໓. ປຕ຺ຕວຄ຺ໂຄ

໑. ປຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ອວິກປ຺ປິໂຕຕິ ‘‘ອິມໍ ປຕ຺ຕໍ ຕຸຍ຺ຫໍ ວິກປ຺ເປມີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ອວິກປ຺ປິໂຕ. ອຑ຺ຒາຬ຺ຫໂກທນໍ ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ມຄຘນາຬິຍາ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຕຓ຺ຑຸລນາຬີນໍ ໂອທນໍ ຄຓ຺ຫາຕິ. ‘‘ມຄຘນາຬິ ນາມ ອຑ຺ຒເຕຣສປລາ ໂຫຕີ’’ຕິ ອນ຺ຘກຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ສີຫຬທີເປ ປກຕິນາຬິ ມຫນ຺ຕາ, ທມິຬນາຬິ ຂຸທ຺ທກາ, ມຄຘນາຬິ ປມາຓຍຸຕ຺ຕາ, ຕາຍ ມຄຘນາຬິຍາ ທິຍຑ຺ຒນາຬິ ເອກາ ສີຫຬນາຬິ ໂຫຕີ’’ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໖໐໒) ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອນຸຕ຺ຕຓ຺ຑຸລນ຺ຕິ ປາກໂຕ ອຸກ຺ກນ຺ຕໍ ຕຓ຺ຑຸລໍ ອຸຕ຺ຕຓ຺ຑຸລໍ, ນ ອຸຕ຺ຕຓ຺ຑຸລໍ ອນຸຕ຺ຕຓ຺ຑຸລໍ. ສພ຺ພສມ຺ຠາຣສງ຺ຂໂຕຕິ ຊີຣກາທິສພ຺ພສມ຺ຠາເຣຫິ ສງ຺ຂໂຕ. ອາໂລປສ຺ສ ຈຕຸຕ຺ຖຠາຄປ຺ປມາຓໍ ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ອາໂລປສ຺ສ ອນຸຣູປພ຺ຍຎ຺ຊນໍ.

ເອວໍ ອຸກ຺ກຏ຺ຐປຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ມຊ຺ຌິໂມມການິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຸກ຺ກຏ຺ຐໂຕ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ນໂຍ – ສເຈ ນາຬິໂກທນາທິ ສພ຺ພມ຺ປິ ປກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເຫຏ຺ຐິມຣາຊິສມໍ ຕິຏ຺ຐຕິ, ອຍໍ ມຊ຺ຌິໂມ ນາມ ປຕ຺ໂຕ. ສເຈ ຕໍ ຣາຊິໍ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ຖູປີກຕໍ ຕິຏ຺ຐຕິ, ອຍໍ ມຊ຺ຌິໂມມໂກ ນາມ ປຕ຺ໂຕ. ສເຈ ຕໍ ຣາຊິໍ ນ ສມ຺ປາປຸຓາຕິ, ອນ຺ໂຕຄຘເມວ ໂຫຕິ, ອຍໍ ມຊ຺ຌິມຸກ຺ກຏ຺ໂຐ ນາມ ປຕ຺ໂຕ. ສເຈ ປຕ຺ໂຕທນາທິ ສພ຺ພມ຺ປິ ປກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ເຫຏ຺ຐິມຣາຊິສມໍ ຕິຏ຺ຐຕິ, ອຍໍ ໂອມໂກ ນາມ ປຕ຺ໂຕ. ສເຈ ຕໍ ຣາຊິໍ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ຖູປີກຕໍ ຕິຏ຺ຐຕິ, ອຍໍ ໂອມໂກມໂກ ນາມ ປຕ຺ໂຕ. ສເຈ ຕໍ ຣາຊິໍ ນ ສມ຺ປາປຸຓາຕິ, ອນ຺ໂຕຄຘເມວ ໂຫຕິ, ອຍໍ ໂອມກຸກ຺ກຏ຺ໂຐ ນາມ ປຕ຺ໂຕຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ເຕສມ຺ປິ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເຠໂທ ເວທິຕພ຺ໂພ’’ຕິ.

ອິທານິ ເຕສຸ ອຘິຏ຺ຐານວິກປ຺ປນານຘິຏ຺ຐານາວິກປ຺ປນຸປເຄ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອິຈ຺ເຈເຕສູ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອຸກ຺ກຏ຺ຐຸກ຺ກຏ຺ໂຐຕິ ອຸກ຺ກຏ຺ຐໂຕ ອຸກ຺ກຏ຺ໂຐ. ຕໂຕ ຫິ ໂສ ‘‘ອປຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ໂອມໂກມໂກຕິ ໂອມກໂຕ ໂອມໂກ. ຕໂຕ ຫິ ໂສ ‘‘ອປຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ເອເຕ ປນ ຠາຊນປຣິໂຠເຄນ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພາ, ນ ອຘິຏ຺ຐານຸປຄາ ນ ວິກປ຺ປນຸປຄາ, ອິຕເຣ ປນ ສຕ຺ຕ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ວາ ວິກປ຺ເປຕ຺ວາ ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພາ. ເຕນາຫ ‘‘ເສສາ ສຕ຺ຕ ປຕ຺ຕາ ປມາຓຍຸຕ຺ຕາ ນາມາ’’ຕິ.

ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ສຕ຺ຕ ປຕ຺ຕາ ປມາຓຍຸຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ. ສມຓສາຣຸປ຺ເປນ ປກ຺ກນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອໂຍປຕ຺ໂຕ ປຎ຺ຈຫິ ປາເກຫິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໖໐໘) ປກ຺ໂກ ສມຓສາຣຸປ຺ເປນ ປກ຺ໂກ ໂຫຕິ, ມຕ຺ຕິກາປຕ຺ໂຕ ທ຺ວີຫິ ປາເກຫິ. ສເຈ ເອໂກ ປາໂກ ອູໂນ ໂຫຕິ, ນ ອຘິຏ຺ຐານຸປໂຄ. ຍຖາ ຈ ສມຓສາຣຸປ຺ເປນ ປກ຺ໂກເຍວ ອຘິຏ຺ຐານຸປໂຄ, ຕຖາ ອຸໂຠປິ ຍໍ ມູລໍ ທາຕພ຺ພໍ, ຕສ຺ມິໍ ທິນ຺ເນເຍວ ອຘິຏ຺ຐານຸປຄາ. ຍທິ ປນ ອປ຺ປກມ຺ປິ ອທິນ຺ນໍ ໂຫຕິ, ນ ອຘິຏ຺ຐານຸປຄາ. ເຕນາຫ ‘‘ສເຈ ປນາ’’ຕິອາທິ. ‘‘ກາກຓິກມຕ຺ຕໍ ນາມ ທິຍຑ຺ຒວີຫີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ສເຈປິ ປຕ຺ຕສາມິໂກ ວທຕິ ‘‘ຍທາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ມູລໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ຕທາ ທສ຺ສຖ, ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊຖາ’’ຕິ, ເນວ ອຘິຏ຺ຐານຸປໂຄ ໂຫຕິ. ປາກສ຺ສ ຫິ ອູນຕ຺ຕາ ປຕ຺ຕສງ຺ຂໍ ນ ຄຈ຺ຉຕິ. ມູລສ຺ສ ສກລສ຺ສ ວາ ເອກເທສສ຺ສ ວາ ອທິນ຺ນຕ຺ຕາ ສກຠາວໍ ນ ອຸເປຕິ, ອຎ຺ຎສ຺ເສວ ສນ຺ຕໂກ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ປາເກ ຈ ມູເລ ຈ ນິຏ຺ຐິເຕເຍວ ອຘິຏ຺ຐານຸປໂຄ ໂຫຕິ. ໂຍ ອຘິຏ຺ຐານຸປໂຄ, ສ຺ເວວ ວິກປ຺ປນຸປໂຄ ຈ. ເຕນາຫ ‘‘ອປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣນ຺ເຕນາ’’ຕິອາທິ. ອປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣນ຺ເຕນ ວິກປ຺ເປຕພ຺ໂພຕິ ປຸຣາຓປຕ຺ຕໍ ອປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣນ຺ເຕນ ນໂວ ປຕ຺ໂຕ ວິກປ຺ເປຕພ຺ໂພຕິ ອຕ຺ໂຖ, ຐເປຕພ຺ໂພຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ກງ຺ຄຸສິຕ຺ຖນ຺ຕິ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ຘຎ຺ຎານໍ ລາມກຘຎ຺ຎສິຕ຺ຖນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ກງ຺ຄຸສິຕ຺ຖນິກ຺ຂມນມຕ຺ເຕນ ຉິທ຺ເທນາ’’ຕິ.

ປຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ອູນປຎ຺ຈພນ຺ຘນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ອສ຺ສາຕິ ອິມສ຺ສ ປຕ຺ຕສ຺ສ. ເຕນ ອູນປຎ຺ຈພນ຺ຘເນນາຕິ ເຕນ ອູນປຎ຺ຈພນ຺ຘເນນ ປຕ຺ເຕນ ອຸປລກ຺ຂິໂຕ ຫຸຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອູນປຎ຺ຈພນ຺ຘໂນ ຫິ ປຕ຺ໂຕ ເອຕ຺ຖ ລກ຺ຂຓຠາເວນ ຄຫິໂຕ. ເຕເນວາຫ ‘‘ອິຕ຺ຖມ຺ຠູຕສ຺ສ ລກ຺ຂເຓ ກຣຓວຈນ’’ນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ອິຕ຺ຖມ຺ຠູຕສ຺ສາຕິ ກຎ຺ຈິ ປກາຣໍ ປຕ຺ຕສ຺ສ. ລກ຺ຂີຍເຕ ອເນນາຕິ ລກ຺ຂຓໍ, ຕສ຺ມິໍ ກຣຓວຈນໍ, ຕຕິຍາວິຠຕ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ປກາໂຣ’’ຕິ ຈ ສາມຎ຺ຎສ຺ສ ເຠທໂກ ວິເສໂສ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕຖາ ຫິ ອູນປຎ຺ຈພນ຺ຘເນນ ປຕ຺ເຕນາຕິ ເອຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂຸຠາວສາມຎ຺ຎສ຺ສ ອູນປຎ຺ຈພນ຺ຘນປຕ຺ຕຠາໂວ ປກາໂຣ, ຕໍ ຠິກ຺ຂຸ ອາປນ຺ໂນ, ຕສ຺ສ ປຕ຺ໂຕ ລກ຺ຂຓໍ. ຍທິ ອປຣິປຸຓ຺ຓປຎ຺ຈພນ຺ຘໂນ ປຕ຺ໂຕ ອູນປຎ຺ຈພນ຺ຘໂນ ນາມ ໂຫຕິ, ອຖ ກສ຺ມາ ອິມສ຺ສ ປທຠາຊນິຍໍ ອພນ຺ຘໂນປິ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖາຕິ ວາກ຺ໂຍປຎ຺ຎາເສ. ພນ຺ຘໂນກາເສ ສຕິ ວາ ອສຕິ ວາ ພນ຺ຘນວິຣຫິໂຕ ປຕ຺ໂຕ ອພນ຺ຘໂນ, ປຎ຺ຈພນ຺ຘນານໍ ໂອກາໂສ ອສ຺ສາຕິ ປຎ຺ຈພນ຺ຘໂນກາໂສ. ອປຕ຺ໂຕຕິ ປຕ຺ໂຕ ນາມ ນ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ, ປາກຕິກໍ ກາຕຸໍ ອສມຕ຺ໂຖຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອິທຎ຺ຈ ອຎ຺ຎສ຺ສ ວິຎ຺ຎາປເນ ກາຣຓວຈນໍ. ເຕນາຫ ‘‘ຕສ຺ມາ ອຎ຺ຎໍ ວິຎ຺ຎາເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ.

ພນ຺ຘນຎ຺ຈ ນາເມຕໍ ຍສ຺ມາ ພນ຺ຘໂນກາເສ ສຕິ ໂຫຕິ, ອສຕິ ນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສ ລກ຺ຂຓໍ, ພນ຺ຘນວິຘິຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍສ຺ມິໍ ປນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ມຸຂວຏ຺ຏິສມີເປ ປນ ປຕ຺ຕເວຘເກນ ວິຊ຺ຌິຍມາເນ ກປາລສ຺ສ ພຫລຕ຺ຕາ ຠິຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມາ ເຫຏ຺ຐາ ວິຊ຺ຌິຕພ຺ໂພ. ເຕນາຫ ‘‘ເຫຏ຺ຐິມປຣິຍນ຺ເຕ’’ຕິອາທິ. ສຸຂຸມໍ ວາ ຉິທ຺ທໍ ກຕ຺ວາ ພນ຺ຘິຕພ຺ໂພຕິ ສຸຂຸເມ ຉິທ຺ເທ ຕິປຸປຏ຺ຏາທີຫິ ປໂຍຊນໍ ນຕ຺ຖິ, ສຸຕ຺ຕໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາວ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ໂພຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ນ ເກວລໍ ຕິປຸສຸຕ຺ຕກາທິນາວ ພນ຺ຘິຕພ຺ໂພຕິ ອາຫ ‘‘ຜາຓິຕ’’ນ຺ຕິອາທິ. ຜາຓິຕໍ ຌາເປຕ຺ວາ ປາສາຓຈຸຓ຺ເຓນາຕິ ປາສາຓຈຸຓ຺ເຓນ ສທ຺ຘິໍ ຜາຓິຕໍ ປຈິຕ຺ວາ ຕຖາປກ຺ເກນ ປາສາຓຈຸຓ຺ເຓນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕພ຺ໂພຕິ ‘‘ອຍໍ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ປຕ຺ໂຕ ອູນປຎ຺ຈພນ຺ຘເນນ ປຕ຺ເຕນ ເຈຕາປິໂຕ ນິສ຺ສຄ຺ຄິໂຍ, ອິມາຫໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ນິສ຺ສຊ຺ຊາມີ’’ຕິ (ປາຣາ. ໖໑໓) ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕພ຺ໂພ. ເຕນາຫ ‘‘ນິສ຺ສຊ຺ຊນ຺ເຕນາ’’ຕິອາທິ. ສມ຺ມເຕນາຕິ –

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ, ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ສງ຺ໂຆ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ປຕ຺ຕຄ຺ຄາຫາປກໍ ສມ຺ມນ຺ເນຍ຺ຍ, ເອສາ ຎຕ຺ຕິ. ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ, ສງ຺ໂຆ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ປຕ຺ຕຄ຺ຄາຫາປກໍ ສມ຺ມນ຺ນຕິ, ຍສ຺ສາຍສ຺ມໂຕ ຂມຕິ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຕ຺ຕຄ຺ຄາຫາປກສ຺ສ ສມ຺ມຸຕິ, ໂສ ຕຸຓ຺ຫສ຺ສ. ຍສ຺ສ ນກ຺ຂມຕິ, ໂສ ຠາເສຍ຺ຍ. ສມ຺ມໂຕ ສງ຺ເຆນ ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ຠິກ຺ຂຸ ປຕ຺ຕຄ຺ຄາຫາປໂກ, ຂມຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ, ຕສ຺ມາ ຕຸຓ຺ຫີ, ເອວເມຕໍ ຘາຣຍາມີ’’ຕິ (ປາຣາ. ໖໑໔) –

ເອວໍ ປທຠາຊເນ ວຸຕ຺ຕາຍ ຎຕ຺ຕິທຸຕິຍກມ຺ມວາຈາຍ ສມ຺ມເຕນ. ປຕ຺ຕສ຺ສ ວິຊ຺ຊມານຄຸຓໍ ວຕ຺ວາຕິ ‘‘ອຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ປຕ຺ໂຕ ປມາຓຍຸຕ຺ໂຕ ສຸນ຺ທໂຣ ເຖຣານຸຣູໂປ’’ຕິອາທິນາ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໖໑໕) ວິຊ຺ຊມານານິສໍສໍ ວຕ຺ວາ. ປຕ຺ຕປຣິຍນ຺ໂຕຕິ ປຣິຍນ຺ເຕ ຐິຕປຕ຺ໂຕ. ອເທເສຕິ ມຎ຺ຈປີຐຈ຺ຉຕ຺ຕນາຄທນ຺ຕກາທິເກ ອເທເສ. ປຕ຺ຕສ຺ສ ຫິ ນິກ຺ຂິປນເທໂສ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາຘາຣກ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ນເຍນ ຂນ຺ຘເກ ວຸຕ຺ໂຕເຍວ. ອປຣິໂຠເຄນາຕິ ຍາຄຸຣນ຺ຘນຣຊນປຈນາທິນາ ອຍຸຕ຺ຕປຣິໂຠເຄນ. ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ປນ ພ຺ຍາຘິມ຺ຫິ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ຠາຊເນ ອສຕິ ມຕ຺ຕິກາຍ ລິມ຺ປິຕ຺ວາ ຍາຄຸໍ ປຈິຕຸໍ, ອຸທກໍ ວາ ຕາເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕີຕິ ອຎ຺ຎສ຺ສ ເທຕິ. ສເຈ ປນ ສທ຺ຘິວິຫາຣິໂກ ວາ ອນ຺ເຕວາສິໂກ ວາ ອຎ຺ຎໍ ວຣປຕ຺ຕໍ ຐເປຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ມຍ຺ຫໍ ສາຣຸປ຺ໂປ, ອຍໍ ເຖຣສ຺ສາ’’ຕິ ຄຓ຺ຫາຕິ, ວຏ຺ຏຕິ. ອຎ຺ໂຎ ວາ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຕ຺ຕໍ ເທຕິ, ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ມຍ຺ຫເມວ ປຕ຺ຕໍ ອາຫຣາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ.

ຎາຕກປ຺ປວາຣິເຕຕິ ເອຕ຺ຖ ສງ຺ຆວເສນ ປວາຣິຕຏ຺ຐາເນ ປຎ຺ຈພນ຺ຘເນເນວ ວຏ຺ຏຕິ, ປຸຄ຺ຄລວເສນ ປນ ປວາຣິຕຏ຺ຐາເນ ອູນປຎ຺ຈພນ຺ຘເນນາປິ. ອກຕວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ນາມ ‘‘ວທ, ຠນ຺ເຕ, ປຈ຺ຈເຍນາ’’ຕິ ເອວໍ ອກຕຏ຺ຐາເນ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ.

ອູນປຎ຺ຈພນ຺ຘນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ເຠສຊ຺ຊສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາຕິ ອຸຄ຺ຄຫິຕກໍ ກຕ຺ວາ, ອປ຺ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ສຍເມວ ຄເຫຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຕ຺ຕາຫາຕິກ຺ກເມປິ ອນາປຕ຺ຕິກຕາ ເຈຕ຺ຖ ອນຊ຺ໂຌຫຣຓີຍຕໍ ອາປນ຺ນຕ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ກສ຺ມາ ເອເຕນ ອິທໍ ທສ຺ສິຕໍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຕານິ ຫີ’’ຕິອາທິ. ຠິສກ຺ກສ຺ສ ອິມານິ ເຕນ ອນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາຕິ ເຠສຊ຺ຊານິ, ເຍສໍ ເກສຎ຺ຈິ ສປ຺ປາຍານເມຕໍ ອຘິວຈນໍ. ເຕນາຫ ‘‘ເຠສຊ຺ຊກິຈ຺ຈໍ ກໂຣນ຺ຕຸ ວາ, ມາ ວາ, ເອວໍ ລທ຺ຘໂວຫາຣານີ’’ຕິ. ອິທານິ ສຕ຺ຕາຫກາລິກໍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍວຕ຺ຖຸຠູຕໍ ສປ຺ປິນວນີຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສປ຺ປິ ນາມ ຄວາທີນ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາທິສທ຺ເທນ ອຊິກາທີນໍ ຄຫຓໍ. ‘‘ເຍສໍ ມໍສໍ ກປ຺ປຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ປາກເຏຫິ ໂຄອຊິກາທີຫິ ອຎ຺ຎານິປິ ມິຄໂຣຫິຕາທີນິ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ເຍສຎ຺ຫິ ຂີຣໍ ອຕ຺ຖິ, ສປ຺ປິປິ ເຕສໍ ອຕ຺ຖິເຍວ. ຕໍ ປນ ສຸລຠໍ ວາ ໂຫຕຸ, ທຸລ຺ລຠໍ ວາ, ອສໍໂມຫຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ມກ຺ຂິກາມຘຸເມວາຕິ ຂຸທ຺ທກຠມຣມຘຸກຣີຫິ ຕີຫິ ມກ຺ຂິກາຫິ ກຕໍ ມຘຸເມວ. ອຸຈ຺ຉຸຣສນ຺ຕິ ສຸທ຺ໂຘທກສມ຺ຠິນ຺ນານໍ ວເສນ ທຸວິຘມ຺ປິ ອຸຈ຺ຉຸຣສໍ. ‘‘ອຄິລານສ຺ສ ຄຸໂຬທກ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໒໘໔) ປນ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ອນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ ອຸທກສມ຺ຠິນ຺ໂນ ອຄິລານສ຺ສ ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ອວຕ຺ຖຸກປກ຺ກາ ວາ’’ຕິ ອິມິນາ ສວຕ຺ຖຸກປກ຺ກາ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ປນ ‘‘ເອຕໍ ສວຕ຺ຖຸກປກ຺ກໍ ວຏ຺ຏຕິ, ໂນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ປຸຈ຺ຉໍ ກຕ຺ວາ ອຸຈ຺ຉຸຜາຓິຕໍ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ໂນວຏ຺ຏນກໍ ນາມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍໍ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໖໒໓) ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸຈ຺ຉຸວິກຕີຕິ ອຸຈ຺ຉຸມ຺ຫາ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ ຣສລສິກາທິກາ. ປກຕຕ຺ຕານໍ ປຏິນິທ຺ເທສຕ຺ຕາ ຕໍ-ສທ຺ທສ຺ສ ເຕນ ປກຕານໍ ເຠສຊ຺ຊານໍ ເອວ ຄຫຓໍ, ນ ເຕສໍ ວຕ຺ຖູນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຕານິ ເຠສຊ຺ຊານີ’’ຕິອາທິ. ນ ເຕສໍ ວຕ຺ຖູນີຕິ ເຕສໍ ສປ຺ປິອາທີນໍ ກາຣຓານິ ຂີຣາທີນິ ອປ຺ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ວສາເຕລນ຺ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໖໒໓) ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ວສານິ ເຠສຊ຺ຊານິ ອຈ຺ຉວສໍ ມຈ຺ຉວສໍ ສຸສຸກາວສໍ ສູກຣວສໍ ຄທ຺ຣຠວສ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໒໖໒) ເອວໍ ອນຸຎ຺ຎາຕວສານໍ ເຕລໍ. ຍານີຕິ ຍານິ ເຠສຊ຺ຊານິ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ວສານິ ເຠສຊ຺ຊານິ ອຈ຺ຉວສໍ ມຈ຺ຉວສໍ ສຸສຸກາວສໍ ສູກຣວສໍ ຄທ຺ຣຠວສໍ ກາເລ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ກາເລ ນິປ຺ປກ຺ກໍ ກາເລ ສໍສຏ຺ຐໍ ເຕລປຣິໂຠເຄນ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ເຕລຕ຺ຖໍ ວສາປຏິຄ຺ຄຫຓສ຺ສ ອນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ ‘‘ວສາເຕລໍ ປນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກາເລຕິ ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ. ສໍສຏ຺ຐນ຺ຕິ ປຣິສ຺ສາວິຕໍ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ, ຕສ຺ມາ. ‘‘ອຈ຺ຉວສ’’ນ຺ຕິ ວຈເນນ ຐເປຕ຺ວາ ມນຸສ຺ສວສໍ ສພ຺ເພສໍ ອກປ຺ປິຍມໍສານໍ ວສາຍ ອນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ ‘‘ຐເປຕ຺ວາ ມນຸສ຺ສວສ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ສາມໍ ປຈິຕ຺ວາຕິ ກາເລເຍວ ສາມໍ ປຈິຕ຺ວາ. ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕເຕລມ຺ປີຕິ ກາເລເຍວ ອຕ຺ຕນາ ວິເວຈິຕເຕລມ຺ປິ. ຕິວິຘມ຺ປິ ເຈຕໍ ກາເລເຍວ ວຏ຺ຏຕິ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ ‘‘ກາເລ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ກາເລ ນິປ຺ປກ຺ກໍ ກາເລ ສໍສຏ຺ຐໍ, ຕໍ ເຈ ປຣິຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ. ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປນ ປຏິຄ຺ຄເຫຕຸໍ ວາ ກາຕຸໍ ວາ ນ ວຏ຺ຏຕິເຍວ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ ‘‘ວິກາເລ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ວິກາເລ ນິປ຺ປກ຺ກໍ ວິກາເລ ສໍສຏ຺ຐໍ, ຕໍ ເຈ ປຣິຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ຕິຓ຺ຓໍ ທຸກ຺ກຏານໍ. ກາເລ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ວິກາເລ ນິປ຺ປກ຺ກໍ ວິກາເລ ສໍສຏ຺ຐໍ, ຕໍ ເຈ ປຣິຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ທຸກ຺ກຏານໍ. ກາເລ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ກາເລ ນິປ຺ປກ຺ກໍ ວິກາເລ ສໍສຏ຺ຐໍ, ຕໍ ເຈ ປຣິຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໒໖໒). ‘‘ສຕ຺ຕາຫໍ ນິຣາມິສປຣິໂຠເຄນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ປນ ‘‘ກາເລ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ກາເລ ນິປ຺ປກ຺ກໍ ກາເລ ສໍສຏ຺ຐໍ ເຕລປຣິໂຠເຄນ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ນິຣາມິສປຣິໂຠຄໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ຍໍ ປເນຕ຺ຖ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໖໒໓) ສຸຂຸມຣຊສທິສໍ ມໍສໍ ວາ ນ຺ຫາຣຸ ວາ ອຏ຺ຐິ ວາ ໂລຫິຕໍ ວາ ໂຫຕິ, ຕໍ ອພ຺ໂພຫາຣິກໍ. ສເຈ ປນ ອນຸປສມ຺ປນ຺ໂນ ຕາຍ ປຏິຄ຺ຄຫິຕວສາຍ ເຕລໍ ກຕ຺ວາ ເທຕິ, ຕໍ ກຖນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອນຸປສມ຺ປນ຺ເນນາ’’ຕິອາທິ. ຕທຫູຕິ ຍສ຺ມິໍ ອຫນິ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ, ຕທຫຸ. ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປນ ສຕ຺ຕາຫໍ ນິຣາມິສເມວ ວຏ຺ຏຕິ. ຕຕ຺ຣາປິ ອພ຺ໂພຫາຣິກໍ ອພ຺ໂພຫາຣິກເມວ. ຍາວກາລິກວຕ຺ຖູນໍ ອຎ຺ເຎສໍ ວຕ຺ຖຸໍ ປຈິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕຕ຺ຖ ຍາວກາລິກວຕ຺ຖູນນ຺ຕິ ຍາວກາລິກໍ ວຕ຺ຖຸ ເອເຕສນ຺ຕິ ຍາວກາລິກວຕ຺ຖູນິ, ເຕສໍ, ຍາວກາລິກວຕ຺ຖຸມນ຺ຕານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຎ຺ເຎສນ຺ຕິ ວສາເຕລໂຕ ອຎ຺ເຎສໍ ສປ຺ປິອາທີນໍ. ວຕ຺ຖຸນ຺ຕິ ຂີຣາທິກໍ ຍາວກາລິກຠູຕໍ ວຕ຺ຖຸໍ, ປຈິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິເຍວ, ສາມໍປາກຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕສປ຺ປິໍ ວາຕິ ຍາວກາລິກວຕ຺ຖຸໂຕ ວິເວຈິຕສປ຺ປິໍ ວາ. ຍຖາ ຕຕ຺ຖ ທຘິຄຕໍ ວາ ຕກ຺ກຄຕໍ ວາ ຂຍໍ ຄມິສ຺ສຕິ, ເອວໍ ຌາປິຕໍ ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນວນີຕໍ ວາຕິ ຕກ຺ກພິນ຺ທູນິປິ ທຘິຄຸຬິກາໂຍປິ ອປເນຕ຺ວາ ສຸໂຘຕນວນີຕໍ ປຈິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ ສາມໍປກ຺ກາຠາວໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຍທິ ສຍໍປຈິຕສຕ຺ຕາຫກາລິເກນ ສທ຺ຘິໍ ອາມິສໍ ຠຸຎ຺ຊຕິ, ຕໍ ອາມິສໍ ສຍໍປຈິຕສຕ຺ຕາຫກາລິເກນ ມິສ຺ສິຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ຍາວກາລິກຠາວໍ ສຕ຺ຕາຫກາລິເກນ ຄຓ຺ຫາເປຕິ. ຕຖາ ຈ ຍາວກາລິກໍ ອປກ຺ກມ຺ປິ ສຍໍປກ຺ກຠາວໍ ອຸປຄຈ຺ຉຕີຕິ ‘‘ຕໍ ປນ ຕທຫຸປຸເຣຠຕ຺ຕມ຺ປິ ສາມິສໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຖາ ສຍໍປກ຺ກສຕ຺ຕາຫກາລິກໍ ວສາເຕລໍ, ສຍໍຠຊ຺ຊິຕສາສປາທິຍາວຊີວິກວຕ຺ຖູນໍ ເຕລຎ຺ຈ ສາມິສໍ ຕທຫຸປຸເຣຠຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ຕຖາ ນວນີຕສປ຺ປີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຈ –

‘‘ຍາວກາລິກອາທີນິ, ສໍສຏ຺ຐານິ ສຫຕ຺ຕນາ;

ຄາຫາປຍນ຺ຕິ ສພ຺ຠາວ’’ນ຺ຕິ ຈ;

‘‘ເຕເຫວ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຕ຺ຕໍ, ກປ຺ປເຕ ຍາວຊີວິກໍ;

ນິຣາມິສໍວ ສຕ຺ຕາຫໍ, ສາມິເສ ສາມປາກຕາ’’ຕິ ຈ.

ຂີຣາທິໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ອາທິສທ຺ເທນ ຕິລາທີນໍ ຄຫຓໍ. ສາມິສານິປີຕິ ນ ເກວລໍ ນິຣາມິສາເນວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໂຕ ປນ ປຏ຺ຐາຍ ນ ວຏ຺ຏນ຺ຕິເຍວ. ສຕ຺ຕາຫາຕິກ຺ກເມປິ ອນາປຕ຺ຕິ ສວຕ຺ຖຸການໍ ປຏິຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ. ‘‘ຕານິ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໖໒໒) ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍາ’’ຕິອາທິ. ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປຏິຄ຺ຄຫິຕເກຫິ ກຕໍ ປນ ອພ຺ຠຎ຺ຊນາທີສຸ ອຸປເນຕພ຺ພໍ, ປຸເຣຠຕ຺ຕມ຺ປິ ຈ ອຸຄ຺ຄຫິຕເກຫິ ກຕໍ. ອຸຠເຍສມ຺ປິ ສຕ຺ຕາຫາຕິກ຺ກເມປິ ອນາປຕ຺ຕິ. ອນ຺ໂຕສຕ຺ຕາເຫຕິ ສຕ຺ຕາຫພ຺ຠນ຺ຕເຣ. ອພ຺ຠຎ຺ຊນາທີນນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອາທິສທ຺ເທນ ມຸທ຺ຘນິເຕລອຣຸມກ຺ຂນຆຣຘູປນາທີນໍ ຄຫຓໍ. ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາຕິ ‘‘ອິທານິ ນ ມຍ຺ຫໍ ອຊ຺ໂຌຫຣຓຕ຺ຖາຍ ຠວິສ຺ສຕິ, ອິທໍ ສປ຺ປິ ຈ ເຕລຎ຺ຈ ວສາ ຈ ມຸທ຺ຘນິເຕລຕ຺ຖໍ ວາ ອພ຺ຠຎ຺ຊນຕ຺ຖໍ ວາ ຠວິສ຺ສຕິ, ມຘຸ ອຣຸມກ຺ຂນຕ຺ຖໍ ວາ ຜາຓິຕໍ ຆຣຘູປນຕ຺ຖໍ ວາ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ເອວໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ.

ໂກ ປເນຕ຺ຖ ຍາວກາລິກຍາວຊີວິກວຕ຺ຖູສຸ ວິເສໂສຕິ ອາຫ ‘‘ຍາວຊີວິການີ’’ຕິອາທິ. ຍາວ ອຣຸຓສ຺ສ ອຸຄ຺ຄມນາ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ສຕ຺ຕມທິວເສ ກຕເຕລໍ ສເຈ ຍາວ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມນາ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປາຬິຍໍ ອນາຄຕສປ຺ປິອາທີນນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຕາວ ມິຄໂຣຫິຕາທີນໍ ສປ຺ປິ ປາຬິຍໍ ອນາຄຕສປ຺ປິ, ຕຖາ ນວນີຕໍ, ນາຬິເກຣນິມ຺ພໂກສມ຺ພກຣມນ຺ທສາສປອາທີນໍ ເຕລໍ ປນ ປາຬິຍໍ ອນາຄຕເຕລໍ, ຕຖາ ມຘຸກປຸປ຺ຜຜາຓິຕໍ ປາຬິຍໍ ອນາຄຕຜາຓິຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ນ ສພ຺ພໍ ມຘຸກປຸປ຺ຜຜາຓິຕໍ ຜາຓິຕຄຕິກນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສີຕຸທເກນາ’’ຕິອາທິ. ສີຕຸທເກນ ກຕນ຺ຕິ ມຘຸກປຸປ຺ຜານິ ສີຕຸທເກ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອມທ຺ທິຕ຺ວາ ປຸປ຺ຜຣເສ ອຸທກຄເຕ ສຕິ ຕໍ ອຸທກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຈິຕ຺ວາ ກຕໍ. ‘‘ຜາຓິຕຄຕິກເມວາ’’ຕິ ອິມິນາ ສຕ຺ຕາຫກາລິກນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ, ນ ປນ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍວຕ຺ຖຸນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ສຕ຺ຕາຫໍ ອຕິກ຺ກາມຍໂຕ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍໍ ສີຕຸທເກນ ກຕໍ ມຘຸກປຸປ຺ຜຜາຓິຕໍ ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ສາມິສໍ ວຏ຺ຏຕິ, ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສຕ຺ຕາຫໍ ນິຣາມິສເມວ, ສຕ຺ຕາຫາຕິກ຺ກເມ ວຕ຺ຖຸຄຓນາຍ ທຸກ຺ກຏ’’ນ຺ຕິ. ສເຈ ປນ ຂີຣໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ກຕໍ, ຍາວກາລິກໍ. ຂຓ຺ຑສກ຺ຂຣໍ ປນ ຂີຣຊລ຺ລິກໍ ອປເນຕ຺ວາ ໂສເຘນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ວຏ຺ຏຕິ, ອມ຺ພຊມ຺ພຸປນສກທລິຂຊ຺ຊຸຣິຈິຎ຺ຈາທີນໍ ສພ຺ເພສໍ ຍາວກາລິກຜລານໍ ຜາຓິຕໍ ຍາວກາລິກເມວາຕິ ອາຫ ‘‘ອມ຺ພຜາຓິຕາທີນິ ຍາວກາລິການີ’’ຕິ.

ກາຍິກປຣິໂຠຄໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ກາຍສ຺ສ ວາ ກາເຍ ອຣຸໂນ ວາ ມກ຺ຂນໍ ວຏ຺ຏຕິ, ອຊ຺ໂຌຫຣິຕຸໍ ປນ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ຍນ຺ຕິ ສຕ຺ຕາຫາຕິກ຺ກນ຺ຕໍ ເຠສຊ຺ຊໍ. ນິຣເປກ຺ໂຂ ປຣິຈ຺ຈຊິຕ຺ວາຕິ ອນເປກ຺ໂຂ ສາມເຓຣສ຺ສ ທຕ຺ວາ. ຕນ຺ຕິ ເອວໍ ປຣິຈ຺ຈຊິຕ຺ວາ ປຸນ ລທ຺ຘເຠສຊ຺ຊໍ. ເອວຎ຺ຫິ ທິນ຺ນໍ ເຠສຊ຺ຊໍ ສເຈ ໂສ ສາມເຓໂຣ ອຠິສງ຺ຂຣິຕ຺ວາ ວາ ອນຠິສງ຺ຂຣິຕ຺ວາ ວາ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ທເທຍ຺ຍ, ຄເຫຕ຺ວາ ນຕ຺ຖຸກມ຺ມໍ ວາ ກາຕພ຺ພໍ, ອຎ຺ຎໍ ວາ ກຎ຺ຈິ ປຣິໂຠຄໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອຊ຺ໂຌຫຣິຕຸມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ສເຈ ໂສ ພາໂລ ໂຫຕິ, ທາຕຸໍ ນ ຊານາຕິ, ອຎ຺ເຎນ ຠິກ຺ຂຸນາ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ‘‘ອຕ຺ຖິ ເຕ, ສາມເຓຣ, ເຠສຊ຺ຊ’’ນ຺ຕິ, ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ, ອຕ຺ຖີ’’ຕິ. ‘‘ອາຫຣ, ເຖຣສ຺ສ ເຠສຊ຺ຊໍ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ, ເອວມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ. ວຕ຺ຖຸຄຓນາຍາຕິ ສປ຺ປິອາທິວຕ຺ຖຸຄຓນາຍ ເຈວ ສປ຺ປິປິຓ຺ຑາທິວຕ຺ຖຸຄຓນາຍ ຈ. ມິສ຺ສິເຕສຸ ປນ ເອກໍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ອິທໍ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ເຠສຊ຺ຊໍ ສຕ຺ຕາຫາຕິກ຺ກນ຺ຕໍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ, ອິມາຫໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ນິສ຺ສຊ຺ຊາມີ’’ຕິ (ປາຣາ. ໖໒໓) ນິສ຺ສຊ຺ຊນວິຘານໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ສາຘາຣຓປຎ຺ຎຕ຺ຕິ. ສຕ຺ຕາຫໍ ອນຕິກ຺ກນ຺ເຕປິ ອຕິກ຺ກນ຺ຕສຎ຺ຎິໂນ ເຈວ ເວມຕິກສ຺ສ ຈ ທຸກ຺ກຏໍ. ອຕິກ຺ກນ຺ເຕ ອນຕິກ຺ກນ຺ຕສຎ຺ຎິໂນປິ ເວມຕິກສ຺ສປິ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍເມວ, ຕຖາ ອນຘິຏ຺ຐິຕາວິສ຺ສຊ຺ຊິຕານຏ຺ຐາວິນຏ຺ຐາທຑ຺ຒາວິລຸຕ຺ເຕສຸ ອຘິຏ຺ຐິຕາທິສຎ຺ຎິໂນ. ອນ຺ໂຕສຕ຺ຕາຫໍ ອຘິຏ຺ຐິເຕ, ວິສ຺ສຊ຺ຊິເຕ, ນຏ຺ເຐ, ວິນຏ຺ເຐ, ທຑ຺ເຒ, ອຈ຺ຉິນ຺ເນ, ວິສ຺ສາເສນ ຄຫິເຕ ອຸມ຺ມຕ຺ຕກາທີນຎ຺ຈ ອນາປຕ຺ຕິ. ອາຈາຣວິປຕ຺ຕິ. ສປ຺ປິອາທີນໍ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກຕາ, ຄຓນຸປຄຕາ, ສຕ຺ຕາຫາຕິກ຺ກໂມຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ຕີຓິ ອງ຺ຄານິ. ກຖິນສມຸຏ຺ຐານໍ, ອກິຣິຍໍ, ໂນສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂໍ, ອຈິຕ຺ຕກໍ, ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊໍ, ກາຍກມ຺ມໍ, ວຈີກມ຺ມໍ, ຕິຈິຕ຺ຕໍ, ຕິເວທນໍ. ເຕນາຫ ‘‘ເສສໍ ຈີວຣວຄ຺ຄສ຺ສ ປຐມສິກ຺ຂາປເທ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ກຖິນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ).

ເຠສຊ຺ຊສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ວສ຺ສິກສາຏິກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ປຈ຺ຉິມມາສສ຺ສ ປຐມທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍາຕິ ເຊຏ຺ຐມູລປຸຓ຺ຓມາສິຍາ ປຈ຺ຉິມປາຏິປທທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ. ຕາວາຕິ ຕາວ ປຣິມາເຓ ກາເລ. ເຊຏ຺ຐມູລປຸຓ຺ຓມາສິຍາ ປຈ຺ຉິມປາຏິປທທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ກຕ຺ຕິກປຸຓ຺ຓມາ, ອິມສ຺ມິໍ ປຎ຺ຈມາເສຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກາໂລ ວສ຺ສິກສາຏິກາຍາຕິອາທິນາຕິ ເອຕ຺ຖ ອາທິສທ຺ເທນ ‘‘ສມໂຍ ວສ຺ສິກສາຏິກາຍ, ອຎ຺ເຎປິ ມນຸສ຺ສາ ວສ຺ສິກສາຏິກຈີວຣໍ ເທນ຺ຕີ’’ຕິ (ປາຣາ. ໖໒໘) ອິເມສໍ ຄຫຓໍ. ເທຖ ເມ ວສ຺ສິກສາຏິກຈີວຣນ຺ຕິອາທິກາຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ອາທິສທ຺ເທນ ປນ ‘‘ອາຫຣຖ ເມ ວສ຺ສິກສາຏິກຈີວຣໍ, ປຣິວຕ຺ເຕຖ ເມ ວສ຺ສິກສາຏິກຈີວຣໍ, ເຈຕາເປຖ ເມ ວສ຺ສິກສາຏິກຈີວຣ’’ນ຺ຕິ ອິເມສໍ ຄຫຓໍ. ອຕ຺ຕໂນ ອຎ຺ຎາຕກອປ຺ປວາຣິເຕສຸ ຕທຸຠຍໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ກິໍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອຎ຺ຎາຕກອປ຺ປວາຣິຕຏ຺ຐາເນ’’ຕິອາທິ. ‘‘ວຕ຺ຕເຠເທ ທຸກ຺ກຏ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ວສ຺ສິກສາຏິກໍ ປຸພ຺ເພ ອເທນ຺ເຕ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຍ ປນ ປຸພ຺ເພປິ ເທນ຺ຕິ, ເຕສຸ ວຕ຺ຕເຠໂທ ນຕ຺ຖິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍໍ ‘‘ເຍ ມນຸສ຺ສາ ປຸພ຺ເພປິ ວສ຺ສິກສາຏິກຈີວຣໍ ເທນ຺ຕິ, ອິເມ ປນ ສເຈປິ ອຕ຺ຕໂນ ອຎ຺ຎາຕກອປ຺ປວາຣິຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ວຕ຺ຕເຠໂທ ນຕ຺ຖິ ເຕສຸ ສຕຸປ຺ປາທກຣຓສ຺ສ ອນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ’’ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໖໒໘). ອຎ຺ຎາຕກວິຎ຺ຎຕ຺ຕິສິກ຺ຂາປເທນ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ‘‘ໂຍ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ອຎ຺ຎາຕກໍ ຄຫປຕິໍ ວາ ຄຫປຕານິໍ ວາ ຈີວຣໍ ວິຎ຺ຎາເປຍ຺ຍ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສມຍາ, ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ໕໑໘) ອິມິນາ ສິກ຺ຂາປເທນ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ອິທໍ ປນ ປກຕິຍາ ວສ຺ສິກສາຏິກທາຍເກສຸປິ ໂຫຕິເຍວ.

ຄິມ຺ຫານໍ ປຈ຺ຉິມທ຺ຘມາສສ຺ສ ປຐມທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ເຊຏ຺ຐມູລກາຬປກ຺ຂູໂປສຖສ຺ສ ປຈ຺ຉິມປາຏິປທທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ອາສາຬ຺ຫິປຸຓ຺ຓມາ, ອຍມທ຺ຘມາໂສ ຄິມ຺ຫານໍ ປຈ຺ຉິມທ຺ຘມາໂສ ນາມ, ຕສ຺ສ ປຐມທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ອທ຺ຘມາສສ຺ສ ປຐມປາຏິປທທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ກຕ຺ຕິກມາສສ຺ສ ປຈ຺ຉິມທິວໂສ ນາມ ປຈ຺ຉິມກຕ຺ຕິກມາສສ຺ສ ປຸຓ຺ຓມາ. ເອຕ຺ຕາວຕາຕິ ‘‘ມາໂສ ເສໂສ ຄິມ຺ຫານນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂຸນາ ວສ຺ສິກສາຏິກຈີວຣໍ ປຣິເຍສິຕພ຺ພໍ, ອທ຺ຘມາໂສ ເສໂສ ຄິມ຺ຫານນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ນິວາເສຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຕເກນ ຄຓເນນ. ປຣິເຍສນກ຺ເຂຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຣິເຍສນສ຺ສ ເຂຕ຺ຕໍ. ເອຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ມາເສ ວສ຺ສິກສາຏິກໍ ອລທ຺ຘໍ ປຣິເຍສິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ກຣຓນິວາສນກ຺ເຂຕ຺ຕມ຺ປີຕິ ກຣຓກ຺ເຂຕ຺ຕຎ຺ເຈວ ນິວາສນກ຺ເຂຕ຺ຕຎ຺ຈ. ປິ-ສທ຺ເທນ ປຣິເຍສນກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕິ. ເອຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ອທ຺ຘມາເສ ປຣິເຍສິຕຸໍ, ກາຕຸໍ, ນິວາເສຕຸຎ຺ຈ ວຏ຺ຏຕິ, ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍເຍວ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ຍໍ ປນ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍໍ ກຕ຺ຖຈິ ໂປຕ຺ຖເກ ‘‘ເຊຏ຺ຐມູລປຸຓ຺ຓມາສິຍາ ປຈ຺ຉິມປາຏິປທທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ກາລປກ຺ຂຸໂປສໂຖ, ອຍເມໂກ ອທ຺ຘມາໂສ ປຣິເຍສນກ຺ເຂຕ຺ຕຎ຺ເຈວ ກຣຓກ຺ເຂຕ຺ຕຎ຺ຈ. ເອຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ອນ຺ຕເຣ ວສ຺ສິກສາຏິກໍ ອລທ຺ຘໍ ປຣິເຍສິຕຸໍ, ລທ຺ຘໍ ກາຕຸຎ຺ຈ ວຏ຺ຏຕິ, ນິວາເສຕຸໍ, ອຘິຏ຺ຐາຕຸຎ຺ຈ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໖໒໘) ວຈນໍ ທິສ຺ສຕິ, ຕໍ ປມາທລິຂິຕໍ ມາຕິກາຍ ວິໂຣຘໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ‘‘ອທ຺ຘມາໂສ ເສໂສ ຄິມ຺ຫານນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ນິວາເສຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ໖໒໗) ຫິ ປາຬິ. ສພ຺ພມ຺ປີຕິ ປຣິເຍສນໍ, ກຣຓໍ, ນິວາສນໍ, ອຘິຏ຺ຐານຎ຺ຈາຕິ ສພ຺ພມ຺ປິ. ອິມິນາ ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາສາ ປຣິເຍສນກຣຓນິວາສນາຘິຏ຺ຐານານໍ ຈຕຸນ຺ນມ຺ປິ ເຂຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເອເຕສຸ ຫິ ຈຕູສຸ ມາເສສຸ ອລທ຺ຘໍ ປຣິເຍສິຕຸໍ, ລທ຺ຘໍ ກາຕຸໍ, ນິວາເສຕຸໍ, ອຘິຏ຺ຐາຕຸຎ຺ຈ ວຏ຺ຏຕິ.

ວສ຺ສໍ ອຸກ຺ກຑ຺ຒີຍຕີຕິ ສໍວຈ຺ຉຣໍ ອຸທ຺ຘໍ ກຑ຺ຒີຍຕິ ວຑ຺ຒີຍຕິ, ອາຣຸຍ຺ຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ, ວສ຺ສານສ຺ສ ປຐມມາສໍ ອຸກ຺ກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ຄິມ຺ຫານໍ ປຈ຺ຉິມມາສເມວ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ວສ຺ສູປນາຍິກທິວເສ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພາຕິ ວສ຺ສານໂຕ ປຸພ຺ເພເຍວ ທສາຫສ຺ສ ອຕິກ຺ກນ຺ຕຕ຺ຕາ ວສ຺ສູປນາຍິກທິວເສເຍວ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພາ. ຕຎ຺ຫິ ທິວສໍ ອຕິກ຺ກາເມຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ອນ຺ໂຕວສ຺ເສ ປນ ລທ຺ຘາ ເຈວ ນິຏ຺ຐິຕາ ຈ ຕສ຺ມິໍເຍວ ອນ຺ໂຕວສ຺ເສ ລທ຺ຘທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ທສາຫໍ ນາຕິກ຺ກາເມຕພ຺ພາ, ທສາຫາຕິກ຺ກເມ ນິຏ຺ຐິຕາ ປນ ຕທເຫວ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພາ. ທສາເຫ ອປ຺ປໂຫນ຺ເຕ ຈີວຣກາລໍ ນາຕິກ຺ກາເມຕພ຺ພາ. ອຍໍ ຕາວ ກຕາຍ ປຣິຫາໂຣ. ອກຕາຍ ປນ ໂກ ປຣິຫາໂຣຕິ ອາຫ ‘‘ສເຈ’’ຕິອາທິ. ເອກາຫມ຺ປິ ນ ລຠຕິ ອິໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ສ ປຣິຫາຣສ຺ສາຠາວໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ໂສ ກຸໂຕ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຍາວ ເຫມນ຺ຕສ຺ສ ປຐມທິວໂສ’’ຕິ, ເຊຏ຺ຐມູລປຸຓ຺ຓມາສິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ກຕ຺ຕິກປຸຓ຺ຓມາສິຍາ ປຈ຺ຉິມປາຏິປທທິວໂສ, ຕາວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອເຕສຸ ສຕ຺ຕສຸ ປິຏ຺ຐິສມຍມາເສສູຕິ ປຏິໂລມກ຺ກເມນ ວຸຕ຺ເຕສຸ ກຕ຺ຕິກປຸຓ຺ຓມາສິຍາ ປຈ຺ຉິມປາຏິປທາທີສຸ ເຊຏ຺ຐມູລປຸຓ຺ຓມາສາວສາເນສຸ ເອເຕສຸ ສຕ຺ຕສຸ ປິຏ຺ຐິສມຍນາມເກສຸ ມາເສສຸ. ສຕຸປ຺ປາທກຣເຓນາຕິ ‘‘ກາໂລ ວສ຺ສິກສາຏິກາຍາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ສຕຸປ຺ປາທກຣເຓນ. ວິຎ຺ຎາເປນ຺ຕສ຺ສາຕິ ‘‘ເທຖ ເມ ວສ຺ສິກສາຏິກຈີວຣ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ປາຣາ. ໖໒໘) ນເຍນ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ. ເຕນ ສິກ຺ຂາປເທນ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ອຎ຺ຎາຕກວິຎ຺ຎຕ຺ຕິສິກ຺ຂາປເທນ ອນາປຕ຺ຕິ, ອິມິນາ ປນ ສິກ຺ຂາປເທນ ອາປຕ຺ຕິເຍວ ອສມຍຕ຺ຕາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠທນ຺ຕພຸທ຺ຘທຕ຺ຕາຈຣິເຍນ –

‘‘ກຕ຺ວາ ປນ ສຕຸປ຺ປາທໍ, ວສ຺ສສາຏິກຈີວຣໍ;

ນິປ຺ຜາເທນ຺ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ, ສມເຍ ປິຏ຺ຐິສມ຺ມເຕ.

‘‘ໂຫຕິ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍາປຕ຺ຕິ, ຎາຕກາຎ຺ຎາຕກາທິໂນ;

ເຕສຸເຍວ ຈ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ, ກຕ຺ວາ ນິປ຺ຜາທເນ ຕຖາ’’ຕິ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ອິທໍ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ວສ຺ສິກສາຏິກຈີວຣໍ ອຕິເຣກມາເສ ເສເສ ຄິມ຺ຫາເນ ປຣິຍິຏ຺ຐໍ ອຕິເຣກທ຺ຘມາເສ ເສເສ ຄິມ຺ຫາເນ ກຕ຺ວາ ປຣິທຫິຕໍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ (ປາຣາ. ໖໒໘) ນເຍນ ນິສ຺ສຊ຺ຊນວິຘານໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ວສ຺ສິກສາຏິກປຣິເຍສນວຕ຺ຖຸສ຺ມິນ຺ຕິ ປຏິກຈ຺ເຈວ ວສ຺ສິກສາຏິກປຣິເຍສນວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ. ຕິກປາຈິຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ອຕິເຣກມາສທ຺ຘມາເສສຸ ອຕິເຣກສຎ຺ຎິເວມຕິກອູນກສຎ຺ຎີນໍ ປຣິເຍສນນິວາສນວເສນ ຕີຓິ ປາຈິຕ຺ຕິຍານິ, ເອກເສສນິທ຺ເທໂສ ຈາຍໍ, ສາມຎ຺ຎນິທ຺ເທໂສ ວາ. ອູນກມາສທ຺ຘມາເສສູຕິ ອູນກມາເສ ເຈວ ອູນກທ຺ຘມາເສ ຈ. ອຕິເຣກສຎ຺ຎິໂນ, ເວມຕິກສ຺ສ ວາ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ປຣິເຍສນນິວາສນໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ ປາຐເສໂສ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ‘‘ອູນກມາເສ ເສເສ ຄິມ຺ຫາເນ ອຕິເຣກສຎ຺ຎິໂນ, ເວມຕິກສ຺ສ ວາ ປຣິເຍສນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ, ອູນກທ຺ຘມາເສ ເສເສ ຄິມ຺ຫາເນ ຈ ອຕິເຣກສຎ຺ຎິໂນ, ເວມຕິກສ຺ສ ວາ ນິວາເສນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ຕຖາ’’ຕິ ອິມິນາ ທຸກ຺ກຏໍ ອຕິທິສຕິ, ຕຎ຺ຈ ທຸກ຺ກຏໍ ອຸທກຜຸສິຕຄຓນາຍ ອກຕ຺ວາ ນ຺ຫານປຣິໂຍສານວເສນ ປໂຍເຄ ປໂຍເຄ ກາເຣຕພ຺ພໍ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ວິວຏງ຺ຄເຓ ອາກາສໂຕ ປຕິຕອຸທເກເນວ ນ຺ຫາຍນ຺ຕສ຺ສ, ນ ນ຺ຫານໂກຏ຺ຐກວາປິອາທີສຸ ຆເຏຫິ ອາສິຕ຺ຕູທເກນ ນ຺ຫາຍນ຺ຕສ຺ສ. ເຕເນວາຫ ‘‘ສຕິຍາ ວສ຺ສິກສາຏິກາຍາ’’ຕິອາທິ. ໂປກ຺ຂຣຓິຍາທີສຸ ປນ ນຄ຺ຄສ຺ສ ນ຺ຫາຍນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ໂປກ຺ຂຣຓິຍາທີສຸ ປນ ສຕິຍາປິ ວສ຺ສິກສາຏິກາຍ ນຄ຺ຄສ຺ສ ນ຺ຫາຍນ຺ຕສ຺ສ ນຕ຺ຖິ ທຸກ຺ກຏາປຕ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເອວໍ ອນ຺ຕຣາປຕ຺ຕິຍາ ອນາປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ນິສ຺ສຄ຺ຄິເຍນ ອນາປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຈ຺ຉິນ຺ນຈີວຣສ຺ສາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອຈ຺ຉິນ຺ນຈີວຣສ຺ສາຕິ ອຈ຺ຉິນ຺ນເສສຈີວຣສ຺ສ. ຕສ຺ສາປິ ອສມເຍ ນິວາສໂຕ ອນາປຕ຺ຕິ. ເອສ ນໂຍ ນຏ຺ຐຈີວຣສ຺ສ ວາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ. ຍຖາ ເຈຕ຺ຖ ນິວາເສນ຺ຕານໍ ເຕສໍ ອນາປຕ຺ຕິ, ເອວໍ ຕຕ຺ຖ ປຣິເຍສນ຺ຕານມ຺ປີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເອຕ຺ຖ ປນ ມຫຄ຺ຆວສ຺ສິກສາຏິກໍ ຐເປຕ຺ວາ ນ຺ຫາຍນ຺ຕສ຺ສ ໂຈຣູປທ຺ທໂວ ອາປທາ ນາມາຕິ ອາຫ ‘‘ອນິວຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິອາທິ. ອາປທາສຸ ວາ ນິວາສຍໂຕຕິ ອາປທາສຸ ວິຊ຺ຊມານາສຸ ອສມເຍ ນິວາເສນ຺ຕສ຺ສ. ຍໍ ປນ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍໍ ‘‘ອຈ຺ຉິນ຺ນຈີວຣສ຺ສາຕິ ເອຕໍ ວສ຺ສິກສາຏິກໍເຍວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕສຎ຺ຫິ ນຄ຺ຄານໍ ກາໂຍວສ຺ສາປເນ ອນາປຕ຺ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ມຫຄ຺ຆວສ຺ສິກສາຏິກໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ນ຺ຫາຍນ຺ຕສ຺ສ ໂຈຣູປທ຺ທໂວ ອາປທາ ນາມາ’’ຕິ ອຈ຺ຉິນ຺ນຈີວຣາທິໂນ ນິສ຺ສຄ຺ຄິເຍນ ອນາປຕ຺ຕິໍ ອທສ຺ເສຕ຺ວາ ນຄ຺ຄສ຺ສ ນ຺ຫາຍໂຕ ທຸກ຺ກເຏເນວ ອນາປຕ຺ຕິທສ຺ສນໍ, ຕໍ ຍຸຕ຺ຕໍ ວິຍ ນ ທິສ຺ສຕິ. ສພ຺ພສິກ຺ຂາປເທສຸ ຫິ ມູລາປຕ຺ຕິຍາ ເອວ ອາປຕ຺ຕິປ຺ປສງ຺ເຄ ອນາປຕ຺ຕິທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອນາປຕ຺ຕິວາໂຣ ອາຣຠີຍຕິ, ນ ອນ຺ຕຣາປຕ຺ຕິຍາຕິ, ຕສ຺ມາ ອຸປປຣິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ສຈີວຣຕາຕິ ອນ຺ຕຣວາສກອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ເຄຫິ ສຈີວຣຕາ.

ວສ຺ສິກສາຏິກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ຈີວຣອຈ຺ຉິນ຺ທນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

‘‘ທຕ຺ວາ’’ຕິ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ປຈ຺ຈາສີສມານສ຺ເສວ ທານມິຫ ອຘິປ຺ເປຕໍ, ນ ນິສ຺ສຏ຺ຐທານນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈາທີນີ’’ຕິອາທິ. ສກສຎ຺ຎາຍາຕິ ‘‘ສກ’’ນ຺ຕິ ສຎ຺ຎາຍ. ອິມິນາ ປາຣາຊິກາຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ຈຊິຕ຺ວາ ທິນ຺ນມ຺ປິ ຫິ ສກສຎ຺ຎາຍ ຄຓ຺ຫໂຕ ນຕ຺ຖິ ປາຣາຊິກໍ. ອຈ຺ຉິນ຺ທນ຺ຕສ຺ສາຕິ ເອກໂຕ ອພທ຺ຘານິ, ວິສຸໍ ຐປິຕານິ ຈ ພຫູນິ ອຈ຺ຉິນ຺ທໂຕ, ‘‘ສງ຺ຆາຏິໍ ອາຫຣ, ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ອາຫຣາ’’ຕິ ເອວໍ ອາຫຣາປຍໂຕ ຈ. ເຕນາຫ ‘‘ວຕ຺ຖຸຄຓນາຍ ອາປຕ຺ຕິໂຍ’’ຕິ. ‘‘ມຍາ ທິນ຺ນານິ ສພ຺ພານິ ອາຫຣາ’’ຕິ ວທໂຕປິ ເອກວຈເນເນວ ສມ຺ພຫຸລາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ. ເອກໍ ຈີວຣໍ ປນ ເອກາພທ຺ຘານິ ຈ ພຫູນິ ອຈ຺ຉິນ຺ທໂຕ ເອກາ ອາປຕ຺ຕິ. ‘‘ອຈ຺ຉິນ຺ທາ’’ຕິ ອາຓຕ຺ຕິຍາ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ‘‘ມຍາ ທິນ຺ນານິ ສພ຺ພານິ ຄຓ຺ຫາ’’ຕິ ອາຓຕ຺ຕິຍາ ເອກໍ ທຸກ຺ກຏໍ, ອຈ຺ຉິນ຺ເນສຸ ປນ ເອກວຈເນເນວ ສມ຺ພຫຸລາ ປາຈິຕ຺ຕິໂຍ. ເຕນາຫ ‘‘ອຈ຺ຉິນ຺ເນສຸ ວຕ຺ຖຸຄຓນາຍ ອາປຕ຺ຕິໂຍ’’ຕິ. ອຈ຺ຉິນ຺ເນສູຕິ ເຕນາຓຕ຺ເຕນ ອຈ຺ຉິນ຺ເນສຸ ຈີວເຣສຸ. ຍຕ຺ຖ ປນ ໂປຕ຺ຖເກສຸ ‘‘ອຈ຺ຉິນ຺ເນສຸ ຍຕ຺ຕການິ ອາຓຕ຺ຕານິ, ເຕສໍ ຄຓນາຍ ອາປຕ຺ຕິໂຍ’’ຕິ ປາໂຐ, ຕຕ຺ຖ ຍຕ຺ຕການິ ອາຓຕ຺ຕານີຕິ ຍຕ຺ຕການິ ຈີວຣານິ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ອາຓຕ຺ຕານີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍໍ ປນ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍໍ ‘‘ຈີວຣໍ ‘ຄຓ຺ຫາ’ຕິ ອາຓາເປຕິ, ເອກໍ ທຸກ຺ກຏໍ. ອາຓຕ຺ໂຕ ພຫູນິ ຄຓ຺ຫາຕິ, ເອກໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໖໓໓) ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ເອກາພທ຺ຘໍ ສນ຺ຘາຍ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍ ສທ຺ຘິໍ ອິມາຍ ອຏ຺ຐກຖາຍ ນ ໂກຈິ ວິໂຣໂຘ. ສເຈ ປນ ‘‘ສງ຺ຆາຏິໍ ຄຓ຺ຫ, ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ຄຓ຺ຫາ’’ຕິ ອາຓາເປຕິ, ວາຈາຍ ວາຈາຍ ທຸກ຺ກຏໍ. ອຈ຺ຉິນ຺ເນສຸ ວຕ຺ຖຸຄຓນາຍ ອາປຕ຺ຕິໂຍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ອິທໍ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຈີວຣໍ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ສາມໍ ທຕ຺ວາ ອຈ຺ຉິນ຺ນໍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ໖໓໓) ອິມິນາ ນເຍນ ນິສ຺ສຊ຺ຊນວິຘານໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຕິກປາຈິຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ອຸປສມ຺ປນ຺ເນ ອຸປສມ຺ປນ຺ນສຎ຺ຎິເວມຕິກອນຸປສມ຺ປນ຺ນສຎ຺ຎີນໍ ວເສນ ຕີຓິ ປາຈິຕ຺ຕິຍານິ. ອຎ຺ຎໍ ປຣິກ຺ຂາຣນ຺ຕິ ປຕ຺ຕາທິໍ ອຎ຺ຎໍ ປຣິກ຺ຂາຣໍ, ອນ຺ຕມໂສ ສູຈິມ຺ປີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ເກວລໍ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ຈີວຣໍເຍວ ອຈ຺ຉິນ຺ທໂຕ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອນຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ຈາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ຍໍ ກິຎ຺ຈີຕິ ຈີວຣໍ ວາ ໂຫຕຸ, ປຕ຺ຕາທິ, ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ປຣິກ຺ຂາຣໍ ວາ. ຕສ຺ສ ວິສ຺ສາສໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສາຕິ ຍສ຺ສ ທິນ຺ນໍ, ຕສ຺ສ ວິສ຺ສາເສນ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ, ຕຕິຍຕ຺ເຖ ເຈຕໍ ອຸປໂຍຄວຈນໍ. ອຸປສມ຺ປນ຺ນຕາຕິ ອຈ຺ຉິນ຺ທນສມເຍ ອຸປສມ຺ປນ຺ນຠາໂວ. ກິຎ຺ຈາປິ ອຸປສມ຺ປນ຺ນຠາໂວ ປາຬິຍໍ, ມາຕິກຏ຺ຐກຖາຍຎ຺ຈ ທານຄ຺ຄຫເຓສຸ ທິສ຺ສຕິ, ຕຖາປິ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນກາເລ ຈີວຣໍ ທຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປນ຺ນກາເລ ອຈ຺ຉິນ຺ທນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິໂຕ ອຈ຺ຉິນ຺ທນກາເລເຍວ ອຸປສມ຺ປນ຺ນຕາ ອງ຺ຄນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຈີວຣອຈ຺ຉິນ຺ທນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ສຸຕ຺ຕວິຎ຺ຎຕ຺ຕິສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ຉພ຺ພິຘໍ ໂຂມສຸຕ຺ຕາທິນ຺ຕິ ‘‘ສຸຕ຺ຕໍ ນາມ ຉ ສຸຕ຺ຕານິ ໂຂມໍ ກປ຺ປາສິກໍ ໂກເສຍ຺ຍໍ ກມ຺ພລໍ ສາຓໍ ຠງ຺ຄ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ໖໓໘) ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ ຉພ຺ພິຘໍ ໂຂມສຸຕ຺ຕາທິໍ. ຕຕ຺ຖ ໂຂມນ຺ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໖໓໖-໓໘) ໂຂມວາເກຫິ ກຕສຸຕ຺ຕໍ. ກປ຺ປາສິກນ຺ຕິ ກປ຺ປາສໂຕ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ. ໂກເສຍ຺ຍນ຺ຕິ ໂກສິຍໍສູຫິ ກນ຺ຕິຕ຺ວາ ກຕສຸຕ຺ຕໍ. ກມ຺ພລນ຺ຕິ ເອຬກໂລມສຸຕ຺ຕໍ. ສາຓນ຺ຕິ ສາຓວາເກນ ກຕສຸຕ຺ຕໍ. ຠງ຺ຄນ຺ຕິ ປາເຏກ຺ກໍ ວາກສຸຕ຺ຕເມວາຕິ ເອເກ. ປຎ຺ຈຫິປິ ມິສ຺ເສຕ຺ວາ ກຕສຸຕ຺ຕໍ ປນ ‘‘ຠງ຺ຄ’’ນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເຕສໍ ອນຸໂລມນ຺ຕິ ເຕສໍ ໂຂມາທີນໍ ອນຸໂລມໍ ທຸກູລໍ ປຕ຺ຕຸຓ຺ຓໍ ໂສມາຣປຏ຺ຏໍ ຈີນປຏ຺ຏໍ ອິທ຺ຘິຊໍ ເທວທິນ຺ນນ຺ຕິ ຉພ຺ພິຘໍ ສຸຕ຺ຕໍ.

ຕຸຣີຕິ ວາຍນູປກຣໂຓ ເອໂກ ທຓ຺ໂຑ, ວີຕວີຕຏ຺ຐານໍ ຍຕ຺ຖ ສໍຫຣິຕ຺ວາ ຐເປນ຺ຕິ. ເວມນ຺ຕິ ວາຍນູປກຣໂຓ ເອໂກ ທຓ຺ໂຑ, ສຸຕ຺ຕໍ ປເວເສຕ຺ວາ ເຍນ ອາໂກເຏນ຺ໂຕ ຆນຠາວໍ ສມ຺ປາເທນ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ສພ຺ພປ຺ປໂຍເຄສຸ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ຕນ຺ຕວາຍສ຺ສ ເຍ ເຕ ຕຸຣິເວມສຊ຺ຊນາທິກາ ປໂຍຄາ, ເຕສຸ ສພ຺ເພສຸ ປໂຍເຄສຸ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ, ຕສ຺ສ ຕນ຺ຕວາຍສ຺ສ ປໂຍເຄ ປໂຍເຄ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕຸຣິອາທີນໍ ອຠາເວ ເຕສໍ ກຣຓຕ຺ຖໍ ວາສິຜຣສຸອາທີນໍ ມຄ຺ຄນນິສານຣຸກ຺ຂຈ຺ເຉທນາທິສພ຺ພປ຺ປໂຍເຄປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຕນ຺ຕູນໍ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກຕ຺ຕາ ວີຕວີຕຏ຺ຐານໍ ປຏິລທ຺ຘເມວ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ປຏິລາເຠນ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ໂຫຕີ’’ຕິ, ວິກປ຺ປນຸປຄປຈ຺ຉິມຈີວຣປ຺ປມາເຓ ວີເຕ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເຕເນວ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ທີຆໂຕ ວິທຕ຺ຖິມຕ຺ເຕ, ຕິຣິຍຎ຺ຈ ຫຕ຺ຖມຕ຺ເຕ ວີເຕ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ອິທໍ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຈີວຣໍ ສາມໍ ສຸຕ຺ຕໍ ວິຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ຕນ຺ຕວາເຍຫິ ວາຍາປິຕໍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ນເຍນ ນິສ຺ສຊ຺ຊນວິຘານໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ເຕເນວາຕິ ວິຎ຺ຎາປິຕຕນ຺ຕວາເຍເນວ. ເອວໍ ອິຘ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ອິຘາປິ ຕນ຺ຕວາເຍເນວ ທີຆໂຕ ວິທຕ຺ຖິມຕ຺ເຕ, ຕິຣິຍໍ ຫຕ຺ຖມຕ຺ເຕ ວີເຕ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອກປ຺ປິຍສຸຕ຺ຕມເຍຕິ ວິຎ຺ຎາປິຕສຸຕ຺ຕມເຍ. ອິຕຣສ຺ມິນ຺ຕິ ອວິຎ຺ຎຕ຺ຕິສຸຕ຺ຕມເຍ ປຣິຈ຺ເຉເທ. ຕໂຕ ເຈ ອູນຕຣາຕິ ວຸຕ຺ຕປ຺ປມາຓໂຕ ເຈ ອູນຕຣາ, ອນ຺ຕມໂສ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໖໓໖-໖໓໘) ອຈ຺ຉິມຓ຺ຑລປ຺ປມາຓາປີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ກປ຺ປິຍຕນ຺ຕວາເຍນປິ ອກປ຺ປິຍສຸຕ຺ຕໍ ວາຍາເປນ຺ຕສ຺ສ ຍຖາ ປຸພ຺ເພ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ, ເອວມິຘ ທຸກ຺ກຏໍ. ເຕເນວ ກປ຺ປິຍຎ຺ຈ ອກປ຺ປິຍຎ຺ຈ ສຸຕ຺ຕໍ ວາຍາເປນ຺ຕສ຺ສ ສເຈ ປຈ຺ຉິມຈີວຣປ຺ປມາຓາ ວາ ອູນກາ ວາ ອກປ຺ປິຍສຸຕ຺ຕປຣິຈ຺ເຉທາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕສຸ ປຣິຈ຺ເຉທຄຓນາຍ ທຸກ຺ກຏໍ. ກປ຺ປິຍສຸຕ຺ຕປຣິຈ຺ເຉເທສຸ ອນາປຕ຺ຕິ. ອຖ ເອກນ຺ຕຣິເກນ ວາ ສຸຕ຺ເຕນ, ທີຆໂຕ ວາ ກປ຺ປິຍໍ ຕິຣິຍໍ ອກປ຺ປິຍໍ ກຕ຺ວາ ວີຕໍ ໂຫຕິ, ປມາຓຍຸຕ຺ເຕ ປຣິຈ຺ເຉເທ ປຣິຈ຺ເຉເທ ທຸກ຺ກຏໍ.

ຍທິ ປນ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໖໓໖-໖໓໘) ທ຺ເວ ຕນ຺ຕວາຍາ ໂຫນ຺ຕິ ເອໂກ ກປ຺ປິໂຍ ເອໂກ ອກປ຺ປິໂຍ, ສຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ອກປ຺ປິຍໍ, ເຕ ເຈ ວາເຣນ ວິນນ຺ຕິ, ອກປ຺ປິຍຕນ຺ຕວາເຍນ ວີເຕ ປມາຓຍຸຕ຺ເຕ ປຣິຈ຺ເຉເທ ປຣິຈ຺ເຉເທ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ອູນຕເຣ ທຸກ຺ກຏໍ. ອິຕເຣນ ວີເຕ ອຸຠຍຕ຺ຖ ທຸກ຺ກຏໍ. ສເຈ ທ຺ເວປິ ເວມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອກໂຕ ວິນນ຺ຕິ, ປມາຓຍຸຕ຺ເຕ ປຣິຈ຺ເຉເທ ປຣິຈ຺ເຉເທ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ອຖ ສຸຕ຺ຕໍ ກປ຺ປິຍໍ, ຈີວຣຎ຺ຈ ເກທາຣພທ຺ຘາທີຫິ ສປຣິຈ຺ເຉທໍ, ອກປ຺ປິຍຕນ຺ຕວາເຍນ ວີເຕ ປຣິຈ຺ເຉເທ ປຣິຈ຺ເຉເທ ທຸກ຺ກຏໍ, ອິຕເຣນ ວີເຕ ອນາປຕ຺ຕິ. ສເຈ ທ຺ເວປິ ເອກໂຕ ວິນນ຺ຕິ, ປມາຓຍຸຕ຺ເຕ ປຣິຈ຺ເຉເທ ປຣິຈ຺ເຉເທ ທຸກ຺ກຏໍ. ອຖ ສຸຕ຺ຕມ຺ປິ ກປ຺ປິຍຎ຺ຈ ອກປ຺ປິຍຎ຺ຈ, ເຕ ເຈ ວາເຣນ ວິນນ຺ຕິ, ອກປ຺ປິຍຕນ຺ຕວາເຍນ ອກປ຺ປິຍສຸຕ຺ຕມເຍສຸ ປຈ຺ຉິມຈີວຣປ຺ປມາເຓສຸ ປຣິຈ຺ເຉເທສຸ ວີເຕສຸ ປຣິຈ຺ເຉທຄຓນາຍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ອູນຕເຣສຸ ກປ຺ປິຍສຸຕ຺ຕມເຍສຸ ຈ ທຸກ຺ກຏໍ. ກປ຺ປິຍຕນ຺ຕວາເຍນ ອກປ຺ປິຍສຸຕ຺ຕມເຍສຸ ປມາຓຍຸຕ຺ເຕສຸ ວາ ອູນເກສຸ ວາ ທຸກ຺ກຏເມວ, ກປ຺ປິຍສຸຕ຺ຕມເຍສຸ ອນາປຕ຺ຕິ.

ອຖ ເອກນ຺ຕຣິເກນ ວາ ສຸຕ຺ເຕນ, ທີຆໂຕ ວາ ອກປ຺ປິຍໍ ຕິຣິຍໍ ອກປ຺ປິຍໍ ກຕ຺ວາ ວິນນ຺ຕິ, ອຸໂຠປິ ວາ ເຕ ເວມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອກໂຕ ວິນນ຺ຕິ, ອປຣິຈ຺ເຉເທ ຈີວເຣ ປມາຓຍຸຕ຺ເຕ ປຣິຈ຺ເຉເທ ປຣິຈ຺ເຉເທ ທຸກ຺ກຏໍ, ສປຣິຈ຺ເຉເທ ປຣິຈ຺ເຉທວເສນ ທຸກ຺ກຏານິ. ເຕນາຫ ‘‘ເອເຕເນວ ອຸປາເຍນາ’’ຕິອາທິ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ຕນ຺ຕວາໂຍ ຕາວ ອຎ຺ຎາຕກອປ຺ປວາຣິຕໂຕ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ລທ຺ໂຘ ອກປ຺ປິໂຍ, ເສໂສ ກປ຺ປິໂຍ. ສຸຕ຺ຕມ຺ປິ ສາມໍ ວິຎ຺ຎາປິຕໍ ອກປ຺ປິຍໍ, ເສສໍ, ຎາຕກາທິວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ນຎ຺ຈ ກປ຺ປິຍນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕິກປາຈິຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ວາຍາປິເຕ ວາຍາປິຕສຎ຺ຎິເວມຕິກອວາຍາປິຕສຎ຺ຎີນໍ ວເສນ ຕີຓິ ປາຈິຕ຺ຕິຍານິ. ຈີວຣຕ຺ຖາຍ ວິຎ຺ຎາປິຕສຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ສາມໍ ວາ ອຎ຺ເຎນ ວາ ຈີວຣຕ຺ຖາຍ ວິຎ຺ຎາປິຕສຸຕ຺ຕໍ. ກິຎ຺ຈາປິ ປາຬິຍໍ ‘‘ສາມໍ ສຸຕ຺ຕໍ ວິຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຖາປິ ອິຘ ‘‘ຈີວຣຕ຺ຖາຍ ສາມໍ ວິຎ຺ຎາປິຕສຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອວຕ຺ວາ ເກວລໍ ‘‘ຈີວຣຕ຺ຖາຍ ວິຎ຺ຎາປິຕສຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອງ຺ເຄສຸ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຎ຺ເຎນ ຈີວຣຕ຺ຖາຍ ວິຎ຺ຎາປິຕສຸຕ຺ຕມ຺ປິ ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອກປ຺ປິຍວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາຕິ ‘‘ຈີວຣໍ ເມ, ອາວຸໂສ, ວາຍຖາ’’ຕິ ເອວໍຠູຕາຍ ອກປ຺ປິຍວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ.

ສຸຕ຺ຕວິຎ຺ຎຕ຺ຕິສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ມຫາເປສກາຣສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ຈີວຣສາມິເກຫິ ປຸພ຺ເພ ອປ຺ປວາຣິໂຕ ຫຸຕ຺ວາຕິ ‘‘ກີທິເສນ ເຕ, ຠນ຺ເຕ, ຈີວເຣນ ອຕ຺ໂຖ, ກີທິສໍ ເຕ ຈີວຣໍ ວາຍາເປມິ, ວທ, ຠນ຺ເຕ, ຍທິຈ຺ຉສີ’’ຕິ ຈີວຣສາມິເກຫິ ປຸພ຺ເພ ອວຸຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອາຍຕາທີຫິ ຕີຫິ ສຸຕ຺ຕວຑ຺ຒນາກາເຣນ ສຫ ວາຍນາກາຣໍ ທສ຺ເສຕິ, ສຸວີຕາທີຫິ ຈຕູຫິ ວາຍນາກາຣເມວ. ‘‘ກິຎ຺ຈິມຕ຺ຕໍ ອນຸປທຊ຺ເຊຍ຺ຍາມາ’’ຕິອາທິ ຕສ຺ສ ກຕ຺ຕພ຺ພາກາຣມຕ຺ຕທສ຺ສນໍ, ນ ປນ ອງ຺ຄທສ຺ສນໍ ສຸຕ຺ຕວຑ຺ຒນວເສເນວ ອາປຊ຺ຊິຕພ຺ພຕ຺ຕາຕິ ອາຫ ‘‘ນ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປິຓ຺ຑປາຕທານມຕ຺ເຕນາ’’ຕິອາທິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ອິທໍ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຈີວຣໍ ປຸພ຺ເພ ອປ຺ປວາຣິເຕນ ອຎ຺ຎາຕກສ຺ສ ຄຫປຕິກສ຺ສ ຕນ຺ຕວາເຍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຈີວເຣ ວິກປ຺ປໍ ອາປນ຺ນໍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ໖໔໓) ອິມິນາ ນເຍນ ນິສ຺ສຊ຺ຊນວິຘານໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕິກປາຈິຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ອຎ຺ຎາຕເກ ອຎ຺ຎາຕກສຎ຺ຎິເວມຕິກຎາຕກສຎ຺ຎີນໍ ວເສນ ຕີຓິ ປາຈິຕ຺ຕິຍານິ.

ມຫາເປສກາຣສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໘. ອຈ຺ເຈກຈີວຣສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ປຐມປທສ຺ສາຕິ ‘‘ທສາຫານາຄຕ’’ນ຺ຕິ ປທສ຺ສ. ປຸຣິມນເຍເນວາຕິ ອຈ຺ຈນ຺ຕສໍໂຍຄວເສເນວ. ຕານິ ທິວສານີຕິ ເຕສຸ ທິວເສສຸ. ອຈ຺ຈນ຺ຕເມວາຕິ ນິຣນ຺ຕຣເມວ, ເຕສຸ ທສາເຫສຸ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ທິວເສຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ປວາຣຓາມາສສ຺ສາຕິ ປຸພ຺ພກຕ຺ຕິກມາສສ຺ສ. ໂສ ຫິ ອິຘ ປຐມປວາຣຓາໂຍຄໂຕ ‘‘ປວາຣຓາມາໂສ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ຊຸຓ຺ຫປກ຺ຂປຎ຺ຈມິໂຕ ປຏ຺ຐາຍາຕິ ສຸກ຺ກປກ຺ຂປຎ຺ຈມິໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ. ປວາຣຓາມາສສ຺ສ ຊຸຓ຺ຫປກ຺ຂປຎ຺ຈມິໂຕຕິ ວາ ປວາຣຓາມາສສ຺ສ ປກາສນໂຕ ປຸຣິມສ຺ສ ຊຸຓ຺ຫປກ຺ຂສ຺ສ ປຎ຺ຈມິໂຕ ປຏ຺ຐາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂຍ ປເນຕ຺ຖ ‘‘ກາມຎ຺ເຈສ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ໒.໖໕໐) ‘ທສາຫປຣມໍ ອຕິເຣກຈີວຣໍ ຘາເຣຕພ຺ພ’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ໔໖໓) ອິມິນາວ ສິທ຺ໂຘ, ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິວເສນ ປນ ອປຸພ຺ພໍ ວິຍ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ສິກ຺ຂາປທໍ ຐປິຕ’’ນ຺ຕິ ປາໂຐ ທິສ຺ສຕິ, ໂສ ປມາທປາໂຐ ‘‘ທສາຫານາຄຕ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ວິໂຣຘໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ກິຎ຺ຈ ‘‘ຊຸຓ຺ຫປກ຺ຂປຎ຺ຈມິໂຕ ປຏ຺ຐາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຏ຺ຐກຖາເຍວ ປຸພ຺ພາປຣວິໂຣໂຘປິ ສິຍາ.

ອຈ຺ເຈກຈີວຣນ຺ຕິ ອຈ຺ຈາຍິກຈີວຣໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ໂສ ຈ ອຈ຺ຈາຍິກຠາໂວ ທາຍກສ຺ສ ຄມິກາທິຠາເວນາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຄມິກຄິລານຄພ຺ຠິນິອຠິນວຸປ຺ປນ຺ນສທ຺ຘານໍ ປຸຄ຺ຄລານ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຄມິໂກ ນາມ ‘‘ເສນາຍ ວາ ຄນ຺ຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ປວາສໍ ວາ ຄນ຺ຕຸກາໂມ ໂຫຕີ’’ຕິ (ປາຣາ. ໖໔໙) ວຸຕ຺ໂຕ. ອຎ຺ຎຕເຣນ ‘‘ວສ຺ສາວາສິກໍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອວໍ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ທິນ຺ນນ຺ຕິ ຄມິກາທີນໍ ອຎ຺ຎຕເຣນ ຄມນາທີຫິ ກາຣເຓຫິ ທາຕຸກາເມນ ທູຕໍ ວາ ເປເສຕ຺ວາ, ສຍໍ ວາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ວສ຺ສາວາສິກໍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອວໍ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ທິນ຺ນໍ ຈີວຣໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ອິທໍ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ອຈ຺ເຈກຈີວຣໍ ຈີວຣກາລສມຍໍ ອຕິກ຺ກາມິຕໍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ໖໔໙) ອິມິນາ ນເຍນ ນິສ຺ສຊ຺ຊນວິຘານໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ເສສນ຺ຕິ ‘‘ສາຘາຣຓປຎ຺ຎຕ຺ຕີ’’ຕິອາທິກໍ. ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ – ຕຕ຺ຖ ອຕິເຣກຈີວເຣ ອຕິເຣກຈີວຣສຎ຺ຎິອາທິໂນ ທສາຫາຕິກ຺ກໂມ, ອິຘ ອຈ຺ເຈກຈີວເຣ ອຈ຺ເຈກຈີວຣສຎ຺ຎິອາທິໂນ ຈີວຣກາລາຕິກ຺ກໂມ. ຕຖາ ອນຈ຺ເຈກຈີວເຣ ອຈ຺ເຈກຈີວຣສຎ຺ຎິໂນ, ເວມຕິກສ຺ສ ຈ ທຸກ຺ກຏໍ. ຊາຕິປ຺ປມາຓສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ອຈ຺ເຈກຈີວຣສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກຕາ, ທສາຫານາຄຕາຍ ກຕ຺ຕິກເຕມາສິກປຸຓ຺ຓມາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນຠາໂວ, ອນຘິຏ຺ຐິຕອວິກປ຺ປິຕຕາ, ຈີວຣກາລາຕິກ຺ກໂມຕິ ຈຕຸຣງ຺ຄຠາໂວວ ເອຕ຺ຖ ວິເສໂສ.

ອຈ຺ເຈກຈີວຣສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໙. ສາສງ຺ກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິອາທີສຸ ວິຍາຕິ ‘‘ປຐມໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕີ’’ຕິ (ວິຠ. ໕໐໘) ອິມສ຺ສ ວິຠງ຺ເຄ ‘‘ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊາ’’ຕິ ອຸທ຺ຘຣິຕພ຺ເພ ‘‘ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ’’ນ຺ຕິ ອຸທ຺ຘຏໍ. ຕທິຫ ນິທສ຺ສນໍ ກຕໍ. ອາທິສທ຺ເທນ ປນ ‘‘ອນາປຸຈ຺ຉໍ ວາ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາ’’ຕິອາທີນໍ (ປາຈິ. ໑໑໑, ໑໑໕) ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາຕິ ອຸປສທ຺ທສ຺ສຕ຺ຖມາຫ. ວສິຕ຺ວາຕິ ອກ຺ຂຓ຺ຑໍ ວສິຕ຺ວາ. ‘‘ເຍນ ຍສ຺ສ ຫິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ທູຣຏ຺ຐມ຺ປິ ຈ ຕສ຺ສ ຕ’’ນ຺ຕິ ວຈນໂຕ ‘‘ອິມສ຺ສ…ເປ… ອິມິນາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອິມສ຺ສາຕິ ‘‘ອຸປວສ຺ສ’’ນ຺ຕິ ປທສ຺ສ. ວິນຍປຣິຍາເຍນ ອຣຎ຺ຎລກ຺ຂຓໍ ອທິນ຺ນາທານປາຣາຊິເກ ອາຄຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ‘‘ຄາມາ ວາ ອຣຎ຺ຎາ ວາ’’ຕິ ອນວເສສໂຕ ອວຫາຣຏ຺ຐານປຣິຄ຺ຄເຫນ ຕທຸຠຍໍ ອສງ຺ກຣໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຐເປຕ຺ວາ ຄາມຎ຺ຈາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຄາມູປຈາໂຣ ຫິ ໂລເກ ຄາມສງ຺ຂເມວ ຄຈ຺ຉຕີຕິ. ອິຘ ປນ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປຣິຍາເຍນ ‘‘ປຎ຺ຈຘນຸສຕິກໍ ປຈ຺ຉິມ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ໖໕໔) ອາຄຕໍ ອາຣຎ຺ຎກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ສນ຺ຘາຍ. ນ ຫິ ໂສ ວິນຍປຣິຍາຍິເກ ອຣຎ຺ເຎ ວສນ຺ໂຕ ‘‘ອາຣຎ຺ຎໂກ ປນ຺ຖເສນາສໂນ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໖໑) ສຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ອາຄຕເມວ ລກ຺ຂຓໍ ຄເຫຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສພ຺ພປຈ຺ຉິມານິ ອາໂຣປິເຕນ ອາຈຣິຍຘນຸນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ອາຈຣິຍຘນຸ ນາມ ປກຕິຫຕ຺ເຖນ ນວວິທຕ຺ຖິປມາຓໍ. ຊິຍາຍ ປນ ອາໂຣປິຕາຍ ຈຕຸຫຕ຺ຖປມາຓ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຄາມສ຺ສາຕິ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ຄາມສ຺ສ. ອິນ຺ທຂີລໂຕຕິ ອຸມ຺ມາຣໂຕ. ປຣິກ຺ເຂປາຣຫຏ຺ຐານໂຕຕິ ປຣິຍນ຺ເຕ ຐິຕຆຣສ຺ສ ອຸປຈາເຣ ຐິຕສ຺ສ ມຊ຺ຌິມສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ປຐມເລຑ຺ຑຸປາຕໂຕ. ກິຕ຺ຕເກນ ມຄ຺ເຄນ ມິນິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສເຈ’’ຕິອາທິ. ມຊ຺ຌິມຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ‘‘ວິຫາຣສ຺ສາປິ ຄາມສ຺ເສວ ອຸປຈາຣໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ອຸຠິນ຺ນໍ ເລຑ຺ຑຸປາຕານໍ ອນ຺ຕຣາ ມິນິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂຈຣານໍ ນິວິຏ຺ໂຐກາສາທິທສ຺ສເນນາຕິ ອາຣາເມ, ອາຣາມູປຈາເຣ ຈ ໂຈຣານໍ ນິວິຏ຺ໂຐກາສາທິທສ຺ສເນນ ກາຣເຓນ. ອາທິສທ຺ເທນ ຠຸຕ຺ໂຕກາສຏ຺ຐິໂຕກາສນິສິນ຺ໂນກາສນິປນ຺ໂນກາສານໍ ຄຫຓໍ. ໂຈເຣຫິ ມນຸສ຺ສານໍ ຫຕວິລຸຕ຺ຕາໂກຏິຕຠາວທສ຺ສນໂຕຕິ ອາຣາເມ, ອາຣາມູປຈາເຣ ຈ ຫຕວິລຸຕ຺ຕາໂກຏິຕຠາວທສ຺ສນໂຕ.

ອນ຺ຕຣຆເຣ ນິກ຺ຂິເປຍ຺ຍາຕິ ອນ຺ຕເຣ ອນ຺ຕເຣ ຆຣານິ ເອຕ຺ຖ, ເອຕສ຺ສາຕິ ວາ ອນ຺ຕຣຆຣໍ, ຄາໂມ, ຕສ຺ມິໍ ຐເປຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ອາຣຎ຺ຎກສ຺ສາ’’ຕິອາທິ. ຕຎ຺ຈາຕິ ນິກ຺ຂິປນຎ຺ຈ. ‘‘ມຫາປວາຣຓາຍ ປວາຣິໂຕ ໂຫຕີ’’ຕິ ອິທໍ ວສ຺ສຈ຺ເຉທໍ ອກຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປນ ປວາຣຓາຍ ອງ຺ຄຠາວໍ. ເຕເນວ ຫິ ພ຺ຍຕິເຣກໍ ທສ຺ເສນ຺ເຕນ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍໍ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໖໕໓-໖໕໔) ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສເຈ ປຈ຺ຉິມິກາຍ ວາ ອຸປຄໂຕ ໂຫຕິ ຉິນ຺ນວສ຺ໂສ ວາ, ນິກ຺ຂິປິຕຸໍ ນ ລຠຕີ’’ຕິ. ກຕ຺ຕິກມາໂສ ນາມ ປຸພ຺ພກຕ຺ຕິກມາສສ຺ສ ກາຬປກ຺ຂປາຏິປທໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ອປຣກຕ຺ຕິກປຸຓ຺ຓມາ, ຕາວ ເອກູນຕ຺ຕິໍສ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວາ. ເອວ-ສທ຺ເທນ ກຕ຺ຕິກມາສໂຕ ປຣໍ ນ ລຠຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອູນປ຺ປມາເຓ ຕາວ ອຣຎ຺ຎລກ຺ຂຓາໂຍຄໂຕ ນ ລຠຕຸ, ກສ຺ມາ ຄາວຸຕໂຕ ອຕິເຣກປ຺ປມາເຓ ນ ລຠຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຍຕ຺ຣ ຫີ’’ຕິອາທິ. ນິມນ຺ຕິໂຕ ປນ ອທ຺ຘໂຍຊນມ຺ປິ ໂຍຊນມ຺ປິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວສິຕຸໍ ປຈ຺ເຈຕິ, ອິທມປ຺ປມາຓໍ. ສາສງ຺ກສປ຺ປຏິຠຍເມວ ໂຫຕີຕິ ສາສງ຺ກຎ຺ເຈວ ສປ຺ປຏິຠຍຎ຺ຈ ໂຫຕິ. ເອວ-ສທ຺ເທນ ອນາສງ຺ກອປ຺ປຏິຠເຍຫິ ອງ຺ຄຍຸຕ຺ເຕປິ ເສນາສເນ ວສນ຺ໂຕ ນິກ຺ຂິປິຕຸໍ ນ ລຠຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ປຸຣິມິກາຍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ອກ຺ຂຓ຺ຑໍ ກຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐວສ຺ໂສ ຍໍ ຄາມໍ ໂຄຈຣຄາມໍ ກຕ຺ວາ ປຎ຺ຈຘນຸສຕິກປຈ຺ຉິເມ ອາຣຎ຺ຎກເສນາສເນ ວິຫຣຕິ, ຕສ຺ມິໍ ຄາເມ ຈີວຣໍ ຐເປຕ຺ວາ ສກລກຕ຺ຕິກມາສໍ ຕສ຺ມິໍເຍວ ເສນາສເນ ເຕນ ຈີວເຣນ ວິນາ ວຕ຺ຖຸໍ ອນຸຊານິຕ຺ວາ ອິທານິ ວິຫາຣໂຕ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ວສນ຺ຕສ຺ສ ຉາຣຕ຺ຕໍ ວິປ຺ປວາສໍ ອນຸຊານນ຺ໂຕ ‘‘ສິຍາ ຈ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ’’ຕິອາທິມາຫ. ອສມາທານຈາຣຎ຺ຫິ ອຕ຺ຖຕກຖິນາ ເອວ ລຠນ຺ຕິ, ເນຕເຣຕິ ເອຕ຺ຖ ອິທມ຺ປິ ກາຣຓໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ຉາຣຕ຺ຕປຣມໍ ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ເຕນ ຈີວເຣນ ວິປ຺ປວສິຕພ຺ພນ຺ຕິ ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ວິຫາເຣ ວສນ຺ໂຕ ຕໂຕ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄມນກິຈ຺ເຈ ສຕິ ອນ຺ຕຣຆເຣ ຈີວຣໍ ນິກ຺ຂິປຕິ, ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ເຕນ ຈີວເຣນ ຉາຣຕ຺ຕປຣມໍ ວິປ຺ປວສິຕພ຺ພໍ, ຉ ຣຕ຺ຕິໂຍ ຕມ຺ຫາ ວິຫາຣາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ວສິຕພ຺ພາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ຠທນ຺ເຕນ ພຸທ຺ຘທຕ຺ຕາຈຣິເຍນ –

‘‘ຍໍ ຄາມໍ ໂຄຈຣໍ ກຕ຺ວາ, ຠິກ຺ຂຸ ອາຣຎ຺ຎເກ ວເສ;

ຕສ຺ມິໍ ຄາເມ ຐເປຕຸໍ ຕໍ, ມາສເມກໍ ຕຸ ວຏ຺ຏຕິ.

‘‘ອຎ຺ຎຕ຺ເຖວ ວສນ຺ຕສ຺ສ, ຉາຣຕ຺ຕປຣມໍ ມຕໍ;

ອຍມສ຺ສ ອຘິປ຺ປາໂຍ, ປຏິຈ຺ຉນ຺ໂນ ປກາສິໂຕ’’ຕິ.

ເຕເນວາຫ ‘‘ຕໂຕ ເຈ ອຸຕ຺ຕຣິ ວິປ຺ປວເສຍ຺ຍາຕິ ຉາຣຕ຺ຕໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິ ຕສ຺ມິໍ ເສນາສເນ ສຕ຺ຕມໍ ອຣຸຓໍ ອຸຏ຺ຐາເປຍ຺ຍາ’’ຕິອາທິ. ຕຖາ ອສກ຺ໂກນ຺ເຕນາຕິ ຄຕຏ຺ຐານສ຺ສ ທູຣຕາຍ ເສນາສນໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຕມໍ ອຣຸຓໍ ອຸຏ຺ຐາເປຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ເຕນ. ເອວມ຺ປິ ອສກ຺ໂກນ຺ເຕນ ຕຕ຺ເຣວ ຐິເຕນ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕພ຺ພໍ ‘‘ອຕິເຣກຈີວຣຏ຺ຐາເນ ຐສ຺ສຕີ’’ຕິ. ວສິຕ຺ວາຕິ ອຣຸຓໍ ອຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ. ຠິກ຺ຂຸສມ຺ມຸຕິ ອຸໂທສິຕສິກ຺ຂາປເທ ວຸຕ຺ຕາວ.

ເສສນ຺ຕິ ‘‘ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຠິກ຺ຂຸສມ຺ມຸຕິຍາຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອນຸປຎ຺ຎຕ຺ຕີ’’ຕິອາທິກໍ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ອງ຺ເຄສຸ ຍໍ ຣຕ຺ຕິວິປ຺ປວາໂສ ຈຕຸຕ຺ຖມງ຺ຄໍ, ຕໍ ອິຘ ຉາຣຕ຺ຕໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິ ວິປ຺ປວາໂສ ໂຫຕີຕິ ອຍເມວ ວິເສໂສ.

ສາສງ຺ກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໐. ປຣິຓຕສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ນນຸ ຈາຍໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຣິຓໂຕ, ນ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ໂຕ, ອຖ ກຖໍ ສງ຺ຆສນ຺ຕໂກ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ໂສ ຫີ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ໂສຕິ ລາໂຠ. ເອເກນ ປຣິຍາເຍນາຕິ ປຣິຓຕຠາວສງ຺ຂາເຕນ ເອເກນ ປຣິຍາເຍນ. ‘‘ລຠິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ລາຠສທ຺ທສ຺ສ ກມ຺ມສາຘນມາຫ. ຈີວຣາທິວຕ຺ຖຸນ຺ຕິ ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕເສນາສນຄິລານປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣໍ ອນ຺ຕມໂສ ຈຸຓ຺ຓປິຓ຺ຑມ຺ປິ ທນ຺ຕກຏ຺ຐມ຺ປິ ທສິກສຸຕ຺ຕມ຺ປິ. ປຣິຓຕນ຺ຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ ນິນ຺ນໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ໂປຓໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ປພ຺ຠາຣໍ ຫຸຕ຺ວາ ຐິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຍນ ປນ ກາຣເຓນ ໂສ ປຣິຓໂຕ ໂຫຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ທສ຺ສາມ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຕ຺ຕໂນ ປຣິຓາເມນ຺ຕສ຺ສາຕິ ‘‘ອິທໍ ມຍ຺ຫໍ ເທຫີ’’ຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຣິຓຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິຓາເມຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ. ປໂຍເຄຕິ ປຣິຓາມນປ຺ປໂຍເຄ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ອິທໍ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຊານໍ ສງ຺ຆິກໍ ລາຠໍ ປຣິຓຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິຓາມິກໍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ນເຍນ ນິສ຺ສຊ຺ຊນວິຘານໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ສງ຺ຆເຈຕິຍປຸຄ຺ຄເລສູຕິ ເອຕ຺ຖ ຈ ອນ຺ຕມໂສ ສຸນຂໍ ອຸປາທາຍ ໂຍ ໂກຈິ ສຕ຺ໂຕ ‘‘ປຸຄ຺ຄໂລ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຎ຺ຎສງ຺ຆາທີນນ຺ຕິ ອຎ຺ຎສງ຺ຆເຈຕິຍປຸຄ຺ຄລານໍ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ‘‘ສງ຺ຆສ຺ສ ປຣິຓຕໍ ອຎ຺ຎສ຺ສ ສງ຺ຆສ຺ສ ວາ ເຈຕິຍສ຺ສ ວາ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວາ, ເຈຕິຍສ຺ສ ປຣິຓຕໍ ອຎ຺ຎສ຺ສ ເຈຕິຍສ຺ສ ວາ ສງ຺ຆສ຺ສ ວາ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວາ, ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ປຣິຓຕໍ ອຎ຺ຎສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວາ ສງ຺ຆສ຺ສ ວາ ເຈຕິຍສ຺ສ ວາ ປຣິຓາເມນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏ’’ນ຺ຕິ.

ອິທານິ ອນາປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອປຣິຓຕສຎ຺ຎິໂນ’’ຕິອາທິມາຫ. ປຣິຓເຕ, ອປຣິຓເຕ ຈ ອປຣິຓຕສຎ຺ຎິໂນ ຈາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ປຣິຓເຕ, ອປຣິຓເຕ ຈາຕິ ອຸຠຍຕ຺ຖາປິ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ປຣິຓເຕ ອປຣິຓຕສຎ຺ຎີ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິຓາເມຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ. ອປຣິຓເຕ ອປຣິຓຕສຎ຺ຎີ ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ (ປາຣາ. ໖໖໐). ເທຍ຺ຍຘມ຺ໂມຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຈ຺ຈຍາ. ອາທິສທ຺ເທນ ‘‘ປຏິສງ຺ຂາຣໍ ວາ ລເຠຍ຺ຍ, ຈິຣຏ຺ຐິຕິໂກ ວາ ອສ຺ສ, ຍຕ຺ຖ ວາ ປນ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຈິຕ຺ຕໍ ປສີທຕິ, ຕຕ຺ຖ ເທຖາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໖໖໑) ວຈນານໍ ຄຫຓໍ. ສເຈ ປນ ທາຍກາ ‘‘ມຍໍ ສງ຺ຆຠຕ຺ຕໍ ກຕ຺ຕຸກາມາ, ເຈຕິຍປູຊໍ ກຕ຺ຕຸກາມາ, ເອກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຣິກ຺ຂາຣໍ ທາຕຸກາມາ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ຣຸຈິຍາ ທສ຺ສາມ. ຠຓຖ, ກຕ຺ຖ ເທມາ’’ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໖໖໐) ວທນ຺ຕິ, ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ‘‘ຍຕ຺ຖ ອິຈ຺ຉຖ, ຕຕ຺ຖ ເທຖາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພາ.

ປຣິຓຕສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ປຕ຺ຕວຄ຺ໂຄ ຕຕິໂຍ.

ອິຕິ ກງ຺ຂາວິຕຣຓິຍາ ປາຕິໂມກ຺ຂວຓ຺ຓນາຍ

ວິນຍຕ຺ຖມຎ຺ຊູສາຍໍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນິຍໍ

ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.