຕາຣິ ປາຣາຊິການິ ຐເປຕ຺ວາ ເຕຣສ ສງ຺ຆາທິເສເສ ຐເປຕ຺ວາ ອວເສສານິ ຂຸທ຺ທານຸຂຸທ຺ທການິ ສິກ຺ຂາປທານີ’ຕິ. ເອກຈ຺ເຈ ເຖຣາ ເອວມາຫໍສຸ – ‘ຈຕ຺ຕາຣິ ປາຣາຊິການິ ຐເປຕ຺ວາ ເຕຣສ ສງ຺ຆາທິເສເສ ຐເປຕ຺ວາ ທ຺ເວ ອນິຍເຕ ຐເປຕ຺ວາ ອວເສສານິ ຂຸທ຺ທານຸຂຸທ຺ທການິ ສິກ຺ຂາປທານີ’ຕິ. ເອກຈ຺ເຈ ເຖຣາ ເອວມາຫໍສຸ – ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິ ປາຣາຊິການິ ຐເປຕ຺ວາ ເຕຣສ ສງ຺ຆາທິເສເສ ຐເປຕ຺ວາ ທ຺ເວ ອນິຍເຕ ຐເປຕ຺ວາ ຕິໍສ ນິສ຺ສຄ຺ຄິເຍ ປາຈິຕ຺ຕິເຍ ຐເປຕ຺ວາ ອວເສສານິ ຂຸທ຺ທານຸຂຸທ຺ທການິ ສິກ຺ຂາປທານີ’ຕິ. ເອກຈ຺ເຈ ເຖຣາ ເອວມາຫໍສຸ – ‘ຈຕ຺ຕາຣິ ປາຣາຊິການິ ຐເປຕ຺ວາ ເຕຣສ ສງ຺ຆາທິເສເສ ຐເປຕ຺ວາ ທ຺ເວ ອນິຍເຕ ຐເປຕ຺ວາ ຕິໍສ ນິສ຺ສຄ຺ຄິເຍ ປາຈິຕ຺ຕິເຍ ຐເປຕ຺ວາ ທ຺ເວນວຸຕິປາຈິຕ຺ຕິເຍ ຐເປຕ຺ວາ ອວເສສານິ ຂຸທ຺ທານຸຂຸທ຺ທການິ ສິກ຺ຂາປທານີ’ຕິ. ເອກຈ຺ເຈ ເຖຣາ ເອວມາຫໍສຸ ‘ຈຕ຺ຕາຣິ ປາຣາຊິການິ ຐເປຕ຺ວາ ເຕຣສ ສງ຺ຆາທິເສເສ ຐເປຕ຺ວາ ທ຺ເວ ອນິຍເຕ ຐເປຕ຺ວາ ຕິໍສ ນິສ຺ສຄ຺ຄິເຍ ປາຈິຕ຺ຕິເຍ ຐເປຕ຺ວາ ທ຺ເວນວຸຕິປາຈິຕ຺ຕິເຍ ຐເປຕ຺ວາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປາຏິເທສນີເຍ ຐເປຕ຺ວາ ອວເສສານິ ຂຸທ຺ທານຸຂຸທ຺ທການິ ສິກ຺ຂາປທານີ’’’ຕິ.

ຍໍ ປນ ນາຄເສນຕ຺ເຖເຣນ ມິລິນ຺ທຣຎ຺ຎາ ປຸຏ຺ເຐນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ທຸກ຺ກຏໍ, ມຫາຣາຊ, ຂຸທ຺ທກໍ ສິກ຺ຂາປທໍ, ທຸພ຺ຠາສິຕໍ ອນຸຂຸທ຺ທກ’’ນ຺ຕິ (ມິ. ປ. ໔.໒.໑), ຕຕ຺ຖ ອນ຺ຕິມໂກຏ຺ຐາສເມວ ຄເຫຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໍ ວາທປໂຖປຈ຺ເຉທນຕ຺ຖນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ສໍວຕ຺ຕນມຣິຍາທປຣິຈ຺ເຉທວຈນນ຺ຕິ ສໍວຕ຺ຕນສ຺ສ ມຣິຍາທາ ອວຘິ ສໍວຕ຺ຕນມຣິຍາທາ, ຕາຍ ນິຍມວເສນ ໂຍ ປຣິຈ຺ເຉໂທ, ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສໍວຕ຺ຕນມຣິຍາທປຣິຈ຺ເຉທວຈນໍ. ອິທານິ ຕໍ ມຣິຍາທໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອຸທ຺ທິສນ຺ຕີຕິ ອາຈຣິຍາ ອຕ຺ຕໂນ ຣຸຈິຍາ ອຸທ຺ທິສນ຺ຕິ. ອຸທ຺ທິສາເປນ຺ຕີຕິ ອາຈຣິຍໍ ຍາຈິຕ຺ວາ ອນ຺ເຕວາສິກາ ອຸທ຺ທິສາເປນ຺ຕິ. ສຊ຺ຌາຍນ຺ຕີຕິ ຘາເຣນ຺ຕິ. ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈວິປ຺ປຏິສາໂຣຕິ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈສງ຺ຂາໂຕ ວິປ຺ປຏິສາໂຣ. ວິເຫສາວິຈິກິຈ຺ຉາມໂນວິເລຂາຕິ ວິເຫສາວິຈິກິຈ຺ຉາສງ຺ຂາຕາ ມໂນວິເລຂາ. ຄຣຫເຓຕິ ນິນ຺ທເນ.

ອນຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ວິວຓ຺ຓເນຕິ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ນິນ຺ທໂຕ ຕສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ວິມຕິໍ ອຸປ຺ປາເທຕຸໍ ວິນຍວິວຓ຺ຓເນ.

ວິເລຂນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ໂມຫນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ຕສ຺ມິໍ ອນາຈາເຣຕິ ຕສ຺ມິໍ ອນາຈາເຣ ອາຈິຓ຺ເຓ. ໂມກ຺ໂຂ ນຕ຺ຖີຕິ ຕສ຺ສາ ອາປຕ຺ຕິຍາ ໂມກ຺ໂຂ ນຕ຺ຖິ. ຕສ຺ສ ເຕຕິ ຕສ຺ສ ຕວ. ອລາຠາຕິ ເຍ ອຎ຺ເຎສໍ ປາຕິໂມກ຺ເຂ ອຸທ຺ທິສ຺ສມາເນ ສາຘຸກໍ ອຏ຺ຐິໍ ກຕ຺ວາ ມນສິກຣຓສ຺ສ ອານິສໍສສຎ຺ຎິຕາ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກສມ຺ປຣາຍິກາ ຈ ລາຠາ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພາ, ເຕ ສພ຺ເພ ຕຸຍ຺ຫໍ ອລາຠາ ເອວ ໂຫນ຺ຕິ. ທຸລ຺ລທ຺ຘນ຺ຕິ ປຸຎ຺ຎວິເສເສນ ລທ຺ຘມ຺ປິ ມນຸສ຺ສຕ຺ຕໍ ທຸລ຺ລທ຺ຘໍ. ສາຘຸກນ຺ຕິ ສຸຏ຺ຐຸ. ອຏ຺ຐິໍ ກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ຖິກຠາວໍ ກຕ຺ວາ, ອຕ຺ຖິໂກ ຫຸຕ຺ວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຎຕ຺ຕິທຸຕິເຍນ ກມ຺ເມນາຕິ ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ’’ຕິອາທິນາ (ປາຈິ. ໔໔໖) ປທຠາຊນິຍໍ ວຸຕ຺ເຕນ ໂມຫາໂຣປນເກນ ຎຕ຺ຕິທຸຕິເຍນ ກມ຺ເມນ.

ອຘມ຺ມກມ຺ເມຕິ ເອຕ຺ຖ ໂມຫາໂຣປນກມ຺ມໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ.

ໂມຫນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ປຫາຣສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ປຫາຣໍ ທເທຍ຺ຍາຕິ ອນ຺ຕມໂສ ອຸປ຺ປລປຕ຺ຕໍ ອຸປາທາຍ ກາຍກາຍປ຺ປຏິພທ຺ຘນິສ຺ສຄ຺ຄິຍານໍ ອຎ຺ຎຕເຣນ ປຫາຣໍ ທເທຍ຺ຍ. ເອວໍ ປນ ປຫາເຣ ທິນ຺ເນ ຫຕ຺ໂຖ ວາ ຠິຊ຺ຊຕຸ, ປາໂທ ວາ ສີສໍ ວາ, ມຣຕຸ ວາ, ປາຈິຕ຺ຕິຍເມວ. ເຕນາຫ ‘‘ປຫຣິຕຸກາມຕາຍາ’’ຕິອາທິ.

ອນຸປສມ຺ປນ຺ເນຕິ ຄຫຏ຺ເຐ ວາ ປພ຺ພຊິເຕ ວາ ອິຕ຺ຖິຍາ ວາ ປຸຣິເສ ວາ ອນ຺ຕມໂສ ຕິຣຈ຺ຉານຄເຕປິ. ສເຈ ປນ ຣຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ອິຕ຺ຖິໍ ປຫຣຕິ, ສງ຺ຆາທິເສໂສ. ເກນຈິ ວິເຫຐິຍມານສ຺ສາຕິ ມນຸສ຺ເສນ ວາ ຕິຣຈ຺ຉານຄເຕນ ວາ ວິເຫຐິຍມານສ຺ສ. ໂມກ຺ຂາຘິປ຺ປາຍສ຺ສາຕິ ຕໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ໂມກ຺ຂໍ ປຕ຺ຖຍມານສ຺ສ. ສເຈປິ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໔໕໓) ໂຈຣໍ ວາ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິກໍ ວາ ວິເຫເຐຕຸກາມໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຸປາສກ, ເອຕ຺ເຖວ ຕິຏ຺ຐ, ມາ ອາຄມິຕ຺ຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ວຈນໍ ອນາທິຍິຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ‘‘ຄຈ຺ຉ ເຣ’’ຕິ ມຸຄ຺ຄເຣນ ວາ ສຕ຺ຖເກນ ວາ ປຫຣິຕ຺ວາ ຍາຕິ, ໂສ ເຈ ເຕນ ປຫາເຣນ ມຣຕິ, ອນາປຕ຺ຕິເຍວ. ວາຬມິເຄສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ປຫາຣສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ຕລສຕ຺ຕິກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ຕລສຕ຺ຕິກນ຺ຕິ ຕລເມວ ຕລສຕ຺ຕິກໍ. ‘‘ໂປຖນສມຕ຺ຖຏ຺ເຐນ ສຕ຺ຕິກ’’ນ຺ຕິ (ວຊິຣ. ຏີ. ປາຈິຕ຺ຕິຍ ໔໕໖) ເອເກ. ອຸຈ຺ຈາເຣຍ຺ຍາຕິ ອຸກ຺ຂິເປຍ຺ຍ. ນປຫຣິຕຸກາມຕາຍ ທິນ຺ນຕ຺ຕາ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປຫຣິຕຸກາມຕາຍ ປຫຣິເຕ ປຸຣິມສິກ຺ຂາປເທນ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ອຸຈ຺ຈາເຣຕຸກາມຕາຍ ເກວລໍ ອຸຄ຺ຄິຣຓມຕ຺ເຕ ກເຕ ອິມິນາ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ອິມິນາ ປນ ວິຣຊ຺ຌິຕ຺ວາ ປຫາໂຣ ທິນ຺ໂນ, ຕສ຺ມາ ທຸກ຺ກຏໍ. ເອຕ຺ຖ ປນ ‘‘ຕິຣຈ຺ຉານຄຕາທີນໍ ອສຸຈິກຣຓາທີນິ ທິສ຺ວາ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາປິ ອຸຄ຺ຄິຣນ຺ຕສ຺ສ ໂມກ຺ຂາຘິປ຺ປາໂຍເຍວາ’’ຕິ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ປາຈິຕ຺ຕິຍ ໓.໔໗໑) ວທນ຺ຕິ.

ຕລສຕ຺ຕິກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ອມູລກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ຉຏ຺ຐສິກ຺ຂາປທໍ ອຸຕ຺ຕານເມວ.

ອມູລກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ສຎ຺ຈິຈ຺ຈສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ອຸປ຺ປາເທນ຺ຕສ຺ສາຕິ (ວຊິຣ. ຏີ. ປາຈິຕ຺ຕິຍ ໔໖໘) ສໍສຍໍ ຊເນນ຺ຕສ຺ສ. ປໂຣ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ອຸປ຺ປາເທຕຸ ວາ, ມາ ວາ, ຕໍ ອປ຺ປມາຓໍ. ມຎ຺ເຎຕິ ຕກ຺ກຍາມິ. ອາທິສທ຺ເທນ ‘‘ວິກາເລ ມຎ຺ເຎ ຕຍາ ຠຸຕ຺ຕໍ, ມຊ຺ຊໍ ມຎ຺ເຎ ຕຍາ ປີຕໍ, ມາຕຸຄາເມນ ສທ຺ຘິໍ ຣໂຫ ມຎ຺ເຎ ຕຍາ ນິສິນ຺ນ’’ນ຺ຕິອາທີນໍ (ປາຈິ. ໔໖໖) ຄຫຓໍ. ອນຸປສມ຺ປນ຺ເນຕິ ສາມເຓເຣ.

ສຎ຺ຈິຈ຺ຈສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໘. ອຸປສ຺ສຸຕິສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ສຸຍ຺ຍຕີຕິ ສຸຕິ, ສທ຺ໂທ, ສຸຕິຍາ ສມີປໍ ອຸປສ຺ສຸຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສຸຕິສມີປ’’ນ຺ຕິ, ສທ຺ທສມີປນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຕ຺ຖ ປນ ຐິເຕນ ສກ຺ກາ ໂຫຕິ ສທ຺ທໍ ໂສຕຸໍ, ຕຕ຺ຖ ຕິຏ຺ຐນ຺ໂຕ ສທ຺ທສມີເປ ຕິຏ຺ຐຕິ ນາມາຕິ ອາຫ ‘‘ຍຕ຺ຖ ຐຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ. ອຖ ວາ ອຸເປຈ຺ຈ ສຸຍ຺ຍຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ອຸປສ຺ສຸຕິ, ຐານໍ, ຍໍ ຐານໍ ອຸປຄເຕນ ສກ຺ກາ ໂຫຕິ ກເຖນ຺ຕານໍ ສທ຺ທໍ ໂສຕຸໍ, ຕຕ຺ຖາຕິ ເອວມ຺ເປຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຕຸຣິຕຄມເນປີຕິ ປຈ຺ຉໂຕ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ປຸຣໂຕ ຄຈ຺ຉນ຺ຕານໍ ສທ຺ທສວນຕ຺ຖໍ ສີຆຄມເນປິ. ໂອຫີຍມາເນປີຕິ ປຸຣໂຕ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ປຈ຺ຉໂຕ ຄຈ຺ຉນ຺ຕານໍ ວຈນສວນຕ຺ຖໍ ໂອຫີຍມາເນປິ.

ວູປສມິສ຺ສາມີຕິ ອຸປສມໍ ຄມິສ຺ສາມິ, ກລຫໍ ນ ກຣິສ຺ສາມິ. ອຕ຺ຕານໍ ປຣິໂມເຈສ຺ສາມີຕິ ມມ ອກາຣກຠາວໍ ກເຖຕ຺ວາ ອຕ຺ຕານໍ ປຣິໂມເຈສ຺ສາມິ. ສິຍາ ກິຣິຍນ຺ຕິ ກທາຈິ ໂສຕຸກາມຕາຍ ຄມນວເສນ ສມຸຏ຺ຐານໂຕ ສິຍາ ກິຣິຍໍ. ສິຍາ ອກິຣິຍນ຺ຕິ ກທາຈິ ຐິຕຏ຺ຐານໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ມນ຺ຕຍມານານໍ ອຊານາປນວເສນ ສມຸຏ຺ຐານໂຕ ສິຍາ ອກິຣິຍໍ.

ອຸປສ຺ສຸຕິສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໙. ກມ຺ມປ຺ປຏິພາຫນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ຘມ຺ມິການນ຺ຕິ ຘມ຺ເມນ ວິນເຍນ ສຕ຺ຖຸສາສເນນ ກຕຕ຺ຕາ ຘມ຺ໂມ ເອເຕສຸ ອຕ຺ຖີຕິ ຘມ຺ມິການິ, ເຕສໍ ຘມ຺ມິການໍ. ກມ຺ມານນ຺ຕິ ຈຕຸນ຺ນໍ ສງ຺ຆກມ຺ມານໍ. ເຕນາຫ ‘‘ຘມ຺ເມນາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ຘມ຺ເມນາຕິ ຠູເຕນ ວຕ຺ຖຸນາ. ວິນເຍນາຕິ ໂຈທນາຍ ເຈວ ສາຣຓາຍ ຈ. ສຕ຺ຖຸສາສເນນາຕິ ຎຕ຺ຕິສມ຺ປທາຍ ເຈວ ອນຸສ຺ສວນາສມ຺ປທາຍ ຈ. ສມຄ຺ຄສ຺ສ ສງ຺ຆສ຺ສາຕິ ສີມຏ຺ຐກສງ຺ຆໍ ໂສເຘຕ຺ວາ ຉນ຺ທາຣຫານໍ ຉນ຺ທໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ກຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ກາເຍນ ເຈວ ຈິຕ຺ເຕນ ຈ ເອກີຠູຕສ຺ສ ສງ຺ຆສ຺ສ. ຕໍ ຕໍ ວຕ຺ຖຸນ຺ຕິ ອວຓ຺ຓຠຓນາທິໍ ຕໍ ຕໍ ວຕ຺ຖຸ.

ໂອສາເຣນ຺ຕິ ສງ຺ຆມຊ຺ຌໍ ເອເຕນາຕິ ໂອສາຣຓໍ. ນິສ຺ສາເຣນ຺ຕິ ສງ຺ຆມ຺ຫາ ເອເຕນາຕິ ນິສ຺ສາຣຓໍ. ຠຓ຺ຑຸກມ຺ມນ຺ຕິ ມຸຓ຺ຑກຣຓໍ, ເກສຈ຺ເຉທນາປຸຈ຺ຉນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກມ຺ມເມວ ລກ຺ຂຓໍ ກມ຺ມລກ຺ຂຓໍ. ໂອສາຣຓາທໂຍ ວິຍ ກມ຺ມຎ຺ຈ ຫຸຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຎ຺ຈ ນາມໍ ນ ລຠຕິ, ກມ຺ມເມວ ຫຸຕ຺ວາ ລກ຺ຂີຍຕີຕິ ກມ຺ມລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ໂອສາຣຓໍ ນິສ຺ສາຣຓ’’ນ຺ຕິ (ປຣິ. ອຏ຺ຐ. ໔໙໕-໔໙໖) ເຈຕ຺ຖ ປທສິລິຏ຺ຐຕາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຐມໍ ປນ ນິສ຺ສາຣຓາ ໂຫຕິ, ປຈ຺ຉາ ໂອສາຣຓາຕິ ອາຫ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຓ຺ຏກສາມເຓຣສ຺ສາ’’ຕິອາທິ. ກຓ຺ຏກສາມເຓຣສ຺ສ ນາສນາ ວິຍ ນິສ຺ສາຣຓາຕິ ຍຖາ ກຓ຺ຏກສາມເຓຣສ຺ສ ທຓ຺ຑກມ຺ມນາສນາ ນິສ຺ສາຣຓາ, ຕຖາ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ວາ ຘມ຺ມສ຺ສ ວາ ສງ຺ຆສ຺ສ ວາ ອວຓ຺ຓໍ ຠຓໂຕ, ອກປ຺ປິຍໍ ‘‘ກປ຺ປິຍ’’ນ຺ຕິ ທີປຍໂຕ, ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກສ຺ສ ອນ຺ຕຄ຺ຄາຫິກາຍ ທິຏ຺ຐິຍາ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ອຎ຺ຎສ຺ສາປິ ສາມເຓຣສ຺ສ –

‘‘ສງ຺ຆໍ, ຠນ຺ເຕ, ປຸຈ຺ຉາມິ ‘ອຍໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ສາມເຓໂຣ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ວາ ຘມ຺ມສ຺ສ ວາ ສງ຺ຆສ຺ສ ວາ ອວຓ຺ຓວາທີ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໂກ, ຍໍ ອຎ຺ເຎ ສາມເຓຣາ ລຠນ຺ຕິ ທິຣຕ຺ຕຕິຣຕ຺ຕໍ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ສຫເສຍ຺ຍໍ, ຕສ຺ສ ອລາຠາຍ ນິສ຺ສາຣຓາ ຣຸຈ຺ຈຕິ ສງ຺ຆສ຺ສາ’ຕິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ…ເປ… ຕຕິຍມ຺ປິ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ຆໍ ປຸຈ຺ຉາມິ ‘ອຍໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ສາມເຓໂຣ…ເປ… ຣຸຈ຺ຈຕິ ສງ຺ຆສ຺ສາ’ຕິ, ຈຣ ປິເຣ ວິນສ຺ສາ’’ຕິ (ປຣິ. ອຏ຺ຐ. ໔໙໕-໔໙໖) –

ກຕ຺ຕພ຺ພນາສນາ ນິສ຺ສາຣຓາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕາທິສໍເຍວ ສມ຺ມາວຕ຺ຕນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ປເວສນາ ໂອສາຣຓາຕິ ຕາທິສໍເຍວ ອປເຣນ ສມເຍນ ‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ພາລຕາຍ ອຎ຺ຎາຓຕາຍ ອລກ຺ຂິກຕາຍ ເອວໍ ອກາສິໍ, ສ຺ວາຫໍ ສງ຺ຆໍ ຂມາເປມີ’’ຕິ ຂມາເປນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ຍາວຕຕິຍໍ ຍາຈາເປຕ຺ວາ –

‘‘ສງ຺ຆໍ, ຠນ຺ເຕ, ປຸຈ຺ຉາມິ ‘ອຍໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ສາມເຓໂຣ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ວາ ຘມ຺ມສ຺ສ ວາ ສງ຺ຆສ຺ສ ວາ ອວຓ຺ຓວາທີ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໂກ, ຍໍ ອຎ຺ເຎ ສາມເຓຣາ ລຠນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ທິຣຕ຺ຕຕິຣຕ຺ຕໍ ສຫເສຍ຺ຍໍ, ຕສ຺ສ ອລາຠາຍ ນິສ຺ສາຣິໂຕ, ສ຺ວາຍໍ ອິທານິ ໂສຣໂຕ ນິວາຕວຸຕ຺ຕິ ລຊ຺ຊິຘມ຺ມໍ ໂອກ຺ກນ຺ໂຕ ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ເປ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ ກຕທຓ຺ຑກມ຺ໂມ ອຈ຺ຈຍໍ ເທເສຕິ, ອິມສ຺ສ ສາມເຓຣສ຺ສ ຍຖາ ປຸເຣ ກາຍສມ຺ໂຠຄສາມຄ຺ຄິທານໍ ຣຸຈ຺ຈຕິ ສງ຺ຆສ຺ສາ’ຕິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ…ເປ… ຕຕິຍມ຺ປິ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ຆໍ ປຸຈ຺ຉາມິ…ເປ… ຣຸຈ຺ຈຕິ ສງ຺ຆສ຺ສາ’’ຕິ (ປຣິ. ອຏ຺ຐ. ໔໙໕-໔໙໖) –

ປເວສນາ ໂອສາຣຓາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເກສຈ຺ເຉທນາປຸຈ຺ຉນນ຺ຕິ ສີມາປຣິຍາປນ຺ເນ ຠິກ຺ຂູ ສນ຺ນິປາຕາເປຕ຺ວາ ປພ຺ພຊ຺ຊາເປກ຺ຂໍ ຕຕ຺ຖ ເນຕ຺ວາ ‘‘ສງ຺ຆໍ, ຠນ຺ເຕ, ອິມສ຺ສ ທາຣກສ຺ສ ຠຓ຺ຑຸກມ຺ມໍ ອາປຸຈ຺ຉາມີ’’ຕິ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວາ ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວາ ສກິໍ ວາ ວຈນໍ. ອິຘ ຈ ‘‘ອິມສ຺ສ ທາຣກສ຺ສ ຠຓ຺ຑຸກມ຺ມໍ ອາປຸຈ຺ຉາມາ’’ຕິປິ ‘‘ອິມສ຺ສ ສມຓກຣຓໍ ອາປຸຈ຺ຉາມາ’’ຕິປິ ‘‘ອິມສ຺ສ ປພ຺ພາຊນໍ ອາປຸຈ຺ຉາມາ’’ຕິປິ ‘‘ອຍໍ ສມໂຓ ໂຫຕຸກາໂມ’’ຕິປິ ‘‘ອຍໍ ປພ຺ພຊິຕຸກາໂມ’’ຕິປິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິເຍວ.

ມຸຂຣສ຺ສາຕິ ມຸເຂນ ຂຣສ຺ສ. ຍໍ ອວນ຺ທິຍກມ຺ມໍ ອນຸຎ຺ຎາຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອູຣຸໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ທສ຺ສນາທິວຕ຺ຖູສູຕິ –

‘‘ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ກທ຺ທໂມທເກນ ໂອສິຎ຺ຈນ຺ຕິ ‘ອປ຺ເປວ ນາມ ອມ຺ເຫສຸ ສາຣຊ຺ເຊຍ຺ຍຸ’ນ຺ຕິ, ກາຍໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ທສ຺ເສນ຺ຕິ, ອູຣຸໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ທສ຺ເສນ຺ຕິ, ອງ຺ຄຊາຕໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ທສ຺ເສນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ໂອຠາເສນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂຸນີຫິ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ປໂຍເຊນ຺ຕິ ‘ອປ຺ເປວ ນາມ ອມ຺ເຫສຸ ສາຣຊ຺ເຊຍ຺ຍຸ’’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ໔໑໑) –

ອິເມສຸ ວຕ຺ຖູສຸ.

ອຈ຺ຉິນ຺ນຈີວຣກາທີນນ຺ຕິ ອຈ຺ຉິນ຺ນຈີວຣຊິຓ຺ຓຈີວຣນຏ຺ຐຈີວຣຄິລານພຫຸສ຺ສຸຕສງ຺ຆຠາຣນິຕ຺ຖຣກາທີນໍ. ຈີວຣາທີນີຕິ ຈີວຣເຠສຊ຺ຊເສນາສນາທີນິ. ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພານີຕິ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພານິ ມູລຕຈປຕ຺ຕອງ຺ກຸຣປຸປ຺ຜຜລາທີນິ. ອປເນຕພ຺ພານິປິ ວຕ຺ຖູນີຕິ ອາວາສກຣຓາທິອຕ຺ຖໍ ຫຣິຕພ຺ພານິປິ ຉາຍູປຄຜລູປຄຣຸກ຺ຂາທີນິ. ຕຖາຣູປໍ ວາ ຘມ຺ມິກໍ ກຕິກໍ ກໂຣນ຺ເຕຫີຕິ ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕຕ຺ຖາຍ ທິນ຺ນໂຕ ອາວາສຊຄ຺ຄນາທິກໍ ຕາທິສໍ ວາ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ຘມ຺ມິກໍ ກຕິກໍ ກໂຣນ຺ເຕຫິ.

ເນວ ສຸຕ຺ຕໍ ອາຄຈ຺ຉຕີຕິ ນ ມາຕິກາ ອາຄຈ຺ຉຕິ. ໂນ ສຸຕ຺ຕວິຠງ຺ໂຄຕິ ວິນໂຍປິ ນ ປຄຸໂຓ. ພ຺ຍຎ຺ຊນຈ຺ຉາຍາຍ ອຕ຺ຖໍ ປຏິພາຫຕີຕິ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໒໓໓) ພ຺ຍຎ຺ຊນມຕ຺ຕເມວ ຄເຫຕ຺ວາ ອຕ຺ຖໍ ປຏິເສເຘຕິ. ຊາຕຣູປຣຊຕເຂຕ຺ຕວຕ຺ຖຸປ຺ປຏິຄ຺ຄຫຓາທີສຸ ວິນຍຘເຣຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ອາປຕ຺ຕິຍາ ກາຣິຍມາເນ ທິສ຺ວາ ‘‘ກິໍ ອິເມ ອາປຕ຺ຕິຍາ ກາເຣຖ, ນນຸ ‘ຊາຕຣູປຣຊຕປ຺ປຏິຄ຺ຄຫຓາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕີ’ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໑໐, ໑໙໔) ເອວໍ ສຸຕ຺ເຕ ປຏິວິຣຕິມຕ຺ຕເມວ ວຸຕ຺ຕໍ, ນຕ຺ຖິ ເອຕ຺ຖ ອາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ວທຕິ. ອປໂຣ ຘມ຺ມກຖິໂກ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ອາຄຕຕ຺ຕາ ໂອລມ຺ເພຕ຺ວາ ນິວາເສນ຺ຕານໍ ອາປຕ຺ຕິຍາ ອາໂຣປິຍມານາຍ ‘‘ກິໍ ອິເມສໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາໂຣເປຖ, ນນຸ ‘ປຣິມຓ຺ຑລໍ ນິວາເສສ຺ສາມີຕິ ສິກ຺ຂາ ກຣຓີຍາ’ຕິ (ປາຈິ. ໕໗໖) ເອວໍ ສິກ຺ຂາກຣຓມຕ຺ຕເມວ ວຸຕ຺ຕໍ, ນຕ຺ຖິ ເອຕ຺ຖ ອາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ວທຕິ. ອຸພ຺ພາຫິກ ວິນິຈ຺ຉເຍຕິ ສມຖກ຺ຂນ຺ຘເກ ວຸຕ຺ຕອຸພ຺ພາຫິກວິນິຈ຺ຉເຍ ‘‘ສີລວາ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິກາຍ ຫິ ທສງ຺ຄສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສມນ຺ນາຄເຕ ທ຺ເວ ຕໂຍ ຠິກ຺ຂູ ອຸຈ຺ຈິນິຕ຺ວາ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ອຸພ຺ພາຫິກວິນິຈ຺ຉໂຍຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ປວາຣຓປ຺ປຈ຺ຈຸກ຺ກຑ຺ຒນາຕິ ປວາຣຓາຍ ອຸກ຺ກສ຺ສນາ, ອຸທ຺ຘໍ ກຑ຺ຒນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕິຓວຕ຺ຖາຣກສມເຖ ສພ຺ພສງ຺ຄາຫິກຎຕ຺ຕິ ຈາຕິ ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ, ອມ຺ຫາກໍ ຠຓ຺ຑນຊາຕານໍ…ເປ… ຐເປຕ຺ວາ ຄິຫິປ຺ປຏິສໍຍຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ໒໑໒-໒໑໓) ເອວໍ ຕິຓວຕ຺ຖາຣກສມເຖ ກຕາ ສພ຺ພປຐມາ ສພ຺ພສງ຺ຄາຫິກຎຕ຺ຕິ ຈ.

ອລາຠາຍ ປຣິສກ຺ກນາທິເກຫີຕິ ຈຕຸນ຺ນໍ ປຈ຺ຈຍານໍ ອລາຠຕ຺ຖາຍ ປໂຍຄກຣຓາທິເກຫິ. ອາທິສທ຺ເທນ ‘‘ອນຕ຺ຖາຍ ປຣິສກ຺ກນໍ, ອນາວາສາຍ ປຣິສກ຺ກນໍ, ອກ຺ໂກສນປຣິຠາສນໍ, ຠິກ຺ຂູ ຠິກ຺ຂູຫິ ເຠທນໍ, ພຸທ຺ຘສ຺ສ ອວຓ຺ຓຠຓນໍ, ຘມ຺ມສ຺ສ ອວຓ຺ຓຠຓນໍ, ສງ຺ຆສ຺ສ ອວຓ຺ຓຠຓນ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ໒໖໕) ອວເສສໍ ສຕ຺ຕງ຺ຄໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ອຏ຺ຐຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສາຕິ ອຏ຺ຐຫິ ເຈວ ອງ຺ເຄຫິ ເອເກເກນປິ ອງ຺ເຄນ ຈ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ. ອສມ຺ໂຠຄກຣຓຕ຺ຖນ຺ຕິ ເຕນ ທິນ຺ນສ຺ສ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມສ຺ສ ອປ຺ປຏິຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖໍ. ປຕ຺ຕນິກ຺ກຸຊ຺ຊນວເສນາຕິ ກມ຺ມວາຈາຍ ປຕ຺ຕນິກ຺ກຸຊ຺ຊນວເສນ, ນ ອໂຘມຸຂຏ຺ຐປນວເສນ. ປຕ຺ຕຸກ຺ກຸຊ຺ຊນວເສນາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຕສ຺ເສວາຕິ ໂຍ ປຕ຺ຕນິກ຺ກຸຊ຺ຊນວເສນ ກຕນິສ຺ສາຣໂຓ, ຕສ຺ເສວ ອຸປາສກສ຺ສ. ສມ຺ມາວຕ຺ຕນ຺ຕສ຺ສາຕິ ເຍນ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ປຕ຺ຕຸກ຺ກຸຊ຺ຊນໍ, ເຕນ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ. ສາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕາ ນິສ຺ສາຣຓາ, ໂອສາຣຓາ ຈ.

ສູຈິຍາທິອປ຺ປມຕ຺ຕກໍ ຕໍຕທຕ຺ຖິການໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕິ ເທຕີຕິ ອປ຺ປມຕ຺ຕກວິສ຺ສຊ຺ຊໂກ. ສາຏິຍຄ຺ຄາຫາປໂກຕິ ວສ຺ສິກສາຏິຍຄ຺ຄາຫາປໂກ. ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ເຕ ອາຣາມິເກ ເປສນຕ຺ຖາຍ ທາຕພ຺ພາ ສມ຺ມຸຕິ ອາຣາມິກເປສກສມ຺ມຸຕິ. ເອສ ນໂຍ ສາມເຓຣເປສກສມ຺ມຸຕີຕິ ເອຕ຺ຖາປິ.

ຕຊ຺ຊນີຍກມ຺ມາທີນໍ ສຕ຺ຕນ຺ນນ຺ຕິ ຕຊ຺ຊນີຍໍ, ນິຍສໍ, ປພ຺ພາຊນີຍໍ, ປຏິສາຣຓີຍໍ, ຕິວິຘຎ຺ຈ ອຸກ຺ເຂປນີຍນ຺ຕິ ຕຊ຺ຊນີຍາທີນໍ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ. ອຏ຺ຐຍາວຕຕິຍກາຕິ ຠິກ຺ຂູນໍ ວເສນ ຈຕ຺ຕາໂຣ, ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ວເສນ ຈຕ຺ຕາໂຣຕິ ອຏ຺ຐ ສງ຺ຆາທິເສສາ.

ຎຕ຺ຕິກມ຺ມາທິວເສນາຕິ ຎຕ຺ຕິກມ຺ມຎຕ຺ຕິທຸຕິຍກມ຺ມຎຕ຺ຕິຈຕຸຕ຺ຖກມ຺ມວເສນ. ‘‘ກຣິຍມານໍ ທຬ຺ຫຕຣໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ກາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ເອກຈ຺ເຈ ວທນ຺ຕິ. ເອວໍ ປນ ສຕິ ກມ຺ມສງ຺ກໂຣ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ນ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕເມວ. ສເຈ ປນ ອກ຺ຂຣປຣິຫີນໍ ວາ ປທປຣິຫີນໍ ວາ ທຸຣຸຕ຺ຕປທໍ ວາ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ໂສຘນຕ຺ຖໍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອິທໍ ອກຸປ຺ປກມ຺ມສ຺ສ ທຬ຺ຫີກມ຺ມໍ ໂຫຕິ, ກຸປ຺ປກມ຺ເມ ກມ຺ມໍ ຫຸຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ. ສກລກ຺ຂເຓເນວາຕິ ຎຕ຺ຕິຎ຺ຈ ຈຕສ຺ໂສ ຈ ກມ຺ມວາຈາໂຍ ສາເວຕ຺ວາວ. ນ ເສສກມ຺ມວເສນາຕິ ອປໂລກນກມ຺ມາທິນາ ອວເສສກມ຺ມວເສນ ນ ກາຕພ຺ພໍ.

ກມ຺ມປ຺ປຏິພາຫນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໐. ຉນ຺ທໍອທຕ຺ວາຄມນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ອາໂຣຈິຕໍ ວຕ຺ຖຸ ອວິນິຈ຺ຉິຕນ຺ຕິ ອາໂຣຈິຕວຕ຺ຖຸ ອາປຕ຺ຕິກຠາເວນ ນ ວິນິຈ຺ຉິຕໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ໂຈທເກນ ຈ ຈຸທິຕເກນ ຈ ອຕ຺ຕໂນ ກຖາ ກຖິຕາ, ອນຸວິຊ຺ຊໂກ ສມ຺ມໂຕ, ເອຕ຺ຕາວຕາ ວຕ຺ຖຸເມວ ອາໂຣຈິຕໍ ໂຫຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຉນ຺ທໍ ອທຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ປກ຺ກເມຍ຺ຍາຕິ ‘‘ກຖໍ ອິທໍ ກມ຺ມໍ ກຸປ຺ປໍ ອສ຺ສ, ວຄ຺ຄໍ ອສ຺ສ, ນ ກເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ (ປາຈິ. ໔໘໑) ອິມິນາ ອຘິປ຺ປາເຍນ ຉນ຺ທໍ ອທຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນາສນໂຕ ອຸຏ຺ຐາຍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ. ເຕນາຫ ‘‘ໂຍ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິອາທິ. ກິຣິຍາກິຣິຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຄມນໍ ກິຣິຍໍ, ຉນ຺ທສ຺ສ ອທານໍ ອກິຣິຍໍ.

ຉນ຺ທໍອທຕ຺ວາຄມນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໑. ທຸພ຺ພລສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ຍຖາສນ຺ຖຸຕນ຺ຕິ ຍຖາມິຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ໂຍ ໂຍ’’ຕິ ອາທິ. ຕຕ຺ຖ ມິຕ຺ຕສນ຺ທິຏ຺ຐສມ຺ຠຕ຺ຕວເສນາຕິ ມິຕ຺ຕສນ຺ທິຏ຺ຐສມ຺ຠຕ຺ຕານໍ ວເສນ. ຕຕ຺ຖ ມິຕ຺ຕາ ມິຕ຺ຕາວ. ສນ຺ທິຏ຺ຐາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ສງ຺ຄມ຺ມ ທິຏ຺ຐມຕ຺ຕາ ນາຕິທຬ຺ຫມິຕ຺ຕາ. ສມ຺ຠຕ຺ຕາ ສຸຏ຺ຐຸ ຠຕ຺ຕາ ສິເນຫວນ຺ໂຕ ທຬ຺ຫມິຕ຺ຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ.

ປຎ຺ຈ ຄຣຸຠຓ຺ຑານີຕິ ຣາສິວເສນ ປຎ຺ຈ ຄຣຸຠຓ຺ຑານິ, ສຣູປວເສນ ປເນຕານິ ພຫູນິ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຣາສິວເສນ ປຎ຺ຈ ຄຣຸຠຓ຺ຑານິ ວຸຕ຺ຕານີ’’ຕິ. ອາຣາໂມ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໓໒໑; ວິ. ສງ຺ຄ. ອຏ຺ຐ. ໒໒໗) ນາມ ປຸປ຺ຜາຣາໂມ ວາ ຜລາຣາໂມ ວາ. ອາຣາມວຕ຺ຖຸ ນາມ ເຕສໍເຍວ ອາຣາມານໍ ອຕ຺ຖາຍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຐປິໂຕກາໂສ, ເຕສຸ ວາ ອາຣາເມສຸ ວິນຏ຺ເຐສຸ ເຕສໍ ໂປຣາຓກຠູມິຠາໂຄ. ວິຫາໂຣ ນາມ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ປາສາທາທິເສນາສນໍ. ວິຫາຣວຕ຺ຖຸ ນາມ ຕສ຺ສ ປຕິຏ຺ຐາໂນກາໂສ. ມຎ຺ໂຈ ນາມ ມສາຣໂກ ພຸນ຺ທິກາພທ຺ໂຘ, ກຸຬີຣປາທໂກ, ອາຫຈ຺ຈປາທໂກຕິ ອິເມສໍ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕານໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ມຎ຺ຈານໍ ອຎ຺ຎຕໂຣ. ປີຐໍ ນາມ ມສາຣກາທີນໍເຍວ ຈຕຸນ຺ນໍ ປີຐານໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ. ຠິສິ ນາມ ອຸຓ຺ຓຠິສິອາທີນໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຠິສີນໍ ອຎ຺ຎຕຣາ. ພິພ຺ໂພຫນໍ ນາມ ຣຸກ຺ຂຕູລລຕາຕູລໂປຏກິຕູລານໍ ອຎ຺ຎຕເຣນ ປຸຓ຺ຓໍ. ໂລຫກຸມ຺ຠີ ນາມ ກາຬໂລເຫນ ວາ ຕມ຺ພໂລເຫນ ວາ ເຍນ ເກນຈິ ໂລເຫນ ກຕາ ກຸມ຺ຠີ. ໂລຫຠາຓກາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເອຕ຺ຖ ປນ ຠາຓກນ຺ຕິ ອຣຎ຺ຊໂຣ ວຸຈ຺ຈຕິ. ວາຣໂກຕິ ຆໂຏ. ກຏາຫໍ ກຏາຫເມວ. ວາສິອາທີສຸ, ວລ຺ລິອາທີສຸ ຈ ທຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ເອວໍ –

ທ຺ວິສງ຺ຄຫານິ ທ຺ເວ ໂຫນ຺ຕິ, ຕຕິຍໍ ຈຕຸສງ຺ຄຫໍ;

ຈຕຸຕ຺ຖໍ ນວໂກຏ຺ຐາສໍ, ປຎ຺ຈມໍ ອຏ຺ຐເຠທນໍ.

ອິຕິ ປຎ຺ຈຫິ ຣາສີຫິ, ປຎ຺ຈນິມ຺ມລໂລຈໂນ;

ປຎ຺ຈວີສວິຘໍ ນາໂຖ, ຄຣຸຠຓ຺ຑໍ ປກາສຍິ. (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໓໒໑; ວິ. ສງ຺ຄ. ອຏ຺ຐ. ໒໒໗);

ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕຸໍ ວາ ວິຠຊິຕຸໍ ວາ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ມູລຈ຺ເຉຊ຺ຊວເສນ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕຸໍ ວາ ວິຠຊິຕຸໍ ວາ ນ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ. ປຣິວຕ຺ຕນວເສນ ປນ ວິສ຺ສຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ, ວິຠຊນ຺ຕສ຺ສ ຈ ອນາປຕ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຖາວເຣນາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ຖາວເຣນ ຖາວຣນ຺ຕິ ອາຣາມອາຣາມວຕ຺ຖຸວິຫາຣວິຫາຣວຕ຺ຖຸນາ ອາຣາມໍ ອາຣາມວຕ຺ຖຸໍ ວິຫາຣໍ ວິຫາຣວຕ຺ຖຸໍ. ອິຕເຣນາຕິ ອຖາວເຣນ, ປຈ຺ຉິມຣາສິຕ຺ຕເຍນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອກປ຺ປິເຍນາຕິ ສຸວຓ຺ຓມຍມຎ຺ຈາທິນາ ເຈວ ອກປ຺ປິຍຠິສິພິພ຺ໂພຫເນຫິ ຈ. ມຫຄ຺ຆກປ຺ປິເຍນາຕິ ທນ຺ຕມຍມຎ຺ຈາທິນາ ເຈວ ປາວາຣາທິນາ ຈ. ອິຕຣນ຺ຕິ ອຖາວຣໍ. ກປ຺ປິຍປຣິວຕ຺ຕເນນ ປຣິວຕ຺ເຕຕຸນ຺ຕິ ຍຖາ ອກປ຺ປິຍໍ ນ ໂຫຕິ, ເອວໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕຸໍ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ປຣິວຕ຺ຕນນໂຍ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໓໒໑; ວິ. ສງ຺ຄ. ອຏ຺ຐ. ໒໒໘) – ສງ຺ຆສ຺ສ ນາຬິເກຣາຣາໂມ ທູເຣ ໂຫຕິ, ກປ຺ປິຍກາຣກາວ ພຫຸຕຣໍ ຂາທນ຺ຕິ, ຍມ຺ປິ ນ ຂາທນ຺ຕິ, ຕໂຕ ສກຏເວຕນໍ ທຕ຺ວາ ອປ຺ປເມວ ອາຫຣນ຺ຕິ. ອຎ຺ເຎສໍ ປນ ຕສ຺ສາຣາມສ຺ສ ອວິທູເຣ ຄາມວາສີນໍ ມນຸສ຺ສານໍ ວິຫາຣສ຺ສ ສມີເປ ອາຣາໂມ ໂຫຕິ, ເຕ ສງ຺ຆໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ສເກນ ອາຣາເມນ ຕໍ ອາຣາມໍ ຍາຈນ຺ຕິ, ສງ຺ເຆນ ‘‘ຣຸຈ຺ຈຕິ ສງ຺ຆສ຺ສາ’’ຕິ ອປໂລເກຕ຺ວາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ. ສເຈປິ ຠິກ຺ຂູນໍ ຣຸກ຺ຂສຫສ຺ສໍ ໂຫຕິ, ມນຸສ຺ສານໍ ປຎ຺ຈສຕານິ, ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ອາຣາໂມ ຂຸທ຺ທໂກ’’ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ກິຎ຺ຈາປິ ອຍໍ ຂຸທ຺ທໂກ, ອຖ ໂຂ ອິຕຣໂຕ ພຫຸຕຣໍ ອາຍໍ ເທຕິ. ສເຈປິ ສມກເມວ ເທຕິ, ເອວມ຺ປິ ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິຕກ຺ຂເຓ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ສກ຺ກາຕິ ຄເຫຕພ຺ພເມວ. ສເຈ ປນ ມນຸສ຺ສານໍ ພຫຸຕຣາ ຣຸກ຺ຂາ ໂຫນ຺ຕິ, ‘‘ນນຸ ຕຸມ຺ຫາກໍ ພຫຸຕຣາ ຣຸກ຺ຂາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ສເຈ ‘‘ອຕິເຣກໍ ອມ຺ຫາກໍ ປຸຎ຺ຎໍ ໂຫຕຸ, ສງ຺ຆສ຺ສ ເທມາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຊານາເປຕ຺ວາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຠິກ຺ຂູນໍ ຣຸກ຺ຂາ ຜລຘາຣິໂນ, ມນຸສ຺ສານໍ ຣຸກ຺ຂາ ນ ຕາວ ຜລໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ກິຎ຺ຈາປິ ນ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ນ ຈິເຣນ ຄຓ຺ຫິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕພ຺ພເມວ. ມນຸສ຺ສານໍ ຣຸກ຺ຂາ ຜລຘາຣິໂນ, ຠິກ຺ຂູນໍ ຣຸກ຺ຂາ ນ ຕາວ ຜລໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ‘‘ນນຸ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຣຸກ຺ຂາ ຜລຘາຣິໂນ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ສເຈ ‘‘ຄຓ຺ຫຖ, ຠນ຺ເຕ, ອມ຺ຫາກໍ ປຸຎ຺ຎໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ເທນ຺ຕິ, ຊານາເປຕ຺ວາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ເອວໍ ອາຣາເມນ ອາຣາໂມ ປຣິວຕ຺ເຕຕພ຺ໂພ, ເອເຕເນວ ນເຍນ ອາຣາມວຕ຺ຖຸປິ ວິຫາໂຣປິ ວິຫາຣວຕ຺ຖຸປິ ອາຣາເມນ ປຣິວຕ຺ເຕຕພ຺ພໍ. ອາຣາມວຕ຺ຖຸນາ ຈ ມຫນ຺ເຕນ ວາ ຂຸທ຺ທເກນ ວາ ອາຣາມໍ ອາຣາມວຕ຺ຖຸໍ ວິຫາຣໍ ວິຫາຣວຕ຺ຖຸນ຺ຕິ.

ກຖໍ ວິຫາເຣນ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໓໒໑; ວິ. ສງ຺ຄ. ອຏ຺ຐ. ໒໒໘) ວິຫາໂຣ ປຣິວຕ຺ເຕຕພ຺ໂພ? ສງ຺ຆສ຺ສ ອນ຺ໂຕຄາເມ ເຄຫໍ ໂຫຕິ, ມນຸສ຺ສານໍ ວິຫາຣມຊ຺ເຌ ປາສາໂທ, ອຸໂຠປິ ອຄ຺ເຆນ ສມກາ. ສເຈ ມນຸສ຺ສາ ເຕນ ປາສາເທນ ຕໍ ເຄຫໍ ຍາຈນ຺ຕິ, ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຠິກ຺ຂູນໍ ເຈ ມຫຄ຺ຆຕຣໍ ເຄຫໍ ໂຫຕິ, ‘‘ມຫຄ຺ຆຕຣໍ ອມ຺ຫາກໍ ເຄຫ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ກິຎ຺ຈາປິ ມຫຄ຺ຆຕຣໍ ປພ຺ພຊິຕານໍ ອສາຣຸປ຺ປໍ, ນ ສກ຺ກາ ຕຕ຺ຖ ປພ຺ພຊິເຕຫິ ວສິຕຸໍ, ອິທໍ ປນ ສາຣຸປ຺ປໍ, ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ເອວມ຺ປິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈ ປນ ມນຸສ຺ສານໍ ມຫຄ຺ຆໍ ໂຫຕິ ‘‘ນນຸ ຕຸມ຺ຫາກໍ ເຄຫໍ ມຫຄ຺ຆ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ‘‘ໂຫຕຸ, ຠນ຺ເຕ, ອມ຺ຫາກໍ ປຸຎ຺ຎໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປນ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ເອວໍ ວິຫາເຣນ ວິຫາໂຣ ປຣິວຕ຺ເຕຕພ຺ໂພ. ເອເຕເນວ ນເຍນ ວິຫາຣວຕ຺ຖຸປິ ອາຣາໂມປິ ອາຣາມວຕ຺ຖຸປິ ວິຫາເຣນ ປຣິວຕ຺ເຕຕພ຺ພໍ. ວິຫາຣວຕ຺ຖຸນາ ຈ ມຫຄ຺ເຆນ ວາ ອປ຺ປຄ຺ເຆນ ວາ ວິຫາຣໍ ວິຫາຣວຕ຺ຖຸໍ ອາຣາມໍ ອາຣາມວຕ຺ຖຸໍ. ເອວໍ ຕາວ ຖາວເຣນ ຖາວຣປຣິວຕ຺ຕນໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອິຕເຣນ ອິຕຣປຣິວຕ຺ຕເນ ປນ ມຎ຺ຈປີຐໍ ມຫນ຺ຕໍ ວາ ໂຫຕຸ, ຂຸທ຺ທກໍ ວາ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໓໒໑; ວິ. ສງ຺ຄ. ອຏ຺ຐ. ໒໒໘), ອນ຺ຕມໂສ ຈຕຸຣງ຺ຄຸລປາທກໍ ຄາມທາຣເກຫິ ປໍສ຺ວາຄາຣເກສຸ ກີຬນ຺ເຕຫິ ກຕມ຺ປິ ສງ຺ຆສ຺ສ ທິນ຺ນກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຄຣຸຠຓ຺ຑໍ ໂຫຕິ. ສເຈປິ ຣາຊາ ວາ ຣາຊມຫາມຕ຺ຕາທໂຍ ວາ ເອກປ຺ປຫາເຣເນວ ມຎ຺ຈສຕໍ ວາ ມຎ຺ຈສຫສ຺ສໍ ວາ ເທນ຺ຕິ, ສພ຺ເພ ກປ຺ປິຍມຎ຺ຈາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕພ຺ພາ, ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ວຸຑ຺ຒປ຺ປຏິປາຏິຍາ ‘‘ສງ຺ຆິກປຣິໂຠເຄນ ປຣິຠຸຎ຺ຊຖາ’’ຕິ ທາຕພ຺ພາ, ນ ປຸຄ຺ຄລິກປຣິໂຠເຄນ ທາຕພ຺ພາ. ອຕິເຣກມຎ຺ເຈ ຠຓ຺ຑາຄາຣາທີສຸ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ. ພຫິສີມາຍ ‘‘ສງ຺ຆສ຺ສ ເທມາ’’ຕິ ທິນ຺ນມຎ຺ໂຈ ສງ຺ຆຕ຺ເຖຣສ຺ສ ວສນຏ຺ຐາເນ ທາຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ເຈ ພຫູ ມຎ຺ຈາ ໂຫນ຺ຕິ, ມຎ຺ເຈນ ກມ຺ມໍ ນຕ຺ຖິ. ຍສ຺ສ ວສນຏ຺ຐາເນ ກມ຺ມໍ ອຕ຺ຖິ, ຕຕ຺ຖ ‘‘ສງ຺ຆິກປຣິໂຠເຄນ ປຣິຠຸຎ຺ຊຖາ’’ຕິ ທາຕພ຺ໂພ, ນ ປຸຄ຺ຄລິກໂຠເຄນ. ມຫຄ຺ເຆນ ສຕຄ຺ຆນເກນ ວາ ສຫສ຺ສຄ຺ຆນເກນ ວາ ມຎ຺ເຈນ ອຎ຺ຎໍ ມຎ຺ຈສຕໍ ລຠຕິ, ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ນ ເກວລໍ ມຎ຺ເຈນ ມຎ຺ໂຈເຍວ, ອາຣາມອາຣາມວຕ຺ຖຸວິຫາຣວິຫາຣວຕ຺ຖຸປີຐຠິສິພິພ຺ໂພຫນານິປິ ປຣິວຕ຺ເຕຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ເອເສວ ນໂຍ ປີຐຠິສິພິພ຺ໂພຫເນສຸປິ. ວຣເສນາສນາທີນໍ ສໍຣກ຺ຂຓຕ຺ຖນ຺ຕິ ສເຈ ທຸພ຺ຠິກ຺ຂໍ ໂຫຕິ, ຠິກ຺ຂູ ປິຓ຺ຑປາເຕນ ນ ຍາເປນ຺ຕິ, ເອຕ຺ຖ ຣາຊໂຣຄໂຈຣຠຍານິ, ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉນ຺ຕານໍ ວິຫາຣາ ປລຸຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕາລນາຬິເກຣາທິເກ ວິນາເສນ຺ຕິ, ເສນາສນປຈ຺ຈຍໍ ສນ຺ຘາຍ ຍາເປຕຸໍ ສກ຺ກາ ໂຫຕິ, ເອວຣູເປ ກາເລ ວຣເສນາສນາທີນໍ ສໍຣກ຺ຂຓຕ຺ຖໍ. ລາມການິ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕຸນ຺ຕິ ລາມກໍ ລາມກໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕຸໍ, ລາມກໂກຏິຍາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕຸນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຕໂຕ ລທ຺ຘຍາຄຸຠຕ຺ຕຈີວຣາທີນິ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ກາຬໂລຫຕມ຺ພໂລຫກໍສໂລຫວຏ຺ຏໂລຫານນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ກໍສໂລຫໍ, ວຏ຺ຏໂລຫຎ຺ຈ ກິຕ຺ຕິມໂລຫໍ. ຕີຓິ ຫິ ກິຕ຺ຕິມໂລຫານິ ກໍສໂລຫໍ, ວຏ຺ຏໂລຫໍ, ອາຣກູຏນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຕິປຸຕມ຺ເພ ມິສ຺ເສຕ຺ວາ ກຕໍ ກໍສໂລຫໍ, ສີຕຕມ຺ເພ ມິສ຺ເສຕ຺ວາ ກຕໍ ວຏ຺ຏໂລຫໍ, ຣສກຕມ຺ເພ ມິສ຺ເສຕ຺ວາ ກຕໍ ອາຣກູຏໍ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ກໍສໂລຫໍ, ວຏ຺ຏໂລຫຎ຺ຈ ກິຕ຺ຕິມໂລຫ’’ນ຺ຕິ. ຕໂຕ ອຕິເຣກນ຺ຕິ ຕໂຕ ອຕິເຣກຄ຺ຄຓ຺ຫນໂກ.

ສຣໂກຕິ ມຊ຺ເຌ ມກຸຬໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ມຸຂວຏ຺ຏິວິຕ຺ຖຕໍ ກຕ຺ວາ ປິຏ຺ຐິໂຕ ນາເມຕ຺ວາ ກາຕພ຺ພໍ ເອກໍ ຠາຊນໍ. ‘‘ສຣາວ’’ນ຺ຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ອາທິສທ຺ເທນ ກຎ຺ຈນກາທີນໍ ຄິຫິອຸປກຣຓານໍ ຄຫຓໍ. ຕານິ ຫິ ຂຸທ຺ທການິປິ ຄຣຸຠຓ຺ຑາເນວ ຄິຫິອຸປກຣຓຕ຺ຕາຕິ. ປິ-ສທ຺ເທນ ປເຄວ ມຫນ຺ຕານີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອິມານິ ປນ ຠາຊນີຍານິ ຠິກ຺ຂູປກຣຓຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຍຖາ ຈ ເອຕານິ, ເອວໍ ກຸຓ຺ຑິກາປິ ຠາຊນີຍາ. ວກ຺ຂຕິ ຫິ ‘‘ຍຖາ ຈ ມຕ຺ຕິກາຠຓ຺ເຑ, ເອວໍ ໂລຫຠຓ຺ເຑປິ ກຸຓ຺ຑິກາ ຠາຊນີຍໂກຏ຺ຐາສເມວ ຠຊຕີ’’ຕິ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ທຸພ຺ພລສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ). ສງ຺ຆິກປຣິໂຠເຄນາຕິ ອາຄນ຺ຕຸການໍ ວຸຑ຺ຒຕຣານໍ ທຕ຺ວາ ປຣິໂຠເຄນ. ຄິຫິວິກຏາຕິ ຄິຫີຫິ ວິກຕາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາ, ອຕ຺ຕໂນ ວາ ສນ຺ຕກກຣເຓນ ວິຣູປໍ ກຕາ. ປຸຄ຺ຄລິກປຣິໂຠເຄນ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອາຄນ຺ຕຸການໍ ອທຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກໍ ວິຍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຣິຫຣິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ປິປ຺ຜລິໂກຕິ ກຕ຺ຕຣິ. ອາຣກຓ຺ຏກໍ ສູຈິເວຘກໍ. ຕາຬໍ ຍນ຺ຕໍ. ກຕ຺ຕຣຍຏ຺ຐິເວຘໂກ ກຕ຺ຕຣຍຏ຺ຐິວລຍໍ. ຍຖາ ຕຖາ ຆນກຕໍ ໂລຫນ຺ຕິ ໂລຫວຏ຺ຏິ ໂລຫຄຸໂຬ ໂລຫປິຓ຺ຑິ ໂລຫຈກ຺ກລິກນ຺ຕິ ເອວໍ ຆນກຕໍ ໂລຫໍ. ຂີຣປາສາຓມຍານີຕິ ມຸທຸກຂີຣວຓ຺ຓປາສາຓມຍານິ.

ຄິຫິວິກຏານິປິ ນ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ ອນາມາສຕ຺ຕາ. ປິ-ສທ຺ເທນ ປເຄວ ສງ຺ຆິກປຣິໂຠເຄນ ວາ ປຸຄ຺ຄລິກປຣິໂຠເຄນ ວາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເສນາສນປຣິໂຠໂຄ ປນ ສພ຺ພກປ຺ປິໂຍ. ຕສ຺ມາ ຊາຕຣູປາທິມຍາ ສພ຺ເພປິ ເສນາສນປຣິກ຺ຂາຣາ ອາມາສາ. ເຕນາຫ ‘‘ເສນາສນປຣິໂຠເຄ ປນາ’’ຕິອາທິ.

ເສສາຕິ ຕໂຕ ມຫຕ຺ຕຣີ ວາສິ. ຍາ ປນາຕິ ຍາ ກຸທາຣີ ປນ. ກຸທາໂລ ອນ຺ຕມໂສ ຈຕຸຣງ຺ຄຸລມຕ຺ໂຕປິ ຄຣຸຠຓ຺ຑເມວ. ນິຂາທນໍ ຈຕຸຣສ຺ສມຸຂໍ ວາ ໂຫຕຸ, ໂທຓິມຸຂໍ ວາ ວງ຺ກໍ ວາ ອຸຊຸກໍ ວາ, ອນ຺ຕມໂສ ສມ຺ມຸຎ຺ຊນິທຓ຺ຑກເວຘນມ຺ປິ ທຓ຺ຑພນ຺ຘໍ ເຈ, ຄຣຸຠຓ຺ຑເມວ. ເຕນາຫ ‘‘ກຸທາໂລ ທຓ຺ຑພນ຺ຘນິຂາທນໍ ວາ ອຄຣຸຠຓ຺ຑໍ ນາມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ. ສິປາຏິກາ ນາມ ຂຸຣໂກໂສ. ສິຂຣໍ ປນ ທຓ຺ຑພນ຺ຘນິຂາທນໍ ອນຸໂລເມຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສິຂຣມ຺ປິ ນິຂາທເນເນວ ສງ຺ຄຫິຕ’’ນ຺ຕິ. ສເຈ ຕມ຺ປິ ປນ ອທຓ຺ຑກໍ ຜລມຕ຺ຕໍ, ຠາຊນີຍໍ. ອຸປກ຺ຂເຣຕິ ວາສິອາທິຠຓ຺ຑານິ.

ປຕ຺ຕພນ຺ຘໂກ ນາມ ປຕ຺ຕສ຺ສ ຄຓ຺ຐິກາທິກາຣໂກ. ‘‘ປຏິມາສຸວຓ຺ຓາທິປຕ຺ຕກາຣໂກ’’ຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ຕິປຸຈ຺ເຉທນກສຕ຺ຖໍ, ສຸວຓ຺ຓຈ຺ເຉທນກສຕ຺ຖໍ, ກຕປຣິກມ຺ມຈມ຺ມຈ຺ຉິນ຺ທນກຂຸທ຺ທກສຕ຺ຖນ຺ຕິ ອິມານິ ເຈຕ຺ຖ ຕີຓິ ປິປ຺ຜລິກໍ ອນຸໂລເມນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ’’ຕິອາທິ. ອິຕຣານີຕິ ມຫາກຕ຺ຕຣິອາທີນິ.

ອຑ຺ຒພາຫຸປ຺ປມາຓາຕິ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ຈູຬວຄ຺ຄ ໓.໓໒໑) ກປ຺ປຣໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ອໍສກູຏປ຺ປມາຓາ, ວິທຕ຺ຖິຈຕຸຣງ຺ຄຸລປ຺ປມາຓາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖຊາຕກາຕິ ສງ຺ຆິກຠູມິຍໍ ຊາຕາ. ອາຣກ຺ຂສໍວິຘາເນນ ຣກ຺ຂິຕຕ຺ຕາ ຣກ຺ຂິຕາ ຈ ສາ ມຎ຺ຊູສາທີສຸ ປກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ວິຍ ຍຖາ ຕໍ ນ ນສ຺ສຕິ, ເອວໍ ໂຄປນໂຕ ໂຄປິຕາ ຈາຕິ ຣກ຺ຂິຕໂຄປິຕາ. ຕຕ຺ຖຊາຕກາປິ ປນ ອຣກ຺ຂິຕາ ຄຣຸຠຓ຺ຑເມວ ນ ໂຫຕິ. ‘‘ສງ຺ຆກມ຺ເມ ຈ ເຈຕິຍກມ຺ເມ ຈ ກເຕ’’ຕິ ອິມິນາ ສງ຺ຆສນ຺ຕເກນ ເຈຕິຍສນ຺ຕກໍ ຣກ຺ຂິຕຸໍ, ປຣິວຕ຺ຕິຕຸຎ຺ຈ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທີເປຕິ. ສຸຕ຺ຕໍ ປນາຕິ ວຏ຺ຏິຕຎ຺ເຈວ ອວຏ຺ຏິຕຎ຺ຈ ສຸຕ຺ຕໍ.

ອຏ຺ຐງ຺ຄຸລສູຈິທຓ຺ຑມຕ຺ໂຕຕິ ອນ຺ຕມໂສ ທີຆໂສ ອຏ຺ຐງ຺ຄຸລມຕ຺ໂຕ, ປຣິຓາຫໂຕ ສີຫຬປຓ຺ຓສູຈິທຓ຺ຑມຕ຺ໂຕ. ເອຕ຺ຖາຕິ ເວຬຸຠຓ຺ເຑ. ທຑ຺ຒໍ ເຄຫໍ ເຍສໍ ເຕຕິ ທຑ຺ຒເຄຫາ. ນ ວາເຣຕພ຺ພາຕິ ‘‘ມາ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ ນ ນິເສເຘຕພ຺ພາ. ເທສນ຺ຕຣຄເຕນ ສມ຺ປຕ຺ຕວິຫາເຣ ສງ຺ຆິກາວາເສ ຐເປຕພ຺ພາ.

ອວເສສຎ຺ຈ ຉທນຕິຓນ຺ຕິ ມຸຎ຺ຊປພ຺ພເຊຫິ ອວເສສໍ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຉທນຕິຓໍ. ຍຕ຺ຖ ປນ ຕິຓໍ ນຕ຺ຖິ, ຕຕ຺ຖ ປຓ຺ເຓຫິ ຉາເທນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໓໒໑). ຕສ຺ມາ ປຓ຺ຓມ຺ປິ ຕິເຓເນວ ສງ຺ຄຫິຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຉທນຕິຓສງ຺ເຂປຄເຕສູ’’ຕິອາທິ. ອຏ຺ຐງ຺ຄຸລປ຺ປມາໂຓປີຕິ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ອຏ຺ຐງ຺ຄຸລປ຺ປມາໂຓ. ລິຂິຕໂປຕ຺ຖໂກ ປນ ຄຣຸຠຓ຺ຑໍ ນ ໂຫຕິ.

ເວຬຸມ຺ຫິ ວຸຕ຺ຕປ຺ປມາໂຓຕິ ‘‘ອຏ຺ຐງ຺ຄຸລສູຈິທຓ຺ຑກມຕ຺ໂຕປີ’’ຕິ ເວຬຸຠຓ຺ເຑ ວຸຕ຺ຕປ຺ປມາໂຓ. ສງ຺ຆສ຺ສ ທິນ຺ໂນ ວາຕິ ທາຣຸທຸລ຺ລຠຏ຺ຐາເນ ສງ຺ຆສ຺ສ ທິນ຺ໂນ ວາ. ກຸຣຸນ຺ທິຍໍ ວຸຕ຺ຕກ຺ກເມນ ທາຣຸຠຓ຺ຑວິນິຈ຺ຉຍໍ ວຕ຺ວາ ອິທານິ ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕກ຺ກເມນ ວຕ຺ຕຸໍ ‘‘ອປິຈາ’’ຕິອາທິມາຫ. ອາສນ຺ທິກາທີນີຕິ ເອຕ຺ຖ ອາສນ຺ທິໂກຕິ ຈຕຸຣສ຺ສປີຐໍ ວຸຈ຺ຈຕິ. ‘‘ອຸຈ຺ຈກມ຺ປິ ອາສນ຺ທິກ’’ນ຺ຕິ ວຈນໂຕ ເອກໂຕຠາເຄນ ທີຆປີຐເມວ ຫິ ອຏ຺ຐງ຺ຄຸລປາທກໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຈຕຸຣສ຺ສາສນ຺ທິໂກ ປນ ປມາຓາຕິກ຺ກນ຺ໂຕປິ ວຏ຺ຐຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອາທິສທ຺ເທນ ‘‘ສຕ຺ຕງ຺ໂຄ, ຠທ຺ທປີຐກໍ, ເອຬກປາທກປີຐໍ, ອາມລກວຏ຺ຏກປີຐໍ, ຜລກໍ, ໂກຈ຺ຉໍ, ປລາລປີຐກ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໓໒໑) ອິເມ ສງ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອນ຺ຕມໂສ’’ຕິອາທິ. ປຓ຺ເຓຫິ ວາຕິ ກທລິປຓ຺ຓາທີຫິ ວາ. ພ຺ຍຄ຺ຆຈມ຺ໂມນທ຺ຘມ຺ປິ ວາຬຣູປປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ຣຕນປຣິສິພ຺ພິຕໍ ໂກຈ຺ຉກໍ ຄຣຸຠຓ຺ຑເມວ.

ຆຏ຺ຏນຜລກໍ ນາມ ຍຕ຺ຖ ຐເປຕ຺ວາ ຣຊິຕຈີວຣໍ ຫຕ຺ເຖນ ຆຏ຺ເຏນ຺ຕິ. ຆຏ຺ຏນມຸຄ຺ຄໂຣ ນາມ ອນຸວາຕາທິຆຏ຺ຏນໂກຕິ ວທນ຺ຕິ. ທຓ຺ຑມຸຄ຺ຄໂຣ ນາມ ເຍນ ຣຊິຕຈີວຣໍ ໂປເຖນ຺ຕິ. ອມ຺ພຓນ຺ຕິ ຜລເກຫິ ໂປກ຺ຂຣຓີ ວິຍ ກຕໍ ປານີຍຠາຊນໍ. ຣຊນໂທຓີຕິ ປກ຺ກຣຊນໍ ອາກິຣິຕ຺ວາ ຐປນຠາຊນໍ.

ອກປ຺ປິຍຈມ຺ມນ຺ຕິ ສີຫາທີນໍ ຈມ຺ມໍ. ‘‘ຠູມຕ຺ຖຣຓໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອິທໍ ອກປ຺ປິຍຈມ຺ມໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓຄຕິກ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ມຎ຺ຈປີເຐປິ ອຕ຺ຖຣິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທີເປຕິ. ປາວາຣາທິປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓມ຺ປິ ຄຣຸຠຓ຺ຑນ຺ຕິ ເອເກ. ໂນຕິ ອປເຣ. ວີມໍສິຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ກປ຺ປິຍຈມ຺ມານີຕິ ມິຄາທີນໍ ຈມ຺ມານິ.

ສພ຺ພໍ ຈກ຺ກຍຸຕ຺ຕຍານນ຺ຕິ ຣຖສກຏາທິກໍ ສພ຺ພຈກ຺ກຍຸຕ຺ຕຍານໍ. ວິສງ຺ຂຣິຕຈກ຺ກໍ ປນ ຍານໍ ຠາຊນີຍໍ. ອນຸຎ຺ຎາຕວາສິ ນາມ ຍາ ສິປາຏິກາຍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປຣິຫຣິຕຸໍ ສກ຺ກາຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ມຸຏ຺ຐິປຓ຺ຓນ຺ຕິ ຕາລປຕ຺ຕໍ. ຕຎ຺ຫິ ມຸຏ຺ຐິນາ ຄເຫຕ຺ວາ ປຣິຫຣນ຺ຕີຕິ ‘‘ມຸຏ຺ຐິປຓ຺ຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ມຸຏ຺ຐິປຓ຺ຓນ຺ຕິ ຉຕ຺ຕຈ຺ຉທນປຓ຺ຓເມວາຕິ ເກຈິ. ອຣຓິສຫິຕນ຺ຕິ ອຣຓິຍຸຄຬໍ, ອຸຕ຺ຕຣາຣຓີ, ອຘຣາຣຓີຕິ ອຣຓິທ຺ວຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຜາຕິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາຕິ ອນ຺ຕມໂສ ຕໍອຄ຺ຆນກວາລິກາຍປິ ຖາວຣໍ ວຑ຺ຒິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ. ຜາຕິກມ຺ມໍ ອກຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ເຕນ ຕຕ຺ເຖວ ວລຎ຺ເຊຕພ຺ໂພ. ຄມນກາເລ ສງ຺ຆິເກ ອາວາເສ ຐເປຕ຺ວາ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ອສຕິຍາ ຄເຫຕ຺ວາ ຄເຕນ ປຫິຓິຕ຺ວາ ທາຕພ຺ໂພ. ເທສນ຺ຕຣຄເຕນ ສມ຺ປຕ຺ຕວິຫາເຣ ສງ຺ຆິກາວາເສ ຐເປຕພ຺ໂພ. ເອຕ຺ຖາຕິ ມຕ຺ຕິກາຠຓ຺ເຑ. ກຸຓ຺ຑິກາຕິ ອໂຍກຸຓ຺ຑິກາ ເຈວ ຕມ຺ພໂລຫກຸຓ຺ຑິກາ ຈ. ຠາຊນີຍໂກຏ຺ຐາສເມວ ຠຊຕີຕິ ຠາຊນີຍປກ຺ຂເມວ ເສວຕິ, ນ ຕຸ ຄຣຸຠຓ຺ຑນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກຎ຺ຈນໂກ ປນ ຄຣຸຠຓ຺ຑເມວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອິຕຣນ຺ຕິ ຄຣຸຠຓ຺ຑໍ.

ທຸພ຺ພລສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໒. ປຣິຓາມນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ທ຺ວາທສເມ ນ ກິຎ຺ຈິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ອຕ຺ຖິ.

ປຣິຓາມນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ສຫຘມ຺ມິກວຄ຺ໂຄ ອຏ຺ຐໂມ.