໒. ທຸຕິຍປາຣາຊິກວຓ຺ຓນາ

ເອຕ຺ຖາຕິ ເອເຕສຸ ທ຺ວີສຸ. ເອກກຸຏິກາທິເຠໂທ ສພ຺ໂພປິ ຄາໂມຕິ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕຕ຺ຖ ເອກກຸຏິກາທິເຠໂທຕິ ຍສ຺ມິໍ ຄາເມ ເອກາ ເອວ ກຸຏິ ເອກໍ ເຄຫໍ ເສຍ຺ຍຖາປິ ມລຍຊນປເທ, ອຍໍ ເອກກຸຏິໂກ ຄາໂມ ນາມ. ອາທິສທ຺ເທນ ‘‘ທ຺ວິກຸຏິໂກປິ ຄາໂມ, ຕິກຸຏິໂກປິ ຄາໂມ, ຈຕຸກ຺ກຸຏິໂກປິ ຄາໂມ’’ຕິ (ປາຣາ. ໙໒) ວຸຕ຺ຕປ຺ປເຠທໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ອຠິນວນິວິຏ຺ໂຐ ເອກກຸຏິກາທິຄາໂມ ປນ ຍາວ ມນຸສ຺ສາ ປວິສິຕ຺ວາ ວາສໍ ນ ກປ຺ເປນ຺ຕິ, ຕາວ ຄາມສງ຺ຂໍ ນ ຄຈ຺ຉຕິ. ກິໍຠູໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ປຣິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ວາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ນາມ ອິຏ຺ຐກປາກາຣໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ອນ຺ຕມໂສ ກຓ຺ຏກສາຂາຫິປິ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ. ຕພ຺ພິປຣີໂຕ ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ. ອມນຸສ຺ໂສ ນາມ ໂຍ ສພ຺ພໂສ ວາ ມນຸສ຺ສານໍ ອຠາເວນ ຍກ຺ຂປຣິຄ຺ຄຫຠູໂຕ, ຍໂຕ ວາ ມນຸສ຺ສາ ເກນຈິ ກຣຓີເຍນ ປຸນປິ ອາຄນ຺ຕຸກາມາ ເອວ ອປກ຺ກນ຺ຕາ, ຍໂຕ ປນ ນິຣເປກ຺ຂາ ຫຸຕ຺ວາ ປກ຺ກມນ຺ຕິ, ໂສ ຄາມສງ຺ຂໍ ນ ຄຈ຺ຉຕິ. ນ ເກວລໍ ເອກກຸຏິກາທິເຠໂທວາຕິ ອາຫ ‘‘ອນ຺ຕມໂສ’’ຕິອາທິ. ໂຍ ໂກຈິ ສຕ຺ໂຖປີຕິ ຊງ຺ຆສຕ຺ຖສກຏສຕ຺ຖາທີສຸ ໂຍ ໂກຈິ ສຕ຺ໂຖປິ. ອິມສ຺ມິໍ ສິກ຺ຂາປເທ ນິຄມນຄຣານິ ວິຍ ຄາມຄ຺ຄຫເຓເນວ ຄາມູປຈາໂຣປິ ສງ຺ຄຫິໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ຐເປຕ຺ວາ ຄາມຎ຺ຈ ຄາມູປຈາຣຎ຺ຈາ’’ຕິ. ອຎ຺ຎຖາ ປນ ມາຕິກາຍ ອນວເສສໂຕ ອວຫາຣຏ຺ຐານປຣິຄ຺ຄໂຫ ກໂຕ ນາມ ນ ໂຫຕິ, ນ ຈ ພຸທ຺ຘາ ສາວເສສໍ ປາຣາຊິກໍ ປຎ຺ຎາເປນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖາຕິ ເຕສຸ ຄາມຄາມູປຈາເຣສຸ. ທ຺ວາເຣຕິ ນິພ຺ພໂກສສ຺ສ ອຸທກປຕນຏ຺ຐານໂຕ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ. ອນ຺ໂຕເຄເຫຕິ ປມຸຂສ຺ສ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ. ກຕປຣິກ຺ເຂໂປຕິ ປາກາຣວຕິອາທີຫິ ກຕປຣິກ຺ເຂໂປ. ສຸປ຺ປປຕນາທິປຣິຈ຺ເຉໂທ ປເນຕ຺ຖ ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕຆຣໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ໂຕ. ນ ເກວລໍ ຆຣສ຺ສ ປຸຣໂຕ, ອຖ ໂຂ ສມນ຺ຕໂຕ ຕຕ຺ຕໂກວ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ຆຣູປຈາໂຣ ນາມາຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ‘‘ປຸຣໂຕ’’ຕິອາທິກໍ ປນ ໂລກິເຍຫິ ຕຖາກຣຓໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ. ຖາມມຊ຺ຌິມສ຺ສາຕິ ມຊ຺ຌິມຖາມສ຺ສ, ເນວ ອປ຺ປຖາມສ຺ສ, ນ ມຫາຖາມສ຺ສາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ‘‘ຍຖາ ຕຣຸຓມນຸສ຺ສາ’’ຕິອາທິນາ ຍຖາ ມາຕຸຄາໂມ ກາເກ ອຸຑ຺ຑາເປນ຺ໂຕ ອຸຊຸກເມວ ຫຕ຺ຖໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ເລຑ຺ຑຸໍ ຂິປຕິ, ຍຖາ ຈ ອຸທກຸກ຺ເຂເປ ອຸທກໍ ຂິປນ຺ຕິ, ເອວໍ ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ເລຑ຺ຑຸສ຺ສ ປຕິຕຏ຺ຐານໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ. ປວຕ຺ຕິຕ຺ວາຕິ ລຸຐິຕ຺ວາ, ປຣິວຕ຺ຕິຕ຺ວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ສ ສເຈ ທ຺ເວ ອິນ຺ທຂີລາ ໂຫນ຺ຕີຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໙໒) ຕສ຺ສ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ສເຈ ອນຸຣາຘປຸຣສ຺ເສວ ທ຺ເວ ອຸມ຺ມາຣາ ໂຫນ຺ຕິ. ຍສ຺ສ ປນ ເອໂກ, ຕສ຺ສ ຄາມທ຺ວາຣພາຫານໍ ເວມຊ຺ເຌ ຐິຕສ຺ສ ເລຑ຺ຑຸປາຕພ຺ຠນ຺ຕຣໍ ຄາມູປຈາໂຣ ນາມ. ຍຕ຺ຣ ປນ ອິນ຺ທຂີໂລ ນຕ຺ຖິ, ຕຕ຺ຣ ຄາມທ຺ວາຣພາຫານໍ ເວມຊ຺ຌໍ. ຍຕ຺ຣ ທ຺ວາຣພາຫາປິ ນຕ຺ຖິ, ຕຕ຺ຖ ອຸໂຠສຸ ປສ຺ເສສຸ ວຕິຍາ ວາ ປາກາຣສ຺ສ ວາ ໂກຏິເວມຊ຺ຌໍວ ອິນ຺ທຂີລຏ຺ຐານິຍຕ຺ຕາ ອິນ຺ທຂີໂລຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ໂຍ ປນ ຄາໂມ ປຸພ຺ເພ ມຫາ ຫຸຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ກຸເລສຸ ນຏ຺ເຐສຸ ອປ຺ປໂກ ໂຫຕິ, ໂສ ຆຣູປຈາຣໂຕ ເລຑ຺ຑຸປາເຕເນວ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕພ຺ໂພ. ປຸຣິມປຣິຈ຺ເຉໂທ ປນສ຺ສ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສາປິ ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສາປິ ອປ຺ປມາຓເມວາຕິ. ນນຸ ເຈຕໍ ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປຈາຣທສ຺ສນໍ ປທຠາຊເນນ ວິຣຸທ຺ຘມິວ ທິສ຺ສຕິ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ‘‘ຄາມູປຈາໂຣ ນາມ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ອິນ຺ທຂີເລ ຐິຕສ຺ສ ມຊ຺ຌິມສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ເລຑ຺ຑຸປາໂຕ’’ຕິ (ປາຣາ. ໙໒) ວຕ຺ວາ ‘‘ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ຆຣູປຈາເຣ ຐິຕສ຺ສ ມຊ຺ຌິມສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ເລຑ຺ຑຸປາໂຕ’’ຕິ (ປາຣາ. ໙໒) ເອຕ຺ຕກເມວ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປນ ຕໍ ເລຑ຺ຑຸປາຕໍ ຄາມສງ຺ເຂປໍ ກຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຣໍ ຄາມູປຈາໂຣຕິ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ປທຠາຊເນປິ ຫິ ອິມິນາວ ນເຍນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ’’ຕິ.

ອຍເມຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ – ອິຘ ຄາໂມ ນາມ ທຸວິໂຘ ໂຫຕິ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ຈ ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ຈ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໙໒). ຕຕ຺ຣ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ປຣິກ຺ເຂໂປເຍວ ປຣິຈ຺ເຉໂທ. ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສ ວິສຸໍ ປຣິຈ຺ເຉທໍ ອວຕ຺ວາ ‘‘ຄາມູປຈາໂຣ ນາມ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ອິນ຺ທຂີເລ ຐິຕສ຺ສ ມຊ຺ຌິມສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ເລຑ຺ຑຸປາໂຕ’’ຕິ ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ປນ ຄາມສ຺ສ ຄາມປຣິຈ຺ເຉໂທ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ຄາມປຣິຈ຺ເຉທທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ຆຣູປຈາເຣ ຐິຕສ຺ສ ມຊ຺ຌິມສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ເລຑ຺ຑຸປາໂຕ’’ຕິ (ປາຣາ. ໙໒) ວຸຕ຺ຕໍ. ຄາມປຣິຈ຺ເຉເທ ຈ ທສ຺ສິເຕ ຄາມູປຈາຣລກ຺ຂຓໍ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ສກ຺ກາ ຎາຕຸນ຺ຕິ ປຸນ ‘‘ຕຕ຺ຖ ຐິຕສ຺ສ ມຊ຺ຌິມສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ເລຑ຺ຑຸປາໂຕ’’ຕິ ນ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຕ຺ໂຖ ປນ ຕຕ຺ຖາປິ ອຍເມວ ຍຖາວຸຕ຺ໂຕຕິ. ໂຍ ປນ ຆຣູປຈາເຣ ຐິຕສ຺ສ ເລຑ຺ຑຸປາຕໍເຍວ ‘‘ຄາມູປຈາໂຣ’’ຕິ ວທຕິ, ຕສ຺ສ ຆຣູປຈາໂຣ ‘‘ຄາໂມ’’ຕິ ອາປຊ຺ຊຕິ. ຕໂຕ ຆຣໍ ຆຣູປຈາໂຣ, ຄາໂມ ຄາມູປຈາໂຣຕິ ເອສ ວິຠາໂຄ ສງ຺ກຣີຍຕິ. ອສໍກຣໂຕ ເຈຕ຺ຖ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕສ຺ມາ ປາຬິຎ຺ຈ ອຏ຺ຐກຖຎ຺ຈ ສໍສນ຺ທິຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນເວຕ຺ຖ ຄາໂມ, ຄາມູປຈາໂຣ ຈ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ.

ຕຕ຺ຖາຕິ ເຕສຸ ທ຺ວີສຸ ອຸປຈາເຣສຸ. ຍ຺ວາຍໍ ອຸປຈາໂຣ ທສ຺ສິໂຕຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ວິກາເລ ຄາມປ຺ປເວສນາທີສູຕິ ເອຕ຺ຖ ອາທິສທ຺ເທນ ອສໍກຈ຺ຈິກາຄາມປ຺ປເວສນໍ (ປາຈິ. ໑໒໒໕) ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ໂຍ ປນ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ອຸປຈາໂຣ ວຸຕ຺ໂຕ, ໂສ ນ ກຕ຺ຖຈິ ວິນຍປິຏເກ ອຸປໂຍຄໍ ຄໂຕ. ເກວລໍ ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ປຣິກ຺ເຂໂປກາສໂຕ ອປໂຣ ເອໂກ ເລຑ຺ຑຸປາໂຕ ຄາມູປຈາໂຣ ນາມາຕິ ຎາປນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ໂຕ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ຫິ ຎາຍຕິ ‘‘ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສາປິ ເຈ ຄາມສ຺ສ ເອໂກ ເລຑ຺ຑຸປາໂຕ ກປ຺ປິຍຠູມິ ສມາໂນ ອຸປຈາໂຣຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ປເຄວ ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ປຣິກ຺ເຂໂປກາສໂຕ ເອໂກ’’ຕິ. ອິເມສໍ ປຣິຈ຺ເຉທທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິ ອິເມສໍ ຄາມາຣຎ຺ຎານໍ ປຣິຈ຺ເຉທທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕາ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ. ປາຣາຊິກວຕ຺ຖຸນ຺ຕິ ປາທຄ຺ຆນກໍ. ອວຫຣນ຺ຕສ຺ສາຕິ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ.

ອທິນ຺ນນ຺ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໙໒) ທນ຺ຕໂປນສິກ຺ຂາປເທ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກມ຺ປິ ອປ຺ປຏິຄ຺ຄຫິຕກໍ ກປ຺ປິຍໍ ອຊ຺ໂຌຫຣຓີຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ອິຘ ປນ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ປຣປຣິຄ຺ຄຫິຕໍ ສສາມິກໍ ຠຓ຺ຑໍ, ຕເທຕໍ ເຕຫິ ສາມິເກຫິ ກາເຍນ ວາ ວາຈາຍ ວາ ນ ທິນ຺ນນ຺ຕິ ອທິນ຺ນໍ. ອວຫາຣປ຺ປໂຫນກເມວ ປນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຎ຺ຎສ຺ສ ມນຸສ຺ສຊາຕິກສ຺ສ ສນ຺ຕກ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສງ຺ຂາສທ຺ທສ຺ເສວ ຕ-ກາເຣນ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ສງ຺ຂາ ສງ຺ຂາຕນ຺ຕິ ອຕ຺ຖໂຕ ເອກ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຖໂຕ ເອກນ຺ຕິ ປທຕ຺ຖໂຕ ເອກໍ, ອນຕ຺ຖນ຺ຕຣນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ໂກຏ຺ຐາສສ຺ເສຕໍ ນາມໍ ຠາຄໂຕ ສງ຺ຂາຍຕິ ອຸປຏ຺ຐາຕີຕິ ກຕ຺ວາ. ປປຎ຺ຈສງ຺ຂາຕິ ສຕ຺ຕານໍ ສໍສາເຣ ປປຎ຺ເຈນ຺ຕິ ຈິຣາຍນ຺ຕີຕິ ປປຎ຺ຈາ, ຕຓ຺ຫາມານທິຏ຺ຐິໂຍ, ຍສ຺ສ ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ, ຕໍ ‘‘ຣຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວາ ‘‘ມຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວາ ‘‘ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິນິວິຏ຺ໂຐ’’ຕິ ວາ ປປຎ຺ເຈນ຺ຕິ ພ຺ຍຎ຺ເຊນ຺ຕີຕິ ປປຎ຺ຈາ, ສງ຺ຂາ ວຸຈ຺ຈຕິ ໂກຏ຺ຐາໂສ, ປປຎ຺ຈາວ ສງ຺ຂາ ປປຎ຺ຈສງ຺ຂາ, ປປຎ຺ຈໂກຏ຺ຐາສາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ຕຓ຺ຫາມານທິຏ຺ຐິໂຍຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ຕສງ຺ຂາໂຕຕິ ‘‘ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ໂຕ’’ຕິ ກຖິໂຕ. ເອໂກ ຈິຕ຺ຕໂກຏ຺ຐາໂສຕິ ວິສ຺ສາສຕາວກາລິກາທິຄ຺ຄາຫວສປ຺ປວຕ຺ຕອເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ຕໂກຏ຺ຐາສໂຕ ອຎ຺ໂຎ ຈິຕ຺ຕໂກຏ຺ຐາໂສ. ເຖຍ຺ຍສງ຺ຂາເຕນາຕິ ເຖຍ຺ຍຠູຕຈິຕ຺ຕໂກຏ຺ຐາເສນ. ຍທິ ເອວໍ ອຖ ກສ຺ມາ ເອຕສ຺ສ ວິຠງ຺ເຄ ‘‘ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ໂຕ ອວຫຣຓຈິຕ຺ໂຕ’’ຕິ (ປາຣາ. ໙໒) ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ໂຍ ຈາ’’ຕິອາທິ. ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ອນາທິຍິຕ຺ວາຕິ ພ຺ຍຎ຺ຊເນ ອາທຣໍ ອກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ສທ຺ທຕ຺ຖມນເປກ຺ຂິຕ຺ວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຕ຺ຖເມວາຕິ ຠາວຕ຺ຖເມວ.

ເຕ ປນ ອວຫາຣາຕິ ເຕ ປຎ຺ຈວີສຕິ ອວຫາຣາ. ສວິຎ຺ຎາຓກາວິຎ຺ຎາຓກວເສນ ນານາວິໂຘ ຠຓ຺ໂຑ ເອຕສ຺ສ ປຎ຺ຈກສ຺ສາຕິ ນານາຠຓ຺ຑໍ, ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອວຫາຣານໍ ສມູໂຫ ປຎ຺ຈກໍ, ປຎ຺ຈປຣິມາຓມສ຺ສາຕິ ວາ ປຎ຺ຈກໍ, ນານາຠຓ຺ຑເມວ ປຎ຺ຈກໍ ນານາຠຓ຺ຑປຎ຺ຈກໍ. ສວິຎ຺ຎາຓກວເສນ ເອໂກ ຠຓ຺ໂຑ ເອຕສ຺ສາຕິ ເອກຠຓ຺ຑໍ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ. ສາຫຕ຺ຖິໂກວ ປຎ຺ຈກໍ ສາຫຕ຺ຖິກປຎ຺ຈກໍ. ອາທິປທວເສນ ເຈຕໍ ນາມໍ ກຸສລາທິຕ຺ຕິກສ຺ສ ກຸສລຕ຺ຕິກໂວຫາໂຣ ວິຍ. ຕສ຺ມາ ສາຫຕ຺ຖິກາທິປຎ຺ຈກນ຺ຕິ ອຕ຺ຖໂຕ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸ ປຎ຺ຈກທ຺ວເຍສຸ. ເອຕສ຺ເສວາຕິ ‘‘ອາທິເຍຍ຺ຍາ’’ຕິ ເອຕສ຺ເສວ ມາຕິກາປທສ຺ສ. ອິເມສໍ ປທານໍ ວເສນາຕິ ອິເມສໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ປທານໍ ວເສນ. ເອຕ຺ຖ ຈ ປຐມປທໍ ອຠິໂຍຄວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ທຸຕິຍປທໍ ອຎ຺ເຎສໍ ຠຓ຺ຑໍ ຫຣນ຺ຕສ຺ສ ຄຈ຺ຉໂຕ ວເສນ, ຕຕິຍປທໍ ອຸປນິກ຺ຂິຕ຺ຕຠຓ຺ຑວເສນ, ຈຕຸຕ຺ຖໍ ສວິຎ຺ຎາຓກວເສນ, ປຎ຺ຈມໍ ຖເລ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕາທິວເສນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອິທານິ ເນສໍ ອຕ຺ຖໂຍຊນໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖາຕິ ເຕສຸ ທ຺ວີສຸ ປຎ຺ຈເກສຸ. ອິຕຣນ຺ຕິ ເອກຠຓ຺ຑປຎ຺ຈກໍ. ອາຣາມນ຺ຕິ ປຸປ຺ຜາຣາມຜລາຣາມໍ. ອຠິຍຸຎ຺ຊຕີຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑໐໒) ປຣສນ຺ຕກໍ ‘‘ມມ ສນ຺ຕໂກວ ອຍ’’ນ຺ຕິ ມຸສາ ຠຓິຕ຺ວາ ອຠິຍຸຎ຺ຊຕິ ໂຈເທຕິ, ອຏ຺ຏໍ ກໂຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມ຺ປຊານມຸສາວາເທປິ ອທິນ຺ນາທານສ຺ສ ປຸພ຺ພປໂຍຄຕ຺ຕາ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ, ທຸກ຺ກຏສງ຺ຂາຕາ ອາປຕ຺ຕິ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ທຸກ຺ກຏສຎ຺ຎິຕສ຺ສ ວີຕິກ຺ກມສ຺ສ ອາປຊ຺ຊນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອສ ນໂຍ ‘‘ອາປຕ຺ຕິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍສ຺ສາ’’ຕິອາທີສຸ. ສາມິກສ຺ສ ວິມຕິໍ ອຸປ຺ປາເທຕີຕິ ວິນິຈ຺ຉຍກຸສລຕາຍ, ພລວນິສ຺ສິຕາທິຠາເວນ ວາ ອາຣາມສາມິກສ຺ສ ສໍສຍໍ ຊເນຕິ. ກຖໍ? ຕຎ຺ຫິ ຕຖາ ວິນິຈ຺ຉຍປ຺ປສຸຕໍ ທິສ຺ວາ ສາມິໂກ ຈິນ຺ເຕຕິ ‘‘ສກ຺ຂິສ຺ສາມິ ນຸ ໂຂ ອຫໍ ອິມໍ ອາຣາມໍ ອຕ຺ຕໂນ ກາຕຸໍ, ນ ສກ຺ຂິສ຺ສາມິ ນຸ ໂຂ’’ຕິ. ເອວໍ ຕສ຺ສ ວິມຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ເຕນ ອຸປ຺ປາທິຕາ ໂຫຕິ. ຘຸຣໍ ນິກ຺ຂິປຕີຕິ ຍທາ ປນ ສາມິໂກ ‘‘ອຍໍ ຖທ຺ໂຘ ກກ຺ຂໂຬ ຊີວິຕພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍນ຺ຕຣາຍມ຺ປິ ເມ ກເຣຍ຺ຍ, ອລໍ ທານິ ມຍ຺ຫໍ ອິມິນາ ອາຣາເມນາ’’ຕິ ຘຸຣໍ ນິກ຺ຂິປຕິ, ອຸສ຺ສາຫໍ ຐເປຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກກຣເຓ ນິຣຸສ຺ສາໂຫ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສ ສເຈ ສຍມ຺ປິ ກຕຘຸຣນິກ຺ເຂໂປ ຈາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຖ ປນ ສາມິເກນ ຘຸເຣ ນິກ຺ຂິຕ຺ເຕປິ ອຠິຍຸຎ຺ຊໂກ ຘຸຣໍ ອນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາວ ‘‘ອິມໍ ສຸຏ຺ຐຸ ປີເຬຕ຺ວາ ມມ ອາຓາປວຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ກິງ຺ກາຣປ຺ປຏິສ຺ສາວິຠາເວ ຐເປຕ຺ວາ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ທາຕພ຺ພຠາເວ ສອຸສ຺ສາໂຫ, ຣກ຺ຂຕິ ຕາວ. ອຖາປິ ອຠິຍຸຎ຺ຊໂກ ອຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ນ ທານິ ອິມໍ ອິມສ຺ສ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ຘຸຣໍ ນິກ຺ຂິປຕິ, ສາມິໂກ ປນ ຘຸຣໍ ນ ນິກ຺ຂິປຕິ, ປກ຺ຂໍ ປຣິເຍສຕິ, ກາລໍ ອາຄເມຕິ, ‘‘ລຊ຺ຊິປຣິສໍ ຕາວ ລຠາມິ, ປຈ຺ຉາ ຊານິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຄຫເຓເຍວ ສອຸສ຺ສາໂຫ ໂຫຕິ, ຣກ຺ຂຕິເຍວ. ຍທາ ປນ ‘‘ໂສປິ ນ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ, ‘‘ສາມິໂກປິ ນ ລຈ຺ຉາມີ’’ຕິ ເອວໍ ອຸໂຠ ຘຸຣໍ ນິກ຺ຂິປນ຺ຕິ, ຕທາ ອຠິຍຸຎ຺ຊກສ຺ສ ປາຣາຊິກໍ.

ອຎ຺ຎສ຺ສ ຠຓ຺ຑໍ ຫຣນ຺ໂຕຕິ ເວຕເນນ ວາ ມິຕ຺ຕຠາເວນ ວາ ອຎ຺ຎສ຺ສ ຠຓ຺ຑໍ ຫຣນ຺ໂຕ. ສີເສ ຠາຣນ຺ຕິ ສີເສ ຐິຕຠາຣໍ. ສີສສ຺ສ ຕາວ ປຸຣິມຄເລ ຄລວາຏໂກ, ປິຏ຺ຐິຄເລ ເກສຎ຺ຈິ ເກສນ຺ເຕ ອາວຏ຺ໂຏ ໂຫຕິ, ຄລສ຺ເສວ ອຸໂຠສຸ ປສ຺ເສສຸ ເກສຎ຺ຈິ ເກສາ ໂອຣຸຍ຺ຫ ຊາຍນ຺ຕິ, ເຍ ‘‘ກຓ຺ຓຈູຬິກາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ເຕສໍ ອໂຘຠາໂຄ ຈາຕິ ອຍໍ ເຫຏ຺ຐິມໂກ ປຣິຈ຺ເຉໂທ, ຕໂຕ ອຸປຣິ ສີສໍ, ເອຕ຺ຖນ຺ຕເຣ ຐິຕຠາຣນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຂນ຺ຘໍ ໂອໂຣເປຕີຕິ ອຸໂຠສຸ ປສ຺ເສສຸ ກຓ຺ຓຈູຬິກາຫິ ປຏ຺ຐາຍ ເຫຏ຺ຐາ, ກປ຺ປເຣຫິ ປຏ຺ຐາຍ ອຸປຣິ, ປິຏ຺ຐິຄລາວຏ຺ຏໂຕ ຈ ຄລວາຏກໂຕ ຈ ປຏ຺ຐາຍ ເຫຏ຺ຐາ, ປິຏ຺ຐິເວມຊ຺ຌາວຏ຺ຏໂຕ ຈ ອຸຣປຣິຈ຺ເຉທມຊ຺ເຌ, ຫທຍາວາຏກໂຕ ຈ ປຏ຺ຐາຍ ອຸປຣິ ຂນ຺ໂຘ, ຕໍ ໂອໂຣເປຕິ.

ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ວິນິຈ຺ຉໂຍ – ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ‘‘ອິທໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອຕ຺ຖ ຍາຫີ’’ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑໐໑) ສາມິເກຫິ ອນາຓຕ຺ໂຕ ສຍເມວ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ອິທໍ ນາມ ເທຖ, ອຫໍ ໂວ ຠຓ຺ຑໍ ວຫາມີ’’ຕິ ເຕສໍ ຠຓ຺ຑໍ ສີເສນ ອາທາຍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ເຕນ ຕໍ ຠຓ຺ຑໍ ອາມສຕິ, ທຸກ຺ກຏໍ. ຍຖາວຸຕ຺ຕສີສປຣິຈ຺ເຉທໍ ອນຕິກ຺ກມນ຺ໂຕວ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ຆໍສນ຺ໂຕ ສາເຣຕິປິ ປຈ຺ຈາສາເຣຕິປິ, ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ. ຂນ຺ຘໍ ໂອໂຣປິຕມຕ຺ເຕ ກິຎ຺ຈາປິ ສາມິການໍ ‘‘ວຫຕູ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຖິ, ເຕຫິ ປນ ອນາຓຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປາຣາຊິກໍ. ຂນ຺ຘໍ ປນ ອໂນໂຣເປຕ຺ວາປິ ສີສໂຕ ເກສຄ຺ຄມຕ຺ຕມ຺ປິ ຈາເວນ຺ຕສ຺ສ ປາຣາຊິກໍ. ຍມກຠາຣສ຺ສ ປນ ເອໂກ ຠາໂຄ ສີເສ ປຕິຏ຺ຐາຕິ, ເອໂກ ປິຏ຺ຐິຍໍ, ຕຕ຺ຖ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຐານານໍ ວເສນ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຍໍ ປນ ສຸທ຺ຘສີສຠາຣສ຺ເສວ ວເສນ ວຸຕ຺ໂຕ. ໂຍ ຈາຍໍ ສີສຠາເຣ ວຸຕ຺ໂຕ, ຂນ຺ຘຠາຣາທີສຸປິ ອຍເມວ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອຸປນິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ຠຓ຺ຑນ຺ຕິ ສງ຺ໂຄປນຕ຺ຖາຍ ອຕ຺ຕໂນ ຫຕ຺ເຖ ປເຣຫິ ຐປິຕຠຓ຺ຑໍ. ອຫໍ ນ ຄຓ຺ຫາມີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອຕີຕຕ຺ເຖ ເຈຕໍ ວຕ຺ຕມານວຈນໍ, ນາຫໍ ຄເຫສິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທຸກ຺ກຏໍ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑໑໑) ສມ຺ປຊານມຸສາວາເທປິ ອທິນ຺ນາທານສ຺ສ ປຸພ຺ພປໂຍຄຕ຺ຕາ. ‘‘ກິໍ ຕຸມ຺ເຫ ຠຓຖ, ເນວິທໍ ມຍ຺ຫໍ ອນຸຣູປໍ, ນ ຕຸມ຺ຫາກ’’ນ຺ຕິອາທີນິ ວທນ຺ຕສ຺ສາປິ ທຸກ຺ກຏເມວ. ສາມິກສ຺ສ ວິມຕິໍ ອຸປ຺ປາເທຕີຕິ ‘‘ຣໂຫ ມຍາ ເອຕສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ຐປິຕໍ, ນ ອຎ຺ໂຎ ໂກຈິ ຊານາຕິ, ທສ຺ສຕິ ນຸ ໂຂ ເມ, ໂນ’’ຕິ ສາມິກສ຺ສ ວິມຕິໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ. ຘຸຣໍ ນິກ຺ຂິປຕີຕິ ຕສ຺ສ ຜຣຸສາທິຠາວໍ ທິສ຺ວາ ອຸສ຺ສາຫໍ ຐເປຕິ. ຕຕ຺ຣ ສຈາຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ‘‘ກິລເມຕ຺ວາ ນໍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ທາເນ ສອຸສ຺ສາໂຫ, ຣກ຺ຂຕິ ຕາວ. ສເຈ ໂສ ທາເນ ນິຣຸສ຺ສາໂຫ, ຠຓ຺ຑສາມິໂກ ປນ ຄຫເຓ ສອຸສ຺ສາໂຫ, ຣກ຺ຂເຕວ. ຍທິ ປນ ໂສ ຕສ຺ມິໍ ທາເນ ນິຣຸສ຺ສາໂຫ, ຠຓ຺ຑສາມິໂກປິ ‘‘ນ ມຍ຺ຫໍ ທສ຺ສຕີ’’ຕິ ຘຸຣໍ ນິກ຺ຂິປຕິ, ເອວໍ ອຸຠິນ຺ນໍ ຘຸຣນິກ຺ເຂເປນ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປາຣາຊິກໍ. ຍທິປິ ມຸເຂນ ‘‘ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ວທຕິ, ຈິຕ຺ເຕນ ປນ ອທາຕຸກາໂມ, ເອວມ຺ປິ ສາມິກສ຺ສ ຘຸຣນິກ຺ເຂເປນ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປາຣາຊິກໍ.

ສຫຠຓ຺ຑຫາຣກໍ ເນສ຺ສາມີຕິ ‘‘ສຫຠຓ຺ຑຫາຣກໍ ຠຓ຺ຑໍ ເນສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ. ປຐມໍ ປາທໍ ອຕິກ຺ກາເມຕີຕິ ຠຓ຺ຑຫາຣກໍ ຕຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຄມນປຖໍ ວາເຣຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາ ຣຸຈິຕມຄ຺ຄໍ ເອກປາທໍ ອຕິກ຺ກາເມຕິ. ຖລຏ຺ຐນ຺ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໙໕) ຖເລ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ, ຠູມິຕເລ ວາ ປາສາຓປພ຺ພຕຕລາທີສຸ ວາ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ປຏິຈ຺ຉນ຺ເນ ວາ ອປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ເນ ວາ ຐປິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຜນ຺ທາເປຕິ, ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍນ຺ຕິ ໂຍ ຜນ຺ທາເປຕິ, ຕສ຺ສ ປໂຍເຄ ປໂຍເຄ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ, ອາມສເນ ທຸກ຺ກຏໍ, ຜນ຺ທາປເນ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍຎ຺ຈ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ເຕນ ອາມສນຜນ຺ທາປນປໂຍເຄ ກໂຣນ຺ຕສ຺ເສວ ໂຫຕິ. ‘‘ເອກປໂຍເຄນ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ປນ ອຸທ຺ຘາເຣ ປາຣາຊິກເມວ, ນ ທຸກ຺ກຏຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍານີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຐານາຕິ ຐິຕຏ຺ຐານໂຕ. ສເຈ ຕໍ ຖລຏ຺ຐໍ ຣາສິກຕໍ ໂຫຕິ, ອນ຺ໂຕກຸມ຺ຠິຍໍ ຠາຊນຄຕກຣຓມຸຏ຺ຐິຈ຺ເຉທນວິນິຈ຺ຉເຍນ ວິນິຈ຺ຉິນິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ເອກາພທ຺ຘໍ ສິເລສນິຍ຺ຍາສາທິ, ປກ຺ກມຘຸຜາຓິຕວິນິຈ຺ຉເຍນ ວິນິຈ຺ຉິນິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ຄຣຸກໍ ໂຫຕິ ຠາຣພທ຺ຘໍ ໂລຫປິຓ຺ຑິເຕລມຘຸຆຏາທິ ວາ, ກຸມ຺ຠິຍໍ ຐານາຈາວນວິນິຈ຺ຉເຍນ ວິນິຈ຺ຉິນິຕພ຺ພໍ. ສງ຺ຂລິກາພທ຺ຘສ຺ສ ຈ ຐານເຠໂທ ສລ຺ລກ຺ເຂຕພ຺ໂພ. ປຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ຐປິຕໍ ປນ ປາວາຣຕ຺ຖຣຓກຏສາຣກາທິໍ ອຸຊຸກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາກຑ຺ຒຕິ, ປາຣິມນ຺ເຕ ໂອຣິມນ຺ເຕນ ຜຸຏ຺ໂຐກາສໍ ອຕິກ຺ກນ຺ເຕ ປາຣາຊິກໍ. ຕເຖວ ຄເຫຕ຺ວາ ປຣໂຕ ເປລ຺ລຕິ, ປາຣິມນ຺ເຕ ຜຸຏ຺ໂຐກາສໍ ໂອຣິມນ຺ເຕ ອຕິກ຺ກນ຺ເຕ ປາຣາຊິກໍ. ວາມໂຕ ວາ ທກ຺ຂິຓໂຕ ວາ ອປນາເມນ຺ຕສ຺ສ ວາມນ຺ເຕນ ວາ ທກ຺ຂິຓນ຺ເຕນ ວາ ຜຸຏ຺ໂຐກາສໍ ທກ຺ຂິຓນ຺ເຕ ວາ ວາມນ຺ເຕ ວາ ອຕິກ຺ກນ຺ເຕ ປາຣາຊິກໍ. ເວເຐຕ຺ວາ ອຸທ຺ຘຣຕິ, ເກສຄ຺ຄມຕ຺ຕໍ ອາກາສຄຕໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ປາຣາຊິກໍ.

ສໂກ ຫຕ຺ໂຖ ສຫຕ຺ໂຖ, ເຕນ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ສ ວາ ສມ຺ພນ຺ຘີຕິ ສາຫຕ຺ຖິໂກ, ອວຫາໂຣ. ອາຓາປນໍ ອາຓຕ຺ຕິ, ຕາຍ ອາຓຕ຺ຕິຍາ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ອວຫາໂຣ ອາຓຕ຺ຕິໂກ. ນິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ນິສ຺ສຄ຺ໂຄ, ສຸງ຺ກຆາຕຏ຺ຐາເນ, ປຣິກປ຺ປິໂຕກາເສ ຈ ຐຕ຺ວາ ຠຓ຺ຑສ຺ສ ພຫິ ນິປາຕນໍ, ນິສ຺ສຄ຺ໂຄວ ນິສ຺ສຄ຺ຄິໂຍ. ກິຣິຍາສິທ຺ຘິໂຕ ປຸເຣຕຣເມວ ປາຣາຊິກາປຕ຺ຕິສງ຺ຂາຕໍ ອຕ຺ຖໍ ສາເຘຕີຕິ ອຕ຺ຖສາຘໂກ. ຘຸຣສ຺ສ ອາລຍສງ຺ຂາຕສ຺ສ ຠາຣສ຺ສ ນິກ຺ຂິປນໍ ປຣິຈ຺ຈຊນໍ ນິຣຸສ຺ສາຫຠາວາປຊ຺ຊນໍ ຘຸຣນິກ຺ເຂໂປ. ອິທານິ ພ຺ຍຎ຺ຊເນ ອາທຣໍ ອກຕ຺ວາ ເຕສໍ ອຕ຺ຖມຕ຺ຕເມວ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕຕ຺ຖ ສາຫຕ຺ຖິໂກ ນາມາ’’ຕິອາທິມາຫ. ສຫຕ຺ຖາຕິ ສຫຕ຺ເຖນ. ກຣຓຕ຺ເຖ ຫິ ອິທໍ ນິສ຺ສກ຺ກວຈນໍ. ‘‘ອສຸກສ຺ສ ຠຓ຺ຑໍ ອວຫຣາ’’ຕິ ອຎ຺ຎໍ ອາຓາເປຕີຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ອາຓຕ຺ຕິກ຺ຂເຓ ເອວ ອາປຕ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ຍທິ ເອວໍ ອິມສ຺ສ, ອຕ຺ຖສາຘກສ຺ສ ຈ ໂກ ວິເສໂສຕິ? ຕໍ ຂຓໍ ເອວ ຄຫເຓ ນິຍຸຎ຺ຊນໍ ອາຓຕ຺ຕິກປໂຍໂຄ, ກາລນ຺ຕເຣນ ຄຫຓຕ຺ຖໍ ນິໂຍໂຄ ອຕ຺ຖສາຘໂກຕິ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ໒.໙໒; ວິ. ວິ. ຏີ. ໑.໙໒) ອຍເມເຕສໍ ວິເສໂສຕິ. ເຕເນວາຫ ‘‘ອສຸກສ຺ສ ຠຓ຺ຑໍ ຍທາ ສກ຺ໂກສິ, ຕທາ ຕໍ ອວຫຣາຕິ ອາຓາເປຕີ’’ຕິ.

ສຸງ຺ກຆາຕປຣິກປ຺ປິໂຕກາສານນ຺ຕິ ສຸງ຺ກຆາຕຎ຺ຈ ປຣິກປ຺ປິໂຕກາໂສ ຈ ສຸງ຺ກຆາຕປຣິກປ຺ປິໂຕກາສາ, ເຕສໍ. ຕຕ຺ຖ ສຸງ຺ກຆາຕນ຺ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑໑໓) ຣຸກ຺ຂປພ຺ພຕາທິສຎ຺ຎາເຓນ ນິຍມິຕສ຺ສ ສຸງ຺ກຏ຺ຐານສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ຕຎ຺ຫິ ຍສ຺ມາ ຕໂຕ ຣາຊເທຍ຺ຍຠາຄໍ ສຸງ຺ກໍ ອທຕ຺ວາ ນີຫຣນ຺ຕາ ຣຎ຺ໂຎ ສຸງ຺ກໍ ຫນນ຺ຕິ ວິນາເສນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ສຸງ຺ກຆາຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ໂກຈິ ປຣປຣິເວຓາທີນິ ປວິຏ຺ໂຐ ກິຎ຺ຈິ ໂລຠເນຍ຺ຍຠຓ຺ຑໍ ທິສ຺ວາ ທ຺ວາຣປ຺ປມຸຂາທິວເສນ ຍໍ ຐານໍ ‘‘ສເຈ ມໍ ເອຕ຺ຖນ຺ຕເຣ ປສ຺ສິສ຺ສນ຺ຕິ, ທຏ຺ຐຸກາມຕາຍ ຄເຫຕ຺ວາ ວິຈຣນ຺ໂຕ ວິຍ ທສ຺ສາມິ, ໂນ ເຈ ປສ຺ສິສ຺ສນ຺ຕິ, ຫຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຣິກປ຺ເປຕິ, ອຍໍ ປຣິກປ຺ປິໂຕກາໂສ. ອາຓຕ຺ຕິກ຺ຂເຓເຍວ ປາຣາຊິກນ຺ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑໒໑) ອຕ຺ຖສາຘກເຈຕນາກ຺ຂເຓເຍວ ປາຣາຊິກໍ. ສເຈປິ ອວຫາຣໂກ ສຏ຺ຐິວສ຺ສາຕິກ຺ກເມນປິ ຕໍ ຠຓ຺ຑໍ ອວຫຣຕິ, ອາຓາປໂກ ຈ ອນ຺ຕຣາເຍວ ກາລໍ ກໂຣຕິ, ຫີນາຍ ວາ ອາວຕ຺ຕຕິ, ອສ຺ສມໂຓວ ຫຸຕ຺ວາ ກາລໍ ວາ ກຣິສ຺ສຕິ, ຫີນາຍ ວາ ອາວຕ຺ຕິສ຺ສຕິ, ອວຫາຣກສ຺ສ ປນ ອວຫາຣກ຺ຂເຓເຍວ ປາຣາຊິກໍ. ປາທຄ຺ຆນກເຕລນ຺ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໙໔) ເອຕ຺ຖ ປາໂທ ນາມ ກຫາປຓສ຺ສ ຈຕຸຕ຺ໂຖ ຠາໂຄ, ຕໍ ອຄ຺ຆຕີຕິ ປາທຄ຺ຆນກໍ, ປາທຄ຺ຆນກຎ຺ຈ ຕໍ ເຕລຎ຺ຈາຕິ ປາທຄ຺ຆນກເຕລໍ. ອຸປາຫນາ ອາທິ ເຍສໍ ວຕ຺ຖູນໍ ຕານິ ອຸປາຫນາທີນິ. ອາທິສທ຺ເທນ ທຸກູລສາຏກຈມ຺ມກ຺ຂຓ຺ຑາທີນໍ ຄຫຓໍ. ປກ຺ຂິປຕີຕິ ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ເຕນ ປກ຺ຂິປຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຫຕ຺ຖໂຕ ມຸຕ຺ຕມຕ຺ເຕເຍວ ປາຣາຊິກ’’ນ຺ຕິ ສເຈ ປນ ອຕ຺ຕໂນປິ ກຸມ຺ຠິຍໍ ອຎ຺ໂຎ ສປ຺ປິໍ ວາ ເຕລໍ ວາ ອາກິຣຕິ, ຕຕ຺ຣ ຈາຍໍ ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ເຕນ ເຕລປິວນກໍ ຠຓ຺ຑໍ ປກ຺ຂິປຕິ, ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ປາຣາຊິກໍ.

ກາເຍນ ວາ ວາຈາຍ ວາ ປຍຸຎ຺ຊນໍ ອາຓາປນໍ ປໂຍໂຄ, ອາຓຕ຺ຕສ຺ສ ຠຓ຺ຑຄ຺ຄຫຓໂຕ ປຸພ຺ພຕ຺ຕາ ປຸພ຺ໂພ, ອິຕິ ປຸພ຺ໂພ ຈ ໂສ ປໂຍໂຄ ຈາຕິ ປຸພ຺ພປໂຍໂຄ. ປໂຍເຄນ ສຫ ວຕ຺ຕມາໂນ ອວຫາໂຣ ສຫປໂຍໂຄ. ສມໍ ເອກີ ຫຸຕ຺ວາ ວິທຫິຕ຺ວາ ມນ຺ເຕຕ຺ວາ ອວຫຣຓໍ ສໍວິຘາວຫາໂຣ, ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສຎ຺ຎຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ກຕາວຫາໂຣຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ປຸພ຺ພຓ຺ຫາທິກາລປຣິຈ຺ເຉເທນ ສຎ຺ຊານນໍ ສງ຺ເກໂຕ, ຕສ຺ສ ກມ຺ມໍ ສງ຺ເກຕກມ຺ມໍ. ນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ກມ຺ມໍ ນິມິຕ຺ຕກມ຺ມໍ, ສຎ຺ຎຸປ຺ປາທນຕ຺ຖໍ ກສ຺ສຈິ ນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ກຣຓນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ເຕສຸ ປຸພ຺ພປໂຍຄາທີສຸ ປຎ຺ຈສຸ. ຂິລາທີນິ ສງ຺ກາເມຕ຺ວາ ເຂຕ຺ຕາທິຄ຺ຄຫຓວເສນາຕິ ຂິລໍ, ຣຊ຺ຊຸໍ, ວຕິໍ, ມຣິຍາທໍ ວາ ປາກາຣໍ ວາ ສງ຺ກາເມຕ຺ວາ ເຂຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓວເສນ, ຂິລໍ, ຣຊ຺ຊຸໍ, ວຕິໍ, ມຣິຍາທໍ ວາ ປາກາຣໍ ວາ ສງ຺ກາເມຕ຺ວາ ວຕ຺ຖຸຄ຺ຄຫຓວເສນ. ສເຈ ປນ ທ຺ວີຫິ ຂິເລຫິ ຄເຫຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ, ປຐເມ ຂິເລ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ, ທຸຕິເຍ ປາຣາຊິກໍ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑໐໔). ສເຈ ຕີຫິ ຄເຫຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ, ປຐເມ ທຸກ຺ກຏໍ, ທຸຕິເຍ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ, ຕຕິເຍ ປາຣາຊິກໍ. ເອວໍ ພຫຸເກສຸປິ ອວສາເນ ທ຺ເວ ຐເປຕ຺ວາ ປຸຣິເມຫິ ທຸກ຺ກຏໍ, ອວສາເນ ທ຺ວິນ຺ນໍ ເອເກນ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ, ອິຕເຣນ ປາຣາຊິກໍ. ຣຊ຺ຊຸປສາຣຓາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຍໍ ປນ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍໍ ‘‘ຕຎ຺ຈ ໂຂ ສາມິການໍ ຘຸຣນິກ຺ເຂເປນາ’’ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑໐໔) ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ‘‘ເຂຕ຺ຕໍ ອຠິຍຸຎ຺ຊຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິອາທິ (ປາຣາ. ໑໐໔) -ອຘິກາເຣ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຠິໂຍຄວເສນ ຄຫຓໍ ສນ຺ຘາຍາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ສໍວິທຫິຕ຺ວາຕິ ເອຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ສໍມນ຺ຕຍິຕ຺ວາຕິ ເອກຈ຺ຉນ຺ທຕາຍ ເອກຊ຺ຌາສຍຕາຍ ຠຓິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິມສ຺ມິໍ ອວຫາເຣ ອສມ຺ໂມຫຕ຺ຖໍ ‘‘ເອວໍ ສໍວິທຫິຕ຺ວາ ຄເຕສຸ ຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ສຎ຺ຊານນກມ຺ມນ຺ຕິ ປຸພ຺ພຓ຺ຫາທິກາລປຣິຈ຺ເຉທວເສນ ສຎ຺ຎາຓກຣຓໍ. ເຕນາຫ ‘‘ສເຈ ຫີ’’ຕິອາທິ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ອວຫຣາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑໑໙) ອຊ຺ຊ ວາ ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ອວຫຣຕຸ, ສ຺ເວ ວາ, ອນາຄເຕ ວາ ສໍວຈ຺ຉເຣ, ນຕ຺ຖິ ວິສງ຺ເກໂຕ, ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ປາຣາຊິກໍ. ສເຈ ປນ ‘‘ອຊ຺ຊ ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ອວຫຣາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ສ຺ເວ ອວຫຣຕິ. ‘‘ອຊ຺ຊາ’’ຕິ ນິຍມິຕໍ ສງ຺ເກຕໍ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ປຈ຺ຉາ ອວຫຏໍ ໂຫຕິ. ສເຈ ‘‘ສ຺ເວ ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ອວຫຣາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອຊ຺ຊ ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ອວຫຣຕິ, ‘‘ສ຺ເວ’’ຕິ ນິຍມິຕໍ ຕໍ ສງ຺ເກຕໍ ອປຕ຺ວາ ປຸເຣ ອວຫຏໍ ໂຫຕິ, ເອວໍ ອວຫຣນ຺ຕສ຺ສ ອວຫາຣກສ຺ເສວ ປາຣາຊິກໍ, ມູລຏ຺ຐສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ. ‘‘ສ຺ເວວ ປຸເຣຠຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຕທເຫວ ວາ, ສ຺ເວ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ວາ ອວຫຣນ຺ໂຕປິ ຕໍສງ຺ເກຕໂຕ ປຸເຣ ຈ ປຈ຺ຉາ ຈ ອວຫຣຕິ. ໂຍ ປນ ເອວໍອກຕ຺ວາ ຍຖາປຣິຈ຺ຉິນ຺ນກາລເມວ ອວຫຣຕິ, ອຍໍ ສງ຺ເກຕໂຕ ອປຸເຣ ອປຈ຺ຉາ ຕໍ ອວຫຣຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອສ ນໂຍ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕຣຕ຺ຕິນ຺ທິເວສຸປິ, ປຸຣິມຍາມມຊ຺ຌິມຍາມປຈ຺ຉິມຍາມກາຬຊຸຓ຺ຫມາສອຸຕຸສໍວຈ຺ຉຣາທິວເສນາປິ ເອຕ຺ຖ ສງ຺ເກຕວິສງ຺ເກຕຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ປຣຠຓ຺ຑາວຫາຣສຎ຺ຎຸປ຺ປາທສ຺ສ ເຫຕຸຕ຺ຕາ ອກ຺ຂິນິຂຓາທີເນວ ນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອກ຺ຂິນິຂຓາທິນິມິຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ສ ກຣຓໍ ອກ຺ຂິນິຂຓາທິນິມິຕ຺ຕກຣຓໍ. ອາທິສທ຺ເທນ ຠມຸກຸກ຺ເຂປສີສກມ຺ປນຫຕ຺ຖລງ຺ຆນປາຓິປ຺ປຫາຣອງ຺ຄຸລິໂຜຏນຄີວຸນ຺ນາມນອຸກ຺ກາສນາທິອເນກປ຺ປກາຣໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ເສສເມຕ຺ຖ ສງ຺ເກຕກມ຺ເມ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

ເຖໂນ ວຸຈ຺ຈຕິ ໂຈໂຣ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ເຖຍ຺ຍໍ, ເຕນ ອວຫຣຓໍ ເຖຍ຺ຍາວຫາໂຣ. ປສຍ຺ຫ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ອວຫຣຓໍ ປສຍ຺ຫາວຫາໂຣ. ວຕ຺ຖສຸຕ຺ຕາທິກໍ ປຣິຈ຺ຉິຊ຺ຊ ກປ຺ປນໍ ປຣິກປ຺ໂປ, ເຕນ ອວຫຣຓໍ ປຣິກປ຺ປາວຫາໂຣ. ຕິຓປຓ຺ຓາທີຫິ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນສ຺ສ ອວຫາໂຣ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາວຫາໂຣ. ກຸເສນ ອວຫາໂຣ ກຸສາວຫາໂຣ. ກູຏມານກູຏກຫາປຓາທີຫີຕິ ເອຕ຺ຖ ກູຏມານໍ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑໐; ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໒໙໓; ປຸ. ປ. ອຏ຺ຐ. ໑໗໙) ນາມ ຫທຍເຠທສິຂາເຠທຣຊ຺ຊຸເຠທວເສນ ຕິວິຘໍ ມານກູຏໍ. ຕຕ຺ຖ ຫທຍນ຺ຕິ ນາຬິອາທິມານຠາຊນານໍ ອພ຺ຠນ຺ຕຣໍ, ຕສ຺ສ ເຠໂທ ຉິທ຺ທກຣຓໍ ຫທຍເຠໂທ, ໂສ ສປ຺ປິເຕລາທິມິນນກາເລ ລພ຺ຠຕິ. ຕານິ ຫິ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ເຫຏ຺ຐາຉິທ຺ເທນ ມາເນນ ‘‘ສຓິກໍ ອາສິຎ຺ຈາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕຠາຊເນ ພຫຸໍ ປຄ຺ຆຣາເປຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫາຕິ, ທທນ຺ໂຕ ຈ ຉິທ຺ທໍ ປິຘາຍ ສີຆໍ ປູເຣຕ຺ວາ ເທຕິ.

ສິຂາເຠໂທ ປນ ຕິລຕຓ຺ຑຸລາທິມິນນກາເລ ລພ຺ຠຕິ. ຕານິ ຫິ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ສຓິກໍ ສິຂໍ ອຸສ຺ສາເປຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫາຕິ, ທທນ຺ໂຕ ເວເຄນ ປູເຣຕ຺ວາ ສິຂໍ ຉິນ຺ທນ຺ໂຕ ເທຕິ.

ຣຊ຺ຊຸເຠໂທ ເຂຕ຺ຕວຕ຺ຖຸມິນນກາເລ ລພ຺ຠຕິ. ເຂຕ຺ຕາທິໍ ມິນນ຺ຕາ ຫິ ອມຫນ຺ຕມ຺ປິ ມຫນ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ມິນນ຺ຕິ, ມຫນ຺ຕມ຺ປິ ອມຫນ຺ຕໍ.

ຕມ຺ພກໍສາທິມໂຍ ກູໂຏ ກຫາປໂຓ ກູຏກຫາປໂຓ. ອາທິສທ຺ເທນ ຕຸລາກູຏກໍສກູຏວຎ຺ຈນາທິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຕຕ຺ຖ ຕຸລາກູຏໍ ຣູປກູຏໍ, ອງ຺ຄກູຏໍ, ຄຫຓກູຏໍ, ປຏິຈ຺ຉນ຺ນກູຏນ຺ຕິ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ຣູປກູຏໍ ນາມ ທ຺ເວ ຕຸລາ ສມຣູປາ ກຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ມຫຕິຍາ ຄຓ຺ຫາຕິ, ທທນ຺ໂຕ ຂຸທ຺ທິກາຍ ເທຕິ. ອງ຺ຄກູຏໍ ນາມ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ປຈ຺ຉາຠາເຄ ຫຕ຺ເຖນ ຕຸລໍ ອກ຺ກມຕິ, ທທນ຺ໂຕ ປຸພ຺ພຠາເຄ ອກ຺ກມຕິ. ຄຫຓກູຏໍ ນາມ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ມູເລ ຣຊ຺ຊຸໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ທທນ຺ໂຕ ອຄ຺ເຄ. ປຏິຈ຺ຉນ຺ນກູຏໍ ນາມ ຕຸລໍ ສຸສິຣໍ ກຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕ ອຍຈຸຓ຺ຓໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ຕໍ ປຈ຺ຉາຠາເຄ ກໂຣຕິ, ທທນ຺ໂຕ ອຄ຺ຄຠາເຄ.

ກໍໂສ ວຸຈ຺ຈຕິ ສຸວຓ຺ຓປາຕິ, ຕາຍ ວຎ຺ຈນໍ ກໍສກູຏໍ. ກຖໍ? ເອກໍ ສຸວຓ຺ຓປາຕິໍ ກຕ຺ວາ ອຎ຺ຎາ ທ຺ເວ ຕິສ຺ໂສ ໂລຫປາຕິໂຍ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓາ ກໂຣນ຺ຕິ. ຕໂຕ ຊນປທໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກິຎ຺ຈິເທວ ອຑ຺ຒໍ ກຸລໍ ປວິສິຕ຺ວາ ‘‘ສຸວຓ຺ຓຠາຊນານິ ກິຓາຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຄ຺ເຆ ປຸຈ຺ຉິເຕ ສມຄ຺ຆຕຣໍ ທາຕຸກາມາ ໂຫນ຺ຕິ. ຕໂຕ ເຕຫິ ‘‘ກຖໍ ອິເມສໍ ສຸວຓ຺ຓຠາໂວ ຊານິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ວີມໍສິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ສຸວຓ຺ຓປາຕິໍ ປາສາເຓ ຆໍສິຕ຺ວາ ສພ຺ພາ ປາຕິໂຍ ທຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ.

ວຎ຺ຈນໍ ນາມ ເຕຫິ ເຕຫິ ອຸປາເຍຫິ ປເຣສໍ ວຎ຺ຈນໍ. ຕຕ຺ຣິທເມກໍ ວຕ຺ຖຸ – ເອໂກ ກິຣ ລຸທ຺ທໂກ ມິຄຎ຺ຈ ມິຄໂປຕກຎ຺ຈ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ຕເມໂກ ຘຸຕ຺ໂຕ ‘‘ກິໍ ໂຠ ມິໂຄ ອຄ຺ຆຕິ, ກິໍ ມິຄໂປຕໂກ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ມິໂຄ ທ຺ເວ ກຫາປເຓ, ມິຄໂປຕໂກ ເອກ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ເອກໍ ກຫາປຓໍ ທຕ຺ວາ ມິຄໂປຕກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ໂຖກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນິວຕ຺ເຕນ຺ໂຕ ‘‘ນ ເມ ໂຠ ມິຄໂປຕເກນ ອຕ຺ໂຖ, ມິຄໍ ເມ ເທຫີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ເຕນ ຫິ ທ຺ເວ ກຫາປເຓ ເທຫີ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ອາຫ ‘‘ນນຸ ໂຠ ມຍາ ປຐມໍ ເອໂກ ກຫາປໂຓ ທິນ຺ໂນ’’ຕິ. ອາມ ທິນ຺ໂນ, ອິມໍ ມິຄໂປຕກໍ ຄຓ຺ຫ, ເອວໍ ໂສ ຈ ກຫາປໂຓ, ອຍຎ຺ຈ ກຫາປຓຄ຺ຆນໂກ ມິຄໂປຕໂກຕິ ທ຺ເວ ກຫາປຓາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີຕິ. ໂສ ‘‘ກາຣຓໍ ວທຕີ’’ຕິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ມິຄໂປຕກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ມິຄໍ ອທາສີຕິ.

ປສຍ຺ຫາຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑໓໘) ປເຣ ອຠິຠຸຍ຺ຍ. ຄາມໍ ຆາເຕນ຺ຕີຕິ ຄາມຆາຕກາ, ຄາມໍ ປຫຣນ຺ຕາ ໂຈຣາ, ເຕ ອາທິ ເຍສໍ ເຕ ຄາມຆາຕກາທໂຍ. ອາທິສທ຺ເທນ ເຈຕ຺ຖ ປນ຺ຖຆາຕກາທີນໍ ຄຫຓໍ. ອຸທ຺ຘາເຣເຍວ ປາຣາຊິກນ຺ຕິ ‘‘ສເຈ ສາຏໂກ ຠວິສ຺ສຕິ, ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຣິກປ຺ປສ຺ສ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ສາຏກສ຺ສ ຈ ຕຕ຺ຖ ສພ຺ຠາວໂຕ. ປທວາເຣນ ກາເຣຕພ຺ໂພຕິ ຠູມິຍໍ ອນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາວ ວີມໍສິຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ຠຓ຺ຑເທຍ຺ຍນ຺ຕິ ຍໍ ປຣສ຺ສ ນຏ຺ຐໍ, ຕສ຺ສ ມູລໍ ວາ ຕເທວ ວາ ຠຓ຺ຑໍ ທາຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຕສ຺ສາຕິ ໂຍ ເອວໍ ປຣິກປ຺ເປຕິ, ຕສ຺ສ. ອິມສ຺ສ ‘‘ອວຫາໂຣ ໂຫຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ປເຣສນ຺ຕິ ກີຬນ຺ຕານໍ, ປວິສນ຺ຕານໍ ວາ ປເຣສໍ ມນຸສ຺ສານໍ. ‘‘ປຈ຺ຉາ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປໍສຸນາ ວາ ປຓ຺ເຓນ ວາ ປຏິຈ຺ຉາເທຕີຕິ ‘‘ສເຈ ອິທາເນວ ໂອນມິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມິ, ‘ກິໍ ສມໂຓ ຄຓ຺ຫາຕີ’ຕິ ມໍ ຊານິຕ຺ວາ ວິເຫເຐຍ຺ຍຸໍ ປຈ຺ຉາ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປໍສຸນາ ວາ ປຓ຺ເຓນ ວາ ປຏິຈ຺ຉາເທຕິ. ອຸທ຺ຘາໂຣ ນຕ຺ຖີຕິ ຐານາຈາວນໍ ນຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສາມິກາຕິ ອນ຺ຕາຄາມໍ ປວິສິຕຸກາມາ ຠຓ຺ຑສາມິກາ ມນຸສ຺ສາ. ອຸທ຺ຘາເຣຕິ ອຸທ຺ຘຣເຓ, ຐານາຈາວເນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຐານາຈາວນຎ຺ເຈຕ຺ຖ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນຍານຸສາເຣນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ປເວເສຕີຕິ ຐານາຈາວນວເສນ ປເວເສຕິ, ເຫຏ຺ຐິມນ຺ເຕນ ຜຸຏ຺ໂຐກາສໍ ເກສຄ຺ຄມຕ຺ຕມ຺ປິ ອຸປຣິມນ຺ເຕນ ອຕິກ຺ກາເມນ຺ໂຕ ປເວເສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສມຄ຺ຆຕຣນ຺ຕິ ອປ຺ປຄ຺ຆຕຣໍ. ອຸທ຺ຘຏມຕ຺ເຕ ອວຫາໂຣຕິ ສກຠາວປ຺ປໂຍຄສ຺ສ ນິຏ຺ຐາປິຕຕ຺ຕາ, ນ ອຕ຺ຖສາຘກວເສນ. ອຸທ຺ຘາເຣ ຣກ຺ຂຕິ ອຕ຺ຕໂນ ໂກຏ຺ຐາເສ ປາເຕຕຸກາມຕາຍ ອຸທ຺ຘຏຕ຺ຕາ. ເອເສວ ນໂຍ ປາຕເນປິ ຣກ຺ຂຕີຕິ ເອຕ຺ຖາປິ. ‘‘ອຸທ຺ຘາເຣເຍວ ຣກ຺ຂຕີ’’ຕິ ອິມິນາວ ປາຕເນ ນ ຣກ຺ຂຕີຕິ ອຕ຺ເຖ ສິທ຺ເຘປິ ອຕ຺ຖສາຘກວເສນ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສເຈ ປນ ທ຺ວີສຸປິ ໂກຏ຺ຐາເສສຸ ປຕິຕທຓ຺ຑເກ ອທສ຺ສນໍ ຄເມຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑໓໘), ຕໂຕ ອວເສສຠິກ຺ຂູສຸ ຄເຕສຸ ອິຕໂຣ ‘‘ມຍ຺ຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ທຓ຺ຑໂກ ນ ປຎ຺ຎາຍຕີ’’ຕິ, ‘‘ມຍ຺ຫມ຺ປິ, ອາວຸໂສ, ນ ປຎ຺ຎາຍຕີ’’ຕິ, ‘‘ກຕໂມ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ມຍ຺ຫໍ ຠາໂຄ’’ຕິ. ‘‘ອຍໍ ຕຸຍ຺ຫໍ ຠາໂຄ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຠາຄໍ ທສ຺ເສຕິ. ຕສ຺ມິໍ ວິວທິຕ຺ວາ ວາ ອວິວທິຕ຺ວາ ວາ ຕໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ຄເຕ ອິຕໂຣ ຕສ຺ສ ຠາຄໍ ອຸທ຺ຘຣຕິ, ອຸທ຺ຘາເຣ ປາຣາຊິກໍ. ສເຈປິ ເຕນ ‘‘ອຫໍ ມມ ຠາຄໍ ຕຸຍ຺ຫໍ ນ ເທມິ, ຕ຺ວໍ ປນ ອຕ຺ຕໂນ ຠາຄໍ ຎຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ‘‘ນາຍໍ ມມາ’’ຕິ ຊານນ຺ໂຕປິ ຕສ຺ເສວ ຠາຄໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ອຸທ຺ຘາເຣ ປາຣາຊິກໍ. ສເຈ ປນ ອິຕໂຣ ‘‘ອຍໍ ຕຸຍ຺ຫໍ ຠາໂຄ, ອຍໍ ມຍ຺ຫໍ ຠາໂຄຕິ ກິໍ ອິມິນາ ວິວາເທນາ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ວາ ປຕ຺ໂຕ ໂຫຕຸ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ວາ, ໂຍ ວຣຠາໂຄ, ຕໍ ຕຸມ຺ເຫ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວທຕິ, ທິນ຺ນກໍ ນາມ ຄຫິຕໍ ໂຫຕິ, ນຕ຺ເຖຕ຺ຖ ອວຫາໂຣ. ສເຈ ໂສ ວິວາທຠີຣຸໂກ ຠິກ຺ຂຸ ‘‘ຍໍ ຕຸຍ຺ຫໍ ຣຸຈ຺ຈຕິ, ຕໍ ຄຓ຺ຫາ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ປຕ຺ຕໍ ວຣຠາຄໍ ຐເປຕ຺ວາ ລາມກໍເຍວ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕໂຕ ອິຕຣສ຺ສ ວິຈິນິຕາວເສສໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສາປິ ອວຫາໂຣ ນຕ຺ເຖວ. ເອວມິມານິ ປຎ຺ຈ ປຎ຺ຈການິ ສໂມຘາເນຕ຺ວາ ອິເມ ປຎ຺ຈວີສຕິ ອວຫາຣາ ເວທິຕພ຺ພາ. ນິຏ຺ຐິໂຕ ‘‘ອາທິເຍຍ຺ຍາ’’ຕິ ອິມສ຺ສ ປທສ຺ສ ວິນິຈ຺ຉໂຍ. ເຕນາຫ ‘‘ອິຕິ ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ…ເປ… ຍສ຺ສຕ຺ໂຖ ປກາສິໂຕ ໂຫຕີ’’ຕິ.

ຣາຊາໂນຕິ ກິຎ຺ຈາປິ ອວິເສເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ອປຣາຘານຸຣູປໍ ປນ ເຉຊ຺ຊເຠຊ຺ຊານຸສາສໂກ ປມາຓຠູໂຕວ ອິຘາຘິປ຺ເປໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ຣາຊາໂນຕິ ອິທໍ ພິມ຺ພິສາຣໍເຍວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ໂສ ຫິ ຘມ຺ມິກຣາຊຕ຺ຕາ ຍຖາປເວຓິຍາວ ກໂຣຕິ. ອຎ຺ເຎ ປນ ກາກຓິກມຕ຺ຕສ຺ສປິ ສີສໍ ຉິນ຺ເທຍ຺ຍຸໍ, ພຫຸກສ຺ສາປິ ນ ວາ ກິຎ຺ຈິ ກເຣຍ຺ຍຸໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອຎ຺ເຎ ປນາ’’ຕິອາທິ. ຫນນໍ ນາມ ໂປຖນຎ຺ເຈວ ເຉທນຎ຺ຈາຕິ ອາຫ ‘‘ຫຕ຺ຖາທີຫິ ວາ’’ຕິອາທິ. ອາທິສທ຺ເທນ ປາທກສາເວຕ຺ຕອຑ຺ຒທຓ຺ຑການໍ ຄຫຓໍ. ຣຊ຺ຊຸພນ຺ຘນາທີຫີຕິ ອາທິສທ຺ເທນ ອນ຺ທຸພນ຺ຘນສງ຺ຂລິກາພນ຺ຘນຆຣພນ຺ຘນນຄຣພນ຺ຘນປຸຣິສຄຸຕ຺ຕີນໍ ຄຫຓໍ. ນີຫເຣຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ຣຏ຺ຐໂຕ ນິກ຺ຂາເມຍ຺ຍຸໍ. ໂຈໂຣສິ…ເປ… ເຖໂນສີຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ປຣິຠາເສຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ ປທໍ ອຊ຺ຌາຫຣິຕພ຺ພໍ ອູນຕ຺ຕາ ປທປ຺ປໂຍຄສ຺ສ. ເຕນາຫ ‘‘ອິເມຫິ ວຈເນຫິ ປຣິຠາເສຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ. ຍຖາຣູປໍ ປນ ຍສ຺ມາ ປາທໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ປາທສ຺ສ ວາ ປາທາຣຫສ຺ສ ວາ’’ຕິ ອາຫ. ໂປຣາຓກສ຺ສ ກຫາປຓສ຺ສ ຈຕຸຕ຺ໂຖ ຠາໂຄ ປາໂທ, ປາທໍ ອຣຫຕີຕິ ປາທາຣໂຫ, ຕສ຺ສ ປາທສ຺ສ ວາ ປາທາຣຫສ຺ສ ວາ. ເອຕ຺ຖ ຈ ປາເທນ ກຫາປຓສ຺ສ ຈຕຸຕ຺ຖຠາຄໍ ອກປ຺ປິຍຠຓ຺ຑເມວ ທສ຺ເສຕິ, ປາທາຣເຫນ ປາທຄ຺ຆນກໍ ກປ຺ປິຍຠຓ຺ຑໍ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ເຫຏ຺ຐິມນ຺ຕທສ຺ສເນນ ສພ຺ພາກາເຣນ ທຸຕິຍປາຣາຊິກປ຺ປໂຫນກວຕ຺ຖຸ ທສ຺ສິຕໍ ໂຫຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ໂປຣາຓກສ຺ສາຕິ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ໒.໘໘; ວິ. ວິ. ຏີ. ໑.໘໘) ໂປຣາຓສຕ຺ຖານຸຣູປໍ ອຸປ຺ປາທິຕສ຺ສ ລກ຺ຂຓສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ນີລກຫາປຓສທິສສ຺ສ ກຫາປຓສ຺ສ. ເອເຕນ ຣຸທ຺ຣທາມກາທີນິ ປຏິກ຺ຂິປຕິ.

ເອວໍ ອສາຘາຣຓວິນິຈ຺ຉຍໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ສາຘາຣຓວິນິຈ຺ຉຍໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຣາຊຄເຫ’’ຕິອາທິມາຫ. ຣຎ຺ໂຎຕິ ພິມ຺ພິສາຣຣຎ຺ໂຎ. ມາສໂກ ນາມ ໂປຣາຓກສ຺ສ ກຫາປຓສ຺ສ ວີສຕິໂມ ຠາໂຄ. ໂຍ ໂລເກ ‘‘ມຎ຺ເຊຏ຺ຐີ’’ຕິປິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອິທານິ ອິມສ຺ມິໍ ອທິນ຺ນາທາເນ ວິນິຈ຺ຉຍໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສພ຺ພຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ອູນມາສກາຕິເຣກມາສກປຎ຺ຈມາສເກສຸ. ປຣິຫີນາປຣິຫີນວເສນາຕິ ອຄ຺ຆສ຺ສ ປຣິຫີນາປຣິຫີນວເສນ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ, ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ເອວໍ ເວທິຕພ຺ໂພ – ອິທຎ຺ຫິ ອທິນ຺ນາທານໍ ວິນິຈ຺ຉິນນ຺ເຕນ ໂອຕິຓ຺ເຓ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ສຫສາ ອວິນິຈ຺ຉິນິຕ຺ວາ ປຎ຺ຈ ຐານານິ ໂອໂລເກຕພ຺ພານິ. ຍານິ ສນ຺ຘາຍ ໂປຣາຓາ ອາຫຸ –

‘‘ວຕ຺ຖຸໍ ກາລຎ຺ຈ ເທສຎ຺ຈ, ອຄ຺ຆໍ ປຣິໂຠຄປຎ຺ຈມໍ;

ຕຸລຍິຕ຺ວາ ປຎ຺ຈຐານານິ, ຘາເຣຍ຺ຍຕ຺ຖໍ ວິຈກ຺ຂໂຓ’’ຕິ. (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໙໒);

ຕຕ຺ຖ ຈ ວຕ຺ຖູຕິ ຠຓ຺ຑໍ. ອວຫາຣເກນ ຫິ ‘‘ມຍາ ອິທໍ ນາມ ອວຫຏ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ອາປຕ຺ຕິໍ ອນາໂຣເປຕ຺ວາວ ຕໍ ຠຓ຺ຑໍ ສສາມິກໍ ວາ ອສາມິກໍ ວາຕິ ອຸປປຣິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ສສາມິເກປິ ສາມິການໍ ສາລຍຠາໂວ ວາ ນິຣາລຍຠາໂວ ວາ ອຸປປຣິກ຺ຂິຕພ຺ໂພ. ສເຈ ເຕສໍ ສາລຍກາເລ ອວຫຏໍ, ຠຓ຺ຑໍ ອຄ຺ຆາເປຕ຺ວາ ອາປຕ຺ຕິ ກາເຣຕພ຺ພາ. ສເຈ ນິຣາລຍກາເລ, ນ ປາຣາຊິເກນ ກາເຣຕພ຺ໂພ. ຠຓ຺ຑສາມິເກສຸ ປນ ຠຓ຺ຑໍ ອາຫຣາເປນ຺ເຕສຸ ຠຓ຺ຑໍ ທາຕພ຺ພໍ. ອຍເມຕ຺ຖ ສາມີຈິ. ເອວໍ ວຕ຺ຖຸ ໂອໂລເກຕພ຺ພໍ.

ກາໂລຕິ ອວຫາຣກາໂລ. ຕເທວ ຫິ ຠຓ຺ຑໍ ກທາຈິ ສມຄ຺ຆໍ ໂຫຕິ, ກທາຈິ ມຫຄ຺ຆໍ. ຕສ຺ມາ ຕໍ ຠຓ຺ຑໍ ຍສ຺ມິໍ ກາເລ ອວຫຏໍ, ຕສ຺ມິໍເຍວ ກາເລ ໂຍ ຕສ຺ສ ອຄ຺ໂຆ, ເຕນ ອຄ຺ເຆນ ອາປຕ຺ຕິ ກາເຣຕພ຺ພາ. ເອວໍ ກາໂລ ໂອໂລເກຕພ຺ໂພ.

ເທໂສຕິ ອວຫາຣເທໂສ. ຕຎ຺ຫິ ຠຓ຺ຑໍ ຍສ຺ມິໍ ເທເສ ອວຫຏໍ, ຕສ຺ມິໍເຍວ ເທເສ ໂຍ ຕສ຺ສ ອຄ຺ໂຆ, ເຕນ ອຄ຺ເຆນ ອາປຕ຺ຕິ ກາເຣຕພ຺ພາ. ຠຓ຺ຑຸຏ຺ຐານເທເສ ຫິ ຠຓ຺ຑໍ ສມຄ຺ຆໍ ໂຫຕິ, ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ມຫຄ຺ຆໍ. ເອວໍ ເທໂສ ໂອໂລເກຕພ຺ໂພ.

ອຄ຺ໂຆຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໙໒) ຠຓ຺ຑຄ຺ໂຆ. ນວຠຓ຺ຑສ຺ສ ຫິ ໂຍ ອຄ຺ໂຆ, ໂສ ປຈ຺ຉາ ປຣິຫາຍຕິ. ຍຖາ ນວໂຘໂຕ ປຕ຺ໂຕ ອຏ຺ຐ ວາ ທສ ວາ ອຄ຺ຆຕິ, ໂສ ປຈ຺ຉາ ຠິນ຺ໂນ ວາ ຉິທ຺ໂທ ວາ ອາຓິຄຓ຺ຐິກາຫໂຕ ວາ ອປ຺ປຄ຺ໂຆ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ນ ສພ຺ພທາ ຠຓ຺ຑໍ ປກຕິອຄ຺ເຆເນວ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ. ເອວໍ ອຄ຺ໂຆ ໂອໂລເກຕພ຺ໂພ.

ປຣິໂຠໂຄຕິ ຠຓ຺ຑສ຺ສ ປຣິໂຠໂຄ. ປຣິໂຠເຄນາປິ ຫິ ວາສິອາທິຠຓ຺ຑສ຺ສ ອຄ຺ໂຆ ປຣິຫາຍຕິ, ຕສ຺ມາ ເອວໍ ອຸປປຣິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ສເຈ ໂກຈິ ກສ຺ສຈິ ປາທຄ຺ຆນກໍ ວາສິໍ ຫຣຕິ, ຕຕ຺ຣ ວາສິສາມິໂກ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ ‘‘ຕຍາ ອຍໍ ວາສິ ກິຕ຺ຕເກນ ກີຕາ’’ຕິ. ‘‘ປາເທນ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ປນ ເຕ ກິຓິຕ຺ວາວ ຐປິຕາ, ອຸທາຫຸ ຕໍ ວລຎ຺ເຊສີ’’ຕິ? ສເຈ ວທຕິ ‘‘ເອກທິວສໍ ເມ ທນ຺ຕກຏ຺ຐໍ ວາ ຣຊນຉລ຺ລິ ວາ ປຕ຺ຕປຈນທາຣຸ ວາ ຉິນ຺ນໍ, ຆໍສິຕ຺ວາ ວາ ນິສິຕາ’’ຕິ. ອຖສ຺ສ ໂປຣາໂຓ ອຄ຺ໂຆ ຠຏ຺ໂຐຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຍຖາ ຈ ວາສິຍາ, ເອວໍ ອຎ຺ຊນິຍາ ວາ ອຎ຺ຊນິສລາກາຍ ວາ ກຸຎ຺ຈິກາຍ ວາ ປລາເລນ ວາ ຖຸເສຫິ ວາ ອິຏ຺ຐກຈຸຓ຺ເຓນ ວາ ເອກວາຣໍ ຆໍສິຕ຺ວາ ໂຘວນມຕ຺ເຕນາປິ ອຄ຺ໂຆ ຠສ຺ສຕິ. ຕິປຸມຓ຺ຑລສ຺ສ ມກຣທນ຺ຕຈ຺ເຉທເນນາປິ ປຣິມທ຺ທນມຕ຺ເຕນາປິ, ອຸທກສາຏິກາຍ ສກິໍ ນິວາສນປາຣຸປເນນາປິ, ປຣິໂຠຄສີເສນ ອໍເສ ວາ ສີເສ ວາ ຐປນມຕ຺ເຕນາປິ, ຕຓ຺ຑຸລາທີນໍ ປປ຺ໂຜຏເນນາປິ ຕໂຕ ເອກໍ ວາ ທ຺ເວ ວາ ອປນຍເນນປິ, ອນ຺ຕມໂສ ເອກໍ ປາສາຓສກ຺ຂຣໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ຉຑ຺ຑິຕມຕ຺ເຕນາປິ, ສປ຺ປິເຕລາທີນໍ ຠາຊນນ຺ຕຣປຣິວຕ຺ຕເນນປິ, ອນ຺ຕມໂສ ຕໂຕ ມກ຺ຂິກໍ ວາ ກິປິລ຺ລິກໍ ວາ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ຉຑ຺ຑິຕມຕ຺ເຕນປິ, ຄຸຬປິຓ຺ຑກສ຺ສ ມຘຸຣຠາວຊານນຕ຺ຖໍ ນເຂນ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ອຓຸມຕ຺ຕໍ ຄຫິຕມຕ຺ເຕນປິ ອຄ຺ໂຆ ຠສ຺ສຕິ. ຕສ຺ມາ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ປາທຄ຺ຆນກໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ສາມິເກນ ປຣິໂຠເຄນ ອູນໍ ກຕໍ ໂຫຕິ, ນ ຕໍ ອວຫາຣໂກ ຠິກ຺ຂຸ ປາຣາຊິເກນ ກາເຣຕພ຺ໂພຕິ. ເອວໍ ປຣິໂຠໂຄ ໂອໂລເກຕພ຺ໂພ.

ເອວໍ ອິມານິ ຕຸລຍິຕ຺ວາ ປຎ຺ຈ ຐານານິ ຘາເຣຍ຺ຍ ອຕ຺ຖໍ ວິຈກ຺ຂໂຓ ອາປຕ຺ຕິໍ ວາ ອນາປຕ຺ຕິໍ ວາ ຄຣຸກໍ ວາ ລຫຸກໍ ວາ ອາປຕ຺ຕິໍ ຍຖາຐາເນ ຐເປຍ຺ຍາຕິ.

ເອວໍ ຕຕ຺ຖ ວິນິຈ຺ຉຍໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ອນາປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສກສຎ຺ຎິສ຺ສາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສກສຎ຺ຎິສ຺ສາຕິ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ສນ຺ຕກໍ ອິທໍ ຠຓ຺ຑ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ສກສຎ຺ຎິສ຺ສ ປຣຠຓ຺ຑມ຺ປິ ຄຓ຺ຫໂຕ ຄຫເຓ ອນາປຕ຺ຕິ, ຄຫິຕໍ ປນ ປຸນ ທາຕພ຺ພໍ. ສເຈ ສາມິເກຫິ ‘‘ເທຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ນ ເທຕິ, ເຕສໍ ຘຸຣນິກ຺ເຂເປ ປາຣາຊິກໍ. ວິສ຺ສາສຄ຺ຄາເຫຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑໓໑) ວິສ຺ສາສຄ຺ຄຫເຓປິ ອນາປຕ຺ຕິ. ວິສ຺ສາສຄ຺ຄາຫລກ຺ຂຓໍ ປນ ອິມິນາ ສຸຕ຺ເຕນ ຊານິຕພ຺ພໍ –

‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ວິສ຺ສາສໍ ຄເຫຕຸໍ, ສນ຺ທິຏ຺ໂຐ ຈ ໂຫຕິ, ສມ຺ຠຕ຺ໂຕ ຈ ອາລປິໂຕ ຈ ຊີວຕິ ຈ ຊານາຕິ ຈ ‘ຄຫິເຕ ເມ ອຕ຺ຕມໂນ’’’ຕິ (ມຫາວ. ໓໕໖).

ຕຕ຺ຖ ສນ຺ທິຏ຺ໂຐຕິ ທິຏ຺ຐມຕ຺ຕກມິຕ຺ໂຕ. ສມ຺ຠຕ຺ໂຕຕິ ທຬ຺ຫມິຕ຺ໂຕ. ອາລປິໂຕຕິ ‘‘ມມ ສນ຺ຕກໍ ຍໍ ອິຈ຺ຉສິ, ຕໍ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍາສິ, ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຄຫເຓ ກາຣຓໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ຊີວຕີຕິ ອນຸຏ຺ຐານເສຍ຺ຍາຍ ສຍິໂຕປິ ຍາວ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍຸປຈ຺ເຉທໍ ນ ປາປຸຓາຕິ. ຄຫິເຕ ຈ ອຕ຺ຕມໂນຕິ ຄຫິເຕ ຕຸຏ຺ຐຈິຕ຺ໂຕ. ເອວຣູປສ຺ສ ສນ຺ຕກໍ ‘‘ຄຫິເຕ ເມ ອຕ຺ຕມໂນ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຊານນ຺ເຕນ ຄເຫຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອນວເສສປຣິຍາທານວເສນ ເຈຕານິ ປຎ຺ຈງ຺ຄານິ ວຸຕ຺ຕານິ. ວິສ຺ສາສຄ຺ຄາໂຫ ປນ ຕີຫິ ອງ຺ເຄຫິ ຣຸຫຕິ. ກຖໍ? ສນ຺ທິຏ຺ໂຐ, ຊີວຕິ, ຄຫິເຕ ອຕ຺ຕມໂນ, ສມ຺ຠຕ຺ໂຕ, ຊີວຕິ, ຄຫິເຕ ອຕ຺ຕມໂນ, ອາລປິໂຕ, ຊີວຕິ, ຄຫິເຕ ອຕ຺ຕມໂນຕິ ເອວໍ.

ໂຍ ປນ ຊີວຕິ, ນ ຈ ຄຫິເຕ ອຕ຺ຕມໂນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ສນ຺ຕກໍ ວິສ຺ສາສຠາເວນ ຄຫິຕມ຺ປິ ປຸນ ທາຕພ຺ພໍ. ທທນ຺ເຕນ ຈ ມຕກຘນໍ ຕາວ ເຍ ຕສ຺ສ ຘເນ ອິສ຺ສຣາ ຄຫຏ຺ຐາ ວາ ປພ຺ພຊິຕາ ວາ, ເຕສໍ ທາຕພ຺ພໍ. ອນຕ຺ຕມນສ຺ສ ສນ຺ຕກໍ ຕສ຺ເສວ ທາຕພ຺ພໍ. ໂຍ ປນ ປຐມໍເຍວ ‘‘ສຸຏ຺ຐຸ ກຕໍ ຕຍາ ມມ ສນ຺ຕກໍ ຄຓ຺ຫນ຺ເຕນາ’’ຕິ ວຈີເຠເທນ ວາ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທມຕ຺ເຕນ ວາ ອນຸໂມທິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ເກນຈິ ກາຣເຓນ ກຸປິໂຕ, ໂສ ປຈ຺ຈາຫຣາເປຕຸໍ ນ ລຠຕິ. ໂຍ ຈ ອທາຕຸກາໂມ, ຈິຕ຺ເຕນ ປນ ອຘິວາເສຕິ, ນ ກິຎ຺ຈິ ວທຕິ, ໂສປິ ປຸນ ປຈ຺ຈາຫຣາເປຕຸໍ ນ ລຠຕິ. ໂຍ ປນ ‘‘ມຍາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ສນ຺ຕກໍ ຄຫິຕ’’ນ຺ຕິ ວາ ‘‘ປຣິຠຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວາ ວຸຕ຺ໂຕ ຄຫິຕໍ ວາ ໂຫຕຸ, ປຣິຠຸຕ຺ຕໍ ວາ, ‘‘ມຍາ ປນ ຕໍ ເກນຈິເທວ ກຣຓີເຍນ ຐປິຕໍ, ປາກຕິກໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວທຕິ, ອຍໍ ປຈ຺ຈາຫຣາເປຕຸໍ ລຠຕິ.

ຕາວກາລິເກຕິ ‘‘ປຏິທສ຺ສາມິ ປຏິກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອວໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ຕາວກາລິເກປິ ຄຫເຓ ອນາປຕ຺ຕິ. ຄຫິຕໍ ປນ ສເຈ ຠຓ຺ຑສາມິໂກ ປຸຄ຺ຄໂລ ວາ ຄໂຓ ວາ ‘‘ຕຸຍ຺ເຫເວຕໍ ໂຫຕູ’’ຕິ ອນຸຊານາຕິ, ອິຈ຺ເຈຕໍ ກຸສລໍ. ໂນ ເຈ ອນຸຊານາຕິ, ອາຫຣາເປນ຺ເຕ ທາຕພ຺ພໍ. ສງ຺ຆສນ຺ຕກໍ ປນ ປຏິທາຕຸເມວ ວຏ຺ຏຕິ.

ເປຕປຣິຄ຺ຄເຫຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ເປຕ຺ຕິວິສເຍ ອຸປປນ຺ນາປິ, ກາລໍ ກຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍເຍວ ອຕ຺ຕຠາເວ ນິພ຺ພຕ຺ຕາປິ, ຈາຕຸມຫາຣາຊິກາທໂຍ ເທວາປິ ສພ຺ເພ ‘‘ເປຕາ’’ຕ຺ເວວ ສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຕາ, ເຕສໍ ປຣິຄ຺ຄເຫ ອນາປຕ຺ຕິ. ເທວຕາຍ ປນ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ພລິກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ເຕຫິ ຣຸກ຺ຂາທີສຸ ລຄ຺ຄິຕສາຏເກ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖິ. ຕຎ຺ຈ ໂຂ ອາຣກ຺ຂເກຫິ ອປຣິຄ຺ຄຫິເຕ, ປຣິຄ຺ຄຫິຕໍ ປນ ຄເຫຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ໒.໑໓໑).

ຕິຣຈ຺ຉານຄຕປຣິຄ຺ຄເຫຕິ ນາຄສຸປຓ຺ຓາທີນໍ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕານໍ ປຣິຄ຺ຄເຫ. ສເຈປິ ຫິ ເທໂວ ວາ ນາຄສຸປຓ຺ໂຓ ວາ ມນຸສ຺ສຣູເປນ ອາປຓໍ ປສາເຣຕິ, ຕໂຕ ຈສ຺ສ ສນ຺ຕກໍ ໂກຈິ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸໂກ ຠິກ຺ຂຸ ຕໍ ຎຕ຺ວາ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ, ວຏ຺ຏຕິ.

ປໍສຸກູລສຎ຺ຎິສ຺ສາຕິ ‘‘ອສາມິກໍ ອິທໍ ປໍສຸກູລ’’ນ຺ຕິ ເອວສຎ຺ຎິສ຺ສາປິ ຄຫເຓ ອນາປຕ຺ຕິ. ສເຈ ປນ ຕໍ ສສາມິກໍ ໂຫຕິ, ອາຫຣາເປນ຺ເຕ ທາຕພ຺ພໍ. ອຸມ຺ມຕ຺ຕກາທີນິ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣາເນວ. ອາທິກມ຺ມິໂກ ປເນຕ຺ຖ ຘນິໂຍ. ອວເສສານໍ ປນ ຣຊກຠຓ຺ຑິກາທິໂຈຣານໍ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາທີນໍ ອາປຕ຺ຕິເຍວ.

ສຈິຕ຺ຕເກຫິ ຕີຫິ ສມຸຏ຺ຐາເນຫິ ອິທໍ ສມຸຏ຺ຐາຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອທິນ຺ນາທານສມຸຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ. ຕຖາ ຫິ ສາຫຕ຺ຖິກໍ ກາຍຈິຕ຺ຕໂຕ ສມຸຏ຺ຐາຕິ. ອາຓຕ຺ຕິກໍ ວາຈາຈິຕ຺ຕໂຕ ສມຸຏ຺ຐາຕິ. ສາຫຕ຺ຕິກາຓຕ຺ຕິກໍ ກາຍວາຈາຈິຕ຺ຕໂຕ ສມຸຏ຺ຐາຕິ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ‘‘ຠາຣິຍມິທໍ, ຕ຺ວໍ ເອກປສ຺ສໍ ຄຓ຺ຫ, ອຫໍ ເອກປສ຺ສ’’ນ຺ຕິ ສໍວິຘາຍ ອຸຠເຍສໍ ປໂຍເຄນ ເອກສ຺ສ ວຕ຺ຖຸໂນ ຐານາຈາວເນ ລພ຺ຠຕິ. ‘‘ກາຍວຈີກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ອວຈນໍ ປນ ກາຍວາຈານໍ ອີທິເສ ຐາເນ ອງ຺ຄມຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ຍາຍ ປນ ເຈຕນາຍ ສມຸຏ຺ຐາປິໂຕ ປໂຍໂຄ ສາຫຕ຺ຖິໂກ ວາ ອາຓຕ຺ຕິໂກ ວາ ປຘານຠາເວນ ຐານາຈາວນໍ ສາເຘຕິ, ຕສ຺ສາ ວເສນ ອາປຕ຺ຕິ ກາເຣຕພ຺ພາ. ອຎ຺ຎຖາ ສາຫຕ຺ຖິກໍ ວາ ອາຓຕ຺ຕິກສ຺ສ ອງ຺ຄໍ ນ ໂຫຕິ, ອາຓຕ຺ຕິກໍ ວາ ສາຫຕ຺ຖິກສ຺ສາຕິ ອິທໍ ວິຣຸຊ຺ຌຕິ. ‘‘ອທິນ຺ນໍ ອາທິຍາມີ’’ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ອຠາເວນ ມຸຈ຺ຈນໂຕ ສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂໍ. ກາເຍນ ກຕໍ ກມ຺ມໍ ກາຍກມ຺ມໍ, ກາຍທ຺ວາເຣນ ກຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວຈີກມ຺ມນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຕຸຏ຺ໂຐ ວາ ຠີໂຕ ວາ ມຊ຺ຌຕ຺ໂຕ ວາ ນໍ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ຕິເວທນໍ. ເສສໍ ປຐມສິກ຺ຂາປເທ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ທຸຕິຍປາຣາຊິກວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.