໒. ເອຬກໂລມວຄ຺ໂຄ

໑. ໂກສິຍສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ໂກສິຍມິສ຺ສກນ຺ຕິ ‘‘ໂກສກາຣກາ’’ຕິ ລທ຺ຘໂວຫາຣານໍ ປາຓການໍ ໂກສໂຕ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ ອໍສຸ ໂກສິຍໍ, ເຕນ ມິສ຺ສໍ ໂກສິຍມິສ຺ສກໍ. ເຕນ ປນ ໂກສິເຍນ ອປ຺ປເກນາປິ ມິສ຺ສິຕໍ ໂກສິຍມິສ຺ສກເມວ, ນ ອິທໍ ອພ຺ໂພຫາຣິກນ຺ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ລພ຺ຠາ. ເຕນາຫ ‘‘ເອເກນາປີ’’ຕິອາທິ. ໂກສິຍໍສຸນາຕິ ກິມິໂກສສມ຺ຠເວນ ອໍສຸນາ. ‘‘ອນ຺ຕມໂສ’’ຕິອາທິກໍ ປນ ອິມສ຺ສ ສິກ຺ຂາປທສ຺ສ ອຈິຕ຺ຕກຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ສນ຺ຖຕໍ ນາມ ສນ຺ຖຣິຕ຺ວາ ກຕໍ ອວາຍິມໍ. ເຕນາຫ ‘‘ສເມ ຠູມິຠາເຄ’’ຕິອາທິ. ອິມສ຺ເສວ ວຈນສ຺ສ ອນຸສາເຣນາຕິ ອິມສ຺ເສວ ປຐມສນ຺ຖຕສ຺ສ ນິສ຺ສຊ຺ຊນວິຘານວຈນານຸສາເຣນ. ສພ຺ພສນ຺ຖຕນ຺ຕິ ສພ຺ພສນ຺ຖຕນິສ຺ສຊ຺ຊນວິຘານໍ.

ອຎ຺ຎສ຺ສຕ຺ຖາຍ ກາຣາປເນ ທຸກ຺ກຏຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖາຍ ກາຣາປນວເສນ ‘‘ສາຓຕ຺ຕິກ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຕ຺ຕນາ ວິປ຺ປກຕປຣິໂຍສາປນນເຍນາຕິ ‘‘ອຕ຺ຕນາ ວິປ຺ປກຕໍ ອຕ຺ຕນາ ປຣິໂຍສາເປຕິ, ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ອຕ຺ຕນາ ວິປ຺ປກຕໍ ປເຣຫິ ປຣິໂຍສາເປຕິ, ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ປເຣຫິ ວິປ຺ປກຕໍ ອຕ຺ຕນາ ປຣິໂຍສາເປຕິ, ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ປເຣຫິ ວິປ຺ປກຕໍ ປເຣຫິ ປຣິໂຍສາເປຕິ, ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ໕໔໕) ອິມິນາ ນເຍນ. ວິຕານາທິກຣເຓຕິ ວິຕານຠູມຕ຺ຖຣຓສາຓິປາກາຣຠິສິພິພ຺ໂພຫນກຣເຓ. ຍຖາ ຈ ວິຕານາທິກຣເຓ, ເອວໍ ເຕນາກາເຣນ ປຣິໂຠເຄປິ ອນາປຕ຺ຕິ. ‘‘ອວາຍິມ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ໕໔໔) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວາຍິຕ຺ວາ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສາປິ ອນາປຕ຺ຕິ.

ໂກສິຍສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ສຸທ຺ຘກາຬກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ກາຬການນ຺ຕິ ສຠາເວນ ວາ ຣຊເນນ ວາ ກາຬການໍ. ຍຖາຫ ‘‘ກາຬກໍ ນາມ ທ຺ເວ ກາຬການິ ຊາຕິຍາ ກາຬກໍ ວາ ຣຊນກາຬກໍ ວາ’’ຕິ. ອຎ຺ເຎຫິ ອມິສ຺ສິຕານນ຺ຕິ ອຎ຺ເຎຫິ ອມິສ຺ສິຕກາຬການນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ຍຖາ ປຐເມ ‘ເອເກນາປິ ໂກສິຍໍສຸນາ’ຕິ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ໂກສິຍສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ) ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຖາ ອິຘາປິ ‘ເອເກນາປິ ອຎ຺ເຎນ ອມິສ຺ເສຕ຺ວາ’ຕິ ອວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຎ຺ເຎນ ປນ ມິສ຺ສກໂຠເຄປິ ອປຎ຺ຎາຍມານຣູປກໍ ເຈ ‘ສຸທ຺ຘກາຬກ’ມິຈ຺ເຈວ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ (ວຊິຣ. ຏີ. ປາຣາຊິກ ໕໔໗) ວທນ຺ຕິ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ອິທໍ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສຸທ຺ຘກາຬການໍ ເອຬກໂລມານໍ ສນ຺ຖຕ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ປາຣາ. ໕໔໙) ນິສ຺ສຊ຺ຊນວິຘານໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເສສນ຺ຕິ ປຸພ຺ພປໂຍຄທຸກ຺ກຏຈຕຸກ຺ກປາຈິຕ຺ຕິຍາທິກໍ. ອງ຺ເຄສຸ ປນ ‘‘ສຸທ຺ຘກາຬກຠາໂວ’’ຕິ ອຍໍ ວິເສໂສ.

ສຸທ຺ຘກາຬກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ທ຺ເວຠາຄສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ຄເຫຕພ຺ພາຕິ ຍຖາ ກາຬກາ ອຘິກາ ນ ໂຫນ຺ຕິ, ຕຖາ ຄເຫຕພ຺ພາ. ຐເປຕ຺ວາ ເຈຕ຺ຖ ກາຬກໂອທາເຕ ອວເສສາ ໂຄຈຣິເຍສຸເຍວ ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ໒.໕໕໒) ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ທ຺ເວ ຠາຄາຕິ ອຸກ຺ກຏ຺ຐປຣິຈ຺ເຉໂທ ກາຬການໍ ອຘິກຄ຺ຄຫຓສ຺ສ ປຏິກ຺ເຂປວເສນ ສິກ຺ຂາປທສ຺ສ ປຎ຺ຎຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ຕສ຺ມາ ກາຬການໍ ຠາຄທ຺ວຍໂຕ ອຘິກໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ອູນກໍ ວຏ຺ຏຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ເອກສ຺ສາປີ’’ຕິອາທິ. ເອກສ຺ສາປິ ກາຬກໂລມສ຺ສ ອຕິເຣກຠາເວຕິ ຕຸລາຍ ຘາຣຍິຕ຺ວາ ຐປິເຕສຸ ອນ຺ຕມໂສ ວາຕເວເຄນປິ ປຫິຕສ຺ສ ເອກສ຺ສາປິ ກາຬກໂລມສ຺ສ ອຘິກຠາເວ ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ຕຕິຍໍ ໂອທາຕານໍ, ຈຕຸຕ຺ຖໍ ໂຄຈຣິຍານ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ປນ ເຫຏ຺ຐິມປຣິຈ຺ເຉໂທ ເຕສໍ ອຘິກຄ຺ຄຫເຓ ປຏິກ຺ເຂປາຠາວໂຕ. ຕສ຺ມາ ເຕສໍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປມາຓໂຕ ອຘິກມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ອິທໍ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສນ຺ຖຕໍ ອນາທິຍິຕ຺ວາ ທ຺ເວ ຕຸເລ ສຸທ຺ຘກາຬການໍ ເອຬກໂລມານໍ, ຕຸລໍ ໂອທາຕານໍ, ຕຸລໍ ໂຄຈຣິຍານໍ ສນ຺ຖຕໍ ກາຣາປິຕໍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ໕໕໔) ອິມິນາ ນເຍນ ນິສ຺ສຊ຺ຊນວິຘານໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອາທາຍ ຈ ວຸຕ຺ຕປຣິຈ຺ເຉເທນ ອນາທາຍ ຈ ກຣຓໂຕ ກິຣິຍາກິຣິຍໍ. ເສສນ຺ຕິ ປຸພ຺ພປໂຍຄທຸກ຺ກຏຈຕຸກ຺ກປາຈິຕ຺ຕິຍາທິກໍ. ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ – ຕຸລໍ ໂອທາຕານໍ ຕຸລໍ ໂຄຈຣິຍານໍ ອາທິຍິຕ຺ວາ ກຣເຓ, ພຫຸຕຣໍ ໂອທາຕານໍ ພຫຸຕຣໍ ໂຄຈຣິຍານໍ ອາທິຍິຕ຺ວາ ກຣເຓ, ສຸທ຺ຘໍ ໂອທາຕານໍ ສຸທ຺ຘໍ ໂຄຈຣິຍານໍ ອາທິຍິຕ຺ວາ ກຣເຓ ຈ ອນາປຕ຺ຕີຕິ.

ອງ຺ເຄສຸ ປນ ປຐມງ຺ຄໍ ກາຬການໍ ທ຺ເວຠາຄໂຕ ອຕິເຣກຠາໂວຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອິມານິ ຕີຓິ ນ ເກວລໍ ອນິສ຺ສຏ຺ຐາເນວ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອິມານິ ປນາ’’ຕິອາທິ. ‘‘ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏນ຺ຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ຍທິ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ, ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ທ຺ເວຠາຄສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ຉພ຺ພສ຺ສສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ຍໍ ສນ຺ຖຕສມ຺ມຸຕິໍ ເທຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຄິລານສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນຕິ ຍສ຺ສ ວິນາ ສນ຺ຖຕາ ນ ຜາສຸ ໂຫຕິ, ນ ສກ຺ໂກຕິ ຈ ສນ຺ຖຕໍ ອາທາຍ ປກ຺ກມິຕຸໍ, ເອວໍຠູຕສ຺ສ ຄິລານສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ. ສນ຺ຖຕສມ຺ມຸຕິໍ ເທຕີຕິ ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ, ອຍໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ຠິກ຺ຂຸ ຄິລາໂນ ນ ສກ຺ໂກຕິ ສນ຺ຖຕໍ ອາທາຍ ປກ຺ກມິຕຸ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ປາຣາ. ໕໖໐) ປທຠາຊເນ ວຸຕ຺ຕາຍ ຎຕ຺ຕິທຸຕິຍກມ຺ມວາຈາຍ ສນ຺ຖຕສມ຺ມຸຕິໍ ເທຕິ.

ສາຕິ ສນ຺ຖຕສມ຺ມຸຕິ. ວູປສນ຺ໂຕ ວາ ປຸນ ກຸປ຺ປຕີຕິ ວູປສນ຺ໂຕ ວາ ໂສ ອາພາໂຘ ປຸນ ກຸປ຺ປຕິ, ອນຸວສ຺ສມ຺ປິ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ປຸນ ສມ຺ມຸຕິທານກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ນ ເກວລໍ ຕສ຺ມິໍເຍວ ໂຣເຄ ກຸປ຺ປິເຕ, ອຖ ໂຂ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ໂຣເຄ ກຸປ຺ປິເຕປິ ຄຕຄຕຏ຺ຐາເນ ອນຸວສ຺ສໍ ກາຕຸໍ ລຠຕິ. ເຕເນວ ຫິ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍໍ ‘‘ສເຈ ອໂຣໂຄ ຫຸຕ຺ວາ ປຸນ ມູລພ຺ຍາຘິນາວ ຄິລາໂນ ໂຫຕິ, ໂສເຍວ ປຣິຫາໂຣ, ນຕ຺ຖຎ຺ຎໍ ‘ສມ຺ມຸຕິກິຈ຺ຈ’ນ຺ຕິ ຜຸສ຺ສເທວຕ຺ເຖໂຣ ອາຫ. ອຸປຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ ປນ ໂສ ວາ ພ຺ຍາຘິ ປຏິກຸປ຺ປຕຸ, ອຎ຺ໂຎ ວາ, ສກິໍ ‘ຄິລາໂນ’ຕິ ນາມໍ ລທ຺ຘໍ ລທ຺ຘເມວ, ປຸນ ‘ສມ຺ມຸຕິກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖີ’ຕິ ອາຫາ’’ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໕໕໗) ອຸປຕິສ຺ສຕ຺ເຖຣວາໂທ ປຈ຺ຉາ ວຸຕ຺ໂຕ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ອິທໍ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສນ຺ຖຕໍ ອູນກຉພ຺ພສ຺ສານິ ກາຣາປິຕໍ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຠິກ຺ຂຸສມ຺ມຸຕິຍາ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ໕໖໒) ອິມິນາ ນເຍນ ນິສ຺ສຊ຺ຊນວິຘານໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ‘‘ເສສໍ ປຐມສທິສເມວາ’’ຕິ ອິມິນາ ‘‘ອຕ຺ຕນາ ກຕໍ ປເຣຫິ ປຣິໂຍສາເປຕີ’’ຕິອາທິກໍ ອຕິທິຏ຺ຐໍ. ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ – ປຣິປຸຓ຺ເຓ ຉພ຺ພສ຺ເສ ວາ ອຕິເຣກຉພ຺ພສ຺ເສ ວາ ອນາປຕ຺ຕິ. ອງ຺ເຄສຸ ຈ ຉພ຺ພສ຺ສານໍ ອນ຺ໂຕຠາໂວ ນານາຕ຺ຕໍ.

ຉພ຺ພສ຺ສສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ນິສີທນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ນິສີທນສນ຺ຖຕນ຺ຕິ ‘‘ນິສີທນໍ ນາມ ສທສໍ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ປທຠາຊນິຍໍ (ປາຣາ. ໕໖໘) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສທສໍ ສນ຺ຖຕໍ, ເອຕ຺ຖ ຈ ນິສີທນຄ຺ຄຫຓໍ ສນ຺ຖເຕ ຈີວຣສຎ຺ຎານິວາຣຓຕ຺ຖໍ, ຍໂຕ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ກມ຺ພລຈີວຣສຎ຺ຎາຍ ສນ຺ຖຕໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ຘຸຕງ຺ຄານິ ສມາທິຍິໍສຸ. ສຍນາສນປ຺ປໂຍຊນຕ຺ຕາ ສນ຺ຖຕສ຺ສ ‘‘ປຸຣາຓສນ຺ຖຕໍ ນາມາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຕ຺ຖາຕິ ຍສ຺ມິໍ ສນ຺ຖເຕ. ວິທຕ຺ຖິມຕ຺ຕນ຺ຕິ ສຸຄຕວິທຕ຺ຖິມຕ຺ຕໍ. ອຸກ຺ກຏ຺ຐປຣິຈ຺ເຉໂທ ຈາຍໍ ‘‘ອນາປຕ຺ຕິ ອລຠນ຺ໂຕ ໂຖກຕຣໍ ອາທິຍິຕ຺ວາ ກໂຣຕີ’’ຕິ (ປາຣາ. ໕໗໐) ປທຠາຊເນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ເອກເທເສຕິ ອິທານິ ກຕ຺ຕພ຺ພນວສນ຺ຖຕສ຺ສ ເອກປ຺ປເທເສ. ວິຊເຏຕ຺ວາຕິ ວິທ຺ຘໍເສຕ຺ວາ. ອນາທາຕິ ຍ-ກາຣໂລເປນາຍໍ ນິທ຺ເທໂສຕິ ອາຫ ‘‘ສຕິ ປຸຣາຓສນ຺ຖເຕ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ’’ຕິ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ອິທໍ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ນິສີທນສນ຺ຖຕໍ ອນາທິຍິຕ຺ວາ ປຸຣາຓສນ຺ຖຕສ຺ສ ສາມນ຺ຕາ ສຸຄຕວິທຕ຺ຖິໍ ກາຣາປິຕໍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ໕໖໘) ອິມິນາ ນເຍນ ນິສ຺ສຊ຺ຊນວິຘານໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ສນ຺ຖຕວິສ຺ສຊ຺ຊນວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕນ຺ຕິ ຠຄວຕາ ສນ຺ຖຕານິ ວິປ຺ປກິຓ຺ຓານິ ທິສ຺ວາ ‘‘ສທ຺ຘາເທຍ຺ຍວິນິປາຕເນ ກາຣຓໍ ນຕ຺ຖິ, ປຣິໂຠຄຸປາຍໍ ເນສໍ ທສ຺ເສສ຺ສາມີ’’ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໕໖໖) ສນ຺ຖຕວິສ຺ສຊ຺ຊນວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ. ກິຣິຍາກິຣິຍຕ຺ຕາ ອິມສ຺ສ ສິກ຺ຂາປທສ຺ສ ‘‘ເສສໍ ຕຕິຍສທິສເມວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ທ຺ເວຠາຄສິກ຺ຂາປທສທິສເມວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ – ປຸຣາຓສນ຺ຖຕສ຺ສ ສາມນ຺ຕາ ສຸຄຕວິທຕ຺ຖິຍາ ອາທາຍ ກຣເຓ, ອລຠນ຺ຕສ຺ສ ໂຖກຕຣໍ ອາທາຍ ກຣເຓ, ສພ຺ພຖາ ອລຠນ຺ຕສ຺ສ ອນາທາຍ ກຣເຓ ຈ ອນາປຕ຺ຕີຕິ. ອງ຺ເຄສຸ ປເນຕ຺ຖ ປຐມງ຺ຄປຸຣາຓສນ຺ຖຕສ຺ສ ສາມນ຺ຕາ ສຸຄຕວິທຕ຺ຖິອນາທິຍນາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ນິສີທນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ເອຬກໂລມສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ອທ຺ຘານມຄ຺ຄປ຺ປຏິປນ຺ນສ຺ສາຕິ ອທ຺ຘານເມວ ມຄ຺ໂຄ ອທ຺ຘານມຄ຺ໂຄ, ຕໍ ປຏິປນ຺ນສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ອທ຺ຘານສງ຺ຂາຕ’’ນ຺ຕິອາທິ. ອທ຺ຘານສທ຺ເທນ ວິເສສິຕຕ຺ຕາ ປນ ‘‘ທີຆມຄ຺ຄ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອທ຺ຘານຄມນສມຍສ຺ສ ວິຠງ຺ເຄ ‘‘ອທ຺ຘໂຍຊນໍ ຄຈ຺ຉິສ຺ສາມີຕິ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິອາທິວຈນໂຕ (ປາຈິ. ໒໑໘) ອທ຺ຘໂຍຊນມ຺ປິ ອທ຺ຘານມຄ຺ໂຄ ໂຫຕິ. ເອຬກໂລມານິ ເຈຕານິ ອທ຺ຘານມຄ຺ຄໂຕ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ອຸປ຺ປນ຺ນານິ ປຏິຄ຺ຄເຫຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ, ຍໂຕ ‘‘ອທ຺ຘານມຄ຺ຄປ຺ປຏິປນ຺ນສ຺ສາ’’ຕິອາທິກໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອນຸໂຍຄໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ສພ຺ພຎ຺ເຈຕ’’ນ຺ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ສພ຺ພຎ຺ເຈຕນ຺ຕິ ‘‘ຠິກ຺ຂຸໂນ ປເນວ ອທ຺ຘານມຄ຺ຄປ຺ປຏິປນ຺ນສ຺ສ ເອຬກໂລມານິ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິອາທິກໍ ເອຕໍ ສພ຺ພໍ. ວຕ຺ຖຸມຕ຺ຕທີປນເມວາຕິ ‘‘ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ໂກສເລສຸ ຊນປເທ ສາວຕ຺ຖິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ເອຬກໂລມານິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິໍສູ’’ຕິອາທິກສ຺ສ (ປາຣາ. ໕໗໑) ວຕ຺ຖຸມຕ຺ຕສ຺ສ ທີປນເມວ. ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈີຕິ ອທ຺ຘານໂຕ ອຎ຺ຎຕ຺ຖາປິ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ຐາເນສຸ. ສຫຕ຺ຖາຕິ ກຣຓຕ຺ເຖ ນິສ຺ສກ຺ກວຈນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສຫຕ຺ເຖນາ’’ຕິ. ລກ຺ຂຓວຈນຎ຺ເຈຕໍ, ຕສ຺ມາ ເຍນ ເກນຈິ ສຣີຣາວຍເວນາຕິ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເຕນາຫ ‘‘ອຕ຺ຕນາ ຫຣິຕພ຺ພານີຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ອສນ຺ເຕ ຫາຣເກຕິ ເອຕ຺ຖ ປທານໍ ອນ຺ໂຕຄຘາວຘາຣຓໂຕ ອວຘາຣຓຕ຺ໂຖ ລພ຺ຠຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອສນ຺ເຕເຍວາ’’ຕິອາທິ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ອິມານິ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ເອຬກໂລມານິ ຕິໂຍຊນໍ ອຕິກ຺ກາມິຕານິ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍານີ’’ຕິອາທິນາ (ປາຣາ. ໕໗໓) ນິສ຺ສຊ຺ຊນວິຘານໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕິກປາຈິຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ອຕິເຣກຕິໂຍຊເນ ອຕິເຣກຕິໂຍຊນສຎ຺ຎິເວມຕິກອູນກສຎ຺ຎີນໍ ວເສນ ຕີຓິ ປາຈິຕ຺ຕິຍານິ. ວາສາຘິປ຺ປາເຍນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຣໍ ຫຣເຓຕິ ຍຕ຺ຖ ຄໂຕ, ຕຕ຺ຖ ອຸທ຺ເທສປຣິປຸຈ຺ຉາທີນໍ ວາ ປຈ຺ຈຍາທີນໍ ວາ ອລາເຠນ ຕໂຕ ປຣໍ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຫຣເຓ, ຕໂຕປິ ອຎ຺ຎຕ຺ຖາຕິ ເອວໍ ໂຍຊນສຕມ຺ປິ ຫຣເຓ ອນາປຕ຺ຕິ. ອຈ຺ຉິນ຺ນໍ ວາ ນິສ຺ສຏ຺ຐໍ ວາຕິ ໂຈເຣຫິ ອຈ຺ຉິນ຺ນໍ ວາ ວິນຍກມ຺ມກຕໍ ວາ. ກຕຠຓ຺ຑນ຺ຕິ ກຕໍ ຠຓ຺ຑໍ ກມ຺ພລໂກຊວສນ຺ຖຕາທິ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ອນ຺ຕມໂສ ສຸຕ຺ຕເກນ ພທ຺ຘມຕ຺ຕມ຺ປິ. ເຕນາຫ ‘‘ອນ຺ຕມໂສ’’ຕິອາທິ. ໂຍ ປນ ຕນຸກປຕ຺ຕຕ຺ຖວິກນ຺ຕເຣ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໕໗໕) ວາ ອາໂຍຄອໍສພທ຺ຘກກາຍພນ຺ຘນາທີນໍ ອນ຺ຕເຣສຸ ວາ ປິປ຺ຜລິກາທີນໍ ມລຣກ຺ຂຓຕ຺ຖໍ ສິປາຏິກາຍໍ ວາ ອນ຺ຕມໂສ ວາຕາພາຘິໂກ ກຓ຺ຓຈ຺ຉິທ຺ເທປິ ໂລມານິ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ, ອາປຕ຺ຕິເຍວ. ສຸຕ຺ຕເກນ ປນ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ປກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ກຕຠຓ຺ຑຏ຺ຐາເນ ຕິຏ຺ຐຕິ, ເວຓິໍ ກຕ຺ວາ ຫຣຕິ, ອິທໍ ນິຘານມຸຂໍ ນາມ, ອາປຕ຺ຕິເຍວ.

ປຐມປ຺ປຏິລາໂຠຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖາຍ ເອຬກໂລມານໍ ປຐມຸປ຺ປຕ຺ຕິ. ເອເຕນ ອຈ຺ຉິນ຺ນນິສ຺ສຏ຺ຐປ຺ປຏິລທ຺ຘານໍ ປຏິກ຺ເຂໂປ. ອຎ຺ຎສ຺ສ ອຊານນ຺ຕສ຺ສ ຍາເນ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໕໗໒) ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ຣຖາທິເກ ວາ ຫຕ຺ຖິປິຏ຺ຐິອາທີສຸ ວາ ສາມິກສ຺ສ ອຊານນ຺ຕສ຺ເສວ ‘‘ຫຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ. ອຄຈ຺ຉນ຺ເຕປິ ເອເສວ ນໂຍ. ສເຈ ປນ ອຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ຣຖາທິມ຺ຫິ ວາ ຫຕ຺ຖິປິຏ຺ຐິອາທີສຸ ວາ ຐເປຕ຺ວາ ອາໂຣຫິຕ຺ວາ ສາເຣຕິ, ເຫຏ຺ຐາ ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ໂຈເທຕິ, ປກ຺ໂກສນ຺ໂຕ ວາ ອນຸພນ຺ຘາເປຕິ, ‘‘ອຎ຺ຎໍ ຫຣາເປຕີ’’ຕິ (ປາຣາ. ໕໗໕) ວຈນໂຕ ອນາປຕ຺ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ອຊານນ຺ຕສ຺ສ ຍາເນ’’ຕິ ອິມິນາ ຊານນ຺ຕສ຺ສ ເຈ ຍາເນ ປກ຺ຂິປຕິ, ອຎ຺ຎໍ ຫຣາເປຕິ ນາມາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອຫຣຓປຈ຺ຈາຫຣຓນ຺ຕິ ຫຣຓປຈ຺ຈາຫຣຓານມຠາໂວ.

ເອຬກໂລມສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ເອຬກໂລມໂຘວາປນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ສກ຺ເກສູຕິ ‘‘ສກ຺ຍາ ວຕ, ໂຠ ກຸມາຣາ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໒໖໗) ອຸທານໍ ປຏິຈ຺ຈ ‘‘ສກ຺ຍາ’’ຕິ ລທ຺ຘນາມານໍ ນິວາໂສ ເອໂກປິ ຊນປໂທ ຣຸຬ຺ຫິສທ຺ເທນ ‘‘ສກ຺ກາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕສ຺ມິໍ ສກ຺ເກສຸ ຊນປເທ. ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ນາມ ປຓ຺ຑຸກໂລຫິຕກາທໂຍ ຉມູລກາ, ເຕສໍ ສິສ຺ສາ ຈ.

ເອຬກໂລມໂຘວາປນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໘. ຊາຕຣູປສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ຣຊຕນ຺ຕິ ນ ເກວລໍ ຣູປິຍເມວ ອິຘາຘິປ຺ເປຕໍ, ອຖ ໂຂ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ໂວຫາຣຄມນີຍໍ ກຫາປຓາທິ ຈ ເອຕໍ ອຘິປ຺ເປຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອປິຈາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ກຫາປໂຓຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໕໘໓-໕໘໔) ສຸວຓ຺ຓມໂຍ ວາ ຣູປິຍມໂຍ ວາ ປາກຕິໂກ ວາ. ໂລຫມາສໂກ ນາມ ຕມ຺ພໂລຫາທີຫິ ກຕມາສໂກ. ທາຣຸມາສໂກ ນາມ ສາຣທາຣຸນາ ວາ ເວຬຸເປສິກາຍ ວາ ອນ຺ຕມໂສ ຕາລປຓ຺ເຓນປິ ຣູປໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ກຕມາສໂກ. ຊຕຸມາສໂກ ນາມ ລາຂາຍ ວາ ນິຍ຺ຍາເສນ ວາ ຣູປໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ກຕມາສໂກ. ‘‘ເຍ ໂວຫາຣໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ປນ ປເທນ ໂຍ ໂຍ ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ຊນປເທ ຍທາ ຍທາ ໂວຫາຣໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ອນ຺ຕມໂສ ອຏ຺ຐິມໂຍປິ ຈມ຺ມມໂຍປິ ຣຸກ຺ຂຜລພີຊມໂຍປິ ສມຸຏ຺ຐາປິຕຣູໂປປິ ອສມຸຏ຺ຐາປິຕຣູໂປປິ ສພ຺ໂພ ສງ຺ຄຫິໂຕ. ຕເທວາຕິ ຊາຕຣູປຣຊຕເມວ. ຫິຣຎ຺ຎໍ ນາມ ກຫາປໂຓ.

‘‘ສາທິຍຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ວິຠາເວຕິ ‘‘ຄຓ຺ຫິຕຸກາໂມ ໂຫຕີ’’ຕິ. ນ ເກວລໍ ກາຍວາຈາຫິ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕເມວ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ອຖ ໂຂ ມນສາປິ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕເມວ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ກາຍວາຈາຫີ’’ຕິອາທິ. ສເຈ ປນ ກາຍວາຈາຫິ ອປ຺ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຈິຕ຺ເຕນ ອຘິວາເສຕິ, ກາຍວາຈາຫິ ກຕ຺ຕພ຺ພສ຺ສ ປຏິກ຺ເຂປສ຺ສ ອກຣຓໂຕ ອກິຣິຍສມຸຏ຺ຐານໍ ກາຍວຈີທ຺ວາເຣ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ມໂນທ຺ວາເຣ ປນ ອາປຕ຺ຕິ ນາມ ນຕ຺ຖິ.

ເອໂກ ສຕໍ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໕໘໓-໕໘໔) ວາ ສຫສ຺ສໍ ວາ ປາທມູເລ ຐເປຕິ ‘‘ຕຸຍ຺ຫິທໍ ໂຫຕູ’’ຕິ, ຠິກ຺ຂຸ ‘‘ນຍິທໍ ກປ຺ປຕີ’’ຕິ ປຏິກ຺ຂິປຕິ. ອຸປາສໂກ ‘‘ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ມຍາ ຕຸມ຺ຫາກ’’ນ຺ຕິ ຄໂຕ, ອຎ຺ໂຎ ຕຕ຺ຖ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉຕິ ‘‘ກິໍ, ຠນ຺ເຕ, ອິທ’’ນ຺ຕິ. ຍໍ ເຕນ ຈ ອຕ຺ຕນາ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ໂສ ເຈ ວທຕິ ‘‘ໂຄເປສ຺ສາມິ, ຠນ຺ເຕ, ຄຸຕ຺ຕຏ຺ຐານໍ ທສ຺ເສຖາ’’ຕິ, ສຕ຺ຕຠູມິກມ຺ປິ ປາສາທໍ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ຄຸຕ຺ຕຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ, ‘‘ອິຘ ນິກ຺ຂິປາຫີ’’ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ກປ຺ປິຍຎ຺ຈ ອກປ຺ປິຍຎ຺ຈ ນິສ຺ສາຍ ຐິຕໍ ໂຫຕິ, ທ຺ວາຣໍ ປິທຫິຕ຺ວາ ຣກ຺ຂນ຺ເຕນ ວສິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ກິຎ຺ຈິ ວິກ຺ກາຍິກຠຓ຺ຑໍ ປຕ຺ຕໍ ວາ ຈີວຣໍ ວາ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ‘‘ອິທໍ ຄເຫສ຺ສຖ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອຸປາສກ, ອຕ຺ຖິ ອມ຺ຫາກໍ ອິມິນາ ອຕ຺ໂຖ, ວຕ຺ຖຸ ຈ ເອວຣູປໍ ນາມ ສໍວິຊ຺ຊຕິ, ກປ຺ປິຍກາຣໂກ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ສເຈ ໂສ ວທຕິ ‘‘ອຫໍ ກປ຺ປິຍກາຣໂກ ຠວິສ຺ສາມິ, ທ຺ວາຣໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ເທຖາ’’ຕິ, ທ຺ວາຣໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ໂອກາເສ ຐປິຕ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ‘‘ອິມໍ ຄຓ຺ຫາ’’ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ເອວຎ຺ຈ ກປ຺ປິຍຎ຺ຈ ອກປ຺ປິຍຎ຺ຈ ນິສ຺ສາຍ ຐິຕເມວ ໂຫຕິ. ໂສ ເຈຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ກປ຺ປິຍຠຓ຺ຑໍ ເທຕິ, ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈ ອຘິກໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ‘‘ນ ມຍໍ ຕວ ຠຓ຺ຑໍ ຄຓ຺ຫາມ, ນິກ຺ຂມາຫີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ.

ສງ຺ຆມຊ຺ເຌເຍວ ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕພ຺ພນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ຣູປິຍໍ ນາມ ອກປ຺ປິຍໍ, ຕສ຺ມາ ‘‘ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ວາ ຄຓສ຺ສ ວາ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວາ’’ຕິ ນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ມາ ປນ ຕໍ ປຏິຄ຺ຄຫິຕມຕ຺ຕເມວ, ນ ເຕນ ກິຎ຺ຈິ ກປ຺ປິຍຠຓ຺ຑໍ ເຈຕາປິຕໍ, ຕສ຺ມາ ອຸປາເຍນ ປຣິໂຠຄທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ສງ຺ຆມຊ຺ເຌເຍວ ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ເຕລາທີນໍ ຄຫຓໍ. ໂສຕິ ໂຍ ຄຫຏ຺ໂຐ ‘‘ສປ຺ປິ ວາ ເຕລໍ ວາ ວຏ຺ຏຕິ ອຸປາສກາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ວຸຕ຺ໂຕ, ໂສ. ອຎ຺ເຎນ ລຠິຕ຺ວາຕິ ຠິກ຺ຂຸນາ ວາ ອາຣາມິເກນ ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວສ຺ສຄ຺ເຄນ ລຠິຕ຺ວາ. ຕໂຕ ນິພ຺ພຕ຺ຕຣຸກ຺ຂຈ຺ຉາຍາປີຕິ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍວຕ຺ຖຸນາ ອາຫຏພີຊໂຕ ນິພ຺ພຕ຺ຕຣຸກ຺ຂປຣິຈ຺ເຉເທນ ຐິຕຈ຺ຉາຍາປິ, ປຣິຈ຺ເຉທາຕິກ຺ກນ຺ຕາ ປນ ອາຄນ຺ຕຸກຕ຺ຕາ ວຏ຺ຏຕິ. ໂນ ເຈ ຉຑ຺ເຑຕີຕິ ອຖ ເນວ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ, ນ ຉຑ຺ເຑຕິ, ‘‘ກິໍ ມຍ຺ຫໍ ອິມິນາ ພ຺ຍາປາເຣນາ’’ຕິ ເຍນກາມໍ ປກ຺ກມຕິ. ປຎ຺ຈງ຺ຄສມນ຺ນາຄໂຕ ‘‘ໂຍ ນ ຉນ຺ທາຄຕິໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ນ ໂທສາຄຕິໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ນ ໂມຫາຄຕິໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ນ ຠຍາຄຕິໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ຉຑ຺ຑິຕາຉຑ຺ຑິຕຎ຺ຈ ຊາເນຍ຺ຍາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໕໘໔) ເອວໍ ວຸຕ຺ຕປຎ຺ຈງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ສມ຺ມນ຺ນິຕພ຺ໂພຕິ ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ, ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ສງ຺ໂຆ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ຣູປິຍຉຑ຺ຑກໍ ສມ຺ມນ຺ເນຍ຺ຍາ’’ຕິອາທິນາ ປທຠາຊເນ ວຸຕ຺ຕາຍ ຎຕ຺ຕິທຸຕິຍກມ຺ມວາຈາຍ ສມ຺ມນ຺ນິຕພ຺ໂພ.

ອນິມິຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ຄູຖໍ ວິຍ ຉຑ຺ເຑຕພ຺ພນ຺ຕິ ປຕິຕຏ຺ຐານໍ ສລ຺ລກ຺ຂຓວເສນ ນິມິຕ຺ຕໍ ອກຕ຺ວາ ຄູຖໍ ວິຍ ຉຑ຺ເຑຕພ຺ພໍ, ອກ຺ຂີນິ ນິມີເລຕ຺ວາວ ນທິຍາ ວາ ປປາເຕ ວາ ວນຄຫເນ ວາ ຄູຖໍ ວິຍ ອນເປກ຺ເຂນ ປຕິໂຕກາສໍ ອສມນ຺ນາຫຣນ຺ເຕນ ປາເຕຕພ຺ພນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຄູຖໍ ວິຍ ຉຑ຺ເຑຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ຕິກປາຈິຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ຣູປິຍສຎ຺ຎິເວມຕິກອຣູປິຍສຎ຺ຎີນໍ ວເສນ ຕີຓິ ປາຈິຕ຺ຕິຍານິ. ອຣູປິເຍ ຣູປິຍສຎ຺ຎິໂນຕິ ຂຣປຕ຺ຕາທີສຸ ສຸວຓ຺ຓາທິສຎ຺ຎິໂນ. ຣຕນສິກ຺ຂາປທນເຍນາຕິ ‘‘ອຊ຺ຌາຣາເມ ວາ ອຊ຺ຌາວສເຖ ວາ’’ຕິ (ປາຈິ. ໕໐໕) ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕວິຘິນາ.

ຊາຕຣູປສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໙. ຣູປິຍສໍໂວຫາຣສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ກຕາທິວເສນາຕິ ກຕອກຕກຕາກຕວເສນ. ສຸວຓ຺ຓາທິຈຕຸພ຺ພິຘມ຺ປິ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍວຕ຺ຖຸ ອິຘ ຣູປິຍຄ຺ຄຫເຓນ ຄຫິຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຊາຕຣູປຣຊຕປຣິວຕ຺ຕນ’’ນ຺ຕິ. ອິທຎ຺ຈ ອຸກ຺ກຏ຺ຐປຣິຈ຺ເຉເທນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເຕນາຫ ‘‘ປຸຣິມສິກ຺ຂາປເທນ ຫີ’’ຕິອາທິ. ປຣິວຕ຺ຕນນ຺ຕິ ສາທິຕຣູປິຍສ຺ສ ປຣິວຕ຺ຕນໍ. ປຸຣິມນຍານຸສາເຣນາຕິ ‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ນານປ຺ປກາຣກໍ ຣູປິຍສໍໂວຫາຣໍ ສມາປຊ຺ຊິໍ, ອິທໍ ເມ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ປາຣາ. ໕໘໙).

ຣູປິຍສໍໂວຫາຣວຕ຺ຖຸສ຺ມິນ຺ຕິ ປຏິຄ຺ຄຫຓສ຺ເສວ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປຏິຄ຺ຄຫິຕປຣິວຕ຺ຕເນ ໂທສໍ ອທິສ຺ວາ ຣູປິຍປຣິວຕ຺ຕເນ. ຕສ຺ສ ວາຕິ ປຣິວຕ຺ຕິຕສ຺ສ ວາ. ຘນສ຺ສ ວາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ມູລຘນສ຺ສ ວາ. ອຕ຺ຕໂນ ວາ ຫິ ອຣູປິເຍນ ປຣສ຺ສ ຣູປິຍໍ ເຈຕາເປຍ຺ຍ, ອຕ຺ຕໂນ ວາ ຣູປິເຍນ ປຣສ຺ສ ອຣູປິຍໍ, ອຸຠຍຖາປິ ຣູປິຍສໍໂວຫາໂຣ ກໂຕວ ໂຫຕີຕິ.

ຣູປິຍສໍໂວຫາຣສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໐. ກຍວິກ຺ກຍສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ຣູປິຍສໍໂວຫາຣສ຺ສ ປນ ເຫຏ຺ຐາສິກ຺ຂາປເທນ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ກປ຺ປິຍຠຓ຺ຑານເມເວຕ຺ຖ ຄຫຓນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຈີວຣາທີນ’’ນ຺ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ຈີວຣາທີນໍ ກປ຺ປິຍຠຓ຺ຑານນ຺ຕິ ອນ຺ຕມໂສ ທສິກສຸຕ຺ຕໍ ອຸປາທາຍ ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕເສນາສນຄິລານປຈ຺ຈຍານໍ ເຍສໍ ເກສຎ຺ຈິ ກປ຺ປິຍຠຓ຺ຑານໍ. ກຍໍ ນາມ ປຣຠຓ຺ຑສ຺ສ ຄຫຓໍ. ວິກ຺ກຍໍ ນາມ ອຕ຺ຕໂນ ຠຓ຺ຑສ຺ສ ທານໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອິມິນາ ອິມໍ ເທຫີ’’ຕິອາທິ. ປຣສ຺ສາຕິ ຐເປຕ຺ວາ ປຎ຺ຈ ສຫຘມ຺ມິເກ ອຎ຺ຎສ຺ສ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ນານປ຺ປກາຣກໍ ກຍວິກ຺ກຍໍ ສມາປຊ຺ຊິໍ, ອິທໍ ເມ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ, ອິມາຫໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ນິສ຺ສຊ຺ຊາມີ’’ຕິອາທິນາ (ປາຣາ. ໕໙໕) ນເຍນ ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ເຕນາຫ ‘‘ວຸຕ຺ຕລກ຺ຂຓວເສນາ’’ຕິອາທິ. ນນຸ ເຈຕ຺ຖ ຈີວຣໂຘວເນ ວາ ເກສຈ຺ເຉທເນ ວາ ຠູມິໂສຘນາທິນວກມ຺ເມ ວາ ປຣຠຓ຺ຑໍ ອຕ຺ຕໂນ ຫຕ຺ຖຄຕໍ ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຕຕ຺ຖ ກິໍ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອສນ຺ເຕ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ເທເສຕພ຺ພເມວາ’’ຕິ. ຍຖາ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ປຣິຠຸຕ຺ເຕ ວາ ນຏ຺ເຐ ວາ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ເທເສຕິ, ເອວໍ ອິຘາປິ ເທເສຕພ຺ພເມວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ອິທໍ ອມ຺ຫາກໍ ອຕ຺ຖີຕິ ອິທໍ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ເຕລໍ ວາ ສປ຺ປິ ວາ ອມ຺ຫາກໍ ສໍວິຊ຺ຊຕິ. ອມ຺ຫາກຎ຺ຈ ອິມິນາ ຈ ອິມິນາ ຈ ອຕ຺ໂຖຕິ ອມ຺ຫາກຎ຺ຈ ຕທຎ຺ເຎນ ອິມິນາ ຈ ອິມິນາ ຈ ອປ຺ປຏິຄ຺ຄຫິຕເກນ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ຣູປິຍສໍໂວຫາເຣ ວຸຕ຺ຕນຍເມວາ’’ຕິ ອິມິນາ ‘‘ຕິກປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ອກຍວິກ຺ກເຍ ກຍວິກ຺ກຍສຎ຺ຎິໂນ ຈ ເວມຕິກສ຺ສ ຈ ທຸກ຺ກຏ’’ນ຺ຕິ ອິມໍ ນຍມຕິທິສຕິ.

ກຍວິກ຺ກຍສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ເອຬກໂລມວຄ຺ໂຄ ທຸຕິໂຍ.