ຣູປາວຈຣກຸສລໍ

ຈຕຸກ຺ກນໂຍ

ປຐມຊ຺ຌານກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໖໐. ອຸຕ຺ຕຣປທໂລປໍ ກຕ຺ວາ ຣູປຠໂວ ຣູປນ຺ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ຌານສ຺ສ ອມຄ຺ຄຠາເວປິ ສຕິ ມຄ຺ຄວຈນໍ ອຎ຺ຎມຄ຺ຄຠາວນິວາຣຓຕ຺ຖນ຺ຕິ ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ມຄ຺ຄຄ຺ຄຫຓສ຺ສ ປໂຍຊນໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ສພ຺ພສ຺ສ ກຸສລຊ຺ຌານສ຺ສ ມຄ຺ຄຠາໂວຕິ. ຕຕ຺ຖ ມຄ຺ຄສ຺ສ ຠາວນາຍ ສມຍວວຕ຺ຖານສ຺ສ ກຕຕ຺ຕາ ອມຄ຺ຄຠາວນາສມເຍ ປວຕ຺ຕານໍ ຜສ຺ສາທີນໍ ກຸສລຠາໂວ ນ ທສ຺ສິໂຕ ສິຍາ, ຕສ຺ມາ ສພ຺ພສ຺ສ ມຄ຺ຄຠາໂວ ທສ຺ເສຕພ຺ໂພຕິ. ອິໂຕ ອຎ຺ໂຎ ມຄ຺ໂຄ ນຕ຺ຖີຕິ ເອວໍ ອຎ຺ຎຠູມິກວິຘຸໂຣ ສຕິ ປຈ຺ຈຍນ຺ຕເຣ ຣູປູປປຕ຺ຕິຊນກສຠາໂວ ວິປາກຘມ຺ມສຠາໂວ ວິຍ ວິປາກຘມ຺ມວເສນ ສພ຺ພສມາໂນ ມຄ຺ຄສທ຺ເທນ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ທສ຺ເສຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ກຸສລໍ ທານນ຺ຕິ ອໂລໂຠ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອຖ ວາ ເຈຕນາ ທານໍ, ຕໍ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ອິຕເຣ ທ຺ເວ ເຈຕນາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕກາຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ວຏ຺ຏນ຺ຕີຕິ ມຄ຺ຄຠາວໂຕ ຌານວຈເນນ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ມຄ຺ໂຄຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂອກປ຺ປນາຕິ ສທ຺ທຫນາ. ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ທິຏ຺ຐໍ ອຕ຺ຖໍ ປຣິຈ຺ຈຊິຕ຺ວາ ‘‘ຊເນຕິ ວຑ຺ເຒຕີ’’ຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ນິຣຸປສຄ຺ຄສ຺ສ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ເອວມຕ຺ຖສ຺ເສວ ທິຏ຺ຐຕ຺ຕາຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ປຸນ ຈປຣໍ ອຸທາຍີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໒.໒໔໖ ອາທໂຍ) ສຸຕ຺ຕມາຫຏໍ. ເກສຎ຺ຈິ ອຣິຍານໍ ອຣິຍມຄ຺ເຄນ ສິທ຺ຘານິ ອຎ຺ຎານິ ຈ ຌານານິ ຠາວນາສຠາວາເນວາຕິ ເຕສຸປິ ຠາເວນ຺ເຕນ ສມຍວວຕ຺ຖານໍ ອິຊ຺ຌຕີຕິ.

ນິສ຺ສຣນ຺ຕິ ນິຄ຺ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ເອເຕນ, ເອຕ຺ຖ ວາຕິ ນິສ຺ສຣຓໍ. ເກ ນິຄ຺ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ? ກາມາ. ເຕສໍ ກາມານໍ ນິສ຺ສຣຓໍ ປຫານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວຎ຺ຫິ ‘‘ກາມານ’’ນ຺ຕິ ກຕ຺ຕຣິ ສາມິວຈນໍ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ວຕ຺ຖຸກາເມຫິປີຕິ ວຕ຺ຖຸກາເມຫິ ວິວິຈ຺ເຈວາຕິປິ ອຕ຺ໂຖ ຍຸຊ຺ຊຕີຕິ ເອວໍ ຍຸຊ຺ຊມານຕ຺ຖນ຺ຕຣສມຸຈ຺ຈຍຕ຺ໂຖ ປິ-ສທ຺ໂທ, ນ ກິເລສກາມສມຸຈ຺ຈຍຕ຺ໂຖ. ກສ຺ມາ? ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ກິເລສກາມານໍ ທຸຕິຍປເທນ ວິເວກສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ອກຸສລສທ຺ເທນ ຍທິປິ ກິເລສກາມາ, ອຖາປິ ສພ຺ພາກຸສລາ ຄຫິຕາ, ສພ຺ພຖາ ປນ ກິເລສກາເມຫິ ວິເວໂກ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ທຸຕິເຍນ ກິເລສກາເມຫິ ວິເວກວຈນໂຕ’’ຕິ. ກາມຄຸຓາຘິຄມເຫຕຸປິ ປາຓາຕິປາຕາທິອສຸທ຺ຘປ຺ປໂຍໂຄ ໂຫຕີຕິ ຕພ຺ພິເວເກນ ປໂຍຄສຸທ຺ຘິ ວິຠາວິຕາ. ຕຓ຺ຫາສໍກິເລສໂສຘເນນ ອາສຍໂປສນໍ.

ອຎ຺ເຎສມ຺ປິ ຈາຕິ ທິຏ຺ຐິມານາທີນໍ ຜສ຺ສາທີນຎ຺ຈ. ອຸປຣິ ວຸຈ຺ຈມານານິ ຌານງ຺ຄານິ ອຸປຣິຊ຺ຌານງ຺ຄານິ, ເຕສໍ ອຕ຺ຕໂນ ວິປຈ຺ຈນີການໍ ປຏິປກ຺ຂຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ຕປ຺ປຈ຺ຈນີກນີວຣຓວຈນໍ. ພ຺ຍາປາທວິເວກວຈເນນ ‘‘ອນຕ຺ຖໍ ເມ ອຈຣີ’’ຕິອາທິອາຆາຕວຕ຺ຖຸເຠທວິສຍສ຺ສ ໂທສສ຺ສ ໂມຫາຘິການໍ ຖິນມິທ຺ຘາທີນໍ ວິເວກວຈເນນ ປຏິຈ຺ຉາທນວເສນ ທຸກ຺ຂາທິປຸພ຺ພນ຺ຕາທິເຠທວິສຍສ຺ສ ໂມຫສ຺ສ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວິເວໂກ ວຸຕ຺ໂຕ. ກາມຣາຄພ຺ຍາປາທຕເທກຏ຺ຐຖິນມິທ຺ຘາທິວິກ຺ຂມ຺ຠນກຎ຺ເຈທໍ ສພ຺ພາກຸສລປຏິປກ຺ຂສຠາວຕ຺ຕາ ສພ຺ພກຸສລານໍ ເຕນ ສຠາເວນ ສພ຺ພາກຸສລານໍ ປຫານໍ ໂຫນ຺ຕມ຺ປິ ກາມຣາຄາທິວິກ຺ຂມ຺ຠນສຠາວເມວາຕິ ຕໍສຠາວຕ຺ຕາ ອວິເສເສຕ຺ວາ ນີວຣຓາກຸສລມູລາທີນໍ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວິເວໂກ ວຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕີຕິ ອາຫ.

ວິຕກ຺ກສ຺ສ ກິຈ຺ຈວິເສເສນ ຖິຣຠາວປ຺ປຕ຺ເຕ ປຐມຊ຺ຌານສມາຘິມ຺ຫິ ປຈ຺ຈນີກທູຣີຠາວກເຕນ ຖິຣຠາເວນ ຕໍສທິເສສຸ ວິຕກ຺ກຣຫິເຕສຸ ທຸຕິຍຊ຺ຌານາທິສມາຘີສຸ ຈ ອປ຺ປນາຕິ ອຏ຺ຐກຖາໂວຫາໂຣຕິ ວິຕກ຺ກສ຺ສ ອປ຺ປນາໂຍໂຄ ວຸຕ຺ໂຕ, ອຎ຺ຎຖາ ວິຕກ຺ໂກວ ອປ຺ປນາຕິ ຕສ຺ສ ຕໍສມ຺ປໂຍໂຄ ນ ສິຍາຕິ. ອຕ຺ໂຖ…ເປ… ທຏ຺ຐພ຺ໂພ ຌານສມງ຺ຄິໂນ ວິຕກ຺ກວິຈາຣສມງ຺ຄິຕາທສ຺ສເນນ ຌານສ຺ເສວ ສວິຕກ຺ກສວິຈາຣຠາວສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ.

ວິເວກຊໍ ປີຕິສຸຂນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປຸຣິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ວິເວກຊນ຺ຕິ ຌານໍ. ປີຕິສຸຂສທ຺ທໂຕ ຈ ອຕ຺ຖິອຕ຺ຖວິເສສວໂຕ ອສ຺ສ, ອສ຺ມິໍ ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ອ-ກາໂຣ ວຸຕ຺ໂຕ. ທຸຕິເຍ ປີຕິສຸຂເມວ ວິເວກຊໍ. ວິເວກຊໍປີຕິສຸຂນ຺ຕິ ຈ ອຎ຺ຎປທຕ຺ເຖ ສມາໂສ ປຈ຺ຈຕ຺ຕນິທ຺ເທສສ຺ສ ຈ ອໂລໂປ ກໂຕ, ໂລເປ ວາ ສຕິ ‘‘ວິເວກຊປີຕິສຸຂ’’ນ຺ຕິ ປາໂຐຕິ ອຍໍ ວິເສໂສ. ຄຓນານຸປຸພ຺ພຕາຕິ ຄຓນານຸປຸພ຺ພຕາຍ, ຄຓນານຸປຸພ຺ພຕາມຕ຺ຕໍ ວາ ປຐມນ຺ຕິ ວຈນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິຈ຺ຈາທິວິປລ຺ລາສປ຺ປຫາເນນ ມຄ຺ໂຄ ອສມ຺ໂມຫໂຕ ອນິຈ຺ຈາທິລກ຺ຂຓານິ ປຏິວິຊ຺ຌຕີຕິ ລກ຺ຂຓູປນິຊ຺ຌານໍ. ອສມ຺ໂມສຘມ຺ມໍ ນິພ຺ພານໍ ອວິປຣີຕລກ຺ຂຓຕ຺ຕາ ອນຎ຺ຎຖາຠາວໂຕ ຕຖລກ຺ຂຓໍ.

ທຸຕິຍຊ຺ຌານກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໖໑-໒. ວິຕກ຺ກວິຈາຣານໍ ວູປສມາຕິ ເອເຕນ ເຍຫິ ວິຕກ຺ກວິຈາເຣຫິ ປຐມຊ຺ຌານສ຺ສ ໂອຬາຣິກຕາ, ເຕສໍ ສມຕິກ຺ກມາ ທຸຕິຍຊ຺ຌານສ຺ສ ສມຘິຄໂມ, ນ ສຠາວໂຕ ອໂນຬາຣິການໍ ຜສ຺ສາທີນໍ ສມຕິກ຺ກມາຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ທີປິໂຕ ໂຫຕິ. ເອວໍ ‘‘ປີຕິຍາ ຈ ວິຣາຄາ’’ຕິອາທີສຸ ນໂຍ. ຕສ຺ມາ ວິຕກ຺ກວິຈາຣປີຕິສຸຂສມຕິກ຺ກມວຈນານິ ໂອຬາຣິໂກຬາຣິກງ຺ຄສມຕິກ຺ກມາ ທຸຕິຍາທິອຘິຄມປຣິທີປການີຕິ ເຕສໍ ເອກເທສຠູຕໍ ວິຕກ຺ກວິຈາຣສມຕິກ຺ກມວຈນໍ ຕໍທີປກນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຖ ວາ ວິຕກ຺ກວິຈາຣວູປສມວຈເນເນວ ຕໍສມຕິກ຺ກມາ ທຸຕິຍາຘິຄມທີປເກນ ປີຕິວິຣາຄາທິວຈນານໍ ປີຕິຍາທິສມຕິກ຺ກມາ ຕຕິຍາທິອຘິຄມທີປກຕາ ໂຫຕີຕິ ຕສ຺ສ ຕໍທີປກຕາ ວຸຕ຺ຕາ.

ນີລວຓ຺ຓໂຍຄໂຕ ນີລວຕ຺ຖໍ ວິຍາຕິ ນີລໂຍຄໂຕ ວຕ຺ຖໍ ນີລໍ ວິຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເຍນ ສມ຺ປສາທເນນ ໂຍຄາ ຌານໍ ສມ຺ປສາທນໍ, ຕສ຺ມິໍ ທສ຺ສິເຕ ‘‘ສມ຺ປສາທນໍ ຌານ’’ນ຺ຕິ ສມານາຘິກຣຓນິທ຺ເທເສເນວ ຕໍໂຍຄາ ຌາເນ ຕໍສທ຺ທປ຺ປວຕ຺ຕິ ທສ຺ສິຕາຕິ ອວິໂຣໂຘ ຍຸຕ຺ໂຕ. ເອໂກທິຠາເວ ກຖນ຺ຕິ ເອໂກທິມ຺ຫິ ທສ຺ສິເຕ ‘‘ເອໂກທິຠາວໍ ຌານ’’ນ຺ຕິ ສມານາຘິກຣຓນິທ຺ເທເສເນວ ຌານສ຺ສ ເອໂກທິວຑ຺ຒນຕາ ວຸຕ຺ຕາ ໂຫຕີຕິ. ເອໂກທິຠາວນ຺ຕິ ປນິທໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ເອໂກທິສ຺ສ ນິທ຺ເທໂສ ນ ກຕ຺ຕພ຺ໂພ ສິຍາຕິ ເອໂກທິຠາວສທ຺ໂທ ເອວ ສມາຘິມ຺ຫິ ປວຕ຺ໂຕ ສມ຺ປສາທນສທ຺ໂທ ວິຍ ຌານມ຺ຫິ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ຍຸຕ຺ຕໍ.

ອປ຺ປິຕາຕິ ຄມິຕາ ວິນາສໍ. ທຸຕິຍຊ຺ຌານາທິອຘິຄມຸປາຍທີປເກນ ອຊ຺ຌຕ຺ຕສມ຺ປສາທນຕາຍ ເຈຕໂສ ເອໂກທິຠາວຕາຍ ຈ ເຫຕຸທີປເກນ ອວິຕກ຺ກາວິຈາຣຠາວເຫຕຸທີປເກນ ຈ ວິຕກ຺ກວິຈາຣວູປສມວຈເນເນວ ວິຕກ຺ກວິຈາຣາຠາໂວ ທີປິໂຕຕິ ກິໍ ປຸນ ອວິຕກ຺ກອວິຈາຣວຈເນນ ກເຕນາຕິ? ນ, ອທີປິຕຕ຺ຕາ. ນ ຫິ ວິຕກ຺ກວິຈາຣວູປສມວຈເນນ ວິຕກ຺ກວິຈາຣານໍ ອປ຺ປວຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ໂຫຕິ. ວິຕກ຺ກວິຈາເຣສຸ ຫິ ຕຓ຺ຫາປຫານຎ຺ຈ ເອເຕສໍ ວູປສມນໍ. ເຍ ຈ ສງ຺ຂາເຣສຸ ຕຓ຺ຫາປຫານໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ເຕສຸ ມຄ຺ເຄສຸ ປຫີນຕຓ຺ເຫສຸ ຜເລສຸ ຈ ສງ຺ຂາຣປ຺ປວຕ຺ຕິ ໂຫຕິ, ເອວມິຘາປິ ວິກ຺ຂມ຺ຠິຕວິຕກ຺ກວິຈາຣຕຓ຺ຫສ຺ສ ທຸຕິຍຊ຺ຌານສ຺ສ ວິຕກ຺ກວິຈາຣສມ຺ປໂຍໂຄ ປຸຣິເມນ ນ ນິວາຣິໂຕ ສິຍາຕິ ຕໍນິວາຣຓຕ຺ຖໍ ອາວຊ຺ຊິຕຸກາມຕາທິອຕິກ຺ກໂມວ ເຕສໍ ວູປສໂມຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖຎ຺ຈ ‘‘ອວິຕກ຺ກໍ ອວິຈາຣ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕຕິຍຊ຺ຌານກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໖໓. ປຣິສຸທ຺ຘປກຕິ ຂີຓາສວປກຕິ ນິກ຺ກິເລສຕາ. ອຸເປກ຺ຂານິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ລີນຸທ຺ຘຈ຺ຈປກ຺ຂປາຕຣຫິຕໍ ມຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ວີຣິຍໍ ‘‘ອຸເປກ຺ຂາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕເທວ ຕໍ ອາກາຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປວຕ຺ເຕຕພ຺ພສ຺ສ ຕາທິສສ຺ສ ວີຣິຍສ຺ສ ນິມິຕ຺ຕຠາວໂຕ ອຸເປກ຺ຂານິມິຕ຺ຕໍ. ປຐມຊ຺ຌານປ຺ປຏິລາຠຕ຺ຖາຍ ນີວຣເຓ…ເປ… ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນສມາປຕ຺ຕິປຏິລາຠຕ຺ຖາຍ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນສຎ຺ຎໍ ປຏິສງ຺ຂາສນ຺ຕິຏ຺ຐນາປຎ຺ຎາສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາສຸ ຎາຓນ຺ຕິ ອິມາ ອຏ຺ຐ ສມາປຕ຺ຕິວເສນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄປຏິລາຠຕ຺ຖາຍ ອຸປ຺ປາທໍ ປວຕ຺ຕໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ອາຍູຫນໍ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຕິໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໍ ອຸປປຕ຺ຕິໍ ຊາຕິໍ ຊຣາມຣຓໂສກປຣິເທວທຸກ຺ຂໂທມນສ຺ສອຸປາຍາເສ. ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລສມາປຕ຺ຕຕ຺ຖາຍ ອຸປ຺ປາທໍ…ເປ… ອຸປາຍາເສ…ເປ… ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄປຏິລາຠຕ຺ຖາຍ ອຸປ຺ປາທໍ…ເປ… ອຸປາຍາເສ. ອຣຫຕ຺ຕຜລສມາປຕ຺ຕຕ຺ຖາຍ…ເປ… ສຸຎ຺ຎຕວິຫາຣສມາປຕ຺ຕຕ຺ຖາຍ…ເປ… ອນິມິຕ຺ຕວິຫາຣສມາປຕ຺ຕຕ຺ຖາຍ ອຸປ຺ປາທໍ ປວຕ຺ຕໍ ອາຍູຫນໍ ປຏິສນ຺ຘິໍ…ເປ… ປຏິສງ຺ຂາສນ຺ຕິຏ຺ຐນາ ປຎ຺ຎາ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາສຸ ຎາຓນ຺ຕິ ອິມາ ທສ ວິປສ຺ສນາວເສນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ.

ຍທຕ຺ຖິ ຍໍ ຠູຕນ຺ຕິ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກໍ, ຕໍ ມຸຎ຺ຈິຕຸກມ຺ຍຕາຎາເຓນ ປຊຫຕິ. ທິຏ຺ຐໂສວຕ຺ຖິກຕ຺ຕຍສ຺ສ ສປ຺ປລກ຺ຂຓວິຈິນເນ ວິຍ ທິຏ຺ຐລກ຺ຂຓຕ຺ຕຍສ຺ສ ຠູຕສ຺ສ ສງ຺ຂາຣລກ຺ຂຓວິຈິນເນ ອຸເປກ຺ຂໍ ປຏິລຠຕິ. ອນາໂຠຄຣສາຕິ ປຓີຕສຸເຂປິ ຕສ຺ມິໍ ອວນຕິ ປຏິປກ຺ຂກິຈ຺ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນາມກາເຍນ ເຈຕສິກສຸຂໍ ກາຍິກສຸຂເຫຕຸ ຣູປສມຸຏ຺ຐາປເນນ ກາຍິກສຸຂຎ຺ຈ ຌານສມງ຺ຄີ ປຏິສໍເວເທຕີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຜຸຏຕ຺ຕາ ພ຺ຍາປິຕຕ຺ຕາ. ຍຖາ ຫິ ອຸທເກນ ຜຸຏສຣີຣສ຺ສ ຕາທິເສ ນາຕິປຈ຺ຈນີເກ ວາຕາທິເກ ໂຜຏ຺ຐພ຺ເພ ຜຸຏ຺ເຐ ສຸຂໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ເອວໍ ເອເຕຫິ ຜຸຏສຣີຣສ຺ສປິ.

ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໖໕. ອວິຠູຕປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາຕິ ສຸຂທຸກ຺ຂານິ ວິຍ ອວິຠູຕາກາຣາ ປິຏ຺ຐິປາສາຓຄຕມິຄມຄ຺ໂຄ ວິຍ ຕທນຸມາຕພ຺ພາວິຠູຕາກາໂຣປຏ຺ຐານາ.

ຈຕຸກ຺ກນຍວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ປຎ຺ຈກນຍວຓ຺ຓນາ

໑໖໗. ຍສ຺ສາ ປນ ຘມ຺ມຘາຕຸຍາຕິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓສ຺ສ. ເຕນ ຫິ ຘມ຺ມານໍ ອາກາຣເຠທໍ ຎຕ຺ວາ ຕທນຸຣູປໍ ເທສນໍ ນິຍາເມຕີຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ປຎ຺ຈກນເຍ ທຸຕິຍຊ຺ຌານໍ ຈຕຸກ຺ກນເຍ ທຸຕິຍຊ຺ຌານປກ຺ຂິກໍ ກຕ຺ວາ ວິຠຕ຺ຕໍ ‘‘ຍສ຺ມິໍ…ເປ… ມຄ຺ຄໍ ຠາເວຕິ ອວິຕກ຺ກໍ ວິຈາຣມຕ຺ຕໍ ສມາຘິຊໍ ປີຕິສຸຂໍ ທຸຕິຍຊ຺ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕີ’’ຕິ. ກສ຺ມາ? ເອກຕ຺ຕກາຍນານຕ຺ຕສຎ຺ຎີສຕ຺ຕາວາສຜລຕາຍ ທຸຕິຍຊ຺ຌາເນນ ສມານຜລຕ຺ຕາ ປຐມຊ຺ຌານສມາຘິໂຕ ຊາຕຕ຺ຕາ ຈ. ປຐມຊ຺ຌານເມວ ຫິ ກາເມຫິ ອກຸສເລຫິ ຈ ວິວິຕ຺ຕນ຺ຕິ ຕທຠາວາ ນ ອິຘ ‘‘ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫິ ວິວິຈ຺ຈ ອກຸສເລຫີ’’ຕິ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ, ນາປິ ‘‘ວິເວກຊ’’ນ຺ຕິ. ສຸຕ຺ຕນ຺ຕເທສນາສຸ ຈ ປຎ຺ຈກນເຍ ທຸຕິຍຕຕິຍຊ຺ຌານານິ ທຸຕິຍຊ຺ຌານເມວ ຠຊນ຺ຕິ ວິຕກ຺ກວູປສມາ ວິຈາຣວູປສມາ ອວິຕກ຺ກຕ຺ຕາ ອວິຈາຣຕ຺ຕາ ຈາຕິ.

ປຏິປທາຈຕຸກ຺ກວຓ຺ຓນາ

໑໗໖-໑໘໐. ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ຌານສ຺ສ ອຸປຈາຣນ຺ຕິ ນີວຣຓວິຕກ຺ກວິຈາຣນິກນ຺ຕິຍາທີນໍ ວູປສມາ ຖິຣຠູໂຕ ກາມາວຈຣສມາຘິ. ຕທນຸຘມ຺ມຕາຕິ ຕທນຸຣູປຕາຠູຕາ, ສາ ປນ ຕທສ຺ສາທສງ຺ຂາຕາ ຕທສ຺ສາທສມ຺ປຍຸຕ຺ຕກ຺ຂນ຺ຘສງ຺ຂາຕາ ວາ ມິຈ຺ຉາສຕີຕິ ວທນ຺ຕິ. ອວິຄຕນິກນ຺ຕິກາ ຕໍຕໍປຣິຫຣຓສຕີຕິປິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ‘‘ສຕິຍາ ວາ ນິກນ຺ຕິຍາ ວາ’’ຕິ ວິກປ຺ໂປ ກໂຕ. ອາຄມນວເສນາປິ ຈ ປຏິປທາ ໂຫນ຺ຕິເຍວາຕິ ອິທໍ ກທາຈິ ທຸຕິຍາທີນໍ ປຐມາທິອາຄມນກຕປຏິປທຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອປິ-ສທ຺ໂທ ຫິ ອເນກນ຺ຕິກຕໍ ທີເປຕິ, ເອຕສ຺ສ ອເນກນ຺ຕິກຕ຺ຕາ ເອວ ຈ ປາຬິຍໍ ເອເກກສ຺ມິໍ ຌາເນ ຈຕສ຺ໂສ ປຏິປທາ ຈຕ຺ຕາຣິ ອາຣມ຺ມຓານິ ໂສຬສກ຺ຂຕ຺ຕຸກຎ຺ຈ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ໂຍຊິຕໍ. ອຎ຺ຎຖາ ເອເກກສ຺ມິໍ ປຏິປທາທິມ຺ຫິ ນວ ນວ ຌານານິ ໂຍເຊຕພ຺ພານິ ສິຍຸນ຺ຕິ.

ອາຣມ຺ມຓຈຕຸກ຺ກວຓ຺ຓນາ

໑໘໑. ອປ຺ປຄຸຓນ຺ຕິ ປຎ຺ຈຫິ ວສິຕາຫິ ອວສີກຕໍ.

ອາຣມ຺ມຓປຏິປທາມິສ຺ສກວຓ຺ຓນາ

໑໘໖. ເຫຏ຺ຐາຕິ ໂສຬສກ຺ຂຕ຺ຕຸກໂຕ ປຸພ຺ເພ. ເຍ ເກຈິ ຌານໍ ອຸປ຺ປາເທນ຺ຕິ ນາມາຕິ ວຈເນນ ເຍ ກຕາຘິກາຣາ ເສກ຺ຂາ ມຄ຺ເຄເນວ ອຸປ຺ປາທິຕຊ຺ຌານາ, ເຕສໍ ຌານານິ ມຄ຺ຄປຏິພທ຺ຘຕາຍ ສຸທ຺ຘິກນວກສງ຺ຄຫິຕານີຕິ ເວທິຕພ຺ພານິ. ນ ຫິ ເຕ ອຸປ຺ປາເທນ຺ຕິ ນາມາຕິ.

ກສິຓກຖາວຓ຺ຓນາ

໒໐໓. ນິໂຣຘປາທກຕາວຈເນນ ອາຣຸປ຺ປປາທກຕາ ຈ ທສ຺ສິຕາ. ຂິປ຺ປທສ຺ສນໍ ຂິປ຺ປາຠິຎ຺ຎຕາ ຂິປ຺ປນິສນ຺ຕິຠາໂວ.

ອຠິຠາຍຕນກຖາວຓ຺ຓນາ

໒໐໔. ອຎ຺ຎມ຺ປີຕິ ເກວລໍ ກສິຓາຍຕນສງ຺ຂາຕເມວ ອຫຸຕ຺ວາ ອຠິຠາຍຕນສງ຺ຂາຕມ຺ປິ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ສຕິປິ ອຠິຠາຍຕນານໍ ກສິຓາຍຕນຕ຺ເຕ ກສິຓາຍຕນຠາວໂຕ ອຎ຺ໂຎ ອຠິຠາຍຕນຠາໂວ ກສິຓນິມິຕ຺ຕາຠິຠວນກຠາວນານິມິຕ຺ຕນານຕ຺ຕໂຕຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຕຕ຺ຖ ອຠິຠວຕີຕິ ອຠິຠຸ, ປຣິກມ຺ມໍ, ຎາຓໍ ວາ. ອຠິຠຸ ອາຍຕນໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ອຠິຠາຍຕນໍ, ຌານໍ. ອຠິຠວິຕພ຺ພໍ ວາ ອາຣມ຺ມຓສງ຺ຂາຕໍ ອາຍຕນໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ອຠິຠາຍຕນໍ, ຌານໍ. ອາຣມ຺ມຓາຠິຠວນໂຕ ອຠິຠຸ ຈ ຕໍ ອາຍຕນຎ຺ຈ ໂຍຄິໂນ ສຸຂວິເສສານໍ ອຘິຏ຺ຐານຠາວໂຕ ມນາຍຕນຘມ຺ມາຍຕນຠາວໂຕ ຈາຕິປິ ສສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ຌານໍ ອຠິຠາຍຕນໍ. ມຄ຺ຄປ຺ປຏິພທ຺ຘຕາຍ ຕທາ ສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐິຕສ຺ສ ອາໂຠໂຄ ປຸພ຺ພຠາຄຠາວນາວເສນ ຌານກ຺ຂເຓ ປວຕ຺ຕໍ ອຠິຠວນາກາຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປວຕ຺ໂຕ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອາຄເມສຸ ປນ ‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ຣູປສຎ຺ຎີ ເອໂກ ພຫິທ຺ຘາ ຣູປານິ ປສ຺ສຕິ ປຣິຕ຺ຕານິ ສຸວຓ຺ຓທຸພ຺ພຓ຺ຓານິ. ອປ຺ປມາຓານິ ສຸວຓ຺ຓທຸພ຺ພຓ຺ຓານິ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອຣູປສຎ຺ຎີ ເອໂກ…ເປ… ປຣິຕ຺ຕານິ ສຸວຓ຺ຓທຸພ຺ພຓ຺ຓານິ. ອປ຺ປມາຓານິ ສຸວຓ຺ຓທຸພ຺ພຓ຺ຓານີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໑໗໓; ມ. ນິ. ໒.໒໔໙; ອ. ນິ. ໘.໖໕) ອິເມສໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ອຠິຠາຍຕນານໍ ອາຄຕຕ຺ຕາ ອາຄມຏ຺ຐກຖາສຸ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໑໗໓; ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒. ໒໔໙-໒໕໐; ອ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໓.໘.໖໕) ‘‘ວຓ຺ຓວເສນ ອາໂຠເຄ ວິຊ຺ຊມາເນປິ ປຣິຕ຺ຕອປ຺ປມາຓວເສເນວ ອິມານິ ອຠິຠາຍຕນານິ ເທສິຕານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຣິຕ຺ຕອປ຺ປມາຓຕາ ຫິ ອຠິຠວນສ຺ສ ກາຣຓໍ ວຓ຺ຓາໂຠເຄ ສຕິປິ ອສຕິປິ. ຕຕ຺ຖ ຈ ວຓ຺ຓາໂຠຄຣຫິຕານິ ສຫິຕານິ ຈ ສພ຺ພານິ ປຣິຕ຺ຕານິ ‘‘ສຸວຓ຺ຓທຸພ຺ພຓ຺ຓານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕານິ, ຕຖາ ອປ຺ປມາຓານີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພານິ. ອຕ຺ຖິ ຫິ ເອໂສ ປຣິຍາໂຍ ປຣິຕ຺ຕານິ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ຕານິ ເຈ ກທາຈິ ວຓ຺ຓວເສນ ອາຠຸຊິຕານິ ໂຫນ຺ຕິ ສຸວຓ຺ຓທຸພ຺ພຓ຺ຓານິ ອຠິຠຸຍ຺ຍາຕິ. ອິຘ ປນ ນິປ຺ປຣິຍາຍເທສນຕ຺ຕາ ວຓ຺ຓາໂຠຄຣຫິຕານິ ວິສຸໍ ວຸຕ຺ຕານິ ສຫິຕານິ ຈ. ອຕ຺ຖິ ຫິ ອຸຠຍຕ຺ຖ ອຠິຠວນວິເສໂສຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຈ ປຣິຍາຍເທສນຕ຺ຕາ ວິໂມກ຺ຂານມ຺ປິ ອຠິຠວນປຣິຍາໂຍ ອຕ຺ຖີຕິ ‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ຣູປສຎ຺ຎີ’’ຕິ ອຠິຠາຍຕນທ຺ວຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຕິຍຈຕຸຕ຺ຖອຠິຠາຍຕເນສຸ ທຸຕິຍວິໂມກ຺ໂຂ ວຓ຺ຓາຠິຠາຍຕເນສຸ ຕຕິຍວິໂມກ຺ໂຂ ຈ ອຠິຠວນປ຺ປວຕ຺ຕິໂຕ ສງ຺ຄຫິໂຕ, ອິຘ ປນ ນິປ຺ປຣິຍາຍເທສນຕ຺ຕາ ວິໂມກ຺ຂາຠິຠາຍຕນານິ ອສງ຺ກຣໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ວິໂມກ຺ເຂ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ອຠິຠາຍຕນານິ ກຖິຕານິ. ສພ຺ພານິ ຈ ວິໂມກ຺ຂກິຈ຺ຈານິ ວິໂມກ຺ຂເທສນາຍ ວຸຕ຺ຕານິ, ຕເທຕໍ ‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ຣູປສຎ຺ຎີ’’ຕິ ອາຄຕສ຺ສ ອຠິຠາຍຕນທ຺ວຍສ຺ສ ອຠິຠາຍຕເນສຸ ອວຈນໂຕ ‘‘ຣູປີ ຣູປານິ ປສ຺ສຕີ’’ຕິອາທີນຎ຺ຈ ສພ຺ພວິໂມກ຺ຂກິຈ຺ຈສາຘາຣຓວຈນຠາວໂຕ ວວຕ຺ຖານໍ ກຕນ຺ຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ.

ອຊ຺ຌຕ຺ຕຣູປານໍ ອນຠິຠວນີຍໂຕຕິ ອິທໍ ກຕ຺ຖຈິປິ ‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ຣູປານິ ປສ຺ສຕີ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ສພ຺ພຕ຺ຖ ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ພຫິທ຺ຘາ ຣູປານິ ປສ຺ສຕີ’’ຕິ, ຕສ຺ສ ກາຣຓວຈນໍ. ເຕນ ຍໍ ອຎ຺ຎເຫຕຸກໍ, ຕໍ ເຕນ ເຫຕຸນາ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍໍ ປນ ເທສນາວິລາສເຫຕຸກໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອຣູປສຎ຺ຎິຕາຍ ເອວ ອິຘ ວຈນໍ, ນ ຕສ຺ສ ອຎ຺ຎໍ ກາຣຓໍ ມຄ຺ຄິຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕຣູປານໍ ອນຠິຠວນີຍຕາ ຈ ພຫິທ຺ຘາຣູປານໍ ວິຍ ອວິຠູຕຕ຺ຕາ, ເທສນາວິລາໂສ ຈ ຍຖາວຸຕ຺ຕວວຕ຺ຖານວເສນ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສຸວຓ຺ຓທຸພ຺ພຓ຺ຓານີຕິ ເອເຕເນວ ສິທ຺ຘຕ຺ຕາ ນີລາທິອຠິຠາຍຕນານິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພານີຕິ ເຈ? ນ, ນີລາທີສຸ ກຕາຘິກາຣານໍ ນີລາທິຠາວສ຺ເສວ ອຠິຠວນກາຣຓຕ຺ຕາ. ນ ຫິ ເຕສໍ ປຣິສຸທ຺ຘາປຣິສຸທ຺ຘວຓ຺ຓປຣິຕ຺ຕຕາ ຕທປ຺ປມາຓຕາ ວາ ອຠິຠວນກາຣຓໍ, ອຖ ໂຂ ນີລາທິຠາໂວ ເອວາຕິ.

ອຠິຠາຍຕນກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ວິໂມກ຺ຂກຖາວຓ຺ຓນາ

໒໔໘. ຣູປີຕິ ເຍນາຍໍ ສສນ຺ຕຕິປຣິຍາປນ຺ເນນ ຣູເປນ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ຕໍ ຍສ຺ສ ຌານສ຺ສ ເຫຕຸຠາເວນ ວິສິຏ຺ຐໍ ຣູປໍ ໂຫຕິ. ເຍນ ວິສິຏ຺ເຐນ ຣູປີຕິ ວຸຈ຺ເຈຍ຺ຍ, ຕເທວ ສສນ຺ຕຕິປຣິຍາປນ຺ນຣູປນິມິຕ຺ຕໍ ຌານມິວ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ຣູປີຠາວສາຘກນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ກສິຓເທສນາ ຌານານເມວ ກສິຓຠາເວນ ປວຕ຺ຕາ ອຠິຘມ຺ເມ, ສຸຕ຺ເຕ ປນ ອາຣມ຺ມຓານນ຺ຕິ ‘‘ອຠິຘມ຺ມວເສນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ວິໂມກ຺ຂກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣກຖາວຓ຺ຓນາ

໒໕໑. ໂສມນສ຺ສໂທມນສ຺ສຣຫິຕໍ ອຎ຺ຎາຓເມວ ອຎ຺ຎາຓຸເປກ຺ຂາ. ກິເລໂສຘີນໍ ມຄ຺ໂຄຘີຫິ ອຊິຕຕ຺ຕາ ອໂນຘິຊິນສ຺ສ. ສຕ຺ຕມຠວາທິໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ປວຕ຺ຕວິປາກສ຺ສ ອຊິຕຕ຺ຕາ ອວິປາກຊິນສ຺ສ. ນິທ຺ໂທສຠາເວນາຕິ ນິປ຺ປຏິຆຠາເວນ. ເອກສ຺ສປິ ສຕ຺ຕສ຺ສ ອປ຺ປຏິຠາຄນິມິຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປຣິຈ຺ເຉທຄ຺ຄຫຓໍ ນຕ຺ຖິ, ນ ຈ ສມ຺ມຸຕິສຈ຺ຈວເສນ ປວຕ຺ຕໍ ສຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຣູປາທິຄ຺ຄຫຓໍ ໂຫຕີຕິ ອປ຺ປນາປ຺ປຕ຺ຕິຍາປິ ອປຣາມາສສຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓມຸທ຺ຘຠູຕານໍ ເມຕ຺ຕາທີນໍ ເອກສຕ຺ຕາຣມ຺ມຓານມ຺ປິ ອປ຺ປມາຓໂຄຈຣຕາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອສຸຠກຖາວຓ຺ຓນາ

໒໖໓. ອຸທ຺ຘໍ ຘຸມາຕຕ຺ຕາ ອຸທ຺ຘຸມາຕໍ. ເສຕຣຕ຺ເຕຫິ ປຣິຠິນ຺ນໍ ວິມິສ຺ສິຕໍ ນີລໍ ວິນີລໍ, ປຸຣິມວຓ຺ຓວິປຣິຓາມຠູຕໍ ວາ ນີລໍ ວິນີລໍ. ສງ຺ຆາໂຏ ອງ຺ຄານໍ ສຸສມ຺ພທ຺ຘຕາ. ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ທຸພ຺ພລຕາ ປຏິປກ຺ຂຠາເວນ ຈິຕ຺ຕໍ ຐເປຕຸໍ ອສມຕ຺ຖຕາ. ອຕ຺ຕນິ ອານິສໍສທສ຺ສນນີວຣຓໂຣຄວູປສມານໍ ຍຖາກ຺ກມໍ ປຸປ຺ຜຉຑ຺ຑກວມນວິເຣຈນອຸປມາ ໂຍເຊຕພ຺ພາ. ປຏິກູລມນສິກາຣສາມຎ຺ເຎນ ອສຸເຠຫິ ເກສາທີຫິ ປຏິກູລຊ຺ຌານສ຺ສ ຄຫຓໍ ສິວຖິກາວຓ຺ຓຊ຺ຌານສ຺ສ ຈ. ຕມ຺ປິ ຫິ ປຏິກູລມນສິກາຣວເສເນວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ, ສິວຖິກປ຺ປກາຣານິ ວາ ສິວຖິກາວຓ຺ຓານິ.

ອສຸຠກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຣູປາວຈຣກຸສລກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອຣູປາວຈຣກຸສລກຖາວຓ຺ຓນາ

໒໖໕. ສພ຺ພາກາເຣນາຕິ ເອວໍ ຣູປນິມິຕ຺ຕໍ ທຓ຺ຑາທານສມ຺ຠວທສ຺ສນາທິນາ ສພ຺ເພນ ຣູປຣູປນິມິຕ຺ເຕສຸ ຕທາຣມ຺ມຓຊ຺ຌາເນສຸ ໂທສທສ຺ສນາກາເຣນ, ຣູປາທີສຸ ນິກນ຺ຕິປ຺ປຫານອນາວຊ຺ຊິຕຸກາມຕາທິນາ ວາ. ວິຣາຄາຕິ ຊິຄຸຈ຺ຉນາ. ອາເນຎ຺ຊາຠິສງ຺ຂາຣວຈນາທີຫິ ອາເນຎ຺ຊຕາ ‘‘ສນ຺ຕາ ອິເມ ຈຸນ຺ທ ອຣິຍສ຺ສ ວິນເຍ ວິໂມກ຺ຂາ’’ຕິອາທິນາ ສນ຺ຕວິໂມກ຺ຂຕາ ຈ ວຸຕ຺ຕາ. ໂທສທສ຺ສນປຏິປກ຺ຂຠາວນາວເສນ ປຏິຆສຎ຺ຎານໍ ສຸປ຺ປຫີນຕ຺ຕາ ມຫຕາປິ ສທ຺ເທນ ອຣູປສມາປຕ຺ຕິໂຕ ນ ວຸຏ຺ຐາຕິ. ຕຖາ ປນ ນ ສຸປ຺ປຫີນຕ຺ຕາ ສພ຺ພຣູປສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐານໍ ສິຍາ, ປຐມຊ຺ຌານໍ ປນ ອປ຺ປກມ຺ປິ ສທ຺ທໍ ນ ສຫຕີຕິ ຕໍ ສມາປນ຺ນສ຺ສ ສທ຺ໂທ ກຓ຺ຏໂກຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອາຣຸປ຺ປຠາວນາຍ ອຠາເວ ຈຸຕິໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຣຫານໍ ຣູປສຎ຺ຎາປຏິຆສຎ຺ຎານໍ ຍາວ ອຕ຺ຕໂນ ວິປາກປ຺ປວຕ຺ຕິ, ຕາວ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິຘມ຺ມຕາປາທເນນ ສມຕິກ຺ກໂມ ອຕ຺ຖງ຺ຄໂມ ຈ ວຸຕ຺ໂຕ. ນານຕ຺ຕສຎ຺ຎາສຸ ປນ ຍາ ຕສ຺ມິໍ ຠເວ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕາ ອໂນກາສຕາຍ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ນ ອາຣຸປ຺ປຠາວນາຍ ນິວາຣິຕຕ຺ຕາ. ອນິວາຣິຕຕ຺ຕາ ຈ ກາຈິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ຕາສໍ ອມນສິກາໂຣ ອນາວຊ຺ຊນໍ ອປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓໍ, ຊວນປຏິປາທເກນ ວາ ຠວງ຺ຄມນສ຺ສ ອນ຺ຕເຣ ອກຣຓໍ ອປ຺ປເວສນໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ເຕນ ຈ ນານຕ຺ຕສຎ຺ຎາມນສິກາຣເຫຕູນໍ ຣູປານໍ ສມຕິກ຺ກມາ ສມາຘິສ຺ສ ຖິຣຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ຣູປສມຕິກ຺ກມາຠາເວເນວ ຫິ ຣູປສມາປຕ຺ຕີສຸ ‘‘ນານຕ຺ຕສຎ຺ຎານໍ ອມນສິກາຣາ’’ຕິ ເອກສ຺ສ ອວຈນນ຺ຕິ. ໂກ ອານິສໍໂສ, ນ ຫິ ສພ຺ພສ຺ສາທວຕ຺ຖຸຣຫິເຕ ອາກາເສ ປວຕ຺ຕິຕສຎ຺ຎາຍ ອານິສໍໂສ ທິສ຺ສຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຣູປສຎ຺ຎາສມຕິກ຺ກມນາທິກໍ ວຈນໍ ອານິສໍສສ຺ສ ປກາສນໍ, ນ ອຕ຺ໂຖ.

ອຎ຺ຎຕ຺ຖາຕິ ສຸຕ຺ເຕສຸ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ປຣິຕ຺ຕກສິຓຸຄ຺ຆາຏເນປິ ຣູປວິເວກມຕ຺ຕຄ຺ຄຫເຓນ ປຣິຈ຺ເຉທສ຺ສ ອຄ຺ຄຫຓໂຕ ອນນ຺ຕຜຣຓຕາ ຈ ວຸຕ຺ຕາ, ອິຘ ປນ ອນນ຺ຕຜຣຓຕາສພ຺ຠາເວປິ ອຸຄ຺ຆາຏິຕກສິຓວເສນ ປຣິຕ຺ຕານນ຺ຕຕາ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ອນນ຺ໂຕ ອາກາໂສ’’ຕິ ນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ສມຍວວຕ຺ຖາປນຌານວິເສສເນເນເວຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ, ນ ປຏິປຕ຺ຕິຍາຕິ ຕທວຈນໍ.

໒໖໖. ປຐມາຣຸປ຺ປວິຎ຺ຎາຓໍ ອຕ຺ຕໂນ ຜຣຓາກາເຣເນວ ອນນ຺ຕນ຺ຕິ ມນສິກາຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ອນນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸຄ຺ຆາຏຠາໂວ ອຸຄ຺ຆາຏິມໍ.

໒໖໗. ອກິຎ຺ຈນນ຺ຕິ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ກິຎ຺ຈິ ປກາຣໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ວິຠາວນໍ ອາຫ.

໒໖໘. ຍາຍາຕິ ສງ຺ຂາຣາວເສສສຎ຺ຎາຍ. ຕໍ ຕາວ ປຏິປຕ຺ຕິໍ. ອາວຊ຺ຊິສ຺ສາມີຕິອາທິນາ ຕນ຺ນິນ຺ນາວຊ຺ຊນາທິປວຕ຺ຕິຍາ ອຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ, ນ ຕທຕິກ຺ກມນຕ຺ຖາຍ ອາວຊ຺ຊນຠາວນາປວຕ຺ຕິຍາ. ນາສຎ຺ຎາຕິ ສຎ຺ຎາຠາໂວ ຈ ເອຕິສ຺ສາ ອຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມູຫຄຫຓວເສນ ປວຕ຺ຕໍ ກລາປສມ຺ມສນໍ. ຜສ຺ສາທິເອເກກຘມ຺ມຄຫຓວເສນ ປວຕ຺ຕາ ອນຸປທຘມ຺ມວິປສ຺ສນາ.

ອາກາເສ ປວຕ຺ຕິຕວິຎ຺ຎາຓາຕິກ຺ກມໂຕ ຕຕິຍາ. ຕທຕິກ຺ກມໂຕ ຫິ ຕສ຺ເສວ ວິຠາວນໍ ໂຫຕິ. ທຸຕິຍາຣຸປ຺ປວິຎ຺ຎາຓວິຠາວເນ ຫິ ຕເທວ ອຕິກ຺ກນ຺ຕໍ ສິຍາ, ນ ຕສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓໍ, ນ ຈາຣມ຺ມເຓ ໂທສໍ ທິສ຺ວາ ອນາຣມ຺ມຓສ຺ສ ວິຠາວນາຕິກ຺ກໂມ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ປາຬິຍຎ຺ຈ ‘‘ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນສມາປຕ຺ຕິໍ ສໂຕ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຕໂຕ ວຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຕຎ຺ເຎວ ວິຎ຺ຎາຓໍ ອຠາເວຕີ’’ຕິ (ຈູຬນິ. ອຸປສີວມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ ໓໙) ຕ຺ຕໍ, ນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕຎ຺ເຎວ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນໍ ອຠາເວຕີ’’ຕິ, ‘‘ຕຎ຺ເຎວ ອຠາເວຕີ’’ຕິ ວາ. ‘‘ອນນ຺ຕໍ ວິຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊາ’’ຕິ (ວິຠ. ໕໐໘) ເອຕ຺ຖ ປນ ທ຺ວຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ອາຣມ຺ມຓຎ຺ຈ ວິຎ຺ຎາຓໍ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນຎ຺ຈ. ຕສ຺ມິໍ ທ຺ວເຍ ເຍນ ເກນຈິ ຍໂຕ ວາ ວຸຏ຺ຐິໂຕ, ເຕເນວ ປຏ຺ຐານນິທ຺ທິຏ຺ເຐນ ຕໍສທ຺ທສ຺ສ ສມ຺ພນ຺ເຘ ອາປນ຺ເນ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນສ຺ສ ນິວຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ ວິຎ຺ຎາຓວຈນໍ, ຕສ຺ມາ ປຐມາຣຸປ຺ປວິຎ຺ຎາຓສ຺ເສວ ອຠາວນາຕິກ຺ກໂມ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕນ຺ນິສ຺ສິຕນ຺ຕິ ເຕນ ນິສ຺ສິຕໍ. ຕໍ ມຓ຺ຑປລຄ຺ຄໍ ອນິສ຺ສາຍ ເຕນ ວິນາຠູເຕ ວິວິຕ຺ເຕ ພຫິ ໂອກາເສ ຐານໍ ວິຍ ອາກາສລຄ຺ຄວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ວິເວເກ ຕທປຄເມ ຕຕິຍາຣຸປ຺ປສ຺ສ ຐານໍ.

ອຣູປາວຈຣກຸສລກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ເຕຠູມກກຸສລວຓ຺ຓນາ

໒໖໙. ອິເມ ຕາວ ຉນ຺ທາຘິປເຕຍ຺ເຍ ປຎ຺ຈ ນຍາຕິ ຉນ຺ທາຘິປເຕຍ຺ຍນເຍ ອນ຺ເຕ ປຸຣິມນຍານໍ ຕໍນຍາຠິມຸຂປ຺ປວຕ຺ຕິໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຍໍ ປນ ປກາໂຣ ນ ປາຬິອນຸຄໂຕ. ນ ຫິ ປາຬິຍໍ ສຸທ຺ຘິກນຍາທໂຍ ວຕ຺ວາ ວີຣິຍາຘິປເຕຍ຺ຍາທິນຍາ ວຸຕ຺ຕາຕິ. ມຫາປກຣເຓ ສຕ຺ຕຫິ ມຫາວາເຣຫິ ອນຸໂລມາທິນຍວິຈິຕ຺ເຕຫິ ຫີນຕ຺ຕິໂກ ວິຠຕ຺ໂຕ. ຕຕ຺ຖ ຈ ມຊ຺ຌິມຘມ຺ເມກເທສຠູຕາ ອິເມ ວີສຕິ ໂລກິຍມຫານຍາຕິ ກຕ຺ວາ ‘‘ຕຕ຺ຖ ວິຠຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ເອເຕນ ກເມນ ອິເມສໍ ນຍານໍ ຕຕ຺ຖ ອາຄຕຕ຺ຕາ.

ເອວເມເຕສໍ ວິຠຕ຺ຕຏ຺ຐານໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ເອຕສ຺ມິໍ ເຕຠູມກກຸສລກຖາວສານຏ຺ຐາເນ ອຏ຺ຐາຣສກມ຺ມທ຺ວາຣທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ປນ ຐາເນ’’ຕິອາທິມາຫ. ອຖ ວາ ຫີນປຓີເຕຫິ ວິນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ມຊ຺ຌິມຣາສິອນ຺ໂຕຄຘຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ເຕນ ເອເຕສໍ ເຕຠູມກກຸສລນຍານໍ ຫີນຕ຺ຕິເກ ວິຠາໂຄ ກໂຕ. ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ປນ ຐາເນ’’ຕິອາທິກສ຺ສ ຍຖາວຸຕ຺ໂຕວ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຫີນຕ຺ຕິເກ ມຊ຺ຌິມຣາສິມ຺ຫິ ເຍ ສວິປາກາ ວຏ຺ຏນິສ຺ສິເຕເນວ ທານາທິວເສນ ປວຕ຺ຕິຕາ, ເຕ ຫີນາຕິ ກາຕພ຺ພາ. ເຍ ວິວຏ຺ຏນິສ຺ສິເຕນ ທານາທິວເສນ ປວຕ຺ຕິຕາ, ເຕ ປຓີຕາຕິ ກາຕພ຺ພາ. ອວິປາກາ ມຊ຺ຌິມາຕິ ກາຕພ຺ພາ. ອວິປາກຕ຺ຕາ ຈ ເຕສຸ ມຊ຺ຌິມຣາສິໍ ຐເປຕ຺ວາ ອິຕເຣ ທ຺ເວ ເອກນ຺ຕວຏ຺ຏນິສ຺ສິຕາ ນວ, ວິວຏ຺ຏຸປນິສ຺ສຍຠູຕາ ຈ ນວາຕິ ອຏ຺ຐາຣສ ກມ຺ມທ຺ວາຣານິ, ກມ຺ມານິ ຈ ຕານິ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ຜລສ຺ສ ກາຣຓຠາເວນ ທ຺ວາຣານິ ຈາຕິ ກມ຺ມທ຺ວາຣານິ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ວາ ຈິຕ຺ຕານິ ກມ຺ມທ຺ວາຣານີຕິ ອາຫ. ຕໍຕໍທ຺ວາຣານິ ວາ ກາຍາທີນິ. ອຏ຺ຐາຣສ ຂຕ຺ຕິຍາ ຈ ອຠພ຺ພາ ຫີນຫີນຕ຺ຕຍາທໂຍ ນວ, ຠພ຺ພາ ຈ ປຓີຕປຓີຕຕ຺ຕຍາທໂຍ ນວາຕິ ກມ຺ມານຸຣູເປເນວ ເວທິຕພ຺ພາ. ເອວໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາທໂຍ ເທວາ ຈ ໂຍເຊຕພ຺ພາ. ອຏ຺ຐຈຕ຺ຕາລີສ ໂຄຕ຺ຕຈຣຓານິ ເຕສຎ຺ເຎວ ຂຕ຺ຕິຍາທີນໍ ເຠທາ. ‘‘ກາມາວຈຣໍ ກຸສລໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕິ…ເປ… ຈິຕ຺ຕາຘິປເຕຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ (ຘ. ສ. ໒໖໙-໒໗໐) ເອວໍ ວຸຕ຺ໂຕ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕາຘິປເຕຍ຺ຍຠາໂວ, ຈິຕ຺ຕເຈຕສິກສມຸທາເຍ ສມຍວວຕ຺ຖາປໂກ ຈິຕ຺ຕສທ຺ໂທ ປວຕ຺ໂຕຕິ ‘‘ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມານໍ ວເສນ ວຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ອາຫ.

ເຕຠູມກກຸສລວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ໂລກຸຕ຺ຕຣກຸສລວຓ຺ຓນາ

໒໗໗. ໂລກໍ ຕຣຕີຕິ ເອເຕນ ໂລກສມຕິກ຺ກມປຏິປຕ຺ຕິມາຫ. ອຸຕ຺ຕຣຕີຕິ ເອເຕນ ໂລກສ຺ສນ຺ຕຄມນໍ ຜເລ ປຕິຏ຺ຐານໍ ຜລໍ. ສມຕິກ຺ກມ຺ມາຕິອາທິນາ ນິພ຺ພານໍ. ສມຕິກ຺ກມ຺ມາຕິ ຫິ ນິສ຺ສຣິຕ຺ວາ. ອຠິຠຸຍ຺ຍາຕິ ວິສໍຍຸຕ຺ຕໍ ຫຸຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕິວິໂຘປິ ຈຕ຺ໂຖ ມຄ຺ຄາທີສຸ ເອເກກສ຺ມິໍ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ, ມຄ຺ເຄເຍວ ວາ ອິຘ ຕສ຺ສ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ. ເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓິກນ຺ຕິ ເອກມຄ຺ຄສ຺ສ ທ຺ເວ ວາເຣ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ຘມ຺ມານໍ ອນຕິວຕ຺ຕນາທິສາຘິກາຍ ປຎ຺ຎາຍ ວຑ຺ເຒຕິ. ‘‘ນິຍ຺ຍາຕີຕິ ນິຍ຺ຍານີຍ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ອີ-ກາຣສ຺ສ ຣສ຺ສຕ຺ຕໍ ຍ-ກາຣສ຺ສ ຈ ກ-ກາຣໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ນິຍ຺ຍານິກ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນິຍ຺ຍາຕິ ເອເຕນາຕິ ນິຍ຺ຍານໍ, ນິຍ຺ຍານເມວ ນິຍ຺ຍານິກໍ ເວນຍິໂກ ວິຍ. ເອຕ຺ຖ ‘‘ເນຍ຺ຍານິກ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ອິ-ກາຣສ຺ສ ເອ-ກາຣຕ຺ຕໍ ອກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຜລນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິກຣາສິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານໍ ຘມ຺ມານໍ ອຕ຺ຕໂນ ອວຍວຠູຕານໍ ນິສ຺ສໂຍ ໂຫຕິ. ຜລຎາຓໍ ວາ ຜລໍ, ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິອາທໂຍ ອງ຺ຄານິ ວາ. ໂລກຸຕ຺ຕຣຠາເວຕິ ໂລກໍ ອຸຕ຺ຕິຓ຺ຓຠາເວ. ເຕນ ຜລນິພ຺ພານານິ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ເຕສຸ ຍໍ ຠວຕິ ຜລໍ, ຕໍ ‘‘ຠູມີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍຖາ ວາ ກມ຺ມນິພ຺ພຕ຺ຕາ ກາມຠວາທໂຍ ຕໍສມງ຺ຄິໂນ ນິສ຺ສຍຠາເວນ ‘‘ຠູມີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ເອວໍ ມຄ຺ເຄນ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ ຜລໍ ອຣິຍສາວກສ຺ສ ກາເລນ ກາລໍ ສມາປຊ຺ຊິຕພ຺ພຕາຍ ນິສ຺ສຍຠາວໂຕ ‘‘ຠູມີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕໂຕເຍວ ອຣິຍາ ຈິຣຕຣໍ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ. ສມຸຈ຺ເຉທວິເວກວເສນາຕິ ເອຕ຺ຖ ອປາຍຄມນີຍານໍ ອຈ຺ຈນ຺ຕສມຸຈ຺ເຉໂທ ອິຕເຣສຎ຺ຈ ວິຊ຺ຊຸໂຕຠາເສນ ວິຍ ຕມສ຺ສ ສມຸຈ຺ເຉໂທ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ໂລກິຍຊ຺ຌານມ຺ປິ ປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສ ອຣິຍສ຺ສ ຈ ອກຕາຘິກາຣສ຺ສ ນ ວິນາ ປຏິປທາຍ ອິຊ຺ຌຕິ, ກຕາຘິກາຣສ຺ສ ປນ ອຣິຍສ຺ສ ມຄ຺ເຄເນວ ສມິຊ຺ຌນໂຕ ວິປາການໍ ວິຍ ກຸສເລນ ຕຖາ ສມິທ຺ຘສ຺ສ ອຣິຍມຄ຺ເຄນ ສທິສຕາຍ ອຠາວໂຕ ອຕພ຺ພິປາກຕ຺ຕາ ຈ ນ ມຄ຺ຄປຏິປທາ ຕສ຺ສ ຌານສ຺ສ ປຏິປທາຕິ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸນ຺ຕິ ຕຕ຺ຖ ຕຖາ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ປຏິປທາຫິ ເອວ ເທສນາ ນ ກຕາ, ຍຖາວຸຕ຺ຕຊ຺ຌານສງ຺ຄຫຕ຺ຖໍ ສຸທ຺ຘິກເທສນາປິ ກຕາ.

ອິຘ ປນ ກສ຺ສຈິ ວິນາ ປຏິປທາຍ ອສິທ຺ຘິໂຕ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ທຸກ຺ຂປຏິປທ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂຍ ໂກຈິ ວາໂຣຕິ ສກິໍ ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຈຕຸກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ອເນກກ຺ຂຕ຺ຕຸນ຺ຕິ ເອວມາທີສຸ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວາເຣສຸ ໂຍ ໂກຈິ. ສກິໍ ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸຎ຺ຈ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວາຣາ ສຸຂາ ປຏິປທາ ເອວ, ນ ຈ ຕໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ສຸຂາ ປຏິປທາ ໂຫຕີຕິ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວາຣໍ ທຸກ຺ຂາ ປຏິປທາຕິ ໂຣເຈສຸໍ ອຏ຺ຐກຖາຈຣິຍາ. ຕສ຺ມິໍ ຕຖາໂຣຈິເຕ ຕໂຕ ປເຣສຸ ຈຕຸກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວາຣາທີສຸ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖີຕິ. ຣູປາຣູປານໍ ລກ຺ຂຓາທີຫິ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຄຫຓໍ ຣູປາຣູປປຣິຄ຺ຄໂຫ, ນາມຣູປມຕ຺ຕເມຕໍ, ນ ອຎ຺ໂຎ ໂກຈິ ສຕ຺ຕາທິໂກຕິ ວວຕ຺ຖາປນໍ ນາມຣູປວວຕ຺ຖາປນໍ. ປຣິຄ຺ຄຫິຕຣູປາຣູປສ຺ສ ມຄ຺ຄປາຕຸຠາວທນ຺ຘຕາ ຈ ນາມຣູປວວຕ຺ຖາປນາທີນໍ ກິຈ຺ຉສິທ຺ຘິໂຕ ສິຍາຕິ ນ ຣູປາຣູປປຣິຄ຺ຄຫກິຈ຺ຉຕາຍ ເອວ ທຸກ຺ຂປຏິປທຕາ ວຕ຺ຕພ຺ພາຕິ ເຈ? ຕໍ ນ, ນາມຣູປວວຕ຺ຖາປນາທີນໍ ປຈ຺ຈນີກກິເລສມນ຺ທຕາຍ ສຸຂສິທ຺ຘິຍມ຺ປິ ຕຖາສິທ຺ຘວິປສ຺ສນາສຫຄຕານໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ມນ຺ທຕາຍ ມຄ຺ຄປາຕຸຠາວທນ຺ຘຠາວໂຕ.

ຣູປາຣູປໍ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາຕິ ອກິຈ຺ເຉນປິ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ. ກິຈ຺ເຉນ ປຣິຄ຺ຄຫິເຕ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖິ. ເອວໍ ເສເສສຸປິ. ອິມໍ ວາຣໍ ໂຣເຈສຸນ຺ຕິ ກລາປສມ຺ມສນາວສາເນ ອຸທຍພ຺ພຍານຸປສ຺ສນາຍ ວຕ຺ຕມານາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ວິປສ຺ສນຸປກ຺ກິເລສສ຺ສ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວິກ຺ຂມ຺ຠເນນ ກິຈ຺ຉຕາວາຣໍ ທຸກ຺ຂາ ປຏິປທາຕິ ໂຣເຈສຸໍ ເອຕທນ຺ຕຕ຺ຕາ ປຏິປທາຍ. ເອຕສ຺ສ ອກິຈ຺ຉຕ຺ເຕປິ ປຸຣິມານໍ ກິຈ຺ຉຕ຺ເຕ ທຸກ຺ຂປຏິປທຕາ ວຸຕ຺ຕນຍາວາຕິ ນ ປຏິສິທ຺ຘາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ວາ ສພ຺ພໍ ຣູປາຣູປປຣິຄ຺ຄຫາທິກິຈ຺ຉຕໍ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວາຣຕາວເສນ ‘‘ອິມໍ ວາຣ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ຍສ຺ສ ປນ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອກິຈ຺ຉຕາ, ຕສ຺ສ ສຸຂາ ປຏິປທາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ມຸສາວາທາທີນໍ ວິສໍວາທນາທິກິຈ຺ຈຕາຍ ລູຂານໍ ອປຣິຄ຺ຄາຫການໍ ປຏິປກ຺ຂຠາວໂຕ ປຣິຄ຺ຄາຫກສຠາວາ ສມ຺ມາວາຈາ. ສາ ສິນິທ຺ຘຠາວໂຕ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ເມ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ ສມ຺ມາວາຈາປຈ຺ຈຍສຸຠາສິຕໂສຕາຣຎ຺ຈ ຊນໍ. ກາຍິກກິຣິຍາກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ, ສຍຎ຺ຈ ສມຸຏ຺ຐຫນໍ ຆຏນໍ ໂຫຕີຕິ ສມ຺ມາກມ຺ມນ຺ຕສງ຺ຂາຕາ ວິຣຕິປິ ສມຸຏ຺ຐານສຠາວາຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມານໍ ວາ ອຸກ຺ຂິປນໍ ສມຸຏ຺ຐຫນໍ ກາຍິກກິຣິຍາຍ ຠາຣຸກ຺ຂິປນໍ ວິຍ, ຊີວມານສ຺ສ ສຕ຺ຕສ຺ສ, ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມານໍ ວາ ສຸທ຺ຘິ ໂວທານໍ ອາຊີວສ຺ເສວ ວາ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍວຸຕ຺ຕິຍາ.

໒໘໓. ມຄ຺ຄສນ຺ນິສ຺ສິຕນ຺ຕິ ປຣມຕ຺ຖມຄ຺ຄສຠາວຕ຺ຕາ ມຄ຺ຄາວຍວຠາເວນ ສມຸທາຍສນ຺ນິສ຺ສິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໒໘໕. ປຕິຏ຺ຐານໍ ກິເລສວເສນ, ອາຍູຫນໍ ອຠິສງ຺ຂາຣວເສນ. ຕຓ຺ຫາວເສນ ວາ ປຕິຏ຺ຐານໍ, ທິຏ຺ຐິວເສນ ອາຍູຫນໍ. ໂພຘີຕິ ຍາ ອຍໍ ຘມ຺ມສາມຄ຺ຄີ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພາ. ເສນງ຺ຄຣຖງ຺ຄາທໂຍ ວິຍາຕິ ເອເຕນ ປຸຄ຺ຄລປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ອວິຊ຺ຊມານປຎ຺ຎຕ຺ຕິຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ອງ຺ຄ-ສທ຺ໂທ ກາຣຓຕ຺ໂຖປິ ໂຫຕີຕິ ຈຕຸສຈ຺ຈໂພຘາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ. ພຸຊ຺ຌນ຺ຕີຕິ ໂພຘິໂຍ, ໂພຘິໂຍ ເອວ ອງ຺ຄາຕິ ‘‘ອນຸພຸຊ຺ຌນ຺ຕີຕິ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິປສ຺ສນາທີນໍ ກາຣຓານໍ ພຸຊ຺ຌິຕພ຺ພານຎ຺ຈ ສຈ຺ຈານໍ ອນຸຣູປໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂຠາເວນ ປຏິມຸຂໍ ອວິປຣີຕຕາຍ ສມ຺ມາ ຈ ພຸຊ຺ຌນ຺ຕີຕິ ເອວມຕ຺ຖວິເສສທີປເກຫິ ອຸປສຄ຺ເຄຫິ ‘‘ອນຸພຸຊ຺ຌນ຺ຕີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂພຘິ-ສທ຺ໂທ ຫິ ສພ຺ພວິເສສຍຸຕ຺ຕໍ ພຸຊ຺ຌນໍ ສາມຎ຺ເຎນ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕີຕິ.

໒໙໙. ຕິຓ຺ຓນ຺ຕິ ຣາຄາທີນໍ. ກໂຣຕິ ນາມ ກິໍ ທຸຈ຺ຈຣິຕານິ ອນຸວຕ຺ຕມານານິ.

໓໐໑. ປາຓາຕິປາຕາທິນິປ຺ຜາທິຕປຈ຺ຈຍານໍ ນິຈ຺ຈເສວນໍ ຘຸວປຏິເສວນໍ. ສກິຈ຺ຈໂກຕິ ວິສຸໍ ອຕ຺ຕໂນ ກິຈ຺ຈວາ. ນ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ຖນ຺ຕຣຠາວໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ. ປຈ຺ຈຍປຏິເສວນສາມນ຺ຕຊປ຺ປນອິຣິຍາປຖປ຺ປວຕ຺ຕນານິ ປາປິຈ຺ຉຕານິພ຺ພຕ຺ຕານິ ຕີຓິ ກຸຫນວຕ຺ຖູນີຕິ.

໓໔໓. ວຸຏ຺ຐານຄາມິນີວິປສ຺ສນາ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາ ສານຸໂລມາ, ສາ ສຸຎ຺ຎໂຕ ປສ຺ສນ຺ຕີ ‘‘ສຸຎ຺ຎຕາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ທຸກ຺ຂໂຕ ປສ຺ສນ຺ຕີ ຕຓ຺ຫາປຓິຘິໂສສນໂຕ ‘‘ອປ຺ປຓິຫິຕ’’ນ຺ຕິ. ສາ ອາຄມນີຍຏ຺ຐາເນ ມຄ຺ຄາຘິຄມຕ຺ຖໍ ອາຄມນປຏິປທາຐາເນ ຐຕ຺ວາ ສຸຎ຺ຎຕາປ຺ປຓິຫິຕນ຺ຕິ ນາມໍ ເທຕິ. ອາຄມນໂຕ ນາເມ ລທ຺ເຘ ສຄຸຓໂຕ ອາຣມ຺ມຓໂຕ ຈ ນາມໍ ສິທ຺ຘເມວ ໂຫຕິ, ນ ປນ ສຄຸຓາຣມ຺ມເຓຫິ ນາມລາເຠ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອາຄມນໂຕ ນາມໍ ສິທ຺ຘໍ ໂຫຕີຕິ ປຣິປຸຓ຺ຓນາມສິທ຺ຘິເຫຕຸຕ຺ຕາ ສຄຸຓາຣມ຺ມເຓຫິ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ນາມຕ຺ຕຍໂຍໂຄ, ນ ອາຄມນໂຕຕິ ວວຕ຺ຖານກຣຕ຺ຕາ ຈ ນິປ຺ປຣິຍາຍເທສນາຍ ອາຄມນໂຕວ ອິຘ ນາມໍ ລຠຕິ, ນ ອິຕເຣຫີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໓໕໐. ອນິມິຕ຺ຕວິປສ຺ສນນ຺ຕິ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນໍ. ນິມິຕ຺ຕຘມ຺ເມສູຕິ ສມູຫາທິຆນວເສນ ຈ ສກິຈ຺ຈປຣິຈ຺ເຉທຕາຍ ຈ ສປຣິຄ຺ຄເຫສຸ ຂນ຺ເຘສຸ. ອນິມິຕ຺ຕວິໂມກ຺ໂຂຕິ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນມາຫ. ເອວໍສມ຺ປທມິທນ຺ຕິ ກຖມິຘ ອຸປມາສໍສນ຺ທນໍ ໂຫຕິ. ນ ຫິ ຉນ຺ທຈິຕ຺ຕານໍ ມຄ຺ຄສງ຺ຂາຕອຘິປຕິຠາວາຠາໂວ ວິຍ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍາຘິກສ຺ສ ອນິມິຕ຺ຕວິໂມກ຺ຂສ຺ສ ອນິມິຕ຺ຕຠາວາຠາໂວ ອຕ຺ຖິ, ນ ຈ ອມຄ຺ຄາຘິປຕີນໍ ມຄ຺ຄາຘິປຕິນາມທານາຠາໂວ ວິຍ ອນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ອນິມິຕ຺ຕນາມທານາຠາໂວຕິ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ ອນິມິຕ຺ຕວິໂມກ຺ຂສ຺ສ ອນນິມິຕ຺ຕຕາຍ ອຠາວໂຕ. ມຄ຺ໂຄ ອຘິປຕິ ເອເຕສນ຺ຕິ ຈ ມຄ຺ຄາຘິປຕິໂນຕິ ຍຸຕ຺ໂຕ ຕຕ຺ຖ ຉນ຺ທຈິຕ຺ເຕຫິ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານໍ ມຄ຺ຄາຘິປຕິຠາວາຠາໂວ. ອິຘ ປນ ມຄ຺ໂຄ ອນິມິຕ຺ຕໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ມຄ຺ຄານິມິຕ຺ໂຕຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ນ ສມ຺ຠວຕີຕິ ນ ເຕນ ອມຄ຺ເຄນ ມຄ຺ຄສ຺ສ ອນິມິຕ຺ຕຠາໂວ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ, ກິໍ ວາ ເອຕ຺ຖ ສາມຎ຺ຎໍ ອຘິປ຺ເປຕນ຺ຕິ. ອມຄ຺ຄງ຺ຄມຄ຺ຄນາມາຠາໂວ. ຍຖາ ສຕິປິ ອຘິປຕິຠາເວ ຉນ຺ທຈິຕ຺ຕານໍ ນ ມຄ຺ຄາຘິປຕີຕິ ມຄ຺ຄນາມໍ, ນ ຈ ເຕຫິ ມຄ຺ຄສ຺ສ ເຕສໍ ອມຄ຺ຄງ຺ຄຕ຺ຕາ, ຕຖາ ສຕິປິ ສທ຺ຘາຍ ອາຄມນຠາເວນ ຕສ຺ສາ ອນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ມຄ຺ຄນາມໍ, ນ ຈ ຕາຍ ມຄ຺ຄສ຺ສ ຕສ຺ສາ ອມຄ຺ຄງ຺ຄຕ຺ຕາ. ເອວໍ ອນິມິຕ຺ຕວິປສ຺ສນາຍປິ ອນິມິຕ຺ຕຠາໂວ ນິປ຺ປຣິຍາເຍນ ນຕ຺ຖີຕິ ທີປິໂຕ ໂຫຕິ.

ນນຸ ຈ ອິຘ ຌານໍ ສຸຎ຺ຎຕາທິນາເມນ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ມຄ຺ໂຄຕິ ເຈ? ນ, ມຄ຺ຄສມ຺ປໂຍຄໂຕ ຌານສ຺ສ ສຸຎ຺ຎຕາທິນາມກຕ຺ຕາ. ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປຣິຍາເຍນ ສຄຸຓາຣມ຺ມເຓຫິ ອິຘ ອຠິຘມ຺ເມປິ ນາມໍ ລຠຕີຕິ ອາຫໍສຸ. ຕສ຺ມາ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕາ ‘‘ນ ປນ ລຠນ຺ຕີ’’ຕິ. ກິໍ ກາຣຓາ? ອຠິຘມ຺ເມ ສຣສໍ ອນາມສິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈນີກໂຕວ ນາມລາຠາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ໂຍ ຫິ ສຄຸຓາຣມ຺ມເຓຫິ ນາມລາໂຠ, ໂສ ສຣສປ຺ປຘາໂນ ໂຫຕິ. ສຣເສເນວ ຈ ນາມລາເຠ ສພ຺ພມຄ຺ຄານໍ ສຸຎ຺ຎຕາທິຠາໂວຕິ ວວຕ຺ຖານໍ ນ ສິຍາ. ຕສ຺ມາ ອຠິຘມ຺ເມ ສຕິປິ ທ຺ວີຫິ ນາມລາເຠ ປຈ຺ຈນີກໂຕ ນາມວວຕ຺ຖານກຣໍ ຄຫິຕນ຺ຕິ ສຄຸຓາຣມ຺ມເຓຫິ ສຸຎ຺ຎຕາປ຺ປຓິຫິຕມຄ຺ຄາ ນາມໍ ນ ລຠນ຺ຕີຕິ ອາຫ. ອຖ ວາ ນ ປນ ລຠນ຺ຕີຕິ ອຎ຺ຎນິຣເປກ຺ເຂຫິ ສຄຸຓາຣມ຺ມເຓຫິ ນ ລຠນ຺ຕິ. ກິໍ ກາຣຓາ? ອຠິຘມ຺ເມ ສຣສປຈ຺ຈນີເກຫິ ສຫິເຕຫິ ນາມລາຠາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຈ຺ຈນີກຎ຺ຫິ ວວຕ຺ຖານກຣໍ ອນເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ເກວລສ຺ສ ສຣສສ຺ສ ນາມເຫຕຸຠາໂວ ອຠິຘມ຺ເມ ນຕ຺ຖິ ອວວຕ຺ຖານາປຕ຺ຕິໂຕ. ຕສ຺ມາ ອຕ຺ຕາຠິນິເວສປຓິຘິປຏິປກ຺ຂວິປສ຺ສນານຸໂລມາ ມຄ຺ຄາ ສຕິປິ ສຣສນ຺ຕເຣ ປຈ຺ຈນີກສຫິເຕນ ສຣເສນ ນາມໍ ລຠນ຺ຕິ. ອນິມິຕ຺ຕມຄ຺ຄສ຺ສ ປນ ວິປສ຺ສນາ ນິມິຕ຺ຕປຏິປກ຺ຂາ ນ ໂຫຕິ ສຍໍ ນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓໂຕ ນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓານິວາຣຓາຕິ ຕທນຸໂລມມຄ຺ໂຄປິ ນ ນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ປຏິປກ຺ໂຂ. ຍທິ ສິຍາ, ນິມິຕ຺ຕຄຕວິປສ຺ສນາຍປິ ປຏິປກ຺ໂຂ ສິຍາຕິ. ຕສ຺ມາ ວິຊ຺ຊມາໂນປິ ສຣໂສ ວວຕ຺ຖານກຣປຈ຺ຈນີກາຠາວາ ອຠິຘມ຺ເມ ອນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ນາມທາຍໂກ ນ ຄຫິໂຕ. ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນານຸໂລໂມ ປນ ມຄ຺ໂຄ ສຸທ຺ຘິກປຏິປທານເຍເຍວ ສງ຺ຄຫິໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຕສ຺ມາ ເອວ ຈ ໂສ ນໂຍ ວຸຕ຺ໂຕຕິ. ເອວນ຺ຕິ ຍໍ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ອນິຈ຺ຈໂຕ ວຸຏ຺ຐຫນ຺ຕສ຺ສ ມຄ຺ໂຄ ອນິມິຕ຺ໂຕ ໂຫຕີ’’ຕິ (ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ໓໕໐), ເອວໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐກຖາຈຣິເຍຫິ ໂສ ອນິມິຕ຺ຕມຄ຺ໂຄ ທີປິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ວຸຏ຺ຐານ…ເປ… ກິມາຣມ຺ມຓາຕິ ອນິຈ຺ຈາທິໂຕ ວຸຏ຺ຐຫນ຺ຕສ຺ສ ວຸຏ຺ຐານຄາມິນິຍາ ລກ຺ຂຓາຣມ຺ມຓຕ຺ເຕ ສຕິ ສງ຺ຂາເຣຫິ ວຸຏ຺ຐານໍ ນ ສິຍາ, ສງ຺ຂາຣາຣມ຺ມຓຕ຺ເຕ ຈ ລກ຺ຂຓປຏິເວໂຘຕິ ມຎ຺ຎມາໂນ ປຸຈ຺ຉຕິ. ‘‘ອນິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ສງ຺ຂາເຣສຸ ປວຕ຺ຕມາເນນ ຎາເຓນ ລກ຺ຂຓານິປິ ປຏິວິທ຺ຘານິ ໂຫນ຺ຕິ ຕທາກາຣສງ຺ຂາຣຄຫຓໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ລກ຺ຂຓາຣມ຺ມຓາ’’ຕິ. ສງ຺ຂາຣາຣມ຺ມຓາ ເອວ ຍຖາວຸຕ຺ຕາຘິປ຺ປາເຍນ ‘‘ລກ຺ຂຓາຣມ຺ມຓາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ລກ຺ຂຓໍ ນາມາ’’ຕິອາທິມາຫ. ອນິຈ຺ຈຕາ ທຸກ຺ຂຕາ ອນຕ຺ຕຕາຕິ ຫິ ວິສຸໍ ຄຍ຺ຫມານໍ ລກ຺ຂຓໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຄຕິກໍ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ອວິຊ຺ຊມານໍ, ອວິຊ຺ຊມານຕ຺ຕາ ເອວ ປຣິຕ຺ຕາທິວເສນ ນວຕ຺ຕພ຺ພຘມ຺ມຠູຕໍ. ຕສ຺ມາ ວິສຸໍ ຄເຫຕພ຺ພສ຺ສ ລກ຺ຂຓສ຺ສ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ອຠາວາ ‘‘ອນິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂມນຕ຺ຕາ’’ຕິ ສງ຺ຂາເຣ ສຠາວໂຕ ສລ຺ລກ຺ເຂນ຺ໂຕວ ລກ຺ຂຓານິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕິ ນາມາຕິ ອາຫ ‘‘ໂຍ ປນ ອນິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂມນຕ຺ຕາຕິ ຕີຓິ ລກ຺ຂຓານິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕີ’’ຕິ. ຍສ຺ມາ ຈ ອນິຈ຺ຈນ຺ຕິອາທິນາ ສງ຺ຂາຣາວ ທິສ຺ສມານາ, ຕສ຺ມາ ເຕ ກຓ຺ເຐ ພທ຺ຘກຸຓປໍ ວິຍ ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊນີຍາ ໂຫນ຺ຕິ.