໑. ຠູຕຄາມສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

‘‘ຠວນ຺ຕີ’’ຕິ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ປາຈິຕ຺ຕິຍ ໓.໙໐) ອິມິນາ ວິຣຸຬ຺ຫມູເລ ນີລຠາວໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວຑ຺ຒມານເກ ຕຣຸຓຄຈ຺ເຉ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ອເຫສຸ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ປນ ວຑ຺ຒິຕ຺ວາ ຐິເຕ ມຫນ຺ເຕ ຣຸກ຺ຂຄຈ຺ຉາທິເກ ທສ຺ເສຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຊາຍນ຺ຕີ’’ຕິອາທິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ຠວນ຺ຕີ’’ຕິ ອິມສ຺ສ ວິວຣຓໍ ‘‘ຊາຍນ຺ຕິ ວຑ຺ຒນ຺ຕີ’’ຕິ, ‘‘ອເຫສຸ’’ນ຺ຕິ ອິມສ຺ສ ‘‘ຊາຕາ ວຑ຺ຒິຕາ’’ຕິ. ຄາໂມຕິ ສມູໂຫ. ປຕິຏ຺ຐິຕຫຣິຕຕິຓຣຸກ຺ຂາທີນນ຺ຕິ ຠູມິຍໍ ປຕິຏ຺ຐິຕສ຺ສ ຫຣິຕຕິຓສ຺ສ ເຈວ ຫຣິຕຣຸກ຺ຂາທີນຎ຺ຈ. ອາທິສທ຺ເທນ ໂອສຘິຄຈ຺ຉລຕາທໂຍ ເວທິຕພ຺ພາ. ນິມິຕ຺ຕຕ຺ເຖ ຈ ຠຸມ຺ມໍ. ໂຍ ອຕ຺ໂຖ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕມາຫ ‘‘ຠູຕຄາມປາຕພ຺ຍຕາຍາ’’ຕິອາທິນາ.

ນນຸ ຈ ຣຸກ຺ຂາທໂຍ ຈິຕ຺ຕຣຫິຕຕາຍ ນ ຊີວາ, ຈິຕ຺ຕຣຫິຕຕາ ຈ ປຣິຜນ຺ທາຠາວໂຕ, ຉິນ຺ເນປິ ວິຣຸຫນໂຕ, ວິສທິສຊາຕິກຠາວໂຕ, ຈຕຸໂຍນິຍໍ ອປຣິຍາປນ຺ນໂຕ ຈ ເວທິຕພ຺ພາ, ວຸຑ຺ຒິ ປນ ປວາຬສິລາລວຓານມ຺ປິ ວິຊ຺ຊຕີຕິ ນ ເຕສໍ ຊີວຠາເວ ກາຣຓໍ, ວິສຍຄ຺ຄຫຓຎ຺ຈ ເນສໍ ປຣິກປ຺ປນາມຕ຺ຕໍ ສຸປນໍ ວິຍ ຈິຎ຺ຈາທີນໍ, ຕຖາ ໂທຫຬາທໂຍ, ອຖ ກສ຺ມາ ຠູຕຄາມສ຺ສ ປາຕພ຺ຍຕາຍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ອິຈ຺ຉິຕນ຺ຕິ? ສມຓອສາຣຸປ຺ປໂຕ, ຕນ຺ນິສ຺ສິຕສຕ຺ຕານຸຣກ຺ຂຓໂຕ ຈ. ເຕເນວາຫ ‘‘ຊີວສຎ຺ຎິໂນ ຫິ ໂມຆປຸຣິສາ ມນຸສ຺ສາ ຣຸກ຺ຂສ຺ມິ’’ນ຺ຕິອາທິ (ປາຈິ. ໘໙). ສາສປພີຊກເສວາລມ຺ປີຕິ ສາສປພີຊກສງ຺ຂາຕໍ ເສວາລມ຺ປິ, ສາສປເສວາລໍ, ພີຊກເສວາລມ຺ປີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ສາສປເສວາໂລ ນາມ ສາສປມຕ຺ໂຕ ຂຸທ຺ທກເສວາໂລ. ພີຊກເສວາໂລ ນາມ ອຸປຣິ ຂຸທ຺ທກປຕ຺ໂຕ ເຫຏ຺ຐາ ຂຸທ຺ທກມູໂລ ເສວາໂລ.

ມູລພີຊຂນ຺ຘພີຊຜຬຸພີຊອຄ຺ຄພີຊພີຊພີຊານນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ມູລເມວ ພີຊໍ ມູລພີຊໍ. ເອວໍ ເສເສສຸປິ. ຕຕ຺ຖ ມູລພີຊໍ ຫລິທ຺ທິອາທິກໍ. ຂນ຺ຘພີຊໍ ອສ຺ສຕ຺ຖາທິກໍ. ຜຬຸພີຊໍ ອຸຈ຺ຉຸອາທິກໍ. ອຄ຺ຄພີຊໍ ຫິຣິເວຣາທິກໍ. ພີຊໍພີຊໍ ປຸພ຺ພຓ຺ຓາທິກໍ. ຠາຊນຄຕນ຺ຕິ ສຣາວາທິຠາຊນຄຕໍ. ນິກ຺ຂນ຺ຕໍ ມູລມຕ຺ຕໍ ເອຕສ຺ມາຕິ ນິກ຺ຂນ຺ຕມູລມຕ຺ຕໍ. ມຕ຺ຕ ສທ຺ເທນ ເຈຕ຺ຖ ປຓ຺ຓສ຺ສ ນິກ຺ຂມນໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ. ເອສ ນໂຍ ນິກ຺ຂນ຺ຕອງ຺ກຸຣມຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ. ສເຈ ປນ ມູລຎ຺ຈ ປຓ຺ຓຎ຺ຈ ນິຄ຺ຄຕໍ, ຠູຕຄາມສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ວິທຕ຺ຖິມຕ຺ຕາ ປຕ຺ຕວຏ຺ຏິ ນິຄ຺ຄຈ຺ຉຕີຕິ ວິທຕ຺ຖິມຕ຺ຕາ ອນີລວຓ຺ຓາ ປຕ຺ຕວຏ຺ຏິ ນິກ຺ຂມຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ນິກ຺ຂນ຺ເຕ’’ຕິອາທິ. ຫຣິໂຕ ນ ໂຫຕີຕິ ນີລວຓ຺ໂຓ ນ ໂຫຕິ. ມຸຄ຺ຄາທີນໍ ປນ ປຓ຺ເຓສຸ ອຸຏ຺ຐິເຕສຸ, ວີຫິອາທີນໍ ວາ ອງ຺ກຸເຣ ຫຣິເຕ ຠູຕຄາມສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ເອສ ນໂຍ ອມ຺ພຏ຺ຐິອາທີສຸ.

ຠູຕຄາມພີຊຄາເມຕິ ເອຕ຺ຖ ຠູຕຄາມໂຕ ວິໂຍຊິຕໍ ວິຣຸຫນສມຕ຺ຖເມວ ມູລພີຊາທິກໍ ພີຊຄາໂມ ນາມາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຸຠຍຕ຺ຖາຕິ ຠູຕຄາມພີຊຄາເມສຸ. ອຕຖາສຎ຺ຎິສ຺ສາຕິ ອຠູຕຄາມາພີຊຄາມສຎ຺ຎິສ຺ສ. ໂກ ປນ ວາໂທ ອຠູຕຄາມາພີຊຄາເມສຸ ອຠູຕຄາມາພີຊຄາມສຎ຺ຎິສ຺ສ. ອສຎ຺ຈິຈ຺ຈາຕິ ປາສາຓຣຸກ຺ຂາທີນິ ວາ ປວຏ຺ເຏນ຺ຕສ຺ສ, ສາຂໍ ວາ ກຑ຺ຒນ຺ຕສ຺ສ, ກຕ຺ຕຣທຓ຺ເຑນ ວາ ຠູມິໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ຕິຓານິ ກຸປ຺ປນ຺ຕິ. ຕານິ ເຕນ ‘‘ວິໂກເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອວໍ ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ອວິໂກປິຕຕ຺ຕາ ອສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ວິໂກປິຕານິ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ. ອິຕິ ອສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ວິໂກເປນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ.

ອສຕິຍາຕິ ອຎ຺ຎວິຫິໂຕ ເກນຈິ ສທ຺ຘິໍ ກິຎ຺ຈິ ກເຖນ຺ໂຕ ປາທງ຺ຄຸຏ຺ຐເກນ ວາ ຫຕ຺ເຖນ ວາ ຕິຓໍ ວາ ລຕໍ ວາ ວິໂກເປນ຺ໂຕ ຕິຏ຺ຐຕິ, ເອວໍ ອສຕິຍາ ວິໂກເປນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ.

ອຊານິຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ‘‘ພີຊຄາໂມ’’ຕິ ວາ ‘‘ຠູຕຄາໂມ’’ຕິ ວາ ນ ຊານາຕິ, ‘‘ວິໂກເປມີ’’ຕິ ປນ ຊານາຕິ. ເອວໍ ຕິເຓ ວາ ປລາລປຸຎ຺ເຊ ວາ ຂຓິຕ຺ຕິໍ ວາ ກຸທາລໍ ວາ ສງ຺ໂຄປນຕ຺ຖາຍ ຐເປຕິ, ຑຍ຺ຫມານຫຕ຺ໂຖ ວາ ອຄ຺ຄິໍ ປາເຕຕິ. ຕຕ຺ຣ ເຈ ຕິຓານິ ຉິຊ຺ຊນ຺ຕິ ວາ ຑຍ຺ຫນ຺ຕິ ວາ, ເອວໍ ອຊານິຕ຺ວາ ວິໂກເປນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ.

ເຍນ ເກນຈິ ອຄ຺ຄິນາຕິ ກຏ຺ຐຄ຺ຄິໂຄມຍຄ຺ຄິອາທີສຸ ເຍນ ເກນຈິ ອຄ຺ຄິນາ, ອນ຺ຕມໂສ ໂລຫຂຓ຺ເຑນປິ ອາທິຕ຺ເຕນ. ‘‘ກປ຺ປິຍ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາວາຕິ ຍາຍ ກາຍຈິ ຠາສາຍ ‘‘ກປ຺ປິຍ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາວ. ເອວ-ສທ຺ເທນ ປຐມໍ ອຄ຺ຄິນາ ຜຸສິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ‘‘ກປ຺ປິຍ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ປຐມໍ ອຄ຺ຄິໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຕໍ ອນຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາວ ‘ກປ຺ປິຍ’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ປາຈິຕ຺ຕິຍ ໓.໙໓) ວທນ຺ຕິ. ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸປິ. ຕເຖວາຕິ ‘ກປ຺ປິຍ’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາວ. ອສ຺ສມຫິໍສສູກຣມິຄໂຄຣູປານໍ ປນ ຂຸຣາ ອຕິຂິຓາ, ຕສ຺ມາ ເຕຫິ ນ ກາຕພ຺ພໍ, ກຕມ຺ປິ ອກຕໍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຐເປຕ຺ວາ ໂຄມຫິໍສາທີນໍ ຂຸເຣ’’ຕິ. ຫຕ຺ຖິນຂາ ປນ ຂຸຣາ ນ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ເຕຫິ ວຏ຺ຏຕິ. ຕິຣຈ຺ຉານານນ຺ຕິ ສີຫພ຺ຍຄ຺ຆທີປິມກ຺ກຏານໍ, ສກຸນ຺ຕານຎ຺ຈ. ເຕສຎ຺ຫິ ນຂາ ຕິຂິຓາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ເຕຫິ ກາຕພ຺ພໍ. ‘‘ອນ຺ຕມໂສ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອາຫເຏນປີ’’ຕິ ອິມິນາ ເຍຫິ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ເຕຫິ ຕຕ຺ຖຊາຕເກຫິ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ສຕ຺ເຖ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວາ’’ຕິ ອິມິນາ ເຉທໍ ວາ ເວຘໍ ວາ ທສ຺ເສນ຺ເຕນ ‘‘ກປ຺ປິຍນ຺ຕິ ວຕ຺ວາວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕມຕິທິສຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ກິຎ຺ຈາປິ ‘‘ກປ຺ປິຍນ຺ຕິ ວຕ຺ວາວ ກາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ກປ຺ປິຍໍ ກໂຣນ຺ເຕນ ກຕ຺ຕພ຺ພາກາຣເມວ ທສ຺ສິຕໍ, ຕຖາປິ ຠິກ຺ຂຸນາ ‘‘ກປ຺ປິຍໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕເຍວ ອນຸປສມ຺ປນ຺ເນນ ‘‘ກປ຺ປິຍ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ອຄ຺ຄິປຣິຊິຕາທິ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ອວຈນໍ ປນ ‘‘ປຸນປິ ກປ຺ປິຍໍ ກໂຣຫີຕິ ກາເຣຕ຺ວາວ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ປຐມເມວ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ.

ເອກສ຺ມິໍ…ເປ… ກປ຺ປິເຍ ກເຕ ສພ຺ພໍ ກຕໍ ໂຫຕີຕິ ເອກໍເຍວ ‘‘ກປ຺ປິຍໍ ກໂຣມີ’’ຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນປິ ກປ຺ປິເຍ ກເຕ ເອກາພທ຺ຘຕ຺ຕາ ສພ຺ພໍ ກຕໍ ໂຫຕິ. ທາຣຸກໍ ວິຊ຺ຌຕີຕິ ຊານິຕ຺ວາ ວາ ອຊານິຕ຺ວາ ວາ ວິຊ຺ຌຕິ ວາ ວິຊ຺ຌາເປຕິ ວາ, ວຏ຺ຏຕິເຍວ. ຠຕ຺ຕສິຕ຺ເຖ ວິຊ຺ຌຕີຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຕໍ ວິຊ຺ຌຕິ, ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ວລ຺ລິອາທີນໍ ຠາຊນຄຕິກຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຠິນ຺ທາເປຕ຺ວາ ກປ຺ປິຍໍ ກາເຣຕພ຺ພນ຺ຕິ ພີຊໂຕ ມຸຕ຺ຕສ຺ສ ກຏາຫສ຺ສ ຠາຊນຄຕິກຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ອພີຊນ຺ຕິ ອງ຺ກຸຣຊນນສມຕ຺ຖພີຊຣຫິຕຕຣຸຓມ຺ພຜລາທິ. ເຕນາຫ ‘‘ຍໍ ປນ ຜລໍ ຕຣຸຓໍ ໂຫຕິ, ອພີຊ’’ນ຺ຕິ. ນິພ຺ພຕ຺ຕພີຊໍ ນາມ ພີຊໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ວິສຸໍ ກຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍໍ ອມ຺ພປນສາທິຜລໍ. ເຕນາຫ ‘‘ພີຊໍ ອປເນຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ກປ຺ປິຍກຣຓກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ, ສຍເມວ ກປ຺ປິຍານີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ຠູຕຄາມສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.