໓. ຕຕິຍປາຣາຊິກວຓ຺ຓນາ

ສນ຺ຕິ ສຫຕ຺ເຖ ອຸປສຄ຺ໂຄ. ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ອຸສ຺ສຸກ຺ກວຈນເມຕໍ ‘‘ສຎ຺ຈິຈ຺ຈາ’’ຕິ ອາຫ ‘‘ສຎ຺ເຈເຕຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ. ອຸສ຺ສຸກ຺ກວຈນນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອຸສ຺ສຸກ຺ກວຈນໍ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ໒.໑໗໒) ນາມ ປຸພ຺ພກາລກິຣິຍາວຈນໍ. ອຍຎ຺ຫິ ສມານກຕ຺ຕຸເກສຸ ປຸພ຺ພາປຣກາລກິຣິຍາວຈເນສຸ ປຸພ຺ພກາລກິຣິຍາວຈນສ຺ສ ນິຣຸຕ຺ຕິໂວຫາໂຣ. ອິທານິ ‘‘ສທ຺ຘິໍ ເຈເຕຕ຺ວາ’’ຕິ ອິມິນາ ສງ຺ເຂເປນ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ປາກຏໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປາໂຓ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ປາໂຓ’’ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ສທ຺ຘິໍເຍວາຕິ ‘‘ປາໂຓ’’ຕິ ສຎ຺ຎໍ ອວິຊຫິຕ຺ວາ ເອວ, ‘‘ປາໂຓ’’ຕິ ສຎ຺ຎຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອນນ຺ຕຣນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ກຖໍ ເອກກ຺ຂເຓ ເອກສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸຠຍາຣມ຺ມຓຠາໂວຕິ ເອທິສີ ໂຈທນາ ອນວກາສາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເກຈິ ປນ ‘‘ຎາຕປຣິຎ຺ຎາຍ ທິຏ຺ຐສຠາເວສຸ ຘມ຺ເມສຸ ຕີຣຓປຣິຎ຺ຎາຍ ຕິລກ຺ຂຓໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ໒.໑໗໒) ‘ຣູປໍ ອນິຈ຺ຈ’ນ຺ຕິອາທິນາ ສຠາເວນ ສທ຺ຘິໍ ເອກກ຺ຂເຓ ອນິຈ຺ຈາທິລກ຺ຂຓຊານນໍ ວິຍ ‘ປາໂຓ’ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ສທ຺ຘິໍເຍວ ‘ວຘາມິ ນ’ນ຺ຕິ ຊານາຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອປເຣ ປນ ອາຈຣິຍາ ຕຕ຺ຖາປິ ເອວໍ ນ ກເຖນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ມນຸສ຺ສວິຄ຺ຄໂຫ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ປາໂຓ’’ຕິ ວຈນໍ ‘‘ມນຸສ຺ໂສ ອຍ’’ນ຺ຕິ ອຊານິຕ຺ວາ ເກວລໍ ສຕ຺ຕສຎ຺ຎາຍ ຆາເຕນ຺ຕສ຺ສາປິ ປາຣາຊິກຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຈເຕຕ຺ວາຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ. ປກປ຺ເປຕ຺ວາຕິ ອຠິວິຈາເຣຕ຺ວາ, ສນ຺ນິຏ຺ຐານໍ ກຣິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອິທານິ ມນຸສ຺ສອຕ຺ຕຠາວໍ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ມນຸສ຺ສວິຄ຺ຄຫ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ກລລໂຕ ປຏ຺ຐາຍາຕິ ປຏິສນ຺ຘິວິຎ຺ຎາເຓນ ສທ຺ຘິໍ ອຸປ຺ປນ຺ນກລລຣູປໂຕ ປຏ຺ຐາຍ. ກລລຣູປໍ ນາມ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສານໍ ກາຍວຕ຺ຖຸຠາວທສກວເສນ ສມຕິໍສ ຣູປານິ, ນປຸໍສການໍ ກາຍວຕ຺ຖຸທສກວເສນ ວີສຕິ. ຕຕ຺ຖ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສານໍ ກລລຣູປໍ ຊາຕິອຸຓ຺ຓາຍ ເອເກນ ອໍສຸນາ ອຸທ຺ຘຏເຕລພິນ຺ທຸມຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ ອຈ຺ຉໍ ວິປ຺ປສນ຺ນໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ –

‘‘ຕິລເຕລສ຺ສ ຍຖາ ພິນ຺ທຸ, ສປ຺ປິມຓ຺ໂຑ ອນາວິໂລ;

ເອວໍວຓ຺ຓປ຺ປຏິຠາຄໍ, ‘ກລລ’ນ຺ຕິ ປວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. (ສໍ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑.໒໓໕; ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໒໖; ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໑໗໒);

ເອວໍ ປຣິຕ຺ຕກໍ ວຕ຺ຖຸໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ຍາວ ມຣຓກາລາ ເອຕ຺ຖນ຺ຕເຣ ອນຸປຸພ຺ເພນ ວຸຑ຺ຒິປ຺ປຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຕຠາໂວ ມນຸສ຺ສວິຄ຺ຄໂຫ ນາມາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອິທຎ຺ຈ ເຍຠຸຍ຺ຍວເສເນວ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂອປປາຕິກສໍເສທຊາປິ ຫິ ມນຸສ຺ສາ ປາຣາຊິກວຕ຺ຖຸເຍວ. ກລລກາເລປີຕິ ປຐມສຕ຺ຕາເຫປິ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ສນ຺ຕຕິວເສນ ປວຕ຺ຕມານໍ ກລລສງ຺ຂາຕໍ ອຕ຺ຕຠາວໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຕຸໍ ສກ຺ກາ, ນ ປນ ສພ຺ພປຐມໍ ກລລຣູປໍ. ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ເຕນ ຫິ ສທ຺ຘິໍ ຕິໍສ ກມ຺ມຊຣູປານິ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ. ເຕສຸ ປນ ຐິເຕສຸເຍວ ໂສຬສ ຠວງ຺ຄຈິຕ຺ຕານິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ. ເອຕສ຺ມິໍ ອນ຺ຕເຣ ຄຫິຕປຏິສນ຺ຘິກສ຺ສ ທາຣກສ຺ສ ວາ ມາຕຸຍາ ວາ ປນສ຺ສ ອນ຺ຕຣາໂຍ ນຕ຺ຖິ. ອຍຎ຺ຫິ ມຣຓສ຺ສ ອໂນກາໂສ ນາມ. ເຠສຊ຺ຊສມ຺ປທາເນນາຕິ ຄພ຺ຠປາຕນເຠສຊ຺ຊທາເນນ. ຕໂຕ ວາ ອຸທ຺ຘມ຺ປີຕິ ອພ຺ພຸທເປສິກາລາທີສຸປິ. ຊີວິຕາ ວິໂຍເຊຍ຺ຍາຕິ ສນ຺ຕຕິວິໂກປນວເສນ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໂຕ ອປເນຍ຺ຍ.

ອິມສ຺ສ ປນຕ຺ຖສ຺ສາຕິ ‘‘ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ມນຸສ຺ສວິຄ຺ຄຫໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຍ຺ຍາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໑໗໑) ອິມສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ. ອາວິຠາວຕ຺ຖນ຺ຕິ ປກາສນຕ຺ຖໍ. ປາຓສ຺ສ ອຕິປາໂຕ ປາຓາຕິປາໂຕ, ປາຓວໂຘ ປາຓຆາໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ສຕ຺ໂຕຕິ ຂນ຺ຘສນ຺ຕາໂນ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ສຕ຺ຕປຎ຺ຎຕ຺ຕິ. ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍນ຺ຕິ ຣູປາຣູປຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ຣູປຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິເຍ ຫິ ວິໂກປິເຕ ອິຕຣມ຺ປິ ຕໍສມ຺ພນ຺ຘຕາຍ ວິນສ຺ສຕີຕິ. ຍາຍ ເຈຕນາຍາຕິ ຕສ຺ມິໍ ປາເຓ ປາຓສຎ຺ຎິໂນ ກາຍວຈີທ຺ວາຣານໍ ອຎ຺ຎຕຣທ຺ວາຣປ຺ປວຕ຺ຕາຍ ຍາຍ ເຈຕນາຍ. ມໂນທ຺ວາເຣ ປນ ປວຕ຺ຕາຍ ວຘກເຈຕນາຍ ປາຓາຕິປາຕຠາໂວ ນຕ຺ຖິ. ສາ ເຈຕນາຕິ ສາ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍຸປຈ຺ເຉທກອຸປກ຺ກມສມຸຏ຺ຐາປິກາ ກາຍວຈີທ຺ວາຣານໍ ອຎ຺ຎຕຣທ຺ວາຣປ຺ປວຕ຺ຕາ ວຘກເຈຕນາ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຍາຍ ເຈຕນາຍ ປວຕ຺ຕມານສ຺ສ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ນິສ຺ສຍຠູເຕສຸ ມຫາຠູເຕສຸ ອຸປກ຺ກມກຣຓເຫຕຸ ຕໍມຫາຠູຕປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກມຫາຠູຕາ ນຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສນ຺ຕິ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ໒.໑໗໒), ສາ ຕາທິສປໂຍຄສມຸຏ຺ຐາປິກາ ເຈຕນາ ປາຓາຕິປາໂຕ. ລທ຺ຘູປກ຺ກມານິ ຫິ ມຫາຠູຕານິ ອິຕຣຠູຕານິ ວິຍ ນ ວິສທານີຕິ ສມານຊາຕິການໍ ກາຣຓໍ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິ.

ປາຓາຕິປາໂຕ ອສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ປາຓາຕິປາຕີ. ສໍສຄ຺ເຄ ອຍມີກາໂຣ. ເຕນາຫ ‘‘ວຸຕ຺ຕເຈຕນາຍ ສມງ຺ຄິປຸຄ຺ຄໂລ’’ຕິ. ສໂກ ຫຕ຺ໂຖ ສຫຕ຺ໂຖ, ເຕນ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ປໂຍໂຄ ສາຫຕ຺ຖິໂກ. ນິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ນິສ຺ສຄ຺ໂຄ, ໂສວ ນິສ຺ສຄ຺ຄິໂຍ. ເອວໍ ອາຓຕ຺ຕິໂກ. ວິຊ຺ຊາມໂຍ ມນ຺ຕປຣິຊປ຺ປນໂຍໂຄ. ອິທ຺ຘິມໂຍ ກມ຺ມວິປາກຊິທ຺ຘິມໂຍ.

ອິທານິ ຍຖາວຸຕ຺ເຕເຍວ ຉ ປໂຍເຄ ວິຠຊິຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖາຕິ ເຕສຸ ຉສຸ ປໂຍເຄສຸ. ສາຫຕ຺ຖິໂກຕິ ເອຕ຺ຖ ຫຕ຺ໂຖ ອຸປລກ຺ຂຓຠາເວນ ຄຫິໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ກາເຍນ ວາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ກາເຍນາຕິ ຫຕ຺ເຖນ ວາ ປາເທນ ວາ ມຸຏ຺ຐິນາ ວາ ຊາຓຸນາ ວາ ເຍນ ເກນຈິ ອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ເຄນ. ກາເຍກເທໂສ ເຫຕ຺ຖ ຫຕ຺ຖາທິກາໂຍ ອວຍເວ ສມຸທາໂຍປຈາໂຣ ຍຖາ ‘‘ຄາໂມ ທຑ຺ໂຒ’’ຕິ. ກາຍປ຺ປຏິພທ຺ເຘນາຕິ ກາຍໂຕ ອໂມຈິເຕນ ອສິອາທິນາ ປຫຣເຓນ. ປຫຣຓນ຺ຕິ ກາຍວິຎ຺ຎຕ຺ຕິສຫິຕາຍ ວຘກເຈຕນາຍ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຖສາຘນໍ. ກາເຍນ ວາ ສຕ຺ຕິອາທີນໍ, ກາຍປ຺ປຏິພທ຺ເຘນ ວາ ອຸສຸຍນ຺ຕປາສາຓາທີນໍ ນິສ຺ສຊ຺ຊນນ຺ຕິ ຍຖາສມ຺ຠວໍ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖາຕິ ເຕສຸ ສາຫຕ຺ຖິກນິສ຺ສຄ຺ຄິເຍສຸ. ອຸທ຺ທິສ຺ສານຸທ຺ທິສ຺ສເຠທໂຕຕິ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ຈ ອນຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ຈ ປວຕ຺ຕິເຠເທນ. ອຸທ຺ທິສນໍ ອຸທ຺ທິໂສ, ໂສ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ອຸທ຺ທິສໂກ, ປໂຍໂຄ, ຕສ຺ມິໍ. ພຊ຺ຌຕິ ເອເຕນາຕິ ພທ຺ໂຘ, ກມ຺ມເມວ ພທ຺ໂຘ ກມ຺ມພທ຺ໂຘ, ປາຓາຕິປາໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ພນ຺ຘນໍ ພທ຺ໂຘ, ກມ຺ມຸນາ ພທ຺ໂຘ ກມ຺ມພທ຺ໂຘ, ໂສ ອສ຺ສ ໂຫຕິ, ປາຓາຕິປາຕກມ຺ມມສ຺ສ ສິທ຺ຘນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຸຠຍຕ຺ຖາປີຕິ ອຸທ຺ທິສເກ, ອນຸທ຺ທິສເກ ຈາຕິ ທ຺ວີສຸປິ. ປຈ຺ຉາ ວາ ເຕເນວ ໂຣເຄນ ມຣຕູຕິ ໂຍຊນາ. ປຫຣິຕກ຺ຂເຓເຍວາຕິ ມຣຓາຍ ປໂຫນກປ຺ປຫາຣສ຺ສ ລທ຺ຘກ຺ຂເຓເຍວ ກມ຺ມພທ຺ໂຘ. ຍທິ ອວສ຺ສໍ ເຕນ ມຣຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ສເຈ ປນ ມຣຓາຘິປ຺ປາເຍນ ປຫາຣໍ ທຕ຺ວາ ເຕນ ອມຕສ຺ສ ປຸນ ອຎ຺ເຎນ ຈິຕ຺ເຕນ ປຫາເຣ ທິນ຺ເນ ປຈ຺ຉາປິ ປຐມປ຺ປຫາເຣເນວ ມຣຕິ, ຕທາວ ກມ຺ມພທ຺ໂຘ. ອຖ ທຸຕິຍປຫາເຣນ ມຣຕິ, ນຕ຺ຖິ ປາຓາຕິປາໂຕ. ອຸຠເຍຫິ ມເຕປິ ປຐມປ຺ປຫາເຣເນວ ກມ຺ມພທ຺ໂຘ, ອຸຠເຍຫິປິ ອມເຕ ເນວຕ຺ຕິ ປາຓາຕິປາໂຕ. ເອສ ນໂຍ ພຫູຫິປິ ເອກສ຺ສ ປຫາເຣ ທິນ຺ເນ. ຕຕ຺ຣາປິ ຫິ ຍສ຺ສ ປຫາເຣນ ມຣຕິ, ຕສ຺ເສວ ກມ຺ມພທ຺ໂຘຕິ. ອາຓາປນໍ ນາມ ວຈີວິຎ຺ຎຕ຺ຕິສຫິຕາຍ ວຘກເຈຕນາຍ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຖສາຘນໍ.

ອິທານິ ອິມສ຺ມິໍ ອາຓຕ຺ຕິກປໂຍເຄ ສງ຺ເກຕວິສງ຺ເກຕຠາວຊານນຕ຺ຖໍ ຉພ຺ພິຘໍ ນິຍມໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ມິໍ ອາຓຕ຺ຕິກປໂຍເຄ. ອາຓຕ຺ຕິນິຍາມກາຕິ ອາຓຕ຺ຕິກປໂຍຄສາຘິກາ. ເອເຕສຸ ຫິ ອວິຣຊ຺ຌິເຕສຸເຍວ ອາຓຕ຺ຕິກປໂຍໂຄ ໂຫຕິ, ນ ອຎ຺ຎຖາຕິ.

ປຸຄ຺ຄໂລຕິ ມາເຣຕພ຺ໂພ ປຸຄ຺ຄໂລ. ເຕນາຫ ‘‘ຍໍ ຫີ’’ຕິອາທິ. ອາຓາປກສ຺ສ ອາປຕ຺ຕີຕິ ອາຓາປກສ຺ສ ອາຓຕ຺ຕິກ຺ຂເຓ ອາປຕ຺ຕິ, ອາຓຕ຺ຕສ຺ສ ມາຣຓກ຺ຂເຓ. ອາຓາປໂກ ມຸຈ຺ຈຕີຕິ ອາຓຕ຺ຕສ຺ເສວ ກມ຺ມພທ຺ໂຘ, ວຕ຺ຖຸວິເສເສນ ປເນຕ຺ຖ ກມ຺ມວິເສໂສ ຈ ອາປຕ຺ຕິວິເສໂສ ຈ ໂຫຕີຕິ. ‘‘ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ມາເຣຫີ’’ຕິ ອາຓຕ຺ໂຕ ປຸເຣຠຕ຺ຕເມວ ມາເຣຕີຕິ ‘‘ອຊ຺ຊ ສ຺ເວ’’ຕິ ອນິຍເມຕ຺ວາ ‘‘ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ມາເຣຫີ’’ຕິ ອາຓຕ຺ໂຕ ຍທາ ກທາຈິ ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ມາເຣຕິ. ໂຍ ປນ ‘‘ອຊ຺ຊ ປຸພ຺ພຓ຺ເຫ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ມຊ຺ຌນ຺ເຫ ວາ ສາຍນ຺ເຫ ວາ ສ຺ເວ ວາ ປຸພ຺ພຓ຺ເຫ ມາເຣຕິ, ວິສງ຺ເກໂຕ ໂຫຕິ, ອາຓາປກສ຺ສ ນຕ຺ຖິ ກມ຺ມພທ຺ໂຘ. ປຸພ຺ພຓ຺ເຫ ມາເຣຕຸໍ ວາຍມນ຺ຕສ຺ສ ມຊ຺ຌນ຺ເຫ ຊາເຕປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເອເຕນ ນເຍນ ສພ຺ພກາລປ຺ປເຠເທສຸ ສງ຺ເກຕວິສງ຺ເກຕຕາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ເອວໍ ວຕ຺ຖຸກາເລສຸ ສງ຺ເກຕວິສງ຺ເກຕຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ໂອກາສາທີສຸ ສງ຺ເກຕວິສງ຺ເກຕຕໍ ອຕິທິສນ຺ໂຕ ‘‘ອິມິນາ ນເຍນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ໂອກາໂສຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໑໗໔) ຄາໂມ ວາ ວນໍ ວາ ເຄຫທ຺ວາຣໍ ວາຕິ ເອວມາທິໂກ. ອາວຸຘນ຺ຕິ ອສິ ວາ ອຸສຸ ວາ ສຕ຺ຕິ ວາຕິ ເອວມາທິ. ອິຣິຍາປໂຖຕິ ມາເຣຕພ຺ພສ຺ສ ຄມນໍ ວາ ນິສຊ຺ຊາ ວາຕິ ເອວມາທິ. ກິຣິຍາວິເສໂສຕິ ວິຊ຺ຌນໍ ວາ ເຉທນໍ ວາ ເຠທນໍ ວາ ສງ຺ຂມຸຓ຺ຑກໍ ວາຕິ ເອວມາທິ. ອິເມສຸ ຍຖາ ຍຖາ ວຘໂກ ອາຓຕ຺ໂຕ, ຕຖາ ຕຖາ ກເຕ ອາຓາປກສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ, ອຎ຺ຎຖາ ກເຕ ວິສງ຺ເກໂຕ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອິມິນາ ນເຍນາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ໂອກາສາທີສຸ ຈຕູສຸ. ໂຫຕິ ເຈຕ຺ຖ –

‘‘ຍຖາຓຕ຺ຕິວເສເນວ, ອາຓຕ຺ເຕນ ກເຕ ສຕິ;

ອາຓາປກສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ, ວິສງ຺ເກໂຕຎ຺ຎຖາ ກເຕ’’ຕິ.

ອາຓຕ຺ຕິຍໍ ປນ ອຍໍ ວິເສໂສ – ອຘິຏ຺ຐາຍາຕິ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ອາຓາເປຕິ ‘‘ເອວໍ ວິຊ຺ຌ, ເອວໍ ປຫຣ, ເອວໍ ຆາເຕຫີ’’ຕິ (ປາຣາ. ໑໗໔) ວຸຕ຺ຕາຍ ປາຬິຍາ ລພ຺ຠຕີຕິ ຎາຕພ຺ໂພ.

ໂອປຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ໂອປາໂຕ, ອາວາໂຏ, ຕສ຺ສ ຂຓນໍ ໂອປາຕກ຺ຂຓນໍ. ອປສ຺ເສນສໍວິຘານນ຺ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໑໗໗) ອປສ຺ເສນສ຺ສ ສໍວິຘານໍ. ນິຈ຺ຈປຣິໂຠໂຄ ມຎ຺ໂຈ ວາ ປີຐໍ ວາ ອປສ຺ເສນຜລກໍ ວາ ທິວາຏ຺ຐາເນ ນິສີທນ຺ຕສ຺ສ ອປສ຺ເສນກຕ຺ຖມ຺ໂຠ ວາ ຕຕ຺ຖຊາຕກຣຸກ຺ໂຂ ວາ ຈງ຺ກເມ ອປສ຺ສາຍ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕສ຺ສ ອາລມ຺ພນຣຸກ຺ໂຂ ວາ ອາລມ຺ພນຜລກໍ ວາ, ສພ຺ພມ຺ເປຕໍ ອປສ຺ສນີຍຏ຺ເຐນ ອປສ຺ເສນໍ ນາມ, ຕສ຺ມິໍ ອປສ຺ເສເນ ຍຖາ ອປສ຺ສຍນ຺ຕໍ ວິຊ຺ຌຕິ ວາ ຉິນ຺ທຕິ ວາ, ຕຖາ ກຕ຺ວາ ວາສິຜຣສຸສຕ຺ຕິອາຣກຓ຺ຏກາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ສຕ຺ຖສ຺ສ ຐປນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອຸປນິກ຺ຂິປນໍ ນາມ ສມີເປ ນິກ຺ຂິປນໍ. ມນາປສ຺ສ ວາ ອມນາປສ຺ສ ວາ ຣູປສ຺ສ ອຸປຫຣຓໍ ສມີເປ ຐປນໍ ຣູປູປຫາໂຣ, ອຕ຺ຕນາ ວາ ຍກ຺ຂເປຕາທິເວສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐນໍ. ອາທິສທ຺ເທນ ສທ຺ທູປຫາຣາທີນໍ ຄຫຓໍ. ເອຕ຺ຖາປີຕິ ຖາວຣປໂຍເຄປິ. ອຸທ຺ທິສ຺ສານຸທ຺ທິສ຺ສເຠໂທ ເວທິຕພ຺ໂພ, ຍໂຕ ຕຕ຺ຖປິ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ກມ຺ມພທ຺ໂຘ ໂຫຕິ. ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ – ມູລຏ຺ເຐນ ໂອປາຕາທີສຸ ປເຣສໍ ມູເລນ ວາ ມຸຘາ ວາ ທິນ຺ເນສຸປິ ຍທິ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາ ໂກຈິ ມຣຕິ, ມູລຏ຺ຐສ຺ເສວ ກມ຺ມພທ຺ໂຘ. ຍທິປິ ເຕນ, ອຎ຺ເຎນ ວາ ຕຕ຺ຣ ໂອປາເຕ ວິນາເສຕ຺ວາ ຠູມິສເມ ກເຕປິ ປໍສຸຫາຣກາ ວາ ປໍສຸໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕາ, ມູລຂຓກາ ວາ ມູລານິ ຂຓນ຺ຕາ ອາວາຏໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ເທເວ ວາ ວສ຺ສນ຺ເຕ ກທ຺ທໂມ ຊາຍຕິ, ຕຕ຺ຖ ຈ ໂກຈິ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ວາ ລຄ຺ຄິຕ຺ວາ ວາ ມຣຕິ, ມູລຏ຺ຐສ຺ເສວ ກມ຺ມພທ຺ໂຘ. ຍທິ ປນ ເຍນ ລທ຺ຘໍ, ໂສ ວາ ອຎ຺ໂຎ ວາ ວິຕ຺ຖຕຕຣໍ ວາ ຄມ຺ຠີຣຕຣໍ ວາ ກໂຣຕິ, ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາ ຈ ໂກຈິ ມຣຕິ, ອຸຠເຍສມ຺ປິ ກມ຺ມພທ຺ໂຘ. ຍຖາ ຕຸ ມູລານິ ມູເລຫິ ສໍສນ຺ທນ຺ຕິ, ຕຖາ ຕຕ຺ຖ ຖເລ ກເຕ ມຸຈ຺ຈຕິ. ເອວໍ ອປສ຺ເສນສໍວິຘານາທີສຸປິ ຍາວ ເຕສໍ ປວຕ຺ຕິ, ຕາວ ຍຖາສມ຺ຠວໍ ກມ຺ມພທ຺ໂຘ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ວິຊ຺ຊາປຣິຊປ຺ປນນ຺ຕິ ອາຖພ຺ພຓິເກຫິ, ວິຊ຺ຊາຘເຣຫິ ຈ ມນ຺ຕປຣິຊປ຺ປນໍ. ກມ຺ມວິປາກຊາຍ ອິທ຺ຘິຍາຕິ ສາຕິສຍກມ຺ມນິພ຺ພຕ຺ຕາຍ ກມ຺ມວິປາເກນ ສຫຊາຕາຍ ອິທ຺ຘິຍາ, ກມ຺ມສ຺ສ ວາ ວິປາກຠາເວນ ຊາຕາຍ ອິທ຺ຘິຍາ. ປໂຍຊນນ຺ຕິ ປວຕ຺ຕນໍ, ກຣຓນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ, ທາຐາວຸຘາທີນໍ ທາຐາໂກຏນາທີນມິວ ມາຣຓຕ຺ຖໍ ກມ຺ມວິປາກຊິທ຺ຘິວິກາຣກຣຓນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ກມ຺ມສາຘໂນ ວາຍໍ ຫາຣກສທ຺ໂທ ພຫຸລໍວິຘາເນນ ຕຕ຺ຖາປິ ຓ຺ວຸປຈ຺ຈຍສ຺ສ ສິຊ຺ຌນໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ອຖ ວາ’’ຕິອາທິ. ຊີວິຕຫຣຓກໍ, ອຸປນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ ວາ ສຕ຺ຖເມວ ຫາຣກນ຺ຕິ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ໒.໑໗໒) ວິກປ຺ປທ຺ວເຍນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສຕ຺ຖຎ຺ຈ ຕໍ ຫາຣກຎ຺ຈາຕິ ສຕ຺ຖຫາຣກ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ຫາຣກສຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ວິເສສນສ຺ສ ປຣນິປາຕໍ ກຕ຺ວາ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ປຣິເຍເສຍ຺ຍາຕິ ຄເວເສຍ຺ຍ. ‘‘ຍຖາ ລຠຕິ, ຕຖາ ກເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ ອິມິນາ ປນ ອຘິປ຺ປາຍຕ຺ຖມາຫ, ‘‘ອຸປນິກ຺ຂິເປຍ຺ຍາ’’ຕິ ອິມິນາ ສິຂາປຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ. ອິຕຣຖາ ຫິ ‘‘ປຣິເຍເສຍ຺ຍາ’’ຕິ ອິມສ຺ສ ‘‘ອຸປນິກ຺ຂິເປຍ຺ຍາ’’ຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ອຘິປ຺ເປໂຕ ນ ສິຍາ. ປຣິຍິຏ຺ຐມຕ຺ເຕເຍວາຕິ ປຣິເຍສິຕມຕ຺ເຕເຍວ. ຍທິ ເອວໍ ອຖ ກສ຺ມາ ປາຬິຍໍ ‘‘ສຕ຺ຖຫາຣກໍ ວາສ຺ສ ປຣິເຍເສຍ຺ຍາຕິ ອສິໍ ວາ ສຕ຺ຕິໍ ວາ ເຠຓ຺ຑິໍ ວາ ລຄຸຬໍ ວາ ປາສາຓໍ ວາ ສຕ຺ຖໍ ວາ ວິສໍ ວາ ຣຊ຺ຊຸໍ ວາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໑໗໒) ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ປທຠາຊເນ ປນາ’’ຕິອາທິ. ອສ຺ສາຕິ ‘‘ສຕ຺ຖຫາຣກໍ ວາສ຺ສ ປຣິເຍເສຍ຺ຍາ’’ຕິ ອິມສ຺ສ ປທສ຺ສ. ພ຺ຍຎ຺ຊນານຸຣູປໂຕ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ກຕ຺ວາ ອຕ຺ຖສ຺ສ ອວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ອນາທິຍິຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສສຕິ ຫິໍສຕີຕິ ສຕ຺ຖໍ, ສສນ຺ຕິ ຫິໍສນ຺ຕິ ເອເຕນາຕິ ວາ ສຕ຺ຖໍ. ອາທິສທ຺ເທນ ‘‘ສຕ຺ຕິໍ ວາ’’ຕິອາທິປາຬິເສສໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຕຕ຺ຖ ລຄຸຬນ຺ຕິ ມຸຄ຺ຄໂຣ. ສຕ຺ຖນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາວເສສໍ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ສມຸຂໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ໂຍ ເອວໍ ມຣຕີຕິ ໂຍ ສຕ຺ຖໍ ວາ ອາຫຣິຕ຺ວາ, ວິສໍ ວາ ຂາທິຕ຺ວາ, ຣຊ຺ຊຸຍາ ວາ ອຸພ຺ພນ຺ຘິຕ຺ວາ, ໂສພ຺ຠາທີສຸ ວາ ປຕິຕ຺ວາ, ອຎ຺ເຎຫິ ວາ ອຄ຺ຄິປເວສນອຸທກປເວສນາທີຫິ ອຸປາເຍຫິ ມຣຕິ. ‘‘ໂສ ຘນໍ ວາ ລຠຕີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນາຕິ ໂສ ຘນໍ ວາ ລຠຕິ, ຍສໍ ວາ ລຠຕິ, ສຄ຺ຄໍ ວາ ຄຈ຺ຉຕິ, ຘມ຺ໂມ ວາສ຺ສ ໂຫຕີຕິ ອິມິນາ ນເຍນ. ກິມເນນ ເວທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ເອເຕນາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ເອເຕນາຕິ ‘‘ມຣຓວຓ຺ຓໍ ວາ ສໍວຓ຺ເຓຍ຺ຍາ’’ຕິ ເອເຕນ ວຈເນນ. ນຍິຘ ເອວນ຺ຕິ ອິຘ ມນຸສ຺ສວິຄ຺ຄຫປາຣາຊິເກ ນ ເອວໍ, ນ ປຣິຍາຍກຖາຍ ມຸຈ຺ຈຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ສໍວຓ຺ເຓຍ຺ຍາ’’ຕິອາທິ.

‘‘ສຕ຺ຖໍ ວາ ອາຫຣາ’’ຕິອາທິນາຕິ ເອຕ຺ຖ ອາທິສທ຺ເທນ ‘‘ວິສໍ ວາ ຂາທ, ຣຊ຺ຊຸຍາ ວາ ອຸພ຺ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ກາລໍ ກໂຣຫິ, ໂສພ຺ເຠ ວາ ນຣເກ ວາ ປປາເຕ ວາ ປປຕາ’’ຕິອາທິໍ (ປາຣາ. ໑໗໒) ສພ຺ພໍ ມຣຓູປາຍໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ນຣໂກ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໑໗໒) ນາມ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຜລນ຺ຕິຍາ ຠູມິຍາ ສຍເມວ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ ມຫາທຣີ, ຍຕ຺ຖ ຫຕ຺ຖີປິ ປຕນ຺ຕິ, ໂຈຣາປິ ນິລີຍິຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ. ປປາໂຕຕິ ປພ຺ພຕນ຺ຕເຣ ວາ ຖລນ຺ຕເຣ ວາ ເອກໂຕ ຉິນ຺ໂນ. ປາປເກນາຕິ ລາມເກນ. ທຸຊ຺ຊີວິເຕນາຕິ ທຸກ຺ຂພຫຸລຕ຺ຕາ ທຸກ຺ເຂນ ຊີວິເຕນ. ມຕໍ ເຕ ຊີວິຕາ ເສຍ຺ຍາຕິ ຕວ ມຣຓໍ ຊີວິຕາ ສຸນ຺ທຣຕຣໍ. ຈິຕ຺ຕມສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ຈິຕ຺ໂຕ. ຕຖາ ມໂນ. ອິຕິ-ສທ຺ໂທ ‘‘ສພ຺ພມຕ຺ຖີຕິ ໂຂ, ກຈ຺ຈານ, ອຍເມໂກ ອນ຺ໂຕ, ສພ຺ພໍ ນຕ຺ຖີຕິ ໂຂ, ກຈ຺ຈານ, ອຍໍ ທຸຕິໂຍ ອນ຺ໂຕ’’ຕິອາທີສຸ (ສໍ. ນິ. ໒.໑໕; ໓.໙໐) ວິຍ ນິທສ຺ສເນ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ ຍຖາວຸຕ຺ຕສ຺ສ ພຸທ຺ຘິຍໍ ວິປຣິວຕ຺ຕມານສ຺ສ ມຣຓສ຺ສ ນິທສ຺ສນໂຕ. ເຕເນວາຫ ‘‘ມຕໍ ເຕ ຊີວິຕາ ເສຍ຺ໂຍ’’ຕິອາທິ.

ນນຸ ເຈຕ຺ຖ ‘‘ມໂນ’’ຕິ ອິທມ຺ປິ ອຕ຺ຖໂຕ ຈິຕ຺ຕເມວ, ອຖ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ເອຕ຺ຖ ຈາ’’ຕິອາທິ. ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖທີປນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ນາຍໍ ຈິຕ຺ຕສທ຺ໂທ ‘‘ຈິຕ຺ຕສງ຺ກປ຺ໂປ’’ຕິອາທີສຸ (ປາຣາ. ໑໗໑) ວິຍ ວິຈິຕ຺ຕາທິອຕ຺ໂຖ, ອຖ ໂຂ ວິຎ຺ຎາຓວຈໂນຕິ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖທີປນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິມິນາ ປຸນຣຸຕ຺ຕິໂທສາຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ກຖເມຕໍ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ອາຫ ‘‘ເຕເນວສ຺ສາ’’ຕິອາທິ. ຈິຕ຺ໂຕ ນານາປ຺ປກາຣໂກ ສງ຺ກປ຺ໂປ ອສ຺ສາຕິ ຈິຕ຺ຕສງ຺ກປ຺ໂປ. ວິຈິຕ຺ຕຕ຺ໂຖ ເຫຕ຺ຖ ຈິຕ຺ຕສທ຺ໂທ ‘‘ນາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຎ຺ຎໍ ເອກນິກາຍມ຺ປິ ສມນຸປສ຺ສາມິ ເອວໍ ຈິຕ຺ຕໍ, ຍຖຍິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕິຣຈ຺ຉານຄຕາ’’ຕິອາທີສຸ (ສໍ. ນິ. ໓.໑໐໐) ວິຍ. ເຕນາຫ ‘‘ວິຈິຕ຺ຕສງ຺ກປ຺ໂປ’’ຕິ. ເອຕ຺ຖາປິ ອິຕິສທ຺ໂທ ອາຫຣິຕພ຺ໂພຕິ ‘‘ຈິຕ຺ຕສງ຺ກປ຺ໂປ’’ຕິ ອິມສ຺ມິໍ ປເທປິ ອຘິກາຣວເສນ ອິຕິສທ຺ໂທ ອາຫຣິຕພ຺ໂພ. ອິທຎ຺ຫິ ‘‘ອິຕິ ຈິຕ຺ຕສງ຺ກປ຺ໂປ’’ຕິ ເອວໍ ອວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ອຘິກາຣໂຕ ວຸຕ຺ຕເມວ ໂຫຕີຕິ. ສງ຺ກປ຺ໂປຕິ ເຈຕ຺ຖ ‘‘ຕກ຺ໂກ ວິຕກ຺ໂກ ສງ຺ກປ຺ໂປ’’ຕິອາທີສຸ (ຘ. ສ. ໗) ວິຍ ນ ວິຕກ຺ກສ຺ເສວ ນາມໍ, ອຖ ໂຂ ຕສ຺ສ ຈ ອຎ຺ເຎສຎ຺ຈາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສງ຺ກປ຺ໂປຕິ ຈາ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ສໍວິທຫນມຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ສຎ຺ຎາເຈຕນາວິຕກ຺ກສງ຺ຂາຕສ຺ສ ສພ຺ພສ຺ສ ສໍວິທຫນສ຺ສ. ສາມຎ຺ຎຕ຺ໂຖ ເຫຕ຺ຖ ມຕ຺ຕສທ຺ໂທ ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຕ຺ຕໍ ໂຠເຊຕີ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ. ເຕນາຫ ‘‘ຕຎ຺ຈ ສໍວິທຫນ’’ນ຺ຕິອາທິ. ອິມິນາ ສໍວິທຫນໍ ນາເມຕ຺ຖ ນ ວິຘານນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອຘິປ຺ປາໂຍ ນາມ ວິຕກ຺ໂກ.

ອຸຈ຺ຈາວເຈນ ກາຣເຓນາຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໑໗໒) ມຫນ຺ຕາມຫນ຺ເຕນ ອຸປາເຍນ. ຕຕ຺ຖ ມຣຓວຓ຺ຓສໍວຓ຺ຓເນ ຕາວ ຊີວິເຕ ອາທີນວທສ຺ສນວເສນ ອວຈາກາຣຕາ, ມຣເຓ ວຓ຺ຓຠຓນວເສນ ອຸຈ຺ຈາກາຣຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ສມາທປເນ ປນ ມຸຏ຺ຐິຊາຓຸນິປ຺ໂປຖນາທີຫິ ມຣຓສມາທປນວເສນ ອຸຈ຺ຈາກາຣຕາ, ເອກໂຕ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ນເຂ ວິສໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ມຣຓາທິສມາທປນວເສນ ອວຈາກາຣຕາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ເອວໍ ອສາຘາຣຓວິນິຈ຺ຉຍໍ ວຕ຺ວາ ອິທານິ ສາຘາຣຓວິນິຈ຺ຉຍໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເວສາລິຍ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ໂອປາຕກ຺ຂຓນາທີສຸ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສເຈປິ ຊາຕປຖວິໍ ຂຓຕິ, ປາຓາຕິປາຕສ຺ສ ປຸພ຺ພປໂຍຄຕ຺ຕາ ປໂຍເຄ ປໂຍເຄ ທຸກ຺ກຏໍ. ມນຸສ຺ສວິຄ຺ຄໂຫ ນາຄສຸປຓ຺ຓາທິສທິໂສ ຕິຣຈ຺ຉານຄໂຕ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕມນຸສ຺ສວິຄ຺ຄໂຫ, ຍກ຺ໂຂ ຈ ເປໂຕ ຈ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕມນຸສ຺ສວິຄ຺ຄໂຫ ຈ ຍກ຺ຂເປຕຕິຣຈ຺ຉານຄຕມນຸສ຺ສວິຄ຺ຄຫາ, ເຕສໍ. ‘‘ຕຖາ’’ຕິ ອິມິນາ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ ອຕິທິສຕິ. ອິທານິ ‘‘ອິມິນາ ນເຍນາ’’ຕິອາທິນາ ອປສ຺ເສນສໍວິຘານາທີສຸປິ ຍຖາວຸຕ຺ຕອາປຕ຺ຕິເຠທໍ ອຕິທິສຕິ. ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ອປສ຺ເສນສໍວິຘານາທີສຸ ສພ຺ເພສຸ ປໂຍເຄສຸ.

ອິທານິ ອນາປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອສຎ຺ຈິຈ຺ຈາ’’ຕິອາທິມາຫ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ອສຎ຺ຈິຈ຺ຈາ’’ຕິ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ໒.໑໗໙) ອິທໍ ມຣຓສໍວຕ຺ຕນິກອຸປກ຺ກມສ຺ສ ອສລ຺ລກ຺ຂຓໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ‘‘ອຊານນ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ ອິທໍ ປນ ມຣຓສໍວຕ຺ຕນິກອຸປກຣຓສ຺ສ ອຊານນໍ ສນ຺ຘາຍ, ‘‘ນມຣຓາຘິປ຺ປາຍສ຺ສາ’’ຕິ ອິທໍ ອຸປກ຺ກມໍ ຊານນ຺ຕສ຺ສາປິ ມຣຓາຘິປ຺ປາຍສ຺ສ ອຠາວໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອສຎ຺ຈິຈ຺ຈາ’’ຕິອາທິ. ອເຈເຕຕ຺ວາຕິ ອສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ, ວິຣຊ຺ຌິຕ຺ວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ມຸສລຸສ຺ສາປນວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ວິຍາຕິ ‘‘ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ຠຕ຺ຕຄ຺ເຄ ອນ຺ຕຣຆເຣ ອາສນໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ໂຕ ມຸສເລ ອຸສ຺ສິເຕ ເອກໍ ມຸສລໍ ອຄ຺ຄເຫສິ. ທຸຕິໂຍ ມຸສໂລ ປຣິປຕິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ທາຣກສ຺ສ ມຕ຺ຖເກ ອວຕ຺ຖາສິ. ໂສ ກາລມກາສິ. ຕສ຺ສ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ອໂຫສິ…ເປ… ກິໍຈິຕ຺ໂຕ ຕ຺ວໍ ຠິກ຺ຂູຕິ. ອສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ອຫໍ ຠຄວາຕິ. ອນາປຕ຺ຕິ ຠິກ຺ຂຸ ອສຎ຺ຈິຈ຺ຈາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໑໘໐) ອິມສ຺ມິໍ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ວິຍ.

ວິສຄຕປິຓ຺ຑປາຕວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ວິຍາຕິ ‘‘ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ປິຓ຺ຑຈາຣິໂກ ຠິກ຺ຂຸ ວິສຄຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ລຠິຕ຺ວາ ປຏິກ຺ກມນໍ ຫຣິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຄ຺ຄກາຣິກໍ ອທາສິ. ເຕ ຠິກ຺ຂູ ກາລມກໍສຸ. ຕສ຺ສ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ອໂຫສິ…ເປ… ກິໍຈິຕ຺ໂຕ ຕ຺ວໍ ຠິກ຺ຂູຕິ. ນາຫໍ ຠຄວາ ຊານາມີຕິ. ອນາປຕ຺ຕິ ຠິກ຺ຂຸ ອຊານນ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໑໘໑) ອິມສ຺ມິໍ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ວິຍ.

ເຠສຊ຺ຊວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ວິຍາຕິ ‘‘ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕຣາ ວຎ຺ຌາ ອິຕ຺ຖີ ກຸລູປກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ເອຕທໂວຈ ‘‘ອິງ຺ຆາຍ຺ຍ ເຠສຊ຺ຊໍ ຊານາຫິ, ເຍນາຫໍ ວິຊາເຍຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ. ‘ສຸຏ຺ຐຸ ຠຄິນີ’ຕິ ຕສ຺ສາ ເຠສຊ຺ຊໍ ອທາສິ. ສາ ກາລມກາສິ. ຕສ຺ສ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ອໂຫສິ…ເປ… ອນາປຕ຺ຕິ ຠິກ຺ຂຸ ປາຣາຊິກສ຺ສ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໑໘໗) ອິມສ຺ມິໍ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ວິຍ. ອິຘ ອາທິກມ຺ມິກາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣປິຕຠິກ຺ຂູ, ເຕສໍ ອນາປຕ຺ຕິ. ອວເສສານໍ ມຣຓວຓ຺ຓສໍວຓ຺ຓນກາທີນໍ ອາປຕ຺ຕິເຍວ.

ອຖ ກຖໍ ທຸກ຺ຂເວທນນ຺ຕິ, ນນຸ ຣາຊາໂນ ໂຈຣໍ ທິສ຺ວາ ຫສມານາປິ ‘‘ຄຈ຺ຉຖ, ນໍ ຆາເຕຖາ’’ຕິ ວທນ຺ຕີຕິ? ສຈ຺ຈໍ ຫສມານາ ວທນ຺ຕິ, ໂສ ປນ ຫາໂສ ເຕສໍ ອຎ຺ຎວິສໂຍ, ສນ຺ນິຏ຺ຐາປກເຈຕນາ ທຸກ຺ຂສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາວ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍໍ ‘‘ສເຈປິ ຫິ ສິຣິສຍນໍ ອາຣຸຬ຺ໂຫ ຣຊ຺ຊສມ຺ປຕ຺ຕິສຸຂມນຸຠວນ຺ໂຕ ຣາຊາ ‘ໂຈໂຣ ເທວ ອານີໂຕ’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘ຄຈ຺ຉຖ ນໍ ມາເຣຖາ’ຕິ ຫສມາໂນ ຠຓຕິ, ໂທມນສ຺ສຈິຕ຺ເຕເນວ ຠຓຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສຸຂໂວກິຓ຺ຓຕ຺ຕາ, ປນ ອນຸປ຺ປພນ຺ຘາຠາວາ ຈ ທຸຊ຺ຊານເມຕໍ ປຸຖຸຊ຺ຊເນຫີ’’ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໑໗໙).

ຕຕິຍປາຣາຊິກວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.