໙. ມຫລ຺ລກວິຫາຣສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ປິຏ຺ຐສງ຺ຆາຏສ຺ສາຕິ ທ຺ວາຣພນ຺ຘສ຺ສ. ສາມນ຺ຕາ ອຑ຺ຒເຕຍ຺ຍຫຕ຺ໂຖ ປເທໂສຕິ ຍສ຺ສ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໑໓໕) ເວມຊ຺ເຌ ທ຺ວາຣໍ ໂຫຕິ, ອຸປຣິຠາເຄ ຈ ອຸຈ຺ຈາ ຠິຕ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ຕີສຸ ທິສາສຸ ສາມນ຺ຕາ ອຑ຺ຒເຕຍ຺ຍຫຕ຺ໂຖ ປເທໂສ. ຂຸທ຺ທກສ຺ສ ປນ ວິຫາຣສ຺ສ ທ຺ວີສຸ ທິສາສຸ. ຕຕ຺ຣາປິ ຍໍ ຠິຕ຺ຕິໍ ວິວຣິຍມານໍ ກວາຏໍ ອາຫນຕິ, ສາ ອປຣິປຸຓ຺ຓູປຈາຣາປິ ໂຫຕິ. ສເຈ ປນ ທ຺ວາຣສ຺ສ ອໂຘຠາເຄປິ ເລໂປກາໂສ ອຕ຺ຖິ, ຕມ຺ປິ ລິມ຺ປິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອຄ຺ຄຬຏ຺ຐປນາຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ອຄ຺ຄຬສທ຺ເທນ ຕໍສມ຺ພນ຺ຘໂຕ ທ຺ວາຣຜລກສຫິຕໍ ທ຺ວາຣພນ຺ຘນໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ສກວາຏກສ຺ສາ’’ຕິອາທິ. ‘‘ນິຈ຺ຈລຠາວຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ ອິມິນາ ຕຎ຺ຈ ໂຂ ຐປນໍ ອິຘ ນິຈ຺ຈລຠາເວນາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ໂກ ປເນຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍຕິ ອາຫ ‘‘ກວາຏຎ຺ຫີ’’ຕິອາທິ. ກມ຺ປຕີຕິ ຈລຕິ. ຍາວ ທ຺ວາຣໂກສາ ອຄ຺ຄຬຏ຺ຐປນາຍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ລິມ຺ປິຕພ຺ໂພ ວາ ເລປາເປຕພ຺ໂພ ວາຕິ ອຄ຺ຄຬຏ຺ຐປນຕ຺ຖາຍ ຍາວ ທ຺ວາຣໂກສາ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອຕ຺ຕນາ ລິມ຺ປິຕພ຺ໂພ ວາ, ປເຣຫິ ເລປາເປຕພ຺ໂພ ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ນນຸ ຈາຍມຕ຺ໂຖ ເນວ ມາຕິກາຍໍ, ນ ປທຠາຊເນ ວຸຕ຺ໂຕ, ອຖ ກຸໂຕ ທຏ຺ຐພ຺ໂພຕິ ອາຫ ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິ. ກິຎ຺ຈາປີຕິ ຍທິປິ. ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ສິກ຺ຂາປທສ຺ສ ນິທາເນ. ອຘິກາຣໂຕຕິ ອນຸວຕ຺ຕນໂຕ. ອາໂລກໍ ສນ຺ເຘຕິ ປິເຘຕີຕິ ອາໂລກສນ຺ຘິ. ເຕນາຫ ‘‘ອາໂລກສນ຺ຘີຕິ ວາຕປານກວາຏກາ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ວາຕປານກວາຏກາຕິ ວາຕປານຜລກາ. ອນຸຎ຺ຎາຕປ຺ປເທສໂຕ ປນ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ປຸນປ຺ປຸນໍ ວິລິມ຺ປິຕຸໍ ວາ ວິລິມ຺ປາເປຕຸໍ ວາ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ມຕ຺ຕິກາຍ ກຕ຺ຕພ຺ພກິຈ຺ຈໍ ນິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ປຸນ ຈຕຸຕ຺ຖເລເປ ທິນ຺ເນ ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ປາຈິຕ຺ຕິຍ ໓.໑໓໕) ເກຈິ. ‘‘ປຸນປ຺ປຸນໍ ເລປທານສ຺ສ ວຸຕ຺ຕປ຺ປມາຓໂຕ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕມຕ຺ຕໍ ຐເປຕ຺ວາ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ ອວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ທຸກ຺ກຏ’’ນ຺ຕິ ອປເຣ.

ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພນ຺ຕິ ສໍວິຘາຕພ຺ພໍ. ອປ຺ປຫຣິເຕຕິ ເອຕ຺ຖ ອປ຺ປສທ຺ໂທ ‘‘ອປ຺ປິຈ຺ໂຉ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໒໕໒, ໓໓໖; ສໍ. ນິ. ໒.໑໔໘) ວິຍ ອຠາວຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ອຫຣິເຕ’’ຕິ. ສາລິວີຫິອາທິ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ໒.໓໐) ປຸພ຺ພຓ຺ຓໍ ‘‘ປຸຣກ຺ຂຕໍ ສສ຺ສຜລ’’ນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ, ຕພ຺ພິປຣິຍາຍໂຕ ມຸຄ຺ຄມາສາທິ ອປຣຓ຺ຓໍ. ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ວປິຕໍ. ‘‘ຕສ຺ມິໍ ຐຕ຺ວາ ອຘິຏ຺ຐຫນ຺ໂຕ ທຸກ຺ກຏໍ ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ຍສ຺ມິໍ ປເທເສ ສມນ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕປ຺ປມາເຓ ປຣິຈ຺ເຉເທ ປຸພ຺ພຓ຺ຓາທີນິ ນ ສນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ວິຫາໂຣ ກາເຣຕພ຺ໂພ. ຍຕ຺ຖ ປນ ສນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ກາຣາເປຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຕເຖວາຕິ ມຸຂວຏ຺ຏິອນ຺ເຕນ. ຕສ຺ມິໍ ຐາຕພ຺ພໍ ປຕນ຺ຕສ຺ສ ວິຫາຣສ຺ສ ອປຕໂນກາສຕ຺ຕາ, ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຸປຣິ ນ ປເຕຍ຺ຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຍຖາປຣິຈ຺ຉິນ຺ນສ຺ສ ປນ ໂອກາສສ຺ສ ອພ຺ຠນ຺ຕຣໍ ວິຫາຣສ຺ສ ປຕນ຺ຕສ຺ສ ໂອກາໂສ ໂຫຕີຕິ ອປ຺ປຫຣິເຕປິ ຕສ຺ມິໍ ຐຕ຺ວາ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ ນ ລຠຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຕສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ອຫຣິເຕປິ ຐາຕຸໍ ນ ລຠຕີ’’ຕິ.

ຕໂຕ ເຈ ອຸຕ຺ຕຣີຕິ ຕິຓ຺ຓໍ ມຄ຺ຄານໍ ວາ ປຣິຍາຍານໍ ວາ ອຸປຣິ ຈຕຸຕ຺ເຖ ມຄ຺ເຄ ວາ ປຣິຍາເຍ ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ມຄ຺ເຄນ ຉາທິຍມາເນ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ມຄ຺ເຄນ ຉາທິຍມາເນຕິ ອປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອຸຊຸກເມວ ຉາທິຍມາເນ. ປຣິຍາເຍນາຕິ ປຣິກ຺ເຂເປນ. ຕຕ຺ຖ ມຄ຺ເຄນ ຉາທນໍ ອິຏ຺ຐກສິລາສຸຘາຫິ ລພ຺ຠຕິ, ປຣິຍາເຍນ ຉາທນໍ ຕິຓປຓ຺ເຓຫີຕິ ອາຫ ‘‘ອິຏ຺ຐກສິລາສຸຘາຫີ’’ຕິອາທິ. ຕສ຺ມາ ຍຖາ ອິຈ຺ຉຕິ, ຕຖາ ທ຺ເວ ມຄ຺ເຄ ວາ ທ຺ເວ ປຣິຍາເຍ ວາ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຕຕິຍໍ ມຄ຺ຄໍ ວາ ປຣິຍາຍໍ ວາ ‘‘ເອວໍ ຉາເທຫີ’’ຕິ ອາຓາເປຕ຺ວາ ປກ຺ກມິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ນ ປກ຺ກມຕິ, ຕຸຓ຺ຫີຠາເວນ ຐາຕພ຺ພໍ. ສພ຺ພມ຺ປິ ເຈຕໍ ຉທນໍ ຉທນູປຣິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຸປຣູປຣິຉນ຺ໂນ ຫິ ວິຫາໂຣ ຈິຣໍ ອໂນວສ຺ສໂກ ໂຫຕີຕິ ມຎ຺ຎມານາ ເອວໍ ຉາເທນ຺ຕິ. ຕິຓມຸຏ຺ຐິຄຓນາຍາຕິ ຕິຓກຣຬຄຓນາຍ.

ຕິກປາຈິຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ອຕິເຣກທ຺ວຕ຺ຕິປຣິຍາເຍ ອຕິເຣກສຎ຺ຎິເວມຕິກອູນກສຎ຺ຎີນໍ ວເສນ ຕີຓິ ປາຈິຕ຺ຕິຍານິ. ເສຕວຓ຺ຓາທິກຣເຓຕິ ເສຕວຓ຺ຓກາຬວຓ຺ຓເຄຣຸກປຣິກມ຺ມມາລາກມ຺ມລຕາກມ຺ມມກຣທນ຺ຕກປຎ຺ຈປຏິການໍ ກຣເຓ. ເລຓຄຸຫາຕິຓກຸຏິກາທີສູຕິ ເອຕ຺ຖ ເລຓນ຺ຕິ ທ຺ວາຣພທ຺ຘໍ. ຄຸຫາຕິ ເກວລາ ປພ຺ພຕຄຸຫາ. ຕິຓກຸຏິກາ ປາກຏາ ເອວ.

ມຫລ຺ລກວິຫາຣສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.