໑໐. ຣາຊສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ຣາຊໂຕ ໂຠຄ຺ຄນ຺ຕິ ຣາຊໂຕ ລທ຺ຘໂຠຄ຺ຄໍ. ຣາຊໂຠຄ຺ໂຄຕິ ຣາຊາມຕ຺ໂຕ. ຣາຊໂຕ ໂຠໂຄຕິ ຣຎ຺ຎາ ທິນ຺ນໍ ອິສ຺ສຣິຍໍ. ອິມິນາຕິອາທີຕິ ‘‘ອິມິນາ ຈີວຣເຈຕາປນ຺ເນນ ຈີວຣໍ ເຈຕາເປຕ຺ວາ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ຈີວເຣນ ອຈ຺ຉາເທຫີ’’ຕິ ອິທໍ. ອາຄມນສຸທ຺ຘິນ຺ຕິ ມູລສຸທ຺ຘິໍ. ຍທິ ຫິ ອິມິນາ ກປ຺ປິຍນີຫາເຣນ ອເປເສຕ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ເທຫີ’’ຕິ ເປເສຍ຺ຍ, ໂສປິ ທູໂຕ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ ‘‘ອິທໍ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ຈີວຣເຈຕາປນ຺ນໍ ອາຠຕໍ, ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕຸ ອາຍສ຺ມາ ຈີວຣເຈຕາປນ຺ນ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ໕໓໘), ຕທາ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາປິ ກປ຺ປິຍກາຣກໍ ປຸຏ຺ເຐນ ຕໍ ນິທ຺ທິສິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ສເຈ ຫີ’’ຕິອາທິ. ອກປ຺ປິຍວຕ຺ຖຸໍ ອາຣພ຺ຠາຕິ ຫິຣຎ຺ຎາທິໍ ອາຣພ຺ຠ. ອີທິເສນ ທູຕວຈເນນາຕິ ‘‘ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕຸ ອາຍສ຺ມາ ຈີວຣເຈຕາປນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ເອວຣູເປນ ທູຕວຈເນນ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕຸໍ ອກປ຺ປິຍໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ. ສຸວຓ຺ຓນ຺ຕິ ຊາຕຣູປໍ. ຣຊຕນ຺ຕິ ຣູປິຍໍ. ກຫາປເຓນາຕິ ສຸວຓ຺ຓມໂຍ ວາ ຣູປິຍມໂຍ ວາ ປາກຕິໂກ ວາ ກຫາປໂຓ. ມາສໂກຕິ ໂລຫມາສໂກ ວາ ໂຫຕຸ, ທາຣຸມາສໂກ ວາ ໂຫຕຸ, ຊຕຸມາສໂກ ວາ ໂຫຕຸ, ໂຍ ໂຍ ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ຊນປເທ ຍທາ ຍທາ ໂວຫາຣໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ອນ຺ຕມໂສ ອຏ຺ຐິມໂຍປິ ຈມ຺ມມໂຍປິ ຣຸກ຺ຂຜລພີຊມໂຍປິ ສມຸຏ຺ຐາປິຕຣູໂປປິ ອສມຸຏ຺ຐາປິຕຣູໂປປິ ສພ຺ໂພ ອິຘ ມາສໂກຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ຣູປິຍສິກ຺ຂາປເທ ວກ຺ຂາມ.

ມຸຕ຺ຕາຕິ ຫຕ຺ຖິກຸມ຺ຠຊາທິກາ ອຏ຺ຐວິຘາ ມຸຕ຺ຕາ. ຕຖາ ຫິ ຫຕ຺ຖິກຸມ຺ຠໍ ວຣາຫທາຐໍ, ຠຸຊງ຺ຄສີສໍ, ວລາຫກໍ, ເວຬຸ, ມຈ຺ຉສິໂຣ, ສງ຺ໂຂ, ສິປ຺ປີຕິ ອຏ຺ຐ ມຸຕ຺ຕາໂຍນິໂຍ. ຕຕ຺ຖ ຍາ ມຈ຺ຉສງ຺ຂສິປ຺ປິຊາຕາ, ສາ ສາມຸທ຺ທິກາ, ຠຸຊງ຺ຄຊາປິ ກາຈິ ສາມຸທ຺ທິກາ ໂຫຕິ. ອິຕຣາ ອສາມຸທ຺ທິກາ. ຍສ຺ມາ ປນ ພຫຸລໍ ສາມຸທ຺ທິກາວ ມຸຕ຺ຕາ ໂລເກ ທິສ຺ສນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖາປິ ສິປ຺ປິຊາວ, ອິຕຣາ ກທາຈິ. ຕສ຺ມາ ສມ຺ໂມຫວິໂນທນິຍໍ ‘‘ມຸຕ຺ຕາຕິ ສາມຸທ຺ທິກມຸຕ຺ຕາ’’ຕິ (ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໑໗໒) ວຸຕ຺ຕໍ. ມຓີຕິ ຐເປຕ຺ວາ ເວຬຸຣິຍາທິເກ ອນ຺ຕມໂສ ຊາຕິຜລິກໍ ອຸປາທາຍ ສພ຺ໂພປິ ນີລປີຕາທິວຓ຺ຓເຠໂທ ມຓີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ, ປຈິຕ຺ວາ ກໂຕ ປນ ກາຈມຓິເຍເວໂກ ປຕ຺ຕາທິຠຓ຺ຑມູລຕ຺ຖໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ເວຬຸຣິໂຍ ນາມ ວໍສວຓ຺ຓມຓິ. ສງ຺ໂຂຕິ ຘມນສງ຺ໂຂ ໂຘຕວິທ຺ໂຘ ຣຕນມິສ຺ໂສ, ປານີຍສງ຺ໂຂ ປນ ຣຕນາມິສ຺ສກໂຕ, ໂສ ຈ ອຎ຺ຊນາທິເຠສຊ຺ຊຕ຺ຖາຍ, ຠຓ຺ຑມູລຕ຺ຖາຍ ຈ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ສິລາຕິ ໂຘຕວິທ຺ຘາ ຣຕນສໍຍຸຕ຺ຕາ ມຸຄ຺ຄວຓ຺ຓາ ສິລາ. ຣຕເນນ ປນ ອມິສ຺ສາ ສຕ຺ຖກນິສານາທິອຕ຺ຖາຍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ຣຕນສໍຍຸຕ຺ຕາຕິ ສຸວຓ຺ເຓນ ສທ຺ຘິໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ປຈິຕ຺ວາ ກຕາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ປວາຬນ຺ຕິ ໂຘຕມ຺ປິ ອໂຘຕມ຺ປິ ສພ຺ພໍ ປວາຬໍ. ໂລຫິຕງ຺ໂກຕິ ຣຕ຺ຕມຓິ. ມສາຣຄລ຺ລນ຺ຕິ ກພຣມຓິ. ຍໍ ‘‘ມຣກຕ’’ນ຺ຕິປິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ສຕ຺ຕ ຘຎ຺ຎານີຕິ ສານຸໂລມານິ ສາລິອາທີນິ ສຕ຺ຕ ຘຎ຺ຎານິ. ນີວາຣາທິອຸປຘຎ຺ຎສ຺ສ ປນ ສາລິອາທິມູລຘຎ຺ຎນ຺ໂຕຄຘຕ຺ຕາ ‘‘ສຕ຺ຕ ຘຎ຺ຎານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ທາສິທາສເຂຕ຺ຕວຕ຺ຖຸປຸປ຺ຜາຣາມຜລາຣາມາທໂຍຕິ ເອຕ຺ຖ ທາສີ ນາມ ອນ຺ໂຕຊາຕຘນກ຺ກີຕກຣມຣານີຕປ຺ປເຠທາ. ຕຖາ ທາໂສ. ເຂຕ຺ຕໍ ນາມ ຍສ຺ມິໍ ປຸພ຺ພຓ຺ຓໍ ຣຸຫຕິ. ວຕ຺ຖຸ ນາມ ຍສ຺ມິໍ ອປຣຓ຺ຓໍ ຣຸຫຕິ. ຍຕ຺ຖ ວາ ອຸຠຍມ຺ປິ ຣຸຫຕິ, ຕໍ ເຂຕ຺ຕໍ. ຕທຕ຺ຖາຍ ອກຕຠູມິຠາໂຄ ວຕ຺ຖຸ. ເຂຕ຺ຕວຕ຺ຖຸສີເສນ ເຈຕ຺ຖ ວາປິຕຬາກາທີນິປິ ສງ຺ຄຫິຕາເນວ. ວສ຺ສິກາທີນໍ ປຸປ຺ຜນໂກ ປຸປ຺ຜາຣາໂມ. ອມ຺ພຜລາທີນໍ ຜລນໂກ ຜລາຣາໂມ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ອຕ຺ຕໂນເຍວຕ຺ຖາຍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ສເຈປິ ໂກຈິ ຊາຕຣູປຣຊຕໍ ອາເນຕ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ທມ຺ມິ, ອາຣາມໍ ວາ ກໂຣຖ, ເຈຕິຍໍ ວາ ໂຠຊນສາລາທີນໍ ວາ ອຎ຺ຎຕຣ’’ນ຺ຕິ ວທຕິ, ອິທມ຺ປິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ຫິ ອຎ຺ຎສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ ໂຫຕີ’’ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໕໓໘-໕໓໙) ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ເຈຕິຍສງ຺ຆຄຓປຸຄ຺ຄລານໍ ວາ ອຕ຺ຖາຍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏນ຺ຕີ’’ຕິ.

ສເຈ ປນ ສງ຺ຆໍ ວາ ຄຓໍ ວາ ປຸຄ຺ຄລໍ ວາ ອນາມສິຕ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ຫິຣຎ຺ຎສຸວຓ຺ຓໍ ເຈຕິຍສ຺ສ ເທມ, ວິຫາຣສ຺ສ ເທມ, ນວກມ຺ມສ຺ສ ເທມາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ປຏິກ຺ຂິປິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ອິເມ ອິທໍ ຠຓນ຺ຕີ’’ຕິ ກປ຺ປິຍກາຣການໍ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ‘‘ເຈຕິຍາທີນໍ ອຕ຺ຖາຍ ຕຸມ຺ເຫ ຄເຫຕ຺ວາ ຐເປຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປນ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ຄເຫຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ປຏິກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ.

ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈກໂຣຕິ ກິຈ຺ຈກໂຣ. ອິຘ ປນ ສພ຺ໂພ ກິຈ຺ຈກໂຣວ ‘‘ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈກໂຣ’’ຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ກປ຺ປິຍກາຣໂກ’’ຕິ. ເອໂສ ໂຂຕິ ‘‘ອສຸກວີຖິຍໍ ອສຸກຆເຣ ອສຸກນາໂມ’’ຕິ ປຣມ຺ມຸຂໍ ວທຕິ. ອິຕຣມ຺ປີຕິ ປຣມ຺ມຸຂານິທ຺ທິຏ຺ຐມ຺ປິ. ‘‘ອຕ຺ໂຖ ເມ, ອາວຸໂສ, ຈີວເຣນາ’’ຕິ ເອຕໍ ໂຈທນາລກ຺ຂຓນິທສ຺ສນນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕຕ຺ຖ ໂຈທນາລກ຺ຂຓນິທສ຺ສນນ຺ຕິ ວາຈາຍ ໂຈທນາລກ຺ຂຓນິທສ຺ສນໍ. ເຕນາຫ ‘‘ສເຈ ຫີ’’ຕິອາທິ. ອິທໍ ວາ ວຈນໍ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເອຕສ຺ສ ວາ ອຕ຺ໂຖ ຍາຍ ກາຍຈິ ຠາສາຍ ວຕ຺ຕພ຺ໂພຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ເທຫິ ເມ ຈີວຣໍ, ອາຫຣ ເມ ຈີວຣໍ, ປຣິວຕ຺ເຕຫິ ເມ ຈີວຣໍ, ເຈຕາເປຫິ ເມ ຈີວຣ’’ນ຺ຕິ ເອຕານິ ປນ ວຈນານິ ເອເຕສໍ ວາ ອຕ຺ໂຖ ຍາຍ ກາຍຈິ ຠາສາຍ ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ເຕນາຫ ‘‘ເທຫິ ເມ’’ຕິອາທິ. ສາເຘຍ຺ຍາຕິ ນິປ຺ຜາເທຍ຺ຍ. ອິຈ຺ເຈຕໍ ກຸສລນ຺ຕິ ເອວໍ ຍາວຕຕິຍໍ ໂຈທເນນ ຕສ຺ສ ຈີວຣສ຺ສ ຍເທຕໍ ອຠິນິປ຺ຜາທນໍ, ເອຕໍ ກຸສລໍ ສາຘຸ ສຸຏ຺ຐູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ເອຕໍ ສຸນ຺ທຣ’’ນ຺ຕິ.

ຉກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປຣໂມ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ອສ຺ສາຕິ ຉກ຺ຂຕ຺ຕຸປຣມໍ. ອິທຎ຺ຫິ ‘‘ຐາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອິມິສ຺ສາ ກິຣິຍາຍ ວິເສສນໍ, ຉກ຺ຂຕ຺ຕຸປຣມໍ ຐານໍ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ຠາວນປຸໍສກວຈນເມຕ’’ນ຺ຕິ, ເອຕໍ ຠາເວ ຐາຕພ຺ພນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕຘາຕ຺ວຕ຺ຖມຕ຺ເຕ ສາເຘຕພ຺ເພ ນປຸໍສກລິງ຺ຄວຈນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ນິສີທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ‘‘ອິຘ, ຠນ຺ເຕ, ນິສີທຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ນ ນິສີທິຕພ຺ພໍ. ນ ອາມິສໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພນ຺ຕິ ຍາຄຸຂຊ຺ຊກາທິເຠທໍ ກິຎ຺ຈິ ອາມິສໍ ‘‘ຄຓ຺ຫຖ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ຍາຈິຍມາເນນາປິ ນ ຄຓ຺ຫິຕພ຺ພໍ. ນ ຘມ຺ໂມ ຠາສິຕພ຺ໂພຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໕໓໘-໕໓໙) ‘‘ມງ຺ຄລໍ ວາ ອນຸໂມທນໍ ວາ ຠາສຖາ’’ຕິ ຍາຈິຍມາເນນາປິ ນ ກິຎ຺ຈິ ຠາສິຕພ຺ພໍ. ຐານໍ ຠຎ຺ຊຕີຕິ ຐິຕິໍ ວິນາເສຕິ. ຐຕ຺ວາ ຈີວຣໍ ຄເຫຕຸໍ ອາຄເຕນ ຫິ ຕໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ຕຸຓ຺ຫີຠູເຕນ ຐາຕພ຺ພເມວ, ນ ນິສຊ຺ຊາທິກໍ ກາຕພ຺ພໍ. ອິມິນາ ປນ ຕໍ ກຕນ຺ຕິ ຐານໍ ວິນາສິຕໍ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອາຄຕກາຣຓໍ ວິນາເສຕີ’’ຕິ. ‘‘ອາຄຕກາຣຓໍ ນາມ ຐານເມວ, ຕສ຺ມາ ‘ນ ກາຕພ຺ພ’ນ຺ຕິ ວາຣິຕສ຺ສ ກຕຕ຺ຕາ ນິສຊ຺ຊາທີສຸ ກເຕສຸ ຉສຸ ຐາເນສຸ ເອກໍ ຐານໍ ຠຎ຺ຊຕີ’’ຕິ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ໒.໕໓໗-໕໓໙) ອຍເມຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຉກ຺ຂຕ຺ຕຸປຣມໍ ຕຸຓ຺ຫີຠູເຕນ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ຐາຕພ຺ພໍ. ‘‘ນ ອຎ຺ຎໍ ກິຎ຺ຈິ ກາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ຫິ ອິທໍ ຐານລກ຺ຂຓໍ. ເຕເນວາຫ ‘‘ອິທ’’ນ຺ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ອິທນ຺ຕິ ‘‘ຈຕຸກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປຎ຺ຈກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ, ຉກ຺ຂຕ຺ຕຸປຣມໍ ຕຸຓ຺ຫີຠູເຕນ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ຐາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຈນໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ນິສີທນາທິມ຺ຫິ ກເຕ ປຸນ ຈີວຣໍ ຄເຫຕຸໍ ນ ລຠຕີ’’ຕິ ເກຈິ. ‘‘ທ຺ເວ ຐານານິ ປຣິຫາຍນ຺ຕີ’’ຕິ ອຎ຺ເຎ. ‘‘ເອກໍ ຐານໍ ປຣິຫາຍຕີ’’ຕິ ອປເຣ. ອຸຠຍໍ ກໂຣຕີຕິ ໂຈເທຕິປິ ຕິຏ຺ຐຕິປິ.

‘‘ຕຕ຺ຣ ຕຕ຺ຣ ຐາເນ ຕິຏ຺ຐຕີ’’ຕິ ອິທໍ ໂຈທກສ຺ສ ຐິຕຏ຺ຐິຕຏ຺ຐານໂຕ ອປກ຺ກມ຺ມ ຕຕ຺ຣ ຕຕ຺ຣ ຈີວຣໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ຐານໍເຍວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕ຺ຖາຕິ ເອເຕສຸ ທ຺ວີສຸ ໂຈທນາຏ຺ຐາເນສຸ.

ກິໍ ປນ ສພ຺ພກປ຺ປິຍກາຣເກສຸ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໕໓໘-໕໓໙; ວິ. ສງ຺ຄ. ອຏ຺ຐ. ໖໕) ເອວໍ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພນ຺ຕິ? ນ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ອຍຎ຺ຫິ ກປ຺ປິຍກາຣໂກ ນາມ ສງ຺ເຂປໂຕ ທຸວິໂຘ ນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ ຈ ອນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ ຈ. ຕຕ຺ຖ ຈ ນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ ທຸວິໂຘ ຠິກ຺ຂຸນາ ນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ, ທູເຕນ ນິທ຺ທິຏ຺ໂຐຕິ. ອນິທ຺ທິຏ຺ໂຐປິ ທຸວິໂຘ ມຸຂເວວຏິກກປ຺ປິຍກາຣໂກ, ປຣມ຺ມຸຂກປ຺ປິຍກາຣໂກຕິ. ເຕສຸ ຠິກ຺ຂຸນາ ນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ ສມ຺ມຸຂາສມ຺ມຸຂວເສນ ຈຕຸພ຺ພິໂຘ ໂຫຕິ, ຕຖາ ທູເຕນ ນິທ຺ທິຏ຺ໂຐປິ.

ກຖໍ? ອິເຘກຈ຺ໂຈ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ຈີວຣຕ຺ຖາຍ ທູເຕນ ອກປ຺ປິຍວຕ຺ຖຸໍ ປຫິຓຕິ, ທູໂຕ ຈ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ອິທໍ, ຠນ຺ເຕ, ອິຕ຺ຖນ຺ນາເມນ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຈີວຣຕ຺ຖາຍ ປຫິຕໍ, ຄຓ຺ຫຖ ນ’’ນ຺ຕິ ວທຕິ. ຠິກ຺ຂຸ ‘‘ອິທໍ ນ ກປ຺ປຕີ’’ຕິ ປຏິກ຺ຂິປຕິ. ທູໂຕ ‘‘ອຕ຺ຖິ ປນ ເຕ, ຠນ຺ເຕ, ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈກໂຣ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ, ປຸຎ຺ຎຕ຺ຖິເກຫິ ຈ ອຸປາສເກຫິ ‘‘ຠິກ຺ຂູນໍ ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ ອາຓຕ຺ຕາ ວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ວາ ສນ຺ທິຏ຺ຐາ ສມ຺ຠຕ຺ຕາ ເກຈິ ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈກຣາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕສໍ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ຠິກ຺ຂຸ ຕໍ ນິທ຺ທິສຕິ ‘‘ອຍໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈກໂຣ’’ຕິ. ທູໂຕ ຕສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ອກປ຺ປິຍວຕ຺ຖຸໍ ທຕ຺ວາ ‘‘ເຖຣສ຺ສ ຈີວຣໍ ກິຓິຕ຺ວາ ເທຫີ’’ຕິ ຄຈ຺ຉຕິ, ອຍໍ ຠິກ຺ຂຸນາ ສມ຺ມຸຂານິທ຺ທິຏ຺ໂຐ.

ໂນ ເຈ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໕໓໗; ວິ. ສງ຺ຄ. ອຏ຺ຐ. ໖໕) ສນ຺ຕິເກ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ອປິຈ ໂຂ ຠິກ຺ຂຸ ນິທ຺ທິສຕິ ‘‘ອສຸກສ຺ມິໍ ນາມ ຄາເມ ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ຠິກ຺ຂູນໍ ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈກໂຣ’’ຕິ. ໂສ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ອກປ຺ປິຍວຕ຺ຖຸໍ ທຕ຺ວາ ‘‘ເຖຣສ຺ສ ຈີວຣໍ ກິຓິຕ຺ວາ ທເທຍ຺ຍາສີ’’ຕິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ, ອຍເມໂກ ຠິກ຺ຂຸນາ ອສມ຺ມຸຂານິທ຺ທິຏ຺ໂຐ.

ນ ເຫວ ໂຂ ໂສ ທູໂຕ ອຕ຺ຕນາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອາໂຣເຈຕິ, ອປິຈ ໂຂ ອຎ຺ຎໍ ປຫິຓຕິ ‘‘ທິນ຺ນໍ ມຍາ, ຠນ຺ເຕ, ຕສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ຈີວຣເຈຕາປນ຺ນໍ, ຈີວຣໍ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ, ອຍໍ ທຸຕິໂຍ ຠິກ຺ຂຸນາ ອສມ຺ມຸຂານິທ຺ທິຏ຺ໂຐ.

ນ ເຫວ ໂຂ ອຎ຺ຎໍ ປຫິຓຕິ, ອປິຈ ໂຂ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕວ ຠິກ຺ຂຸໍ ວທຕິ ‘‘ອຫໍ ຕສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ຈີວຣເຈຕາປນ຺ນໍ ທສ຺ສາມິ, ຕຸມ຺ເຫ ຈີວຣໍ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ, ອຍໍ ຕຕິໂຍ ຠິກ຺ຂຸນາ ອສມ຺ມຸຂານິທ຺ທິຏ຺ໂຐຕິ ເອວໍ ເອໂກ ສມ຺ມຸຂານິທ຺ທິຏ຺ໂຐ ຕໂຍ ອສມ຺ມຸຂານິທ຺ທິຏ຺ຐາຕິ ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຠິກ຺ຂຸນາ ນິທ຺ທິຏ຺ຐເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈກຣາ ນາມ. ເອເຕສຸ ອິມສ຺ມິໍ ຣາຊສິກ຺ຂາປເທ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ.

ອປໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ປຸຣິມນເຍເນວ ທູເຕນ ປຸຈ຺ຉິໂຕ ນຕ຺ຖິຕາຍ ວາ ອວິຈາເຣຕຸກາມຕາຍ ວາ ‘‘ນຕ຺ຖມ຺ຫາກໍ ກປ຺ປິຍກາຣໂກ’’ຕິ ວທຕິ, ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ຂເຓ ໂກຈິ ມນຸສ຺ໂສ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ທູໂຕ ຕສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ອກປ຺ປິຍວຕ຺ຖຸໍ ທຕ຺ວາ ‘‘ອິມສ຺ສ ຫຕ຺ຖໂຕ ຈີວຣໍ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ, ອຍໍ ທູເຕນ ສມ຺ມຸຂານິທ຺ທິຏ຺ໂຐ.

ອປໂຣ ທູໂຕ ຄາມໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາ ອຠິຣຸຈິຕສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ຫຕ຺ເຖ ອກປ຺ປິຍວຕ຺ຖຸໍ ທຕ຺ວາ ປຸຣິມນເຍເນວ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ວາ ອາໂຣເຈຕິ, ອຎ຺ຎໍ ວາ ປຫິຓຕິ, ‘‘ອຫໍ ອສຸກສ຺ສ ນາມ ຫຕ຺ເຖ ຈີວຣເຈຕາປນ຺ນໍ ທສ຺ສາມິ, ຕຸມ຺ເຫ ຈີວຣໍ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ວາ ຄຈ຺ຉຕິ, ອຍໍ ຕຕິໂຍ ທູເຕນ ອສມ຺ມຸຂານິທ຺ທິຏ຺ໂຐຕິ ເອວໍ ເອໂກ ສມ຺ມຸຂານິທ຺ທິຏ຺ໂຐ, ຕໂຍ ອສມ຺ມຸຂານິທ຺ທິຏ຺ຐາຕິ ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ທູເຕນ ນິທ຺ທິຏ຺ຐເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈກຣາ ນາມ. ເອເຕສຸ ເມຓ຺ຑກສິກ຺ຂາປເທ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ.

ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ສນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ມນຸສ຺ສາ ສທ຺ຘາ ປສນ຺ນາ, ເຕ ກປ຺ປິຍກາຣການໍ ຫຕ຺ເຖ ຫິຣຎ຺ຎໍ ອຸປນິກ຺ຂິປນ຺ຕິ ‘ອິມິນາ ອຍ຺ຍສ຺ສ ຍໍ ກປ຺ປິຍໍ, ຕໍ ເທຖາ’ຕິ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍໍ ຕໂຕ ກປ຺ປິຍໍ, ຕໍ ສາທິຕຸໍ, ນ ຕ຺ເວວາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເກນຈິ ປຣິຍາເຍນ ຊາຕຣູປຣຊຕໍ ສາທິຕພ຺ພໍ ປຣິເຍສິຕພ຺ພນ຺ຕິ ວທາມີ’’ຕິ (ມຫາວ. ໒໙໙).

ເອຕ຺ຖ ຈ ໂຈທນາຍ ປຣິມາຓໍ ນຕ຺ຖິ. ມູລໍ ອສາທິຍນ຺ເຕນ ສຫສ຺ສກ຺ຂຕ຺ຕຸມ຺ປິ ໂຈທນາຍ ວາ ຐາເນນ ວາ ກປ຺ປິຍຠຓ຺ຑໍ ສາທິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ໂນ ເຈ ເທຕິ, ອຎ຺ຎໍ ກປ຺ປິຍກາຣກໍ ຐເປຕ຺ວາປິ ອາຫຣາເປຕພ຺ພໍ. ສເຈ ອິຈ຺ຉຕິ, ມູລສາມິການມ຺ປິ ກເຖຕພ຺ພໍ. ໂນ ເຈ ອິຈ຺ຉຕິ, ນ ກເຖຕພ຺ພໍ.

ອປໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ປຸຣິມນເຍເນວ ທູເຕນ ປຸຈ຺ຉິໂຕ ‘‘ນຕ຺ຖມ຺ຫາກໍ ກປ຺ປິຍກາຣໂກ’’ຕິ ວທຕິ, ຕທຎ຺ໂຎ ສມີເປ ຐິໂຕ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອາຫຣ, ໂຠ, ອຫໍ ອຍ຺ຍສ຺ສ ຈີວຣໍ ເຈຕາເປຕ຺ວາ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ວທຕິ. ທູໂຕ ‘‘ຫນ຺ທ, ໂຠ, ທເທຍ຺ຍາສີ’’ຕິ ຕສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ທຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ອນາໂຣເຈຕ຺ວາວ ຄຈ຺ຉຕິ, ອຍໍ ມຸຂເວວຏິກກປ຺ປິຍກາຣໂກ.

ອປໂຣ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໕໓໘-໕໓໙; ວິ. ສງ຺ຄ. ອຏ຺ຐ. ໖໕) ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຸປຏ຺ຐາກສ຺ສ ວາ ອຎ຺ຎສ຺ສ ວາ ຫຕ຺ເຖ ອກປ຺ປິຍວຕ຺ຖຸໍ ທຕ຺ວາ ‘‘ເຖຣສ຺ສ ຈີວຣໍ ທເທຍ຺ຍາສີ’’ຕິ ເອຕ຺ໂຕວ ປກ຺ກມຕິ, ອຍໍ ປຣມ຺ມຸຂກປ຺ປິຍກາຣໂກຕິ ອິເມ ທ຺ເວ ອນິທ຺ທິຏ຺ຐກປ຺ປິຍກາຣກາ ນາມ. ເອເຕສຸ ອຎ຺ຎາຕກອປ຺ປວາຣິເຕສຸ ວິຍ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ.

ສເຈ ສຍເມວ ຈີວຣໍ ອາເນຕ຺ວາ ເທນ຺ຕິ, ຄເຫຕພ຺ພໍ. ໂນ ເຈ, ນ ກິຎ຺ຈິ ວຕ຺ຕພ຺ພາ. ເຕນາຫ ‘‘ສເຈ’’ຕິອາທິ. ກປ຺ປິຍກາຣເກຕິ ສມ຺ມຸຂາສມ຺ມຸຂວເສນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ກປ຺ປິຍກາຣເກຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ທາຍໂກ ສຍເມວາ’’ຕິ ອິມິນາ ຠິກ຺ຂຸໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ, ນ ທູຕໍ. ຕສ຺ມາ ທູເຕນ ນິທ຺ທິຏ຺ໂຐປິ ຍຖາຣຸຈິ ໂຈເທຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ມຸຂໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ສຍເມວ ກປ຺ປິຍກາຣກຕ຺ຕໍ ອຸປຄໂຕຕິ ມຸຂເວວຏິກກປ຺ປິຍກາຣໂກ. ເອວນ຺ຕິ ‘‘ເອໂສ ໂຂ’’ຕິອາທິນາ ຍຖາວຸຕ຺ເຕນ ອາກາເຣນ. ທສ຺ສິຕາ ໂຫນ຺ຕິ ສງ຺ເຂປໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ວຸຕ຺ຕໂຈທນາຏ຺ຐານປຣິມາຓໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໂຈທນາປຣິມາຓໂຕ ຈ ວຸຕ຺ຕຏ຺ຐານປຣິມາຓໂຕ ຈ. ສນ຺ຕິກນ຺ຕິ ສມີປໍ. ຕຕ຺ຖາຕິ ເອຕ຺ຖ ກຖມຍມຕ຺ໂຖ ລພ຺ຠຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສມີປຕ຺ເຖ ຫິ ອິທໍ ຠຸມ຺ມວຈນ’’ນ຺ຕິ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ‘‘ຄງ຺ຄາຍໍ ໂຄຍູຖານິ ຈຣນ຺ຕິ, ກູເປ ຄຄ຺ຄກູລ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ວິຍ ຍສ຺ມາ ສມີປາຘາເຣ ອິທໍ ສຕ຺ຕມີວິຠຕ຺ຕິວຈນໍ, ຕສ຺ມາ ອຍມຕ຺ໂຖ ລພ຺ຠຕີຕິ. ເອວໍ ອກໂຣນ຺ໂຕຕິ ສາມໍ ວາ ອຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ, ທູຕໍ ວາ ອປາເຫນ຺ໂຕ.

ອຊ຺ຊຓ຺ໂຫ, ຠນ຺ເຕ, ອາຄເມຫີຕິ, ຠນ຺ເຕ, ອຊ຺ຊ ເອກທິວສໍ ອມ຺ຫາກໍ ຕິຏ຺ຐ, ອຘິວາເສຫີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕິກປາຈິຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ອຕິເຣເກສຸ ໂຈທນາຏ຺ຐາເນສຸ ອຕິເຣກສຎ຺ຎິເວມຕິກອູນກສຎ຺ຎີນໍ ວເສນ ຕີຓິ ປາຈິຕ຺ຕິຍານິ. ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ໂຈທນາຍ ຉກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຐາເນນ, ອູນກຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ໂຈທນາຍ ອູນກຈ຺ຉກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຐາເນນ ລທ຺ເຘປິ ອນາປຕ຺ຕິ. ອປ຺ປິຕຕາຕິ ປຕິຏ຺ຐາປິຕຕາ, ‘‘ສຎ຺ຎຕ຺ໂຕ ໂສ ມຍາ’’ຕິອາທິນາ (ປາຣາ. ໕໓໘) ກຖິຕຕາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ຣາຊສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຈີວຣວຄ຺ໂຄ ປຐໂມ.