໑. ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທກຓ຺ຑໍ

ຕິກມາຕິກາປທວຓ຺ຓນາ

ອິທານິ ປຏິຎ຺ຎາຕກຖໍ ກາຕຸໍ ‘‘ອິທານິ ອິຕິ ເມ…ເປ… ກຖໂນກາໂສ ສມ຺ປຕ຺ໂຕ’’ຕິອາທິມາຫ. ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍາຕິ ກຸສລຘມ຺ມປທໂຕ ປຏ຺ຐາຍ.

໑. ສພ຺ພປເທຫິ ລທ຺ຘນາໂມຕິ ຕີສຸປິ ປເທສຸ ເວທນາສທ຺ທສ຺ສ ວິຊ຺ຊມານຕ຺ຕາ ເຕນ ລທ຺ຘນາໂມ ສພ຺ພປເທຫິ ລທ຺ຘນາໂມ ໂຫຕິ. ນນຸ ສຸຂາຍ ເວທນາຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ຘມ຺ມາຕິ ຈຕ຺ຕາຣິ ປທານິ, ເອວໍ ເສເສສຸປີຕິ ທ຺ວາທເສຕານິ ປທານິ, ນ ຕີຓີຕິ ເວທນາສທ຺ທສ຺ສ ປທຕ຺ຕຍາວຍວຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ສພ຺ພປເທຫີ’’ຕິ ວຸຈ຺ເຈຍ຺ຍ, ນ ຍຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ເວທນາຍາ’’ຕິ ຫິ ວິສຸໍ ປທໍ ນ ກສ຺ສຈິ ປທສ຺ສ ອວຍໂວ ໂຫຕິ, ນາປິ ສຸຂາທິປທຠາວໍ ຠຊຕີຕິ ເຕນ ລທ຺ຘນາໂມ ກຖໍ ສພ຺ພປເທຫິ ລທ຺ຘນາໂມ ສິຍາຕິ? ອຘິປ຺ເປຕປ຺ປກາຣຕ຺ຖຄມກສ຺ສ ປທສມຸທາຍສ຺ສ ປທຕ຺ຕາ. ປຊ຺ຊຕິ ອວພຸຊ຺ຌີຍຕິ ເອເຕນາຕິ ຫິ ປທໍ, ‘‘ສຸຂາຍ ເວທນາຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ຘມ຺ມາ’’ຕິ ເອເຕນ ຈ ປທສມຸທາເຍນ ຍຖາຘິປ຺ເປໂຕ ອຕ຺ໂຖ ສມຕ຺ໂຕ ວິຎ຺ຎາຍຕິ, ຕສ຺ມາ ໂສ ປທສມຸທາໂຍ ‘‘ປທ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເອວໍ ອິຕເຣປິ ເວທິຕພ຺ພາ. ຕສ຺ມາ ເຕສໍ ຕິຓ຺ຓໍ ສມຸທາຍານໍ ອວຍເວນ ລທ຺ຘນາໂມ ສພ຺ພປເທຫິ ລທ຺ຘນາໂມຕິ ຍຸຕ຺ໂຕ.

ຄນ຺ຖໂຕ ຈ ອຕ຺ຖໂຕ ຈາຕິ ເອຕ຺ຖ ເຫຕຸປທສເຫຕຸກປທາທີຫິ ສມ຺ພນ຺ຘຕ຺ຕາ ຄນ຺ຖໂຕ ຈ ເຫຕຸອຕ຺ຖສເຫຕຸກຕ຺ຖາທີຫິ ສມ຺ພນ຺ຘຕ຺ຕາ ອຕ຺ຖໂຕ ຈ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສມ຺ພນ຺ໂຘ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສເຫຕຸກເຫຕຸສມ຺ປຍຸຕ຺ຕທຸກາ ຫິ ເຫຕຸທຸເກ ເຫຕູຫິ ສມ຺ພນ຺ຘຕ຺ຕາ ເຫຕຸທຸກສມ຺ພນ຺ຘາ, ເຫຕຸສເຫຕຸກທຸໂກ ເຫຕຸທຸກສເຫຕຸກທຸກສມ຺ພນ຺ໂຘ ອຸຠເຍກປທວເສນ. ຕຖາ ເຫຕຸເຫຕຸສມ຺ປຍຸຕ຺ຕທຸໂກ ເຫຕຸທຸກເຫຕຸສມ຺ປຍຸຕ຺ຕທຸກສມ຺ພນ຺ໂຘ, ນເຫຕຸສເຫຕຸກທຸໂກ ເອກທ຺ວິປທວເສນ ເຫຕຸທຸກສເຫຕຸກທຸກສມ຺ພນ຺ໂຘຕິ. ກຓ຺ຓິກາ ວິຍາຕິ ປຸປ຺ຜມຍກຓ຺ຓິກາ ວິຍ. ຆຏາ ວິຍາຕິ ປຸປ຺ຜຫຕ຺ຖກາທີສຸ ປຸປ຺ຜາທີນໍ ສມູໂຫ ວິຍ. ກຓ຺ຓິກາຆຏາທີສຸ ຫິ ປຸປ຺ຜາທີນິ ວຓ຺ຏາທີຫິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສມ຺ພນ຺ຘານິ ໂຫນ຺ຕີຕິ ຕຖາສມ຺ພນ຺ຘຕາ ເອເຕສໍ ທຸການໍ ວຸຕ຺ຕາ. ທຸກສາມຎ຺ຎໂຕຕິ ອຎ຺ເຎຫິ ເຫຕຸທຸກາທີຫິ ທຸກວເສນ ສມານຠາວາ. ອຎ຺ເຎຫີຕິ ສາຣມ຺ມຓທຸກາທີຫິ. ອສງ຺ຄຫິໂຕ ປເທໂສ ເຍສໍ ອຕ຺ຖິ, ເຕ ສປ຺ປເທສາ. ເຍສໍ ປນ ນຕ຺ຖິ, ເຕ ນິປ຺ປເທສາ.

‘‘ກຈ຺ຈິ ນຸ ໂຠໂຕ ກຸສລ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ປຸຈ຺ຉິຕເມວຕ຺ຖໍ ປາກຏໍ ກຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິຕຸໍ ‘‘ກຈ຺ຈິ ໂຠໂຕ ອນາມຍ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ກຸສລສທ຺ໂທ ອນາມຍຕ຺ໂຖ ໂຫຕິ. ພາຫິຕິກສຸຕ຺ເຕ (ມ. ນິ. ໒.໓໖໑) ຠຄວໂຕ ກາຍສມາຈາຣາທໂຍ ວຓ຺ເຓນ຺ເຕນ ຘມ຺ມຠຓ຺ຑາຄາຣິເກນ ‘‘ໂຍ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ກາຍສມາຈາໂຣ ອນວຊ຺ໂຊ’’ຕິ ກຸສໂລ ກາຍສມາຈາໂຣ ວຸຕ຺ໂຕ. ນ ຫິ ຠຄວໂຕ ສຸຂວິປາກໍ ກມ຺ມໍ ອຕ຺ຖີຕິ ສພ຺ພສາວຊ຺ຊຣຫິຕາ ກາຍສມາຈາຣາທໂຍ ກຸສລາຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສູຕິ ຈ ໂພຘິປກ຺ຂິຍຘມ຺ມາ ‘‘ກຸສລາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ເຕ ຈ ວິປສ຺ສນາມຄ຺ຄຜລສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ນ ເອກນ຺ເຕນ ສຸຂວິປາກາເຍວາຕິ ອນວຊ຺ຊຕ຺ໂຖ ກຸສລສທ຺ໂທ. ອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄານນ຺ຕິ ກຸສລສທ຺ທໂຍເຄນ ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖ ສາມິວຈນໍ, ອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄານໍ ວາ ນາມກິຣິຍາປໂຍຊນາທີສູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນຈ຺ຈຄີຕສ຺ສາຕິ ຈ ສາມິວຈນໍ ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖ, ນຈ຺ຈຄີຕສ຺ສ ວິເສເສສູຕິ ວາ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ສມາທານເຫຕຸ ເອວມິທໍ ປຸຎ຺ຎໍ ປວຑ຺ຒຕີຕິ ປຸຎ຺ຎວິປາກນິພ຺ພຕ຺ຕກກມ຺ມໍ ‘‘ກຸສລ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຘມ຺ມາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ສຸຎ຺ຎຘມ຺ມຕ຺ຕາ ສຠາວມຕ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ຘມ຺ເມສຸ ຘມ຺ມານຸປສ຺ສີຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ສຸຎ຺ຎຕຕ຺ໂຖ ຘມ຺ມສທ຺ໂທ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ສລຍນ຺ຕິ…ເປ… ວິທ຺ຘໍເສນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ປຸຣິມສ຺ສ ປຸຣິມສ຺ສ ປຈ຺ຉິມໍ ປຈ຺ຉິມໍ ອຕ຺ຖວຈນໍ. ອຖ ວາ ສລນສ຺ສ ອຕ຺ຖທີປນານິ ຈລນາທີນິ ຕີຓິ ຕທງ຺ຄປ຺ປຫານາທີຫິ ໂຍເຊຕພ຺ພານິ. ອປ຺ປຫີນຠາເວນ ສນ຺ຕາເນ ສຍມານາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ຣາຄາທິອສຸຈິສມ຺ປໂຍຄໂຕ ນານາວິຘທຸກ຺ຂເຫຕຸໂຕ ຈ ກຸຈ຺ຉິເຕນ ອາກາເຣນ ສຍນ຺ຕິ. ຎາຓວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕານມ຺ປິ ຎາຓໍ ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີຕິ ສພ຺ເພປິ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ກຸເສນ ຎາເຓນ ປວຕ຺ເຕຕພ຺ພາຕິ ກຸສລາ. ອຸປ຺ປນ຺ນໍສານຸປ຺ປນ຺ນໍສຠາເຄສຸ ສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ ອຸຠຍຠາຄຄຕໍ ສໍກິເລສປກ຺ຂໍ ປຫານານຸປ຺ປາທເນຫິ ລຸນນ຺ຕິ ສມ຺ມປ຺ປຘານທ຺ວຍໍ ວິຍ.

ສຕ຺ຕາທິຄາຫການໍ ຈິຕ຺ຕານໍ ໂຄຈຣາ ສຕ຺ຕາທໂຍ ວິຍ ປຎ຺ຎາຍ ອຸປປຣິກ຺ຂິຍມານາ ນ ນິສ຺ສຠາວາ, ກິນ຺ຕຸ ອຕ຺ຕໂນ ສຠາວໍ ຘາເຣນ຺ຕີຕິ ຘມ຺ມາ. ນ ຈ ຘາຣິຍມານສຠາວາ ອຎ຺ໂຎ ຘມ຺ໂມ ນາມ ອຕ຺ຖິ. ນ ຫິ ຣຸປ຺ປນາທີຫິ ອຎ຺ເຎ ຣູປາທໂຍ, ກກ຺ຂຬາທີຫິ ຈ ອຎ຺ເຎ ປຖວີອາທໂຍ ຘມ຺ມາ ວິຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ. ອຎ຺ຎຖາ ປນ ອວໂພເຘຕຸໍ ນ ສກ຺ກາຕິ ນາມວເສນ ວິຎ຺ຎາຕາວິຎ຺ຎາເຕ ສຠາວຘມ຺ເມ ອຎ຺ເຎ ວິຍ ກຕ຺ວາ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ສຠາວໍ ຘາເຣນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສປ຺ປຈ຺ຈຍຘມ຺ເມສຸ ວິເສສໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຘາຣີຍນ຺ຕິ ວາ ປຈ຺ຈເຍຫີ’’ຕິ ອາຫ. ຘາຣີຍນ຺ຕີຕິ ອຸປຘາຣີຍນ຺ຕິ, ລກ຺ຂີຍນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອກຸສລາຕິ ກຸສລປຏິເສຘນມຕ຺ຕໍ ກຸສລາຠາວມຕ຺ຕວຈນໍ ຕທຎ຺ຎມຕ຺ຕວຈນໍ ວາ ເອຕໍ ນ ໂຫຕິ, ກິນ຺ຕຸ ຕປ຺ປຏິປກ຺ຂວຈນນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ມິຕ຺ຕປຏິປກ຺ຂາ ອມິຕ຺ຕາ ວິຍາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕປ຺ປຏິປກ຺ຂວຈນຕາ ຈ ອພ຺ຍາກຕຕຕິຍຣາສິວຈເນນ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ຍທິ ຫິ ກຸສລາຠາວມຕ຺ຕວຈນໍ ອກຸສລສທ຺ໂທ, ເຕນ ນ ໂກຈິ ຘມ຺ໂມ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ອພ຺ຍາກຕວຈເນເນວ ຈ ຕຕິໂຍ ຣາສິ ວຸຕ຺ໂຕ ນ ສິຍາ, ກຸສລາ ເຈວ ຘມ຺ມາ ອພ຺ຍາກຕາ ຈາຕິ ທຸໂກວາຍໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ນ ຕິໂກ, ເອວຎ຺ຈ ສຕິ ອກຸສລວຈເນນ ນ ໂກຈິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ສິຍາ, ‘‘ອນພ຺ຍາກຕາ’’ຕິ ຈ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ ກຸສລານໍ ວິຍ ອພ຺ຍາກຕານຎ຺ຈ ອຠາວມຕ຺ຕສມ຺ຠວາ, ຕສ຺ມາ ອຠາວມຕ຺ຕວຈເນ ອພ຺ຍາກຕຠາວມຕ຺ຕໍ ວິຍ ກຸສລາຠາວມຕ຺ຕໍ ອກຸສລໍ ນ ໂກຈິ ຣາສີຕິ ‘‘ອພ຺ຍາກຕາ’’ຕິ ຕຕິໂຍ ຣາສິ ນ ສິຍາ. ຕຕິຍຣາສິຠາເວນ ຈ ອພ຺ຍາກຕາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ອກຸສໂລ ຈ ເອໂກ ຣາສີຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ຕສ຺ມາ ນາຠາວວຈນຕາ, ສຠາວຘາຣຓາທິອຕ຺ເຖນ ຘມ຺ມສທ຺ເທນ ສມານາຘິກຣຓຠາວໂຕ ຈ ອກຸສລສທ຺ທສ຺ສ ກຸສລາຠາວມຕ຺ຕວຈນຕາ ນ ໂຫຕິ, ນາປິ ຕທຎ຺ຎມຕ຺ຕວຈນຕາ ຕຕິຍຣາສິວຈນໂຕ ເອວ. ຍທິ ຫິ ກຸສເລຫິ ອຎ຺ເຎ ອກຸສລາ ເຈຕສິເກຫິ ອຎ຺ເຎ ອເຈຕສິກາ ວິຍ, ກຸສລາກຸສລວຈເນຫິ ສພ຺ເພສໍ ຘມ຺ມານໍ ສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ ອສງ຺ຄຫິຕສ຺ສ ຕຕິຍຣາສິສ຺ສ ອຠາວາ ເຈຕສິກທຸໂກ ວິຍ ອຍຎ຺ຈ ທຸໂກ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ສິຍາ ‘‘ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ’’ຕິ, ນ ‘‘ອພ຺ຍາກຕາ’’ຕິ ຕຕິໂຍ ຣາສິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ, ວຸຕ຺ໂຕ ຈ ໂສ, ຕສ຺ມາ ນ ຕທຎ຺ຎມຕ຺ຕວຈນໍ ອກຸສລສທ຺ໂທ, ປາຣິເສເສນ ຕປ຺ປຏິປກ຺ເຂສຸ ອ-ກາຣສ຺ສ ປໂຍຄທສ຺ສນໂຕ ໂລເກ ‘‘ອມິຕ຺ຕາ’’ຕິ ສາສເນ ‘‘ອໂລໂຠ’’ຕິ ອິຘາປິ ຕປ຺ປຏິປກ຺ຂວຈນຕາ ອກຸສລສທ຺ທສ຺ສ ສິທ຺ຘາ, ຕຕ຺ຖ ນິຣຸຬ຺ຫຕ຺ຕາ ຈ ນ ອິຕຣວຈນຕາ, ຕປ຺ປຏິປກ຺ຂຠາໂວ ຈ ວິຣຸທ຺ຘສຠາວຕ຺ຕາ ຕປ຺ປເຫຍ຺ຍຠາວໂຕ ຈ ເວທິຕພ຺ໂພ, ນ ກຸສລວິນາສນໂຕ. ນ ຫິ ກຸສລາ ອກຸສເລຫິ ປຫາຕພ຺ພາ, ມຫາພລວຕາຍ ປນ ກຸສລາເຍວ ປໂຍຄນິປ຺ຜາທິຕາ ສທານຸສຍິເຕ ອກຸສເລ ຕທງ຺ຄວິກ຺ຂມ຺ຠນສມຸຈ຺ເຉທວເສນ ປຊຫນ຺ຕີຕິ.

ນ ພ຺ຍາກຕາຕິ ອກຖິຕາ. ກຖໍ ປເນເຕ ອກຖິຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ນນຸ ‘‘ສຸຂາຍ ເວທນາຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ’’ຕິອາທີຫິ ຕິກທຸກປເທຫິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທິວຈເນຫິ ຜສ຺ສາທິວຈເນຫິ ຈ ກຖິຕາຕິ? ໂນ ນ ກຖິຕາ, ຕານິ ປນ ວຈນານິ ອິຘ ອນຘິປ຺ເປຕານິ ອວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອນນຸວຕ຺ຕນໂຕ. ນ ຫິ ‘‘ສຸຂາຍ ເວທນາຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ຘມ຺ມາ’’ຕິອາທິໍ ວຕ຺ວາ ‘‘ອພ຺ຍາກຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ນ ຕານິ ອິຘ ອນຸວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ຕພ຺ພຈນີຍຠາເວນ ອກຖິຕຕາ ນ ໂຫຕິ, ກຸສລາກຸສລວຈນານິ ປນ ອິຘ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອນຸວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ຕພ຺ພຈນີຍຠາເວນ ອກຖິຕຕາ ຎາຍຕີຕິ ‘‘ກຸສລາກຸສລຠາເວນ ອກຖິຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ອາຫ. ນ ພ຺ຍາກຕາຕິ ວາ ອວິປາກາ, ອພ຺ຍາກຕວຈເນເນວ ຈ ອວິປາກຕ຺ຖາ ຎາຍນ຺ຕິ. ນ ຫິ ຠຄວໂຕ ວຈນໍ ຎາປກສາຘນີຍໍ, ອາສຍານຸສຍຈຣິຍາທິກຸສເລນ ຠຄວຕາ ເຍສໍ ອວໂພຘນຕ຺ຖໍ ຘມ຺ມາ ວຸຕ຺ຕາ ເຕສໍ ວຈນານນ຺ຕຣໍ ຕທຕ຺ຖປຏິເວຘໂຕ, ປຈ຺ຉິເມຫິ ປນ ຍຖາ ເຕສໍ ອວໂພຘນຕ຺ຖໍ ຠຄວຕາ ຕໍ ຕໍ ວຈນໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຍຖາ ຈ ເຕຫິ ຕທຕ຺ໂຖ ປຏິວິທ຺ໂຘ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ອາຈຣິເຍ ປຍິຣຸປາສິຕ຺ວາ ສຸຕ຺ວາ ເວທິຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ກາຣຓໍ ອວຕ຺ວາ ‘‘ກຸສລາກຸສລຠາເວນ ອກຖິຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ອາຫ. ໂຍ ຈ ວເທຍ຺ຍ ‘‘ອກຸສລວິປາກຠາເວນ ອກຖິຕຕ຺ຕາ, ກຸສລາ ອພ຺ຍາກຕາຕິ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ກຸສລວິປາກຠາເວນ ອກຖິຕຕ຺ຕາ ອກຸສລາປີ’’ຕິ, ໂສປິ ‘‘ອຎ຺ຎາປກສາຘນີຍວຈໂນ ຠຄວາ’’ຕິ ນິວາເຣຕພ຺ໂພ ອນຸວຕ຺ຕມານວຈນວຈນີຍຠາເວນ ອກຖິຕສ຺ສ ຈ ອພ຺ຍາກຕຠາວໂຕ. ນ ຫິ ອວິປາກວຈນໍ ວຸຕ຺ຕໍ ກຸສລວຈນຎ຺ຈ ອວຸຕ຺ຕໍ, ຍໂຕ ອວິປາກວຈນສ຺ສ ອຘິກຕຠາໂວ ກຸສລສ຺ສ ຈ ຕພ຺ພຈນີຍຠາເວນ ອກຖິຕຠາໂວ ສິຍາ, ຕສ຺ມາ ນ ກຸສລານໍ ອພ຺ຍາກຕຕາ, ເອວໍ ອກຸສລານຎ຺ຈ ອນພ຺ຍາກຕຠາເວ ໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາ.

ອຖ ວາ ວິ-ສທ຺ໂທ ວິໂຣຘວຈໂນ, ອາ-ສທ຺ໂທ ອຠິມຸຂຠາວປ຺ປກາສໂນ, ຕສ຺ມາ ອຕ຺ຕໂນ ປຈ຺ຈເຍຫິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎວິໂຣຘາຠິມຸຂາ ກຕາ, ລກ຺ຂຓວິໂຣຘໂຕ ວິນາສກວິນາສິຕພ຺ພໂຕ ຈາຕິ ພ຺ຍາກຕາ, ກຸສລາກຸສລາ. ນ ພ຺ຍາກຕາຕິ ອພ຺ຍາກຕາ. ເຕ ຫິ ລກ຺ຂຓໂຕ ກຸສລາກຸສລາ ວິຍ ວິຣຸທ຺ຘາ ນ ໂຫນ຺ຕິ. ນ ຫິ ອວິປາກຕາ ທຸກ຺ຂວິປາກຕາ ວິຍ ສຸຂວິປາກຕາຍ ສຸຂວິປາກຕາ ວິຍ ຈ ທຸກ຺ຂວິປາກຕາຍ ສຸຂທຸກ຺ຂວິປາກຕາຫິ ວິຣຸຊ຺ຌຕີຕິ ນາປິ ເຕ ກິຎ຺ຈິ ປຊຫນ຺ຕິ, ນ ຈ ເຕ ເກນຈິ ປຫາຕພ຺ພາຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ຕໂນມຕິ.

ອນວຊ຺ຊສຸຂວິປາກລກ຺ຂຓາຕິ ເອຕ຺ຖ ນຕ຺ຖິ ເອເຕສໍ ອວຊ຺ຊນ຺ຕິ ອນວຊ຺ຊາ, ຄຣຫິຕພ຺ພຠາວຣຫິຕາ ນິທ຺ໂທສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນ ເນສໍ ອຄຣຫິຕພ຺ພຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ, ນ ຄາຣຍ຺ຫວິຣຫມຕ຺ຕໍ. ອຎ຺ເຎປິ ອຕ຺ຖິ ນິທ຺ໂທສາ ອພ຺ຍາກຕາຕິ ອນວຊ຺ຊວຈນມຕ຺ເຕນ ເຕສມ຺ປິ ກຸສລຕາປຕ຺ຕິໂທສໍ ທິສ຺ວາ ຕໍ ປຣິຫຣິຕຸໍ ສຸຂວິປາກວຈນໍ ອາຫ. ອວຊ຺ຊປຏິປກ຺ຂາ ວາ ອິຘ ອນວຊ຺ຊາຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ນ ພາຫິຕິກສຸຕ຺ເຕ (ມ. ນິ. ໒.໓໖໑) ວິຍ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘາວຊ຺ຊາ ວິຣຫິຕາວຊ຺ຊມຕ຺ຕາ ວາ, ຕສ຺ມາ ອນວຊ຺ຊວຈເນນ ອວຊ຺ຊວິນາສນຠາໂວ ທສ຺ສິໂຕ. ອພ຺ຍາກເຕຫິ ປນ ວິສິຏ຺ຐໍ ກຸສລາກຸສລານໍ ສາຘາຣຓໍ ສວິປາກຕາລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ຕສ຺ມິໍ ລກ຺ຂເຓ ວິເສສທສ຺ສນຕ຺ຕໍ ສຸຂວິປາກວຈນໍ ອໂວຈ. ສິທ຺ໂຘ ຫິ ປຸຣິເມເນວ ອກຸສລາພ຺ຍາກເຕຫິ ກຸສລານໍ ວິເສໂສຕິ. ສຸໂຂ ວິປາໂກ ເອເຕສນ຺ຕິ ສຸຂວິປາກາ. ເຕນ ກຸສລາກຸສລານໍ ສາມຎ຺ເຎ ວິປາກຘມ຺ມຠາເວ ສຸຂວິປາກວິປຈ຺ຈນສຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ, ນ ເຕສໍ ສຸຂວິປາກສພ຺ຠາວເມວ. ອນວຊ຺ຊາ ຈ ເຕ ສຸຂວິປາກາ ຈາຕິ ອນວຊ຺ຊສຸຂວິປາກາ. ກຸສລາ ລກ຺ຂີຍນ຺ຕິ ເອເຕນາຕິ ລກ຺ຂຓໍ, ອນວຊ຺ຊສຸຂວິປາກລກ຺ຂຓໍ ເອເຕສນ຺ຕິ ອນວຊ຺ຊສຸຂວິປາກລກ຺ຂຓາ. ນນຸ ເຕ ເອວ ກຸສລາ ອນວຊ຺ຊສຸຂວິປາກາ, ກຖໍ ເຕ ສຍເມວ ອຕ຺ຕໂນ ລກ຺ຂຓໍ ໂຫນ຺ຕີຕິ? ວິຎ຺ຎາຕາວິຎ຺ຎາຕສທ຺ທຕ຺ຖຠາເວນ ລກ຺ຂຓລກ຺ຂິຕພ຺ພຠາວຍຸຕ຺ຕິໂຕ. ກຸສລສທ຺ທຕ຺ຖວເສນ ຫິ ອວິຎ຺ຎາຕາ ກຸສລາ ລກ຺ຂິຕພ຺ພາ ໂຫນ຺ຕິ, ອນວຊ຺ຊສຸຂວິປາກສທ຺ທຕ຺ຖຠາເວນ ວິຎ຺ຎາຕາ ລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ຍຸຕ຺ຕເມຕໍ. ອຖ ວາ ລກ຺ຂີຍຕີຕິ ລກ຺ຂຓໍ, ສຠາໂວ. ອນວຊ຺ຊສຸຂວິປາກາ ຈ ເຕ ລກ຺ຂຓຎ຺ຈາຕິ ອນວຊ຺ຊສຸຂວິປາກລກ຺ຂຓາ, ອນວຊ຺ຊສຸຂວິປາກາ ຫຸຕ຺ວາ ລກ຺ຂິຍມານາ ສຠາວາ ກຸສລາ ນາມາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອຖ ວາ ອນວຊ຺ຊວຈເນນ ອນວຊ຺ຊຕ຺ຕໍ ອາຫ, ສຸຂວິປາກວຈເນນ ສຸຂວິປາກຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ອນວຊ຺ຊຎ຺ຈ ສຸຂວິປາໂກ ຈ ອນວຊ຺ຊສຸຂວິປາກໍ, ຕໍ ລກ຺ຂຓໍ ເອເຕສໍ ກຣຓຕ຺ເຖ ຈ ກມ຺ມຕ຺ເຖ ຈ ລກ຺ຂຓສທ຺ເທ ສຠາວຠູຕນ຺ຕິ ອນວຊ຺ຊສຸຂວິປາກລກ຺ຂຓາ, ອນວຊ຺ຊສຸຂວິປາກສຠາເວນ ລກ຺ຂິຍມານາ ຕໍສຠາວວນ຺ໂຕ ຈ ກຸສລາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ອນວຊ຺ຊວຈເນນ ປວຕ຺ຕິສຸຂຕໍ ກຸສລານໍ ທສ຺ເສຕິ, ສຸຂວິປາກວຈເນນ ວິປາກສຸຂຕໍ. ປຸຣິມຎ຺ຫິ ອຕ຺ຕໂນ ປວຕ຺ຕິສຠາວວເສນ ລກ຺ຂຓຕາວຈນໍ, ປຈ຺ຉິມໍ ກາລນ຺ຕເຣ ວິປາກຸປ຺ປາທນສມຕ຺ຖຕາຍາຕິ. ຕຖາ ປຸຣິເມນ ກຸສລານໍ ອຕ຺ຕສຸທ຺ຘິໍ ທສ຺ເສຕິ, ປຈ຺ຉິເມນ ວິສຸທ຺ຘວິປາກຕໍ. ປຸຣິເມນ ຈ ກຸສລໍ ອກຸສລສຠາວໂຕ ນິວຕ຺ເຕຕິ, ປຈ຺ຉິເມນ ອພ຺ຍາກຕສຠາວໂຕ ສວິປາກຕ຺ຕທີປກຕ຺ຕາ ປຈ຺ຉິມສ຺ສ. ປຸຣິເມນ ວາ ວຊ຺ຊປຏິປກ຺ຂຠາວທສ຺ສນໂຕ ກິຈ຺ຈຏ຺ເຐນ ຣເສນ ອກຸສລວິທ຺ຘໍສນຣສຕໍ ທີເປຕິ, ປຈ຺ຉິເມນ ສມ຺ປຕ຺ຕິອຕ຺ເຖນ ອິຏ຺ຐວິປາກຣສຕໍ. ປຸຣິເມນ ຈ ອຸປຏ຺ຐານາກາຣຏ຺ເຐນ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາເນນ ໂວທານປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານຕໍ ທສ຺ເສຕິ, ປຈ຺ຉິເມນ ຜລຕ຺ເຖນ ສຸຂວິປາກປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານຕໍ. ປຸຣິເມນ ຈ ໂຍນິໂສມນສິກາຣໍ ກຸສລານໍ ປທຏ຺ຐານໍ ວິຠາເວຕິ. ຕໂຕ ຫິ ເຕ ອນວຊ຺ຊາ ຊາຕາຕິ. ປຈ຺ຉິເມນ ກຸສລານໍ ອຎ຺ເຎສໍ ປທຏ຺ຐານຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ເຕ ຫິ ສຸຂວິປາກສ຺ສ ກາຣຓໍ ໂຫນ຺ຕີຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ສຸຂວິປາກສທ຺ເທ ສຸຂສທ຺ໂທ ອິຏ຺ຐປຣິຍາຍວຈນນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອິຏ຺ຐຈຕຸກ຺ຂນ຺ຘວິປາກາ ຫິ ກຸສລາ, ນ ສຸຂເວທນາວິປາກາວ. ສງ຺ຂາຣທຸກ຺ໂຂປສມສຸຂວິປາກຕາຍ ຈ ສມ຺ຠໂວ ເອວ ນຕ຺ຖິ. ນ ຫິ ຕໍວິປາໂກຕິ. ຍທິ ປນ ວິປາກສທ຺ໂທ ຜລປຣິຍາຍວຈນໍ, ນິສ຺ສນ຺ທວິປາເກນ ອິຏ຺ຐຣູເປນາປິ ສຸຂວິປາກຕາ ໂຍເຊຕພ຺ພາ.

ສາວຊ຺ຊທຸກ຺ຂວິປາກລກ຺ຂຓາຕິ ເອຕ຺ຖ ຈ ວຸຕ຺ຕວິຘິອນຸສາເຣນ ອຕ຺ໂຖ ຈ ໂຍຊນາ ຈ ຍຖາສມ຺ຠວໍ ເວທິຕພ຺ພາ. ວິປາກາຣຫຕາ ກຸສລາກຸສລານໍ ລກ຺ຂຓຠາເວນ ວຸຕ຺ຕາ, ຕພ຺ຠາເວນ ອກຖິຕາ ອພ຺ຍາກຕາ ອວິປາກາຣຫສຠາວາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອວິປາກລກ຺ຂຓາ ອພ຺ຍາກຕາ’’ຕິ. ຍເຖວ ຫິ ສຸຂທຸກ຺ຂວິປາກາຣຫາ ສຸຂທຸກ຺ຂວິປາກາຕິ ເອວໍລກ຺ຂຓຕາ ກຸສລາກຸສລານໍ ວຸຕ຺ຕາ, ເອວມິຘາປິ ອວິປາກາຣຫາ ອວິປາກາຕິ ເອວໍລກ຺ຂຓຕາ ອພ຺ຍາກຕານໍ ວຸຕ຺ຕາ. ຕສ຺ມາ ‘‘ອໂຫສິ ກມ຺ມໍ ນາໂຫສິ ກມ຺ມວິປາໂກ ນ ຠວິສ຺ສຕິ ກມ຺ມວິປາໂກ ນຕ຺ຖິ ກມ຺ມວິປາໂກ, ອຕ຺ຖິ ກມ຺ມໍ ນຕ຺ຖິ ກມ຺ມວິປາໂກ ນ ຠວິສ຺ສຕິ ກມ຺ມວິປາໂກ, ຠວິສ຺ສຕິ ກມ຺ມໍ ນ ຠວິສ຺ສຕິ ກມ຺ມວິປາໂກ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໒໓໔) ເອວໍປກາຣານໍ ກຸສລາກຸສລານໍ ກຸສລາກຸສລຠາວານາປຕ຺ຕິ ອພ຺ຍາກຕຠາວາປຕ຺ຕິ ວາ ນ ໂຫຕິ. ນ ຫິ ເຕ ສຸຂທຸກ຺ຂວິປາກາຣຫາ ນ ໂຫນ຺ຕິ ວິປາກຘມ຺ມຕ຺ຕາ, ອວິປາກາຣຫາ ວາ ນ ໂຫນ຺ຕິ ອວິປາກຘມ຺ມຕ຺ຕາຠາວາຕິ.

ກຸສລາຕິ ວາ ຘມ຺ມາຕິ ວາຕິອາທີນີຕິ ກຸສລຘມ຺ມປທານິ ທ຺ເວ, ອກຸສລຘມ຺ມປທານິ ທ຺ເວ, ອພ຺ຍາກຕຘມ຺ມປທານິ ທ຺ເວຕິ. ເອກຕ຺ຖນານຕ຺ຖານີຕິ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎາເປກ຺ຂໍ ເອກຕ຺ຖນານຕ຺ຖຕໍ ໂຈເທຕິ, ນ ຉນ຺ນໍ. ໂທສເມຕ຺ຖ ວຕ຺ຕຸກາໂມ ໂຈທໂກ ປຸຈ຺ຉຕີຕິ ຎຕ຺ວາ ອາຈຣິໂຍ ອາຫ ‘‘ກິຎ຺ເຈຕ຺ຖາ’’ຕິ. ເອຕ຺ຖ ເອກຕ຺ຖນານຕ຺ຖຕາຍໍ ກິຎ຺ຈິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ອສມຕ຺ຕາ ເຕ ໂຈທນາ, ອວສິຏ຺ຐໍ ຕາວ ພ຺ຣູຫີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຍທິ ເອກຕ຺ຖານິ ອິນ຺ທສກ຺ກສທ຺ທານໍ ວິຍ ສທ຺ທມຕ຺ເຕ ເອວ ເຠໂທ, ເອວໍ ກຸສລຘມ຺ມສທ຺ທານໍ, ນ ອຕ຺ເຖຕິ. ຍຖາ ‘‘ອິນ຺ໂທ ສກ຺ໂກ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອິນ຺ໂທ ອິນ຺ໂທ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕສທິສໍ ໂຫຕິ, ເອວໍ ‘‘ກຸສລາ ຘມ຺ມາ’’ຕິ ອິທໍ ວຈນໍ ‘‘ກຸສລາ ກຸສລາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕສທິສໍ ໂຫຕິ. ເອວໍ ອິຕເຣສຸປິ ‘‘ອກຸສລາ ອກຸສລາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕສທິສຕາ ‘‘ອພ຺ຍາກຕາ ອພ຺ຍາກຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕສທິສຕາ ຈ ໂຍເຊຕພ຺ພາ. ອຖ ນານຕ຺ຖານິ, ອິນ຺ທກຸເວຣສທ຺ທານໍ ວິຍ ສທ຺ທໂຕ ອຕ຺ຖໂຕ ຈ ກຸສລຘມ຺ມສທ຺ທານໍ ເຠໂທ, ຕຖາ ອກຸສລຘມ຺ມສທ຺ທາທີນນ຺ຕິ ຉຫິ ປເທຫິ ຈຕູຫິ ປເທຫິ ຈ ຉ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຈ ອຕ຺ຖາ ຠິນ຺ນາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ກຸສລຕ຺ຕິກາທີນໍ ກຸສລຉກ຺ກາທິຠາໂວ, ເຫຕຸທຸກາທີນຎ຺ຈ ເຫຕຸຈຕຸກ຺ກາທິຠາໂວ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ.

ນນຸ ຕິຓ຺ຓໍ ຘມ຺ມສທ຺ທານໍ ຕິຓ຺ຓໍ ອິນ຺ທສທ຺ທານໍ ວິຍ ຣູປາເຠທາ ອຕ຺ຖາເຠໂທຕິ ຉກ຺ກຠາໂວ ນ ຠວິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ມາ ເອວມິທໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ ‘‘ຕິກທຸການໍ ຈຕຸກ຺ກຕິກຠາໂວ ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ, ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕິຓ຺ຓໍ ຘມ຺ມສທ຺ທານໍ ເອກຕ຺ຖານໍ ຕິຓ຺ຓໍ ອິນ຺ທສທ຺ທານໍ ວິຍ ວຈເນ ປໂຍຊນາຠາວາ ວຸຕ຺ຕານໍ ເຕສໍ ມາສສທ຺ທານໍ ວິຍ ອຠິນ຺ນຣູປານຎ຺ຈ ອຕ຺ຖເຠໂທ ອຸປປຊ຺ຊຕີຕິ, ເອວມປິ ຍຖາ ເອໂກ ມາສສທ຺ໂທ ອຠິນ຺ນຣູໂປ ກາລໍ ອປຣຓ຺ຓວິເສສໍ ສຸວຓ຺ຓມາສຎ຺ຈ ວທຕິ, ເອວໍ ຘມ຺ມສທ຺ໂທປິ ເອໂກ ຠິນ຺ເນ ອຕ຺ເຖ ວຕ຺ຕຸມຣຫຕີຕິ ກາລາທີນໍ ມາສປທຕ຺ຖຕາຍ ວິຍ ຕພ຺ພຈນີຍຠິນ຺ນຕ຺ຖານໍ ຘມ຺ມປທຕ຺ຖຕາຍ ອເຠໂທຕິ ຈຕຸກ຺ກຕິກຠາໂວ ເອວ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ, ນາປຊ຺ຊຕິ ເອກສ຺ສ ສທ຺ທສ຺ສ ຊາຕິຄຸຓກິຣິຍາຠິນ຺ນານໍ ອນຠິຘານໂຕ. ນ ຫິ ມາສ-ສທ຺ໂທ ເອໂກ ຊາຕິຠິນ຺ນານໍ ກາລາທີນໍ ອນ຺ຕເຣນ ສຣູເປກເສສໍ ວາຈໂກ ໂຫຕິ. ອິຘ ຈ ຍທິ ສຣູເປກເສໂສ ກໂຕ ສິຍາ, ທຸຕິໂຍ ຕຕິໂຍ ຈ ຘມ຺ມ-ສທ຺ໂທ ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ສິຍາ, ວຸຕ຺ໂຕ ຈ ໂສ, ຕສ຺ມາ ກຸສລາທິ-ສທ຺ທາ ວິຍ ອຠິນ຺ນກຸສລາທິຊາຕີສຸ ຣູປສາມຎ຺ເຎປິ ມາສ-ສທ຺ທາ ວິຍ ຕໂຍ ວິນິວຕ຺ຕອຎ຺ຎຊາຕີສຸ ວຕ຺ຕມານາ ຕໂຍ ທ຺ເວ ຈ ຘມ຺ມ-ສທ຺ທາ ອາປນ຺ນາຕິ ຕິກທຸການໍ ຉກ຺ກຈຕຸກ຺ກຠາໂວ ເອວ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ.

ປທານຎ຺ຈ ອສມ຺ພນ຺ໂຘຕິ ກຸສລຘມ຺ມປທານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ຕຖາ ອກຸສລຘມ຺ມປທານໍ ອພ຺ຍາກຕຘມ຺ມປທານຎ຺ຈ ອສມ຺ພນ຺ໂຘ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທ຺ວິນ຺ນໍ ທ຺ວິນ຺ນຎ຺ຫິ ອິຈ຺ຉິໂຕ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ນ ສພ຺ເພສໍ ຉນ຺ນໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ວາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎນ຺ຕິ. ອິທໍ ປນ ກສ຺ມາ ໂຈເທຕິ, ນນຸ ນານຕ຺ຖຕ຺ເຕ ສຕິ ອຕ຺ຖນ຺ຕຣທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຈ຺ຈມາເນສຸ ຘມ຺ມ-ສທ຺ເທສຸ ກຸສລາກຸສລາພ຺ຍາກຕ-ສທ຺ທານໍ ວິຍ ອສມ຺ພນ຺ໂຘ ວຸຕ຺ໂຕ ຍຸຕ຺ໂຕ ເອວາຕິ? ສຈ຺ຈເມຕໍ, ອສມ຺ພນ຺ຘໍ ປນ ສິທ຺ຘໍ ກຕ຺ວາ ປຸຣິມໂຈທນາ ກຕາ ‘‘ຕິກທຸການໍ ຉກ຺ກຈຕຸກ຺ກຠາໂວ ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ, ອິຘ ປນ ຕໍ ອສມ຺ພນ຺ຘໍ ສາເຘຕຸໍ ອິທໍ ໂຈທິຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຖ ວາ ເອວເມຕ຺ຖ ໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາ – ຍທິ ປນ ຉກ຺ກຈຕຸກ຺ກຠາວໍ ນ ອິຈ຺ຉສິ, ປທານໍ ສມ຺ພນ຺ເຘນ ຠວິຕພ຺ພໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕນເຍນ, ໂສ ຈ ສມານວິຠຕ຺ຕີນໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ເອກຕ຺ຖຕ຺ເຕ ສຕິ ຍຸຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ຕ຺ວໍ ປນ ນານຕ຺ຖຕໍ ວທສີຕິ ປທານຎ຺ຈ ເຕ ອສມ຺ພນ຺ໂຘ ອາປຊ຺ຊຕິ, ເນວ ນາປຊ຺ຊຕີຕິ. ນິຍມນຕ຺ໂຖ ຈ-ສທ຺ໂທ. ປຸພ຺ພາປຣ…ເປ… ນິປ຺ປໂຍຊນານິ ນາມ ໂຫນ຺ຕີຕິ ຉກ຺ກຈຕຸກ຺ກຠາວໍ ອນິຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ, ນານຕ຺ຖຕໍ ປນ ອິຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອວສ຺ສຎ຺ຈ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ ປຸພ຺ພາປຣວິໂຣຘາປຕ຺ຕິໂຕຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍາປິ ເຈສາ’’ຕິອາທິມາຫ. ປຸຈ຺ຉາ ຫິ ປທວິປລ຺ລາສກຣເຓນ ຘມ຺ມາ ເອວ ກຸສລາຕິ ກຸສລຘມ຺ມ-ສທ຺ທານໍ ອິຘ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐານໍ ເອກຕ຺ຖຕໍ ທີເປຕິ, ຕວ ຈ ນານຕ຺ຖຕໍ ວທນ຺ຕສ຺ສ ເນວ ຫິ ຘມ຺ມາ ກຸສລາຕິ ກຕ຺ວາ ຕາຍປິ ປຸຈ຺ຉາຍ ວິໂຣໂຘ ອາປຊ຺ຊຕິ, ວຸຈ຺ຈຕິ ຈ ຕຖາ ສາ ປຸຈ຺ຉາຕິ ນ ນານຕ຺ຖຕາ ຍຸຊ຺ຊຕິ.

ອປໂຣ ນໂຍຕິ ‘‘ກຸສລາ ຘມ຺ມາ’’ຕິອາທີນໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ເອກຕ຺ຖຕ຺ຕເມວ ຕິຓ຺ຓໍ ຘມ຺ມສທ຺ທານໍ ເອກຕ຺ຖນານຕ຺ຖຕ຺ເຕຫິ ໂຈເທຕິ. ຕິຓ຺ຓໍ ຘມ຺ມານໍ ເອກຕ຺ຕາຕິອາທິມ຺ຫິ ຍຖາ ຕີຫິ ອິນ຺ທ-ສທ຺ເທຫິ ວຸຈ຺ຈມານານໍ ອິນ຺ທຕ຺ຖານໍ ອິນ຺ທຠາເວນ ເອກຕ຺ຕາ ຕໂຕ ອນຎ຺ເຎສໍ ສກ຺ກປຸຣິນ຺ທທສຫສ຺ສກ຺ຂສທ຺ທຕ຺ຖານໍ ເອກຕ຺ຕໍ, ເອວໍ ຕິຓ຺ຓໍ ຘມ຺ມ-ສທ຺ທຕ຺ຖານໍ ຘມ຺ມຠາເວນ ເອກຕ຺ຕາ ຕໂຕ ອນຎ຺ເຎສໍ ກຸສລາກຸສລາພ຺ຍາກຕ-ສທ຺ທຕ຺ຖານໍ ເອກຕ຺ຕໍ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຘມ຺ໂມ ນາມ ຠາໂວຕິ ສຠາວຘາຣຓາທິນາ ອຕ຺ເຖນ ຘມ຺ໂມຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ໂສ ຈ ສຠາວສ຺ເສວ ໂຫຕິ, ນາສຠາວສ຺ສາຕິ ອິມິນາ ອຘິປ຺ປາເຍນ ວທຕິ. ໂຫຕຸ ຠາໂວ, ຕໂຕ ກິນ຺ຕິ? ຍທິ ຕິຓ຺ຓໍ ຘມ຺ມສທ຺ທານໍ ນານຕ຺ຖຕາ, ຕີສຸ ຘມ຺ເມສຸ ໂຍ ໂກຈິ ເອໂກ ຘມ຺ໂມ ຠາໂວ, ຕໂຕ ອນຎ຺ຎໍ ກຸສລໍ ອກຸສລໍ ອພ຺ຍາກຕໍ ວາ ເອເກກເມວ ຠາໂວ. ຠາວຠູຕາ ປນ ຘມ຺ມາ ອຎ຺ເຎ ທ຺ເວ ອຠາວາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ເຕຫິ ອນຎ຺ເຎ ກຸສລາທີສຸ ທ຺ເວ ເຍ ເກຈິ ອຠາວາ. ໂຍປິ ຈ ໂສ ເອໂກ ຘມ຺ໂມ ຠາໂວຕິ ຄຫິໂຕ, ໂສປິ ສມານຣູເປສຸ ຕີສຸ ຘມ຺ມສທ຺ເທສຸ ອຍເມວ ຠາວຕ຺ໂຖ ໂຫຕີຕິ ນິຍມສ຺ສ ອຠາວາ ອຎ຺ຎສ຺ສ ຠາວຕ຺ຖຕ຺ເຕ ສຕິ ອຠາໂວ ໂຫຕີຕິ ຕໂຕ ອນຎ຺ຎສ຺ສປິ ອຠາວຕ຺ຕໍ ອາປນ຺ນນ຺ຕິ ກຸສລາທີນໍ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ອຠາວຕ຺ຕາປຕ຺ຕິ ໂຫຕິ. ນ ຫິ ອິນ຺ທສ຺ສ ອມນຸສ຺ສຕ຺ເຕ ຕໂຕ ອນຎ຺ເຎສໍ ສກ຺ກາທີນໍ ມນຸສ຺ສຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຖີຕິ.

ນນຸ ເອວມປິ ເອກສ຺ສ ຠາວຕ຺ຕໍ ວິນາ ອຎ຺ເຎສໍ ອຠາວຕ຺ຕໍ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ, ຕຕ຺ຖ ຈ ເອເກເນວ ຠາເວນ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ນິຍມາຠາວໂຕ ຕິຓ຺ຓມ຺ປິ ຠາວຕ຺ເຕ ສິທ຺ເຘ ເຕຫິ ອນຎ຺ເຎສໍ ກຸສລາທີນມ຺ປິ ຠາວຕ຺ຕໍ ສິທ຺ຘໍ ໂຫຕີຕິ? ນ ໂຫຕິ ຕິຓ຺ຓໍ ຘມ຺ມ-ສທ຺ທານໍ ນານຕ຺ຖຠາວສ຺ສ ອນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ. ນ ຫິ ຕິຓ຺ຓໍ ຠາວຕ຺ເຕ ນານຕ຺ຖຕາ ອຕ຺ຖິ, ອນຸຎ຺ຎາຕາ ຈ ສາ ຕຍາຕິ. ນນຸ ຕິຓ຺ຓໍ ຘມ຺ມານໍ ອຠາວຕ຺ເຕປິ ນານຕ຺ຖຕາ ນ ສິຍາຕິ? ມາ ໂຫຕຸ ນານຕ຺ຖຕາ, ຕວ ປນ ນານຕ຺ຖຕໍ ປຏິຊານນ຺ຕສ຺ສ ‘‘ເອໂສ ໂທໂສ’’ຕິ ວທາມິ, ນ ປນ ມຍາ ນານຕ຺ຖຕາ ເອກຕ຺ຖຕາ ວາ ອນຸຎ຺ຎາຕາຕິ ກຸໂຕ ເມ ວິໂຣໂຘ ສິຍາຕິ. ອຖ ວາ ອຠາວຕ຺ຕໍ ອາປນ຺ເນຫິ ຘມ຺ເມຫິ ອນຎ຺ເຎ ກຸສລາທໂຍປິ ອຠາວາ ເອວ ສິຍຸນ຺ຕິ ອິທໍ ວຈນໍ ອນິຍເມນ ເຍ ເກຈິ ທ຺ເວ ຘມ຺ມາ ອຠາວຕ຺ຕໍ ອາປນ຺ນາ, ເຕຫິ ອນຎ຺ເຎສໍ ກຸສລາທີສຸ ເຍສໍ ເກສຎ຺ຈິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ກຸສລາທີນໍ ອຠາວຕ຺ຕາປຕ຺ຕິໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ເອກສ຺ສ ຠາວຕ຺ຕາ. ຍມ຺ປິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເຕຫິ ຈ ອຎ຺ໂຎ ກຸສລປໂຣປິ ອຠາໂວ ສິຍາ’’ຕິ, ຕໍ ອນິຍມທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ສພ຺ເພສໍ ອຠາວສາຘນຕ຺ຖໍ. ອຍຎ຺ຫິ ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ອກຸສລປຣສ຺ສ ວາ ອພ຺ຍາກຕປຣສ຺ສ ວາ ຘມ຺ມສ຺ສ ຠາວຕ຺ເຕ ສຕິ ເຕຫິ ອຎ຺ໂຎ ກຸສລປໂຣປິ ອຠາໂວ ສິຍາຕິ.

ສພ຺ພເມຕໍ ອກາຣຓນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ກາຣຓໍ ນາມ ຍຸຕ຺ຕິ. ກຸສລກຸສລສທ຺ທານໍ ວິຍ ເອກນ຺ຕເອກຕ຺ຖຕໍ, ກຸສລຣູປຈກ຺ຂຸມ-ສທ຺ທານໍ ວິຍ ເອກນ຺ຕນານຕ຺ຖຕຎ຺ຈ ວິກປ຺ເປຕ຺ວາ ຍາຍໍ ປຸນຣຸຕ຺ຕິ ຉກ຺ກຈຕຸກ຺ກາປຕ຺ຕິ ອສມ຺ພນ຺ຘວິໂຣຘາຠາວາປຕ຺ຕິ ໂທສາໂຣປນຍຸຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ສພ຺ພາ ສາ ອຍຸຕ຺ຕິ, ຕຖາ ເອກຕ຺ຖນານຕ຺ຖຕາຠາວໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຍາ ຍາ ອນຸມຕິ ຍຖານຸມຕິ ອນຸມຕິຍາ ອນຸມຕິຍາ ໂວຫາຣສິທ຺ຘິໂຕ. ອນຸມຕິຍາ ອນຸຣູປໍ ວາ ຍຖານຸມຕິ, ຍຖາ ອນຸມຕິ ປວຕ຺ຕາ, ຕຖາ ຕທນຸຣູປໍ ໂວຫາຣສິທ຺ຘິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນຸມຕິ ຫິ ວິເສສນວິເສສິຕພ຺ພາຠາວໂຕ ອຈ຺ຈນ຺ຕມຠິນ຺ເນສຸ ກຕ຺ຖຈິ ກິຣິຍາຄຸຓາທິປຣິຄ຺ຄຫວິເສເສນ ອວິວຏສທ຺ທຕ຺ຖວິວຣຓຕ຺ຖໍ ປວຕ຺ຕາ ຍຖາ ‘‘ສກ຺ໂກ ອິນ຺ໂທ ປຸຣິນ຺ທໂທ’’ຕິ. ກຕ຺ຖຈິ ອຈ຺ຈນ຺ຕໍ ຠິນ຺ເນສຸ ຍຖາ ‘‘ຘໂວ ຂທິໂຣ ປລາໂສ ຈ ອານີຍນ຺ຕູ’’ຕິ. ກຕ຺ຖຈິ ວິເສສນວິເສສິຕພ຺ພຠາວໂຕ ເຠທາເຠທວນ຺ເຕສຸ ເສຍ຺ຍຖາປິ ‘‘ນີລຸປ຺ປລໍ ປຓ຺ຑິຕປຸຣິໂສ’’ຕິ, ຕາຍ ຕາຍ ອນຸມຕິຍາ ຕທນຸຣູປຎ຺ຈ ເຕ ເຕ ໂວຫາຣາ ສິທ຺ຘາ. ຕສ຺ມາ ອິຫາປິ ກຸສລຘມ຺ມ-ສທ຺ທານໍ ວິເສສນວິເສສິຕພ຺ພຠາວໂຕ ວິເສສຕ຺ຖສາມຎ຺ຎຕ຺ຖປຣິຄ຺ຄເຫນ ສມາເນ ອຕ຺ເຖ ເຠທາເຠທຍຸຕ຺ເຕ ປວຕ຺ຕິ ອນຸມຕາຕິ ຕາຍ ຕາຍ ອນຸມຕິຍາ ຕທນຸຣູປຎ຺ຈ ສິທ຺ໂຘ ເອໂສ ໂວຫາໂຣ. ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສພ຺ພເມຕໍ ອກາຣຓ’’ນ຺ຕິ.

ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖວິເສສໍ ຕສ຺ສ ທີເປນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ຕນາ ປຣິຄ຺ຄຫິຕໍ ອຕ຺ຕນາ ວຸຈ຺ຈມານໍ ອນວຊ຺ຊສຸຂວິປາກາທິກຸສລາທິຠາວໍ ຘມ຺ມ-ສທ຺ທສ຺ສ ທີເປນ຺ຕິ ຕທຕ຺ຖສ຺ສ ຕພ຺ຠາວທີປນວເສນາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ນ ຫິ ຘມ຺ມ-ສທ຺ໂທ ກຸສລາທິຠາໂວ ໂຫຕີຕິ. ອິມິນາວາຕິ ‘‘ຘມ຺ມ-ສທ຺ໂທ ປຣິຍຕ຺ຕິອາທີສຸ ທິສ຺ສຕີ’’ຕິອາທິນາ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ສຠາວໍ ຘາເຣນ຺ຕີ’’ຕິອາທິນາ ຈ ນເຍນ. ໂສ ຫິ ສພ຺ພຕ຺ຖ ສມາໂນ, ນ ກຸສລ-ສທ຺ໂທ ອາໂຣຄ຺ຍາທີສຸ ທິສ຺ສຕີຕິ ‘‘ກຸຈ຺ຉິເຕ ສລຍນ຺ຕີ’’ຕິອາທິໂກ, ໂສ ຈ ວິເສສນໂຍ ‘‘ອິໂຕ ປຣໍ ວິເສສມຕ຺ຕເມວ ວກ຺ຂາມາ’’ຕິ ເອເຕນ ອປນີໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ນ ຫິ ກຸສລາທິວິເສສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕາ ສຸຂາຍ ເວທນາຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາຕິອາທໂຍ ວິເສສາຕິ.

໒. ສຸຂສ຺ສ ຈ ປຫານາຕິ ເອຕ຺ຖ ສຸຂິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ‘‘ສຸຂ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຎ຺ຈ ສຸຂເວທນາວ ໂຫຕີຕິ ‘‘ສຸຂເວທນາຍໍ ທິສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປນ ‘‘ຕິສ຺ໂສ ອິມາ, ຠິກ຺ຂເວ, ເວທນາ ສຸຂາ ເວທນາ’’ຕິເອວມາທີສຸ (ສໍ. ນິ. ໔.໒໔໙ ອາທໂຍ) ສຸຂ-ສທ຺ໂທ ວິຍ ສຸຂເວທນາສທ຺ເທນ ສມານຕ຺ຖຕ຺ຕາ. ອຍຎ຺ຫິ ສຸຂິນ຺ທ຺ຣິຍຕ຺ໂຖ ສຸຂ-ສທ຺ໂທ ກາຍສຸຂນໍ ກາຍານຸຄ຺ຄຫໍ ສາຕວິເສສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປວຕ຺ໂຕ, ນ ປນ ສຸຂາ ເວທນາ ‘‘ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ເວທນໍ ເວເທຕິ ສຸຂໍ ວາ (ມ. ນິ. ໑.໔໐໙), ໂຍ ສຸຂໍ ທຸກ຺ຂໂຕ’’ຕິເອວມາທີສຸ (ສໍ. ນິ. ໔.໒໕໓) ສຸຂ-ສທ຺ໂທ ວິຍ ສາຕສາມຎ຺ຎໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປວຕ຺ໂຕຕິ. ຍສ຺ມິໍ ສຕິ ສຸຂເຫຕູນໍ ປວຕ຺ຕິ, ຕໍ ສຸຂມູລໍ. ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ຈ ກາມສມຕິກ຺ກມາທິເກ ວິຣາເຄ ຈ ສຕິ ສຸຂເຫຕູນໍ ປຸຎ຺ຎປສ຺ສທ຺ຘິອາທີນໍ ປວຕ຺ຕິ ໂຫຕີຕິ ຕໍ ‘‘ສຸຂມູລໍ ສຸຂ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຸຂສ຺ສ ຈ ອາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາ ‘‘ຣູປໍ ສຸຂ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຸຎ຺ຎານີຕິ ຍທິທໍ ວຈນໍ, ຕໍ ສຸຂສ຺ສ ຈ ອຘິວຈນໍ ອິຏ຺ຐວິປາກສ຺ສ ອຘິວຈນໍ ຕທຕ຺ຖສ຺ສ ອິຏ຺ຐວິປາກວິປຈ຺ຈນໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸຂປຈ຺ຈຍານໍ ຣູປາທີນໍ ອິຏ຺ຐານໍ ຐານໍ ໂອກາໂສ ສຄ຺ຄາ ນນ຺ທນຎ຺ຈາຕິ ‘‘ສຸຂາ ສຄ຺ຄາ ສຸຂໍ ນນ຺ທນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ທິຏ຺ຐຘມ຺ເມຕິ ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕຠາເວ. ສຸຂວິຫາຣາຕິ ປຐມຊ຺ຌານວິຫາຣາທີ. ນີວຣຓາທິພ຺ຍາພາຘຣຫິຕຕ຺ຕາ ‘‘ອພ຺ຍາພຊ຺ຌາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ສພ຺ພສງ຺ຂາຣທຸກ຺ຂນິພ຺ພາປນໂຕ ຕໍນິໂຣຘຕ຺ຕາ ວາ ‘‘ນິພ຺ພານໍ ສຸຂ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ‘‘ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ສນ຺ຕໍ, ສຸຂມິຈ຺ເຈວ ຠາສິຕ’’ນ຺ຕິ ອທຸກ຺ຂມສຸເຂ. ‘‘ທ຺ເວປິ ມຍາ, ອານນ຺ທ, ເວທນາ ວຸຕ຺ຕາ ປຣິຍາເຍນ ສຸຂາ ເວທນາ ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໔.໒໖໗) ສຸໂຂເປກ຺ຂາສຸ ຈ ອິຏ຺ຐາສູຕິ ເອວມາທີສຸ ປວຕ຺ຕິ ສງ຺ຄຫິຕາ.

ທຸກ຺ຂວຕ຺ຖູຕິ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ໂອກາໂສ. ອຕ຺ຕໂນ ປຈ຺ຈເຍຫິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານມ຺ປິ ຫິ ຕໍ ທຸກ຺ຂໍ ຊາຕິອາທີສຸ ວິຊ຺ຊມາເນສຸ ຕພ຺ພຕ຺ຖຸກໍ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ທຸກ຺ຂປຈ຺ຈເຍຕິ ທຸກ຺ຂເຫຕຸມ຺ຫິ, ທຸກ຺ຂສ຺ສ ຊນເກຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທຸກ຺ຂປຈ຺ຈຍຏ຺ຐາເນຕິ ທຸກ຺ຂຊນກກມ຺ມສ຺ສ ສຫາຍຠູຕານໍ ອນິຏ຺ຐຣູປາທິປຈ຺ຈຍານໍ ຐາເນ. ປຈ຺ຈຍສທ຺ໂທ ຫິ ຊນເກ ຊນກສຫາເຍ ຈ ປວຕ຺ຕຕີຕິ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ‘‘ຍທນິຈ຺ຈໍ ຕໍ ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ສໍ. ນິ. ໓.໑໕, ໔໕-໔໖, ໗໖) ສງ຺ຂາຣທຸກ຺ຂາທີສຸ ປວຕ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕ ວຕ຺ຖຸຎ຺ຈ ກຣຊກາຍໍ ສຸຂຍຕິ ລທ຺ຘສ຺ສາເທ ອນຸຄ຺ຄຫິເຕ ກໂຣຕີຕິ ສຸຂາ. ສຸຂາຕິ ເວທນາສທ຺ທມເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ສຸຂຠາວມຕ຺ຕສ຺ສ ອປ຺ປກາສເນນ ນປຸໍສກລິງ຺ຄຕາ ນ ກຕາ. ສຠາວໂຕ ສງ຺ກປ຺ປໂຕ ຈ ຍໍ ອິຏ຺ຐໍ, ຕທນຸຠວນໍ ອິຏ຺ຐາກາຣານຸຠວນໍ ວາ ອິຏ຺ຐານຸຠວນໍ.

ສມນ຺ຕິ ອວິສມໍ. ສມາ ເອກີຠາວູປຄຕາ ວິຍ ຍຸຕ຺ຕາ, ສມໍ ວາ ສຫ ຍຸຕ຺ຕາຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ເອກຸປ຺ປາທາຕິ ເອໂກ ສມາໂນ ອຸປ຺ປາໂທ ເອເຕສນ຺ຕິ ເອກຸປ຺ປາທາ, ສມານປຈ຺ຈເຍຫິ ສຫຸປ຺ປຕ຺ຕິກາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຫຸປ຺ປຕ຺ຕິການໍ ຣູປາຣູປານຎ຺ຈ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຕາ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ‘‘ເອກນິໂຣຘາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເຍ ສມານຸປ຺ປາທາ ສມານນິໂຣຘາ ຈ, ເຕ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາຕິ ຣູປາຣູປານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສມ຺ປໂຍໂຄ ນິວາຣິໂຕ ໂຫຕິ. ເອວມປິ ອວິນິພ຺ໂຠຄຣູປານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຕາ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ‘‘ເອກວຕ຺ຖຸກາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເຍ ເອກຸປ຺ປາທາ ເອກນິໂຣຘາ ເອກວຕ຺ຖຸກາ ຈ, ເຕ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາຕິ. ເອວມປິ ອວິນິພ຺ໂຠຄຣູເປສຸ ເອກໍ ມຫາຠູຕໍ ເສສມຫາຠູໂຕປາທາຣູປານໍ ນິສ຺ສຍປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີຕິ ເຕນ ຕານິ ເອກວຕ຺ຖຸການີຕິ, ຈກ຺ຂາທິນິສ຺ສຍຠູຕານິ ວາ ຠູຕານິ ເອກໍ ວຕ຺ຖຸ ເອເຕສຸ ສນ຺ນິສ຺ສິຕນ຺ຕິ ເອກວຕ຺ຖຸການີຕິ ກປ຺ເປນ຺ຕສ຺ສ ເຕສໍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຕາປຕ຺ຕິ ສິຍາຕິ ຕນ຺ນິວາຣຓຕ຺ຖໍ ‘‘ເອກາຣມ຺ມຓາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເຍ ເອກຸປ຺ປາທາ…ເປ… ເອກາຣມ຺ມຓາ ຈ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາຕິ. ປຏິໂລມໂຕ ວາ ເອກາຣມ຺ມຓາຕິ ວຸຕ຺ເຕ ເອກວີຖິຍຎ຺ຈ ປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາຓສມ຺ປຏິຈ຺ຉນານໍ ນານາວີຖິຍໍ ປຣສນ຺ຕາເນ ຈ ເອກສ຺ມິໍ ອາຣມ຺ມເຓ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານານໍ ຠິນ຺ນວຕ຺ຖຸການໍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຕາ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ‘‘ເອກວຕ຺ຖຸກາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເຍ ເອກວຕ຺ຖຸກາ ຫຸຕ຺ວາ ເອກາຣມ຺ມຓາ, ເຕ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາຕິ. ເອວມປິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນສນ຺ຕີຣຓາທີນໍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຕາ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ‘‘ເອກນິໂຣຘາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເຍ ເອກນິໂຣຘາ ຫຸຕ຺ວາ ເອກວຕ຺ຖຸກາ ເອກາຣມ຺ມຓາ, ເຕ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາຕິ. ກິໍ ປນ ນານຸປ຺ປາທາປິ ເອວໍ ຕິວິຘລກ຺ຂຓາ ໂຫນ຺ຕິ, ອຖ ເອກຸປ຺ປາທາ ເອວາຕິ ວິຈາຣຓາຍ ເອກຸປ຺ປາທາ ເອວ ເອວໍ ຕິວິຘລກ຺ຂຓາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ເອກຸປ຺ປາທາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໓. ວິປກ຺ກຠາວມາປນ຺ນານໍ ອຣູປຘມ຺ມານນ຺ຕິ ຍຖາ ສາລິພີຊາທີນໍ ຜລານິ ຕໍສທິສານິ ນິພ຺ພຕ຺ຕານິ ວິປກ຺ການິ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ, ວິປາກນິຣຸຕ຺ຕິຎ຺ຈ ລຠນ຺ຕິ, ນ ມູລງ຺ກຸຣປຕ຺ຕຂນ຺ຘນາຬານິ, ເອວໍ ກຸສລາກຸສລານໍ ຜລານິ ອຣູປຘມ຺ມຠາເວນ ສາຣມ຺ມຓຠາເວນ ສຸກ຺ກກຓ຺ຫາທິຠາເວນ ຈ ຕໍສທິສານິ ວິປກ຺ກຠາວມາປນ຺ນານີຕິ ວິປາກນິຣຸຕ຺ຕິໍ ລຠນ຺ຕິ, ນ ຣູປຘມ຺ມາ ກມ຺ມນິພ຺ພຕ຺ຕາປິ ກມ຺ມາສທິສາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຊາຕິຊຣາສຠາວາຕິ ຊາຍນຊີຣຓສຠາວາ. ວິປາກປກຕິກາຕິ ວິປຈ຺ຈນປກຕິກາ. ວິປຈ຺ຈນສຠາວຕາ ຈ ອນຸປຈ຺ຉິນ຺ນາວິຊ຺ຊາຕຓ຺ຫາມານສນ຺ຕາເນ ສພ຺ຍາປາຣຕາ, ເຕນ ອຠິຎ຺ຎາທິກຸສລານໍ ຠາວນາຍປຫາຕພ຺ພາທິອກຸສລານຎ຺ຈ ວິປາການຸປ຺ປາທເນປິ ວິປາກຘມ຺ມຕາ ສິທ຺ຘາ ໂຫຕິ. ວິປກ຺ກຠາວນ຺ຕິ ເຈຕ຺ຖ ຠາວ-ສທ຺ເທນ ສຠາໂວ ເອວ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ວິປກ຺ກສຠາວໍ ທຸຕິຍສ຺ສ ວຸຕ຺ຕໍ ວິປຈ຺ຈນສຠາວຎ຺ຈ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ອຸຠຍສຠາວປຏິກ຺ເຂປວເສນາ’’ຕິ ອາຫ.

໔. ອຸເປເຕນ ອາທິນ຺ນາ ອຸປາທິນ຺ນາ. ກິໍ ປນ ຕໍ ອຸເປຕໍ, ເກນ ຈ ອຸເປຕໍ, ກຖຎ຺ຈ ອຸເປຕໍ, ເກ ຈ ເຕນ ອາທິນ຺ນາຕິ? ສຕິ ຈ ໂລກຸຕ຺ຕຣານໍ ເກສຎ຺ຈິ ອາຣມ຺ມຓຠາເວ ຕນ຺ນິວຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ ອຸເປຕສທ຺ທສມ຺ພນ຺ຘິນາ ອຸປຍ-ສທ຺ເທນ ວຸຈ຺ຈມານາຫິ ຈຕຸພ຺ພິຘຸປາທານຠູຕາຫິ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐີຫິ ອຸເປຕໍ, ເຕຫິ ຈ ອາຣມ຺ມຓກຣຓວເສນ ອຸເປຕໍ, ນ ສມນ຺ນາຄມວເສນ. ສຕິ ຈ ສພ຺ພເຕຠູມກຘມ຺ມານໍ ອຸປາທານາຣມ຺ມຓຕ຺ເຕ ເຍຫິ ວິປາກກຏຕ຺ຕາຣູປານິ ອມ຺ເຫຫິ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອມ຺ຫາກໍ ເອຕານິ ຜລານີຕິ ຄຓ຺ຫນ຺ເຕຫິ ວິຍ ອາທິນ຺ນານິ, ຕານິ ເຕຠູມກກມ຺ມານິ ກມ຺ມຠາເວນ ເອກຕ຺ຕໍ ອຸປເນຕ຺ວາ ອຸເປຕນ຺ຕິ ອິຘ ຄຫິຕານິ. ເຕຫິ ຈ ນິພ຺ພຕ຺ຕານິ ວິປາກກຏຕ຺ຕາຣູປານິ ອຸປາທິນ຺ນາ ຘມ຺ມາຕິ ສພ຺ພເມຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອາຣມ຺ມຓກຣຓວເສນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຍຎ຺ຈ ອຕ຺ຖນໂຍ ຍຖາສມ຺ຠວໍ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ, ນ ວຈນານຸປຸພ຺ເພນາຕິ. ເອຕ຺ຖາຫ – ຍທິ ອາຣມ຺ມຓກຣຓວເສນ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐີຫິ ອຸເປເຕນ ອາທິນ຺ນາ ອຸປາທິນ຺ນາ, ສພ຺ພເຕຠູມກຘມ຺ມາ ຈ ຕຓ຺ຫາທີນໍ ອາຣມ຺ມຓາ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ຈ ອຸເປຕສທ຺ໂທ ກມ຺ເມ ເອວ ນິຣຸຬ຺ໂຫ, ເຕນ ກມ຺ມສ຺ເສວ ຄຫເຓ ກາຣຓໍ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ສພ຺ພເຕຠູມກຘມ຺ມປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນານໍ ອວິຊ຺ຊາທິເຫຕູຫິ ນິພ຺ພຕ຺ຕານໍ ສງ຺ຂາຣາທິຜລານໍ ອຸປາທິນ຺ນຕ຺ຕໍ ອາປຊ຺ຊຕິ ເຕສມ຺ປິ ເຕຫິຜລຠາເວນ ຄຫິຕຕ຺ຕາ. ອຸປ-ສທ຺ເທນ ຈ ອຸເປຕຕາມຕ຺ຕໍ ໂຊຕິຕໍ, ນ ອາຣມ຺ມຓກຣຓໍ ສມນ຺ນາຄມນິວຕ຺ຕກໍ, ອາທິນ຺ນ-ສທ຺ເທນ ຈ ຄຫິຕຕາມຕ຺ຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ກມ຺ມສມຸຏ຺ຐານຕາວິເສໂສ. ຕສ຺ມາ ສພ຺ພປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນານໍ ອຸປາທິນ຺ນຕ຺ຕໍ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ? ນາປຊ຺ຊຕິ ໂພຘເນຍ຺ຍຊ຺ຌາສຍວເສນ ເທສນາປວຕ຺ຕິໂຕ. ເຍສຎ຺ຫິ ໂພຘນຕ຺ຖໍ ‘‘ອຸປາທິນ຺ນາ’’ຕິ ເອຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ເຕ ເຕເນວ ວຈເນນ ຍຖາວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣ ຘມ຺ເມ ພຸຊ຺ຌິໍສຸ, ເອຕຣຫິ ປນ ຕາວຕາ ພຸຊ຺ຌິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ເຕນ ສຸຕ຺ວາ ຕທຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ເອສາ ອຕ຺ຖວິຠາວນາ ກຕາ ‘‘ກມ຺ມຸນາ’’ຕິ.

ອຍໍ ປນ ອປໂຣ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ – ອຸປ-ສທ຺ໂທ ອຸເປຕໍ ທີເປຕິ. ອຍຎ຺ຫິ ອຸປ-ສທ຺ໂທ ສມາເສ ປຍຸຊ຺ຊມາໂນ ‘‘ອຕິມາລາ’’ຕິອາທີສຸ ອຕິ-ສທ຺ໂທ ວິຍ ອຕິກ຺ກມນໍ ສສາຘນໍ ອຸປຄມນໍ ສສາຘນໍ ວທຕິ, ອຸປຄມນຎ຺ຈ ອຸປາທານອຸປໂຍ, ເຕນ ອຸປຄຕໍ ອຸເປຕໍ. ກິໍ ປນ ຕນ຺ຕິ? ຍໍ ອສຕິ ອຸປາທາເນ ນ ໂຫຕິ, ຕໍ ‘‘ອຸປາທານປຈ຺ຈຍາ ຠໂວ’’ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ ເຕຠູມກກມ຺ມໍ ປຈ຺ຈຍຠາເວນ ປຸຣິມຊາຕຸປ຺ປນ຺ເນນ ອຸປາທາເນນ ອຸປຄຕຕ຺ຕາ ‘‘ອຸເປຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ນ ຫິ ໂກຈິ ອນຸປຄ຺ຄມ຺ມ ອນິຈ຺ຉນ຺ໂຕ ກມ຺ມໍ ກໂຣຕີຕິ. ເຕນ ອຸເປເຕນ ກມ຺ມຸນາ ປຸນພ຺ຠວສ຺ສ ອາທານໍ ໂຫຕິ. ກມ຺ມຸນາ ຫິ ສາສເວນ ສຕ຺ຕາ ອາທິຍນ຺ຕິ ປຸນພ຺ຠວໍ, ຕສ຺ມາ ອາທາຕພ຺ພຠາເວນ ປາກໂຏ ປຸນພ຺ຠໂວ. ໂສ ຈ ອຸປປຕ຺ຕິຠໂວ ເຕຠູມກວິປາກກຏຕ຺ຕາຣູປສງ຺ຄໂຫ ‘‘ຠວປຈ຺ຈຍາ ຊາຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ຊາຕິວຈເນ ສມວຣຸທ຺ໂຘຕິ ອຸປາທິນ຺ນວຈເນນ ອຸປປຕ຺ຕິຠໂວ ວຸຈ຺ຈຕິ, ອຸປປຕ຺ຕິຠໂວ ຈ ເຕຠູມກວິປາກກຏຕ຺ຕາຣູປານີຕິ ຘາຕຸກຖາຍໍ ປກາສິຕເມຕໍ. ຕສ຺ມາ ອຸເປເຕນ ອາທິນ຺ນາຕິ ເຕ ເອວ ຘມ຺ມາ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ ສິທ຺ໂຘ ອຍມຕ຺ໂຖຕິ. ອຸປາທິນ຺ນ-ສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ວຕ຺ວາ ຕໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ອຸປາທານິຍ-ສທ຺ທສ຺ສ ວິສຸໍ ອຸປາທິນ຺ນສທ຺ທານເປກ຺ຂໍ ອຕ຺ຖໍ ວຕ຺ຕຸໍ ‘‘ອາຣມ຺ມຓຠາວໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕສ຺ມາ ເອວ ອວິເສເສຕ຺ວາ ‘‘ອຸປາທານສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈຍຠູຕານເມຕໍ ອຘິວຈນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໍ ປນ ອຸປາທານິຍໍ ອຸປາທິນ຺ນໍ ອນຸປາທິນ຺ນນ຺ຕິ ທຸວິຘໍ. ຕສ຺ມາ ຕໍ ວິເສສເນນ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອຸປາທິນ຺ນາ ຈ ເຕ ອຸປາທານິຍາ ຈາ’’ຕິອາທິມາຫ.

໕. ສໍກິເລໂສຕິ ທສ ກິເລສວຕ຺ຖູນິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ສໍກິລິຏ຺ຐາຕິ ເຕຫິ ວິພາຘິຕາ ອຸປຕາປິຕາ ຈ. ເຕ ປນ ຍສ຺ມາ ສໍກິເລສສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ເອກຸປ຺ປາທາທີຫິ ນິນ຺ນານຕ຺ຕາ ເອກີຠາວມິວ ຄຕາ ວິສາທີຫິ ວິຍ ສປ຺ປິອາທໂຍ ວິທູສິຕາ ມລີນາ ວິພາຘິຕາ ອຸປຕາປິຕາ ຈ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ອາຫ ‘‘ສໍກິເລເສນ ສມນ຺ນາຄຕາ ສໍກິລິຏ຺ຐາ’’ຕິ. ສໍກິເລສໍ ອຣຫນ຺ຕີຕິ ສໍກິເລສສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓຠາເວນ ຕໍ ລທ຺ຘຸໍ ອຣຫນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາຣມ຺ມຓຠາວານຕິກ຺ກມນໂຕຕິ ເອເຕນ ສໍກິເລສານຕິກ຺ກມນເມວ ທສ຺ເສຕິ, ວຕ຺ຖຍຸຄິກສຸງ຺ກສາລິກສທ຺ທານໍ ວິຍ ສໍກິເລສິກ-ສທ຺ທສ຺ສ ປວຕ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

໖. ສຫ ວິຕກ຺ເກນ ໂຫນ຺ຕີຕິ ວຈນເສໂສ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ ອວຸຈ຺ຈມານສ຺ສປິ ຠວຕິ-ອຕ຺ຖສ຺ສ ວິຎ຺ຎາຍມານຕ຺ຕາ. ມຕ຺ຕາຕິ ປມາຓວາຈກໍ ເອກໍ ປທນ຺ຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ວິຈາໂຣວ ມຕ຺ຕາ ເອເຕສ’’ນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ. ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ອວິປ຺ປໂຍຄີສຸ ວິຕກ຺ກວິຈາເຣສຸ ວິຈາໂຣວ ເອເຕສໍ ມຕ຺ຕາ, ຕໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ວິຕກ຺ເກນ ສມ຺ປໂຍຄໍ ນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຍມປໂຣ ອຕ຺ໂຖ – ມຕ຺ຕ-ສທ຺ໂທ ວິເສສນິວຕ຺ຕິອຕ຺ໂຖ. ສວິຕກ຺ກສວິຈາຣາ ຘມ຺ມາ ຫິ ວິຕກ຺ກວິສິຏ຺ເຐນ ວິຈາເຣນ ສວິຈາຣາ, ເອເຕ ປນ ວິຈາຣມຕ຺ເຕນ ວິຕກ຺ກສງ຺ຂາຕວິເສສຣຫິເຕນ, ຕສ຺ມາ ‘‘ວິຈາຣມຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ວິຈາຣມຕ຺ຕວນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິຈາຣມຕ຺ຕວຈເນນ ອວິຕກ຺ກຕ຺ເຕ ສິທ຺ເຘ ອວິຕກ຺ການໍ ອຎ຺ເຎສມ຺ປິ ອຕ຺ຖິຠາວໂຊຕນຕ຺ຖໍ ອວິຕກ຺ກວຈນໍ. ອວິຕກ຺ກາ ຫິ ວິຈາຣມຕ຺ຕາ ຈ ສນ຺ຕິ ອວິຈາຣາ ຈາຕິ ນິວຕ຺ເຕຕພ຺ພາ ຄເຫຕພ຺ພາ ຈ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕສຸ ອວຸຈ຺ຈມາເນສຸ ນິວຕ຺ເຕຕພ຺ພຄເຫຕພ຺ພສ຺ສ ອທສ຺ສິຕຕ຺ຕາ ວິຈາຣມຕ຺ຕາວອວິຕກ຺ກາຕິ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ. ວິເສສນວິເສສິຕພ຺ພຠາໂວ ປນ ຍຖາກາມໍ ໂຫຕີຕິ ສາມຎ຺ເຎນ ອວິຕກ຺ກຠາເວນ ສຫ ວິຈາຣມຕ຺ຕຕາຍ ຘມ຺ມວິເສສນຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອວິຕກ຺ກວິຈາຣມຕ຺ຕາ’’ຕິ ປທານຸກ຺ກໂມ ກໂຕ.

ອຖ ວາ ສວິຈາຣາ ທຸວິຘາ ສວິຕກ຺ກາ ອວິຕກ຺ກາ ຈ, ເຕສຸ ອວິຕກ຺ເກ ນິວຕ຺ເຕຕຸໍ ອາທິປທໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອວິຈາຣາ ຈ ທຸວິຘາ ສວິຕກ຺ກາ ອວິຕກ຺ກາ ຈ, ເຕສຸ ສວິຕກ຺ເກ ນິວຕ຺ເຕຕຸໍ ຕຕິຍປທໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຍ ປນ ທ຺ວີຫິປິ ນິວຕ຺ຕິຕາ ອວິຕກ຺ກາ ສວິຕກ຺ກາ ຈ ສວິຈາຣາ ອວິຈາຣາ ຈ, ເຕສຸ ອຎ຺ຎຕຣທສ຺ສນໍ ວາ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ ອຸຠຍທສ຺ສນໍ ວາ. ອຸຠຍທສ຺ສເນ ກຣິຍມາເນ ຍທິ ‘‘ສວິຕກ຺ກສວິຈາຣາ’’ຕິ ວຸຈ຺ເຈຍ຺ຍ, ອາທິປທຕ຺ຖຕາວ ອາປຊ຺ຊຕິ. ອຖ ‘‘ອວິຕກ຺ກອວິຈາຣາ’’ຕິ ວຸຈ຺ເຈຍ຺ຍ, ອນ຺ຕປທຕ຺ຖຕາ. ອຖ ປນ ‘‘ອວິຕກ຺ກສວິຈາຣາ ສວິຕກ຺ກອວິຈາຣາ’’ຕິ ວຸຈ຺ເຈຍ຺ຍ, ອຊ຺ຌຕ຺ຕພຫິທ຺ຘານໍ ວິຍ ອຕ຺ຖນ຺ຕຣາຠາໂວ ວາ ສງ຺ກຣໂທໂສ ວາ ເອກສ຺ເສວ ສວິຕກ຺ກາວິຕກ຺ກຕາສວິຈາຣາວິຈາຣຕາວິໂຣໂຘ ວາ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ຕສ຺ມາ ອຎ຺ຎຕຣທສ຺ສເນນ ອິຕຣມ຺ປິ ປກາເສຕຸໍ ອວິຕກ຺ກວຈເນນ ທ຺ວິປ຺ປກາເຣສຸ ວຕ຺ຕພ຺ເພສຸ ສວິຕກ຺ກອວິຈາເຣ ນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອວິຕກ຺ກສວິຈາເຣ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອວິຕກ຺ກວິຈາຣມຕ຺ຕາ’’ຕິ. ອຖ ວາ ວິຕກ຺ກາຠາເວນ ເອເຕ ວິຈາຣມຕ຺ຕາ, ນ ວິຈາຣໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ຘມ຺ມສ຺ສ ອຠາວາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ອວິຕກ຺ກວຈເນນ ວິຈາຣມຕ຺ຕາ ວິເສສິຕາ.

໗. ອຸເປກ຺ຂຕີຕິ ເວທຍມານາປິ ມຊ຺ຌຕ຺ຕເວທນາ ສຸຂາກາເຣ ທຸກ຺ຂາກາເຣ ຈ ອຸທາສິນາ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ອຸເປຕາ ຍຸຕ຺ຕາ ສຸຂທຸກ຺ຂານໍ ອວິຣຸທ຺ຘາ ອິກ຺ຂາ ອນຸຠວນໍ ອຸເປກ຺ຂາ. ວິເສສທສ຺ສນວເສນາຕິ ນານຕ຺ຕທສ຺ສນວເສນ. ຍທິ ຫິ ປີຕິສຫຄຕາ ເອວ ສຸຂສຫຄຕາ ສິຍຸໍ, ‘‘ປີຕິສຫຄຕາ’’ຕິ ເອເຕເນວ ສິທ຺ຘຕ຺ຕາ ‘‘ສຸຂສຫຄຕາ’’ຕິ ອິທໍ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ, ‘‘ສຸຂສຫຄຕາ’’ຕິ ວາ ວຸຈ຺ຈມາເນ ‘‘ປີຕິສຫຄຕາ’’ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໂຕ ຕິກໍ ປູເຣນ຺ເຕນ ທຸກ຺ຂສຫຄຕປທໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ, ເອວຎ຺ຈ ສຕິ ‘‘ເວທນາຕ຺ຕິໂກ ເອວາຍ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕວຈນໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ປີຕິສຫຄຕາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ສຸຂສຫຄຕາ’’ຕິ ວທນ຺ໂຕ ປີຕິວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕມ຺ປິ ສຸຂໍ ອຕ຺ຖີຕິ ຕຕິຍຊ຺ຌານກາຍວິຎ຺ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ສຸຂໍ ສປ຺ປີຕິກສຸຂໂຕ ຠິນ຺ນໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຖ ວາ ປີຕິສຸຂານໍ ທຸພ຺ພິຎ຺ເຎຍ຺ຍນານຕ຺ຕານໍ ນານຕ຺ຕທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອຍໍ ຕິໂກ ວຸຕ຺ໂຕ. ‘‘ປີຕິສຫຄຕາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ຫິ ສຸເຂກເທໂສ ສງ຺ຄຫິໂຕ, ນ ປີຕິ. ‘‘ສຸຂສຫຄຕາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ປີຕິ ສງ຺ຄຫິຕາ, ນ ສຸຂໍ. ປີຕິວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕສຸຂສຫຄຕາ ຈ ປຸຣິເມນ ອສງ຺ຄຫິຕາ ປຈ຺ຉິເມນ ສງ຺ຄຫິຕາຕິ ສິທ຺ໂຘ ປີຕິສຸຂານໍ ວິເສໂສຕິ.

໘. ນິພ຺ພານໍ ທສ຺ສນໂຕຕິ ນິພ຺ພານາຣມ຺ມຓຕໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ອຖ ວາ ຘມ຺ມຈກ຺ຂຸ ປຸນປ຺ປຸນໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕເນນ ຠາວນາຠາວໍ ອປ຺ປຕ຺ຕໍ ທສ຺ສນໍ ນາມ, ຘມ຺ມຈກ຺ຂຸ ຈ ປຣິຎ຺ຎາທິກິຈ຺ຈກຣເຓນ ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ມທສ຺ສນໍ ຕທຕິສໂຍ, ຕສ຺ມາ ນຕ຺ເຖຕ຺ຖ ໂຄຕ຺ຣຠຸສ຺ສ ທສ຺ສນຠາວາປຕ຺ຕີຕິ. ອຸຠຍປຏິກ຺ເຂປວເສນາຕິ ທ຺ວີຫິ ປເທຫິ ວຸຕ຺ຕຘມ຺ມປຏິກ຺ເຂປວເສນ, ນ ປຫາຍກປຏິກ຺ເຂປວເສນ. ຕຖາ ຫິ ສຕິ ທສ຺ສນຠາວນາຫິ ອຎ຺ໂຎ ສມຸຈ຺ເຉທວເສນ ປຫາຍໂກ ອຕ຺ຖິ, ເຕນ ປຫາຕພ຺ພາ ເນວ ທສ຺ສເນນ ນ ຠາວນາຍ ປຫາຕພ຺ພາຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ອາປຊ຺ຊຕິ, ນ ຈ ອຎ຺ໂຎ ປຫາຍໂກ ອຕ຺ຖິ ອຎ຺ເຎຫິ ວິກ຺ຂມ຺ຠິຕານຎ຺ຈ ປຸນປ຺ປວຕ຺ຕິສພ຺ຠາວາ, ນາປິ ປຫາຕພ຺ພາ ຕຕິຍປເທນ ສງ຺ຄຍ຺ຫນ຺ຕິ, ກິນ຺ຕຸ ອປ຺ປຫາຕພ຺ພາ ເອວາຕິ. ຕສ຺ມາ ປຫາຕພ຺ພປທໍ ປຈ຺ເຈກໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ເນວ ທສ຺ສເນນ ປຫາຕພ຺ພາ ນ ຠາວນາຍ ປຫາຕພ຺ພາຕິ ທສ຺ສເນນ ຠາວນາຍ ປຫາຕພ຺ເພຫິ ອຎ຺ເຎ ຄຫິຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

໙. ເອວມຕ຺ຖໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ຖາຍຸຕ຺ຕິໂຕ ຈ ສທ຺ທາຍຸຕ຺ຕິໂຕ ຈ ອຄ຺ຄເຫຕພ຺ພຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ທສ຺ສນຠາວນາຫິ ອປ຺ປຫາຕພ຺ພເຫຕຸມຕ຺ເຕສຸ ຫິ ຄຍ຺ຫມາເນສຸ ອເຫຕຸກາ ອສງ຺ຄຫິຕາຕິ ຍຖາຘິປ຺ເປຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ອປຣິປຸຓ຺ຓຕ຺ຕາ ອຕ຺ຖາຍຸຕ຺ຕິ, ປຫາຕພ຺ພສທ຺ທສ຺ສ ນິຈ຺ຈສາເປກ຺ຂຕ຺ເຕ ຈ ສຕິ ນ ສມ຺ພນ຺ຘີສທ຺ທໂຕ ປຫາຍກໂຕ ອຎ຺ຎໍ ປຏິເສຘໍ ອເປກ຺ຂມານສ຺ສ ເຫຕຸສທ຺ເທນ ສມາໂສ ອຸປປຊ຺ຊຕີຕິ ສທ຺ທາຍຸຕ຺ຕິ ຈ ເວທິຕພ຺ພາ. ເອວມຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພຕິ ປຫາຕພ຺ພ-ສທ຺ທໍ ປຏິເສເຘນ ອໂຍເຊຕ຺ວາ ເຍສໍ ອຎ຺ຎປທຕ຺ເຖ ສມາໂສ, ຕພ຺ພິເສສນໍ ອຕ຺ຖີຕິ ອິທໍ ປຏິເສເຘນ ໂຍເຊຕ຺ວາ ທສ຺ສນຠາວນາຫິ ປຫາຕພ຺ໂພ ເຫຕຸ ເອເຕສໍ ເນວຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເອວຎ຺ຈ ສຕິ ຍຖາຘິປ຺ເປຕຕ຺ໂຖ ສພ຺ໂພ ສງ຺ຄຫິໂຕຕິ. ອຕ຺ຖາຍຸຕ຺ຕິ ມາ ໂຫຕຸ, ສທ຺ໂທ ປນ ອິຘາປິ ນ ຍຸຕ຺ໂຕ. ເອກນ຺ຕໂຍຄີນໍ ອຕ຺ຖິ-ສທ຺ທເມວ ຫິ ອເປກ຺ຂມານານໍ ອຸຠິນ຺ນໍ ປຫາຕພ຺ພເຫຕຸ-ສທ຺ທານໍ ສມາໂສ ຍຸຕ຺ໂຕ, ນ ປຏິເສຘໍ ອເປກ຺ຂມານານນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຄເຫຕພ຺ພຕ຺ຖທສ຺ສນມຕ຺ຕໍ ເອຕໍ ກຕໍ, ສທ຺ໂທ ປນ ຍຖາ ຍຸຊ຺ຊຕິ, ຕຖາ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ເອວໍ ປນ ຍຸຊ຺ຊຕິ – ປຫາຕພ຺ໂພ ເຫຕຸ ເອເຕສໍ ອຕ຺ຖີຕິ ປຫາຕພ຺ພເຫຕຸກາ. ເກນ ປຫາຕພ຺ໂພຕິ? ທສ຺ສເນນ ຠາວນາຍ ຈ. ຕຍິທໍ ປຫາຕພ຺ພເຫຕຸກປທໍ ທສ຺ສນຠາວນາປເທຫິ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ເຕຫິ ຍຸຕ຺ເຕນ ເຍ ທສ຺ສເນນ ປຫາຕພ຺ພເຫຕຸກາ ເນວ ໂຫນ຺ຕິ, ຠາວນາຍ ປຫາຕພ຺ພເຫຕຸກາ ຈ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິ ປຏິເສຘຎ຺ຈ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ເຕ ເນວ ທສ຺ສເນນ ນ ຠາວນາຍ ປຫາຕພ຺ພເຫຕຸກາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ເນວວິປາກນວິປາກຘມ຺ມຘມ຺ມວຈນໍ ວິຍ ຫິ ປຸຣິມປທທ຺ວຍສງ຺ຄຫິຕຘມ຺ມປຏິເສຘເນນ ຕທຎ຺ຎຘມ຺ມນິທສ຺ສນເມຕໍ ໂຫຕິ, ນ ອເຫຕຸກປທໍ ວິຍ ເຫຕຸວິຣຫປ຺ປກາສເນນາຕິ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ທ຺ເວ ປຏິເສຘາ ຍຸຕ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕິ.

ເຫຕຸເຍວ ຫິ ເຕສໍ ນຕ຺ຖິ, ໂຍ ທສ຺ສນຠາວນາຫິ ປຫາຕພ຺ໂພ ສິຍາຕິ ປຸຣິມສ຺ມິຎ຺ຫິ ອຕ຺ເຖ ເຫຕູນໍ ທສ຺ສນຠາວນາຫິ ປຫາຕພ຺ພຕາ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕາ, ປຏິກ຺ເຂໂປ ຈ ປຫາຕພ຺ພາສງ຺ກາສພ຺ຠາເວ ໂຫຕິ, ປຫາຕພ຺ພາສງ຺ກາ ຈ ເຫຕຸມ຺ຫິ ສຕິ ສິຍາ, ເຕສໍ ປນ ອເຫຕຸການໍ ເຫຕຸເຍວ ນຕ຺ຖິ, ໂຍ ທສ຺ສນຠາວນາຫິ ປຫາຕພ຺ໂພ ສິຍາ, ຕທຠາວາ ປຫາຕພ຺ພາສງ຺ກາ ນຕ຺ຖີຕິ ຕໍນິວາຣຓຕ຺ໂຖ ປຏິກ຺ເຂໂປ ນ ສມ຺ຠວຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ເນວທສ຺ສເນນ ນ ຠາວນາຍ ປຫາຕພ຺ໂພ ເຫຕຸ ເອເຕສ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ອເຫຕຸການໍ ຄຫຓໍ ນ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ອິຕຣຖາ ຫິ ອເຫຕຸການໍ ອຄ຺ຄຫຓໍ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ຖສ຺ສ ປາກຏຕ຺ຕາ ນ ກາຣຓສາຘນີໂຍ ເອໂສຕິ ຄເຫຕພ຺ພຕ຺ຖສ຺ເສວ ກາຣຓໍ ວທນ຺ໂຕ ‘‘ເຫຕຸເຍວ ຫິ ເຕສໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິອາທິມາຫ. ເຕສຎ຺ຫິ ເນວທສ຺ສເນນ ນ ຠາວນາຍປຫາຕພ຺ພເຫຕຸກປທວຈນີຍານໍ ໂຍ ທສ຺ສນຠາວນາຫິ ປຫາຕພ຺ໂພ ສິຍາ, ໂສ ເອວໍປກາໂຣ ເຫຕຸ ນຕ຺ຖິ. ເຕ ຫິ ອເນກປ຺ປກາຣາ ສເຫຕຸກາ ອເຫຕຸກາ ຈາຕິ, ຕສ຺ມາ ເນວທສ຺ສເນນ ນ ຠາວນາຍ ປຫາຕພ຺ໂພ ເຫຕຸ ເອເຕສໍ ອຕ຺ຖີຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໐. ຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາຕິ ອິທໍ ຈຕຸກິຈ຺ຈສາຘນວເສນ ອາຣມ຺ມຓກຣຓໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຎ຺ຎຖາ ໂຄຕ຺ຣຠຸຜລປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາທີນມ຺ປິ ອປຈຍຄາມິຕາ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ. ອຖ ວາ ເຫຕຸຠາເວນ ອປຈຍໍ ນິພ຺ພານໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ອປຈຍຄາມິໂນ. ນິພ຺ພານສ຺ສ ຫິ ອນິພ຺ພຕ຺ຕນິຍຕ຺ເຕປິ ສມຸທຍປ຺ປຫານສມຸທຍນິໂຣຘານໍ ອຘິຄມອຘິຄນ຺ຕພ຺ພຠາວໂຕ ເຫຕຸເຫຕຸຜລຠາໂວ ມຄ຺ຄນິພ຺ພານານໍ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ຍຖາຫ ‘‘ທຸກ຺ຂນິໂຣເຘ ຎາຓໍ ອຕ຺ຖປຏິສມ຺ຠິທາ, ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນິຍາ ປຏິປທາຍ ຎາຓໍ ຘມ຺ມປຏິສມ຺ຠິທາ’’ຕິ (ວິຠ. ໗໑໙). ອຕ຺ໂຖຕິ ຫິ ເຫຕຸຜລໍ. ຘມ຺ໂມຕິ ເຫຕູຕິ. ປຸຣິມປຈ຺ຉິມານໍ ປຸຣິເມ ສສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕາ, ປຈ຺ຉິເມ ເກວລາ. ປຸຣິເມ ວິຍ ປນ ປຈ຺ຉິເມ ອຕ຺ເຖປິ ອຣິຍມຄ຺ຄສີເສນ ສພ຺ພໂລກຸຕ຺ຕຣກຸສລຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທາ ຄເຫຕພ຺ພາ. ທຸຕິເຍ ອຕ຺ຖວິກປ຺ເປ ‘‘ອາຈຍໍ ຄາມິໂນ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ອນຸນາສິກໂລໂປ ກໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອາຈິນນ຺ຕີຕິ ວາ ອາຈຍາ, ອາຈຍາ ຫຸຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ປວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິປິ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

໑໑. ສຕ຺ຕ ປນ ເສກ຺ຂາ ສິກ຺ຂນສີລາຕິ ເສກ຺ຂາ, ເຕສໍ ອິເມຕິ ເສກ຺ຂາ, ອຎ຺ຎາສາຘາຣຓາ ມຄ຺ຄຜລຕ຺ຕຍຘມ຺ມາ. ສຍເມວ ສິກ຺ຂນ຺ຕີຕິ ສິກ຺ຂນສີລານເມຕໍ ນິທສ຺ສນໍ. ເຍ ຫິ ຘມ຺ມາ ສິກ຺ຂນ຺ຕິ, ເຕ ສິກ຺ຂນສີລາ ໂຫນ຺ຕີຕິ. ອກ຺ຂຣຕ຺ໂຖ ປນ ສິກ຺ຂາ ເອເຕສໍ ສີລນ຺ຕິ ເສກ຺ຂາຕິ. ນ ເສກ຺ຂາຕິ ຍຕ຺ຖ ເສກ຺ຂຠາວາສງ຺ກາ ອຕ຺ຖິ, ຕຕ຺ຖາຍໍ ປຏິເສໂຘຕິ ໂລກິຍນິພ຺ພາເນສຸ ອເສກ຺ຂຠາວານາປຕ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ສີລສມາຘິປຎ຺ຎາສງ຺ຂາຕາ ຫິ ສິກ຺ຂາ ອຕ຺ຕໂນ ປຏິປກ຺ຂກິເລເສຫິ ວິປ຺ປມຸຕ຺ຕາ ປຣິສຸທ຺ຘາ ອຸປກ຺ກິເລສານໍ ອາຣມ຺ມຓຠາວມ຺ປິ ອນຸປຄມນໂຕ ເອຕາ ສິກ຺ຂາຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕາ ອຏ຺ຐສຸ ມຄ຺ຄຜເລສຸ ວິຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຈຕຸມຄ຺ຄເຫຏ຺ຐິມຜລຕ຺ຕຍຘມ຺ມາ ວິຍ ອຣຫຕ຺ຕຜລຘມ຺ມາປິ ຕາສຸ ສິກ຺ຂາສຸ ຊາຕາຕິ ຈ, ຕໍສິກ຺ຂາສມງ຺ຄິໂນ ອຣຫໂຕ ອິຕເຣສໍ ວິຍ ເສກ຺ຂຕ຺ເຕ ສຕິ ເສກ຺ຂສ຺ສ ເອເຕຕິ ຈ, ສິກ຺ຂາ ສີລໍ ເອເຕສນ຺ຕິ ຈ ເສກ຺ຂາຕິ ອາສງ຺ກິຕພ຺ພາ ສິຍຸນ຺ຕິ ຕທາສງ຺ການິວຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ ‘‘ອເສກ຺ຂາ’’ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕເສກ຺ຂຠາວປຏິເສໂຘ ກໂຕ. ອຣຫຕ຺ຕຜເລ ຫິ ປວຕ຺ຕມານາ ສິກ຺ຂາ ປຣິນິຏ຺ຐິຕສິກ຺ຂາກິຈ຺ຈຕ຺ຕາ ນ ສິກ຺ຂາກິຈ຺ຈໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ເກວລໍ ສິກ຺ຂາຜລຠາເວເນວ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຕາ ນ ສິກ຺ຂາວຈນໍ ອຣຫນ຺ຕິ, ນາປິ ຕໍສມງ຺ຄິໂນ ເສກ຺ຂວຈນໍ, ນ ຈ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ສິກ຺ຂນສີລາຕິ ສິກ຺ຂາສຸ ຊາຕາຕິອາທິອຕ຺ເຖຫິ ອຄ຺ຄຜລຘມ຺ມາ ເສກ຺ຂາ ນ ໂຫນ຺ຕິ, ເຫຏ຺ຐິມຜເລສຸ ປນ ສິກ຺ຂາ ສກທາຄາມິມຄ຺ຄວິປສ຺ສນາທີນໍ ອຸປນິສ຺ສຍຠາວໂຕ ສິກ຺ຂາກິຈ຺ຈໍ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ສິກ຺ຂາວຈນໍ ອຣຫນ຺ຕິ, ຕໍສມງ຺ຄິໂນ ຈ ເສກ຺ຂວຈນໍ, ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ຈ ສິກ຺ຂນສີລວຸຕ຺ຕີຕິ ຕຕ຺ຖ ຘມ຺ມາ ຍຖາວຸຕ຺ເຕຫິ ອຕ຺ເຖຫິ ເສກ຺ຂາ ໂຫນ຺ຕິ ເອວ.

ເສກ຺ຂາຕິ ວາ ອປຣິໂຍສິຕສິກ຺ຂາ ທສ຺ສິຕາ. ອນນ຺ຕຣເມວ ‘‘ອເສກ຺ຂາ’’ຕິ ວຈນໍ ປຣິໂຍສິຕສິກ຺ຂານໍ ທສ຺ສນນ຺ຕິ ນ ໂລກິຍນິພ຺ພານານໍ ອເສກ຺ຂຕາປຕ຺ຕິ. ວຸທ຺ຘິປ຺ປຕ຺ຕາ ວາ ເສກ຺ຂາຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ເສກ຺ຂຘມ຺ເມສຸ ເອວ ເກສຎ຺ຈິ ວຸທ຺ຘິປ຺ປຕ຺ຕານໍ ອເສກ຺ຂຕາ ອາປຊ຺ຊຕິ, ເຕນ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄຘມ຺ມາ ວຸທ຺ຘິປ຺ປຕ຺ຕາ ຈ ຍຖາວຸຕ຺ເຕຫິ ຈ ອຕ຺ເຖຫິ ເສກ຺ຂາຕິ ກຕ຺ວາ ອເສກ຺ຂາ ອາປນ຺ນາຕິ? ນ, ຕໍສທິເສສຸ ຕພ຺ໂພຫາຣາ. ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄໂຕ ຫິ ນິນ຺ນານາກຣຓໍ ອຣຫຕ຺ຕຜລໍ ຐເປຕ຺ວາ ປຣິຎ຺ຎາທິກິຈ຺ຈກຣຓໍ ວິປາກຠາວຎ຺ຈ, ຕສ຺ມາ ເຕ ເອວ ເສກ຺ຂາ ຘມ຺ມາ ອຣຫຕ຺ຕຜລຠາວໍ ອາປນ຺ນາຕິ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ, ກຸສລສຸຂໂຕ ຈ ວິປາກສຸຂໍ ສນ຺ຕຕຣຕາຍ ປຓີຕຕຣນ຺ຕິ ວຸທ຺ຘິປ຺ປຕ຺ຕາ ຈ ເຕ ຘມ຺ມາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອເສກ຺ຂາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ.

໑໒. ກິເລສວິກ຺ຂມ຺ຠນາສມຕ຺ຖຕາທີຫິ ປຣິຕ຺ຕາ. ‘‘ກິເລສ…ເປ… ຕາຍາ’’ຕິ ອຕ຺ຖຕ຺ຕຍມ຺ປິ ກຸສເລສຸ ຍຸຊ຺ຊຕິ, ວິປາກກິຣິເຍສຸ ທີຆສນ຺ຕານຕາວ. ປມາຓກເຣຫິ ວາ ໂອຬາຣິເກຫິ ກາມຕຓ຺ຫາທີຫິ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນາ ປຣິຕ຺ຕາ. ເຕຫິ ອປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ ສຸຂຸເມຫິ ຣູປຕຓ຺ຫາທີຫິ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນາ ປມາຓມຫຕ຺ຕໍ ຄຕາຕິ ມຫຄ຺ຄຕາ. ອປຣິຈ຺ຉິນ຺ນາ ອປ຺ປມາຓາ.

໑໔. ອຕປ຺ປກຏ຺ເຐນາຕິ ທິວສມ຺ປິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຍມານາ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມາ ຕິຕ຺ຕິໍ ນ ຊເນນ຺ຕິ ສມາປຊ຺ຊິຍມານາປິ ຜລຘມ຺ມາຕິ.

໑໕. ມາຕຸຆາຕາທີສຸ ປວຕ຺ຕມານາປິ ຫິຕສຸຂໍ ອິຈ຺ຉນ຺ຕາວ ປວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ເຕ ຘມ຺ມາ ຫິຕສຸຂາວຫາ ເມ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອາສີສິຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕຖາ ອສຸຠາສຸຂານິຈ຺ຈານຕ຺ເຕສຸ ສຸຠາທິວິປຣິຍາສທຬ຺ຫຕາຍ ອານນ຺ຕຣິຍກມ຺ມນິຍຕມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐີສຸ ປວຕ຺ຕິ ໂຫຕີຕິ ເຕ ຘມ຺ມາ ອສຸຠາທີສຸ ສຸຠາທິວິປຣີຕປ຺ປວຕ຺ຕິກາ ໂຫນ຺ຕິ. ມິຈ຺ຉາສຠາວາຕິ ມຸສາສຠາວາ. ອເນເກສຸ ອານນ຺ຕຣິເຍສຸ ກເຕສຸ ຍໍ ຕຕ຺ຖ ພລວໍ, ຕໍ ວິປຈ຺ຈຕິ, ນ ອິຕຣານີຕິ ເອກນ຺ຕວິປາກຊນກຕາຍ ນິຍຕຕາ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸນ຺ຕິ ‘‘ວິປາກທາເນ ສຕີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຂນ຺ຘເຠທານນ຺ຕຣນ຺ຕິ ຈຸຕິອນນ຺ຕຣໍ. ຈຸຕິ ຫິ ມຣຓນິທ຺ເທເສ (ວິຠ. ໑໙໓) ‘‘ຂນ຺ຘານໍ ເຠໂທ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາຕິ. ເອເຕນ ວຈເນນ ສຕິ ຜລທາເນ ຈຸຕິອນນ຺ຕໂຣ ເອວ, ນ ອຎ຺ໂຎ ເອເຕສໍ ຜລກາໂລຕິ ຜລກາລນິຍເມເນວ ນິຍຕຕາ ວຸຕ຺ຕາ ໂຫຕິ, ນ ຜລທານນິຍເມນາຕິ ນິຍຕຜລກາລານໍ ອຎ຺ເຎສມ຺ປິ ອຸປປຊ຺ຊເວທນີຍານໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍານມ຺ປິ ນິຍຕຕາ ອາປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມາ ວິປາກຘມ຺ມຘມ຺ມານໍ ປຈ຺ຈຍນ຺ຕຣວິກລຕາທີຫິ ອວິປຈ຺ຈມານານມ຺ປິ ອຕ຺ຕໂນ ສຠາເວນ ວິປາກຘມ຺ມຕາ ວິຍ ພລວຕາ ອານນ຺ຕຣິເຍນ ວິປາເກ ທິນ຺ເນ ອວິປຈ຺ຈມານານມ຺ປິ ອານນ຺ຕຣິຍານໍ ຜລທາເນ ນິຍຕສຠາວາ ອານນ຺ຕຣິຍສຠາວາ ຈ ປວຕ຺ຕີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສຠາເວນ ຜລທານນິຍເມເນວ ນິຍຕຕາ ອານນ຺ຕຣິຍຕາ ຈ ເວທິຕພ຺ພາ. ອວສ຺ສຎ຺ຈ ນິຍຕສຠາວາ ອານນ຺ຕຣິຍສຠາວາ ຈ ເຕສໍ ປວຕ຺ຕີຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕພ຺ພເມຕໍ ອຎ຺ຎສ຺ສ ພລວໂຕ ອານນ຺ຕຣິຍສ຺ສ ອຠາເວ ຈຸຕິອນນ຺ຕຣໍ ເອກນ຺ເຕນ ຜລທານໂຕ.

ນນຸ ເອວໍ ອຎ຺ເຎສມ຺ປິ ອຸປປຊ຺ຊເວທນີຍານໍ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ວິປາກທາຍເກ ອສຕິ ຈຸຕິອນນ຺ຕຣເມວ ເອກນ຺ເຕນ ຜລທານໂຕ ອານນ຺ຕຣິຍສຠາວາ ນິຍຕສຠາວາ ຈ ປວຕ຺ຕິ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ? ນາປຊ຺ຊຕິ ອສມານຊາຕິເກນ ເຈໂຕປຓິຘິວເສນ ອຸປຆາຕເກນ ຈ ນິວຕ຺ເຕຕພ຺ພວິປາກຕ຺ຕາ ອນນ຺ຕເຣກນ຺ຕຜລທາຍກຕ຺ຕາຠາວາ, ນ ປນ ອານນ຺ຕຣິຍການໍ ປຐມຊ຺ຌານາທີນໍ ທຸຕິຍຊ຺ຌານາທີນິ ວິຍ ອສມານຊາຕິກໍ ຜລນິວຕ຺ຕກໍ ອຕ຺ຖິ ສພ຺ພານນ຺ຕຣິຍການໍ ອວີຈິຜລຕ຺ຕາ, ນ ຈ ເຫຏ຺ຐຸປປຕ຺ຕິໍ ອິຈ຺ຉໂຕ ສີລວໂຕ ເຈໂຕປຓິຘິ ວິຍ ອຸປຣູປປຕ຺ຕິຊນກກມ຺ມຜລໍ ອານນ຺ຕຣິຍກຜລໍ ນິວຕ຺ເຕຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ເຈໂຕປຓິຘິ ອຕ຺ຖິ ອນິຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ເສວ ອວີຈິປາຕນໂຕ, ນ ຈ ອານນ຺ຕຣິຍໂກປຆາຕກໍ ກິຎ຺ຈິ ກມ຺ມໍ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ເຕສໍເຍວ ອນນ຺ຕເຣກນ຺ຕວິປາກຊນກສຠາວາ ປວຕ຺ຕີຕິ.

ອເນການິ ຈ ອານນ຺ຕຣິຍການິ ກຕານິ ເອກນ຺ເຕ ວິປາເກ ສນ຺ນິຍຕຕ຺ຕາ ອຸປຣຕາວິປຈ຺ຈນສຠາວາສງ຺ກຕ຺ຕາ ນິຈ຺ຉິຕານິ ສຠາວໂຕ ນິຍຕາເນວ. ຈຸຕິອນນ຺ຕຣໍ ປນ ຜລໍ ອນນ຺ຕຣໍ ນາມ ຕສ຺ມິໍ ອນນ຺ຕເຣ ນິຍຸຕ຺ຕານິ ຕນ຺ນິພ຺ພຕ຺ຕເນນ ອນນ຺ຕຣກຣຓສີລານິ ອນນ຺ຕຣປ຺ປໂຍຊນານິ ຈາຕິ ສຠາວໂຕ ອານນ຺ຕຣິຍກາເນວ ຈ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕສຸ ປນ ສມານສຠາເວສຸ ເອເກນ ວິປາເກ ທິນ຺ເນ ອິຕຣານິ ອຕ຺ຕນາ ກຕ຺ຕພ຺ພສ຺ສ ກິຈ຺ຈສ຺ສ ເຕເນວ ກຕຕ຺ຕາ ນ ທຸຕິຍໍ ຕຕິຍມ຺ປິ ຈ ປຏິສນ຺ຘິໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ນ ສມຕ຺ຖຕາວິຆາຕຕ຺ຕາຕິ ນຕ຺ຖິ ເຕສໍ ນິຍຕານນ຺ຕຣິຍຕານິວຕ຺ຕີຕິ. ນ ຫິ ສມານສຠາວໍ ສມານສຠາວສ຺ສ ສມຕ຺ຖຕໍ ວິຫນຕີຕິ. ເອກສ຺ສ ປນ ອຎ຺ຎານິປິ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠການິ ໂຫນ຺ຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພານີຕິ. ສມ຺ມາ ສຠາວາຕິ ສຈ຺ຈສຠາວາ.

໑໖. ປຣິປຸຓ຺ຓມຄ຺ຄກິຈ຺ຈຕ຺ຕາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຣິຍມຄ຺ຄາວ ອິຘ ‘‘ມຄ຺ຄາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ປຈ຺ຈຍຏ຺ເຐນາຕິ ມຄ຺ຄປຈ຺ຈຍຏ຺ເຐນ. ນິກ຺ເຂປກຓ຺ເຑປິ ຫິ ເຍ ມຄ຺ຄປຈ຺ຈຍໍ ລຠນ຺ຕິ, ນ ປນ ສຍໍ ມຄ຺ຄປຈ຺ຈຍຠາວໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເຕ ມຄ຺ຄເຫຕຸກາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຣິຍມຄ຺ຄສມງ຺ຄິສ຺ສ ມຄ຺ຄງ຺ຄານິ ຐເປຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ (ຘ. ສ. ໑໐໓໙) ວຸຕ຺ຕໍ. ໂຍ ປນ ຕຕ຺ເຖວ ‘‘ອຣິຍມຄ຺ຄສມງ຺ຄິສ຺ສ ອໂລໂຠ ອໂທໂສ ອໂມໂຫ, ອິເມ ຘມ຺ມາ ມຄ຺ຄເຫຕູ’’ຕິ ອາທິນໂຍ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ມຄ຺ຄສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອຣິຍມຄ຺ຄສມງ຺ຄິສ຺ສ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ມຄ຺ໂຄ ເຈວ ເຫຕຸ ຈາ’’ຕິອາທິນາ ປນ ວຸຕ຺ຕນຍໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ສຍ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ປນ ອສງ຺ຄຫິຕສງ຺ຄຓ຺ຫນວເສນ ປຏິປາຏິຍາ ຕໂຍ ນຍາ ວຸຕ຺ຕາ, ເຫຕຸພຫຸຕາວເສນ ຕຕິໂຍ ນໂຍ ອິຘ ທຸຕິໂຍ ວຸຕ຺ໂຕ.

ອຠິຠວິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕນຏ຺ເຐນາຕິ ສຫຊາຕາຘິປຕິປິ ປຸພ຺ພາຠິສງ຺ຂາຣວເສນ ເຊຏ຺ຐກຠາເວ ປວຕ຺ຕມາໂນ ສຫຊາເຕ ອຕ຺ຕໂນ ວເສ ອນຸວຕ຺ຕຍມາໂນ ເຕ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕຕິ, ອາຣມ຺ມຓາຘິປຕິປິ ຕທາຣມ຺ມເຓ ຘມ຺ເມ ຕເຖວ ອຕ຺ຕານໍ ອນຸວຕ຺ຕຍມາໂນ ເຕ ຘມ຺ເມ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ອາຣມ຺ມຓຠາເວນ ປວຕ຺ຕຕິ, ນ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຠາເວນ, ຕສ຺ມາ ອຘິປຕິທ຺ວຍມ຺ປິ ສງ຺ຄຫິຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ‘‘ມຄ຺ໂຄ ອຘິປຕິ ເອເຕສ’’ນ຺ຕິ ອຍຎ຺ຈ ອຕ຺ໂຖ ນິກ຺ເຂປກຓ຺ເຑ ອຸທາຫຣຓວເສນ ອາຄຕໍ ອຕ຺ຖນຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວຸຕ຺ໂຕ. ຍສ຺ມາ ປນ ປຏ຺ຐາເນ (ປຏ຺ຐາ. ໒.໑໖.໑໑) ‘‘ມຄ຺ຄາຘິປຕິໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິຈ຺ຈ ມຄ຺ຄາຘິປຕິ ຘມ຺ໂມ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ນາຘິປຕິປຈ຺ຈຍາ, ມຄ຺ຄາຘິປຕີ ຂນ຺ເຘ ປຏິຈ຺ຈ ມຄ຺ຄາຘິປຕິ ອຘິປຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ມຄ຺ໂຄ ອຘິປຕິ ມຄ຺ຄາຘິປຕີຕິ ອຍມ຺ປິ ອຕ຺ໂຖ ປາຬິຍໍ ສຣູເປກເສສວເສນ ສມານສທ຺ທຕ຺ຖວເສນ ວາ ສງ຺ຄຫິໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໑໗. ອນຸປ຺ປນ຺ນາຕິ ເອເຕນ ສພ຺ໂພ ອຸປ຺ປນ຺ນຠາໂວ ປຏິສິທ຺ໂຘ, ນ ອຸປ຺ປນ຺ນຘມ຺ມຠາໂວ ເອວາຕິ ເຕນ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ວິຄຕາ ອຕີຕາປິ ນ ສງ຺ຄຫິຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ຍທິ ຫິ ສງ຺ຄຫິຕາ ສິຍຸໍ, ‘‘ອນຸປ຺ປນ຺ໂນ ຘມ຺ໂມ ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິເອວມາທິ ວຸຈ຺ເຈຍ຺ຍ, ນ ຕຸ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ. ອນາຄຕານິ ວິປາກກຏຕ຺ຕາຣູປານິ ອຕີເຕ ອນາຄເຕ ວາ ກມ຺ເມ ປຸຣິມນິປ຺ຜນ຺ເນ ເອວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສນ຺ຕິ, ນານິປ຺ຜນ຺ເນຕິ ປຣິນິຏ຺ຐິຕກາຣເຓກເທສາເນວ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຕານິ ‘‘ອວສ຺ສໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອຸປ຺ປາທິໂນ ຘມ຺ມາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ.

໑໘. ອຕ຺ຕໂນ ສຠາວນ຺ຕິ ກກ຺ຂຬຜຸສນາທິສຠາວໍ.

໒໐. ເອວໍ ປວຕ຺ຕມານາຕິ ເອວໍ ຈກ຺ຂາທິຠາເວນ ຜຸສນາທິຠາເວນ ຈ ເອກສນ຺ຕຕິປຣິຍາປນ຺ນຕາວເສນ ປວຕ຺ຕມານາ. ອຕ຺ຕານໍ ອຘິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕາຕິ ອຘິ-ສທ຺ໂທ ສມາສວິສເຍ ອຘິກາຣຕ຺ຖໍ ປວຕ຺ຕິອຕ຺ຖຎ຺ຈ ຄເຫຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ອຕ຺ຕານໍ ອຘິກິຈ຺ຈ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ປວຕ຺ຕາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕາ. ເຕນາຕິ ຍສ຺ສ ຌານາ ວຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ພຫິທ຺ຘາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕພຫິທ຺ຘາ ຈ ສຸຎ຺ຎຕໍ ອາເນຎ຺ຊຎ຺ຈ ມນສິກໂຣໂຕ ອຊ຺ຌຕ຺ຕສຸຎ຺ຎຕາທີສຸ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ປກ຺ຂນ຺ທຕິ ນ ປສີທຕິ ນ ສນ຺ຕິຏ຺ຐຕິ ນາຘິມຸຈ຺ຈຕິ, ໂຍ ຈ ອິຕິຫ ຕຕ຺ຖ ສມ຺ປຊາໂນ, ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ. ຕສ຺ມິໍເຍວ ປຸຣິມສ຺ມິໍ ສມາຘິນິມິຕ຺ເຕຕິ ປຐມຊ຺ຌານາທິສມາຘິນິມິຕ຺ເຕ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕເມວາຕິ ຌານໂຄຈເຣ ກສິຓາທິມ຺ຫິ. ຈິຕ຺ຕໍ ສຓ຺ຐເປຕພ຺ພນ຺ຕິ ປຐມຊ຺ຌານາທິຈິຕ຺ຕໍ ສຓ຺ຐເປຕພ຺ພໍ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕຣໂຕຕິ ໂຄຈຣຊ຺ຌຕ຺ເຕ ນິພ຺ພາເນ ຣໂຕ, ສມາຘິໂຄຈເຣ ກມ຺ມຏ຺ຐາເນ ວາ ຣໂຕ. ‘‘ສມາຫິໂຕ ເອໂກ ສນ຺ຕຸສິໂຕ ຕມາຫຸ ຠິກ຺ຂຸ’’ນ຺ຕິ (ຘ. ປ. ໓໖໒) ຄາຖາເສໂສ.

ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສມ຺ປສາທນນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຌານໍ ສກສນ຺ຕຕິປຣິຍາປນ຺ນຕ຺ຕາ ‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ນິຍກຊ຺ຌຕ຺ຕຕ຺ໂຖ ອຊ຺ຌຕ຺ຕ-ສທ຺ໂທ ໂຫຕິ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕນ຺ຕິ ສກສນ຺ຕຕິນິຍກໍ. ອຊ຺ຌຕ຺ເຕ ຠວາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກາຕິ ນິຍກຊ຺ຌຕ຺ເຕສຸປິ ອພ຺ຠນ຺ຕຣາ ຈກ຺ຂາທໂຍ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຖ ປນ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກ-ສທ຺ໂທ ຈກ຺ຂາທີສຸ ປວຕ຺ຕມາໂນ ທສ຺ສິໂຕ, ນ ອຊ຺ຌຕ຺ຕສທ຺ໂທ, ອຕ຺ຖິ ຈ ອຊ຺ຌຕ຺ຕອຊ຺ຌຕ຺ຕິກສທ຺ທານໍ ພຫິທ຺ຘາພາຫິຣ-ສທ຺ທານໍ ວິຍ ວິເສໂສ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກສທ຺ໂທ ຫິ ສປຣສນ຺ຕານິເກສຸ ສພ຺ເພສຸ ຈກ຺ຂາທີສຸ ຣູປາທີສຸ ພາຫິຣ-ສທ຺ໂທ ວິຍ ປວຕ຺ຕຕິ, ອຊ຺ຌຕ຺ຕ-ສທ຺ໂທ ປນ ສກສນ຺ຕານິເກສ຺ເວວ ຈກ຺ຂຸຣູປາທີສຸ ຕໂຕ ອຎ຺ເຎສ຺ເວວ ພຫິທ຺ຘາ-ສທ຺ໂທ ວິຍ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ຕສ຺ມາ ສທ຺ທໂຕ ອຕ຺ຖໂຕ ຈ ອສມານຕ຺ຕາ ນ ອິທເມຕ຺ຖ ອຸທາຫຣຓໍ ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ. ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ – ອຊ຺ຌຕ຺ເຕ ຠວາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກາຕິ ອຍຎ຺ຫິ ວຈນຕ຺ໂຖ. ຍຎ຺ຈ ອຊ຺ຌຕ຺ເຕ ຠວໍ, ເຕນ ອຊ຺ຌຕ຺ເຕເນວ ຠວິຕພ຺ພໍ, ເຕນ ຕໍວາຈກສ຺ສ ອຊ຺ຌຕ຺ຕ-ສທ຺ທສ຺ສ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກ-ສທ຺ທສ຺ສ ຈ ສມານຕ຺ຖຕາ. ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ສທ຺ທານໍ ສມານຕ຺ຖຠາວໂຕ ອຊ຺ຌຕ຺ຕຊ຺ຌຕ຺ເຕ ປວຕ຺ຕມາເນ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກ-ສທ຺ເທ ອຊ຺ຌຕ຺ຕ-ສທ຺ໂທ ຕຕ຺ຖ ປວຕ຺ໂຕຕິ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸນ຺ຕິ.

ອຍໍ ໂຂ ປນານນ຺ທ, ວິຫາໂຣຕິ ວິຫາຣສຸຎ຺ຎຕາສຸຕ຺ເຕ (ມ. ນິ. ໓.໑໘໗) ສງ຺ຄຓິກາຣາມຕາຍ ຣູປາທິຣຕິຍາ ຈ ອາທີນວໍ ວຕ຺ວາ ຕປ຺ປຏິປກ຺ຂວິຫາຣທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສຸຎ຺ຎຕນ຺ຕິ ວິສຍຠູຕໍ ອິສ຺ສຣິຍຏ຺ຐານຠູຕໍ ສຸຎ຺ຎຕໍ, ສຸຎ຺ຎຕາຜລສມາປຕ຺ຕິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຈິຕ຺ຕິສ຺ສຣາ ຫິ ພຸທ຺ຘາ ຠຄວນ຺ໂຕ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ຕາປິ ຍໍ ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ຕຸຓ຺ຫີ ຠວິຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ຜລສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ປເຄວ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ກາເລ, ຕສ຺ມາ ສພ຺ພຕ຺ຖາປິ ອິສ຺ສຣິຍານໍ ພຫຸລໍ ຜລສມາປຕ຺ຕິຍໍ ອິສ຺ສຣິຍສ຺ສ ປວຕ຺ຕນໂຕ ຜລສມາປຕ຺ຕິ ‘‘ອິສ຺ສຣິຍຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ອຣຫຕ຺ຕຜລາຘິຄເມນ ວາ ຕຖາຄຕານໍ ອິສ຺ສຣິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ ຕໍຊນເກເນວ ມຄ຺ເຄນາຕິ ຕໍ ເຕສໍ ອິສ຺ສຣິຍຏ຺ຐານໍ. ວິສໂຍ ຈ ອນຎ຺ຎຕ຺ຖຠາໂວວ ຍຖາ ‘‘ອາກາເສ ສກຸຓາ ອຸທເກ ມຈ຺ຉາ’’ຕິ, ພຸທ຺ຘາ ຈ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ທິສ຺ສມານາປິ ວິເວກປພ຺ຠາຣຕາຍ ຜລສມາປຕ຺ຕິນິນ຺ນາວ, ເຕນ ຕສ຺ສາ ຕສ຺ສາ ກິຣິຍາຍ ອນນ຺ຕຣໍ ຜລສມາປຕ຺ຕິຍໍເຍວ ຠວນ຺ຕີຕິ ສາ ເຕສໍ ວິສໂຍ, ຕພ຺ພິສຍຕາ ຈ ສຈ຺ຈກສຸຕ຺ເຕນ (ມ. ນິ. ໑.໓໖໔ ອາທໂຍ) ທີເປຕພ຺ພາ.

໒໒. ເຍສໍ ທຏ຺ຐພ຺ພຠາໂວ ອຕ຺ຖິ, ເຕ ສນິທສ຺ສນາ. ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໂຄຈຣຠາໂວວ ທຏ຺ຐພ຺ພຠາໂວ, ຕສ຺ສ ຣູປາຍຕນາ ອນຎ຺ຎຕ຺ເຕປິ ອຎ຺ເຎຫິ ຘມ຺ເມຫິ ຣູປາຍຕນໍ ວິເສເສຕຸໍ ອຎ຺ຎໍ ວິຍ ກຕ຺ວາ ‘‘ສຫ ນິທສ຺ສເນນາຕິ ສນິທສ຺ສນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຘມ຺ມສຠາວສາມຎ຺ເຎນ ຫິ ເອກີຠູເຕສຸ ຘມ຺ເມສຸ ໂຍ ນານຕ຺ຕກໂຣ ສຠາໂວ, ໂສ ອຎ຺ໂຎ ວິຍ ກຕ຺ວາ ອຸປຈຣິຕຸໍ ຍຸຕ຺ໂຕ. ເອວຎ຺ຫິ ອຕ຺ຖວິເສສາວໂພໂຘ ໂຫຕີຕິ. ສຍຎ຺ຈ ນິສ຺ສຍວເສນ ຈ ສມ຺ປຕ຺ຕານໍ ອສມ຺ປຕ຺ຕານຎ຺ຈ ປຏິມຸຂຠາໂວ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຕນໍ ປຏິຫນນຠາໂວ, ເຍນ ພ຺ຍາປາຣາທິວິກາຣປຈ຺ຈຍນ຺ຕຣສຫິເຕສຸ ຈກ຺ຂາທີນໍ ວິສເຍສຸ ວິກາຣຸປ຺ປຕ຺ຕິ.

ຕິກມາຕິກາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ທຸກມາຕິກາປທວຓ຺ຓນາ

໑-໖. ມູລຏ຺ເຐນາຕິ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕຠາວສາຘເນນ ມູລຠາເວນ, ນ ປຈ຺ຈຍມຕ຺ຕຏ຺ເຐນ ເຫຕຸຘມ຺ມາ ເຫຕູ ຘມ຺ມາຕິ ສມາສາສມາສນິທ຺ເທສຠາໂວ ທ຺ວິນ຺ນໍ ປາຐານໍ ວິເສໂສ. ຕເຖວາຕິ ສມ຺ປໂຍຄໂຕວ. ສເຫຕຸການໍ ເຫຕຸສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຠາວໂຕ ‘‘ສມ຺ປໂຍຄໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ, ນ ສຫສທ຺ທສ຺ສ ສມ຺ປໂຍຄຕ຺ຖຕ຺ຕາ. ສຫ-ສທ຺ໂທ ປນ ເອກປຸຎ຺ເຊ ອຸປ຺ປາທໂຕ ຍາວ ຠງ຺ຄາ ສເຫຕຸການໍ ເຫຕູຫິ ສມານເທສຄຫຓານໍ ເຫຕຸອາທິສພ຺ຠາວໍ ທີເປຕິ, ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕ-ສທ຺ໂທ ເອກຸປ຺ປາທາທິວເສນ ສຫ ເຫຕູຫິ ເອກີຠາວຸປຄມນໍ, ຕໂຕ ເອວ ຈ ທ຺ວິນ຺ນໍ ທຸການໍ ນານຕ຺ຕໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຘມ຺ມນານຕ຺ຕາຠາເວປິ ຫິ ປທຕ຺ຖນານຕ຺ເຕນ ທຸກນ຺ຕຣໍ ວຸຈ຺ຈຕິ. ນ ຫິ ເຫຕຸທຸກສງ຺ຄຫິເຕຫິ ຘມ຺ເມຫິ ອຎ຺ເຎ ສເຫຕຸກທຸກາທີຫິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ເຕ ເອວ ປນ ສເຫຕຸກາເຫຕຸກາທິຠາວໂຕ ສເຫຕຸກທຸກາທີຫິ ວຸຕ຺ຕາ. ເອວໍ ສເຫຕຸກທຸກສງ຺ຄຫິຕາ ເອວ ເຫຕຸສມ຺ປຍຸຕ຺ຕວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕຠາວໂຕ ເຫຕຸສມ຺ປຍຸຕ຺ຕທຸເກນ ວຸຕ຺ຕາ. ນ ຫິ ຘມ຺ມານໍ ອວຸຕ຺ຕຕາເປກ຺ຂໍ ທຸກນ຺ຕຣວຈນນ຺ຕິ ນຕ຺ຖິ ປຸນຣຸຕ຺ຕິໂທໂສ. ເທເສຕພ຺ພປ຺ປກາຣຊານນຎ຺ຫິ ເທສນາວິລາໂສ ຕຖາ ເທສນາຎາຓຎ຺ຈາຕິ. ເຕນ ຘມ຺ມານໍ ຕປ຺ປກາຣຕາ ວຸຕ຺ຕາ ໂຫຕິ. ສກເລກເທສວເສນ ປຐມທຸກໍ ທຸຕິຍຕຕິເຍຫິ ສທ຺ຘິໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ຈຕຸຕ຺ຖາທໂຍ ຕໂຍ ທຸກາ ວຸຕ຺ຕາ. ສກລຎ຺ຫິ ປຐມທຸກໍ ທຸຕິຍທຸເກກເທເສນ ສເຫຕຸກປເທນ ຕຕິຍທຸເກກເທເສນ ເຫຕຸສມ຺ປຍຸຕ຺ຕປເທນ ຈ ໂຍເຊຕ຺ວາ ຍຖາກ຺ກມໍ ຈຕຸຕ຺ຖປຎ຺ຈມທຸກາ ວຸຕ຺ຕາ, ຕຖາ ປຐມທຸເກກເທສໍ ນເຫຕຸປທໍ ສກເລນ ທຸຕິຍທຸເກນ ໂຍເຊຕ຺ວາ ຉຏ຺ຐທຸໂກ ວຸຕ຺ໂຕ. ອິທມ຺ປິ ສມ຺ຠວຕີຕິ ເອເຕນ ອວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ສມ຺ຠວວເສນ ທີປິຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ສມ຺ຠໂວ ຫິ ຄຫຓສ຺ສ ກາຣຓນ຺ຕິ. ຍຖາ ເຫຕຸສເຫຕຸກາຕິ ອິທໍ ສມ຺ຠວຕີຕິ ກຕ຺ວາ ຄຫິຕໍ, ເອວໍ ເຫຕຸອເຫຕຸກາຕິ ອິທມ຺ປິ ສມ຺ຠວຕີຕິ ກຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພເມວາຕິ ເອວໍ ອຎ຺ຎຕ຺ຖາປິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ.

ເອວໍ ປຐມທຸກໍ ທຸຕິຍຕຕິຍທຸເກສຸ ທຸຕິຍປເທຫິ ໂຍເຊຕ຺ວາ ‘‘ເຫຕູ ເຈວ ຘມ຺ມາ ອເຫຕຸກາ ຈ, ອເຫຕຸກາ ເຈວ ຘມ຺ມາ ນ ຈ ເຫຕູ, ເຫຕູ ເຈວ ຘມ຺ມາ ເຫຕຸວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ຈ, ເຫຕຸວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ເຈວ ຘມ຺ມາ ນ ຈ ເຫຕູ’’ຕິ ເຍ ທ຺ເວ ທຸກາ ກາຕພ຺ພາ, ເຕສໍ ສມ຺ຠວວເສເນວ ສງ຺ຄຫໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ໂຂ ປນ-ປເທນ ອປເຣສມ຺ປິ ທຸການໍ ສງ຺ຄຫໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຣ ຍເທຕ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຣາຕິ ປາຬິຍໍ. ອຍໍ ອຕິເຣກຕ຺ໂຖຕິ ອິທານິ ຍໍ ວກ຺ຂຕິ, ຕມຕ຺ຖມາຫ. ຕຕ຺ຖ ປນ ອຎ຺ເຎປິ ອຎ຺ຎຖາປີຕິ ເອເຕສໍ ວິສຸໍ ປວຕ຺ຕິຍາ ທ຺ເວ ທຸກາ ທສ຺ສິຕາ, ສຫ ປວຕ຺ຕິຍາ ປນ ອຍມ຺ປິ ທຸໂກ ເວທິຕພ຺ໂພ ‘‘ເຫຕູ ເຈວ ຘມ຺ມາ ເຫຕຸສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາປິ ເຫຕຸວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕາປີ’’ຕິ, ເອເຕສຸ ປນ ປຎ຺ຈສຸ ທຸເກສຸ ທຸຕິຍທຸເກນ ຕຕິຍທຸໂກ ວິຍ, ຈຕຸຕ຺ຖທຸເກນ ປຎ຺ຈມທຸໂກ ວິຍ ຈ ຉຏ຺ຐທຸເກນ ນິນ຺ນານຕ຺ຖຕ຺ຕາ ‘‘ນ ເຫຕຸ ໂຂ ປນ ຘມ຺ມາ ເຫຕຸສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາປິ ເຫຕຸວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕາປີ’’ຕິ ອຍໍ ທຸໂກ ນ ວຸຕ຺ໂຕ. ທສ຺ສິຕນິນ຺ນານຕ຺ຖນໂຍ ຫິ ໂສ ປຸຣິມທຸເກຫີຕິ. ອິຕເຣສຸ ຈຕູສຸ ເຫຕູ ເຈວ ອເຫຕຸກທຸເກນ ສມານຕ຺ຖຕ຺ຕາ ເຫຕູ ເຈວ ເຫຕຸວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕທຸໂກ, ເຫຕຸສເຫຕຸກທຸເກນ ສມານຕ຺ຖຕ຺ຕາ ເຫຕຸເຫຕຸສມ຺ປຍຸຕ຺ຕທຸໂກ ຈ ນເຫຕຸເຫຕຸສມ຺ປຍຸຕ຺ຕທຸໂກ ວິຍ ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ເຕສຸ ປນ ທ຺ວີສຸ ປຈ຺ຉິມທຸເກ ‘‘ເຫຕູ ໂຂ ປນ ຘມ຺ມາ ສເຫຕຸກາ’’ຕິ ປທໍ ຈຕຸຕ຺ຖທຸເກ ປຐມປເທນ ນິນ຺ນານາກຣຓຕ຺ຕາ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ‘‘ເຫຕູ ໂຂ ປນ ຘມ຺ມາ ອເຫຕຸກາ’’ຕິ ປທໍ ‘‘ເຫຕູ ເຈວ ຘມ຺ມາ ອເຫຕຸກາ’’ຕິ ເອເຕນ ນິນ຺ນານຕ຺ຕາ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ອວສິຏ຺ເຐ ປນ ເອກສ຺ມິໍ ທຸເກ ‘‘ອເຫຕຸກາ ເຈວ ຘມ຺ມາ ນ ຈ ເຫຕູ’’ຕິ ປທໍ ຉຏ຺ຐທຸເກ ທຸຕິຍປເທນ ເອກຕ຺ຖຕ຺ຕາ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ອິທານິ ‘‘ເຫຕູ ເຈວ ຘມ຺ມາ ອເຫຕຸກາ ຈາ’’ຕິ ອິທເມເວກໍ ປທໍ ອວສິຏ຺ຐໍ, ນ ຈ ເອເກນ ປເທນ ທຸໂກ ໂຫຕີຕິ ຕຎ຺ຈ ນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ. ຈຕຸຕ຺ຖທຸເກ ທຸຕິຍປເທນ ປນ ສມານຕ຺ຖສ຺ສ ຉຏ຺ຐທຸເກ ປຐມປທສ຺ສ ວຈນໍ ທຸກປູຣຓຕ຺ຖໍ, ເອເຕນ ວາ ຄຕິທສ຺ສເນນ ສພ຺ພສ຺ສ ສມ຺ຠວນ຺ຕສ຺ສ ສງ຺ຄໂຫ ກໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຕຖາ ຫິ ສພ຺ໂພ ສມ຺ຠວທຸໂກ ປຐມທຸເກ ທຸຕິຍຕຕິຍທຸກປກ຺ເຂເປນ ທສ຺ສິໂຕ, ເຕສຸ ຈ ປຐມທຸກປກ຺ເຂເປນາຕິ.

໗-໑໓. ສມານກາເລນ ອສມານກາເລນ ກາລວິມຸຕ຺ເຕນ ຈ ປຈ຺ຈເຍນ ນິປ຺ຜນ຺ນານໍ ປຈ຺ຈຍາຍຕ຺ຕານໍ ປຈ຺ຈຍຠາວມຕ຺ເຕນ ເຕສໍ ປຈ຺ຈຍານໍ ອຕ຺ຖິຕໍ ທີເປຕຸໍ ສປ຺ປຈ຺ຈຍວຈນໍ, ນ ສເຫຕຸກວຈນໍ ວິຍ ສມານກາລານເມວ, ນາປິ ສນິທສ຺ສນໍ ວິຍ ຕໍສຠາວສ຺ສ ອນຕ຺ຖນ຺ຕຣຠູຕສ຺ສ. ສງ຺ຂຕ-ສທ຺ໂທ ປນ ສເມເຕຫິ ນິປ຺ຜາທິຕຠາວໍ ທີເປຕີຕິ ອຍເມເຕສໍ ວິເສໂສ ທຸກນ຺ຕຣວຈເນ ກາຣຓໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອປ຺ປຈ຺ຈຍາ ອສງ຺ຂຕາຕິ ພຫຸວຈນນິທ຺ເທໂສ ອວິນິຈ຺ຉິຕຕ຺ຖປຣິຈ຺ເຉທທສ຺ສນວເສນ ມາຕິກາຐປນໂຕ ກໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຸທ຺ເທເສນ ຫິ ກຸສລາທິສຠາວານໍ ຘມ຺ມານໍ ອຕ຺ຖິຕາມຕ຺ຕໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ນ ປຣິຈ຺ເຉໂທຕິ ອປຣິຈ຺ເຉເທນ ພຫຸວຈເນນ ອຸທ຺ເທໂສ ວຸຕ຺ໂຕຕິ. ຣູປນ຺ຕິ ຣູປາຍຕນໍ ປຖວິຍາທິ ວາ. ປຸຣິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ຖວິກປ຺ເປ ຣູປາຍຕນສ຺ສ ອສງ຺ຄຫິຕຕາ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ຣຸປ຺ປນລກ຺ຂຓໍ ວາ ຣູປນ຺ຕິ ອຍໍ ອຕ຺ຖນໂຍ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕຕ຺ຖ ຣູປນ຺ຕິ ຣຸປ຺ປນສຠາໂວ. ນ ລຸຊ຺ຊຕິ ນ ປລຸຊ຺ຊຕີຕິ ໂຍ ຄຫິໂຕ ຕຖາ ນ ໂຫຕິ, ໂສ ໂລໂກຕິ ຕໍຄຫຓຣຫິຕານໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣານໍ ນຕ຺ຖິ ໂລກຕາ. ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈໍ ວາ ໂລໂກ, ຕຕ຺ຖ ເຕເນວ ໂລກສຠາເວນ ວິທິຕາຕິ ໂລກິຍາ.

ເອວໍ ສນ຺ເຕ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາເຓນ ວິຊານິຕພ຺ພສ຺ສ ຣູປາຍຕນສ຺ສ ເຕເນວ ນວິຊານິຕພ຺ພສ຺ສ ສທ຺ທາຍຕນາທິກສ຺ສ ຈ ນານຕ຺ຕາ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ປທານໍ ອຕ຺ຖນານຕ຺ຕໂຕ ທຸໂກ ໂຫຕິ. ເອວໍ ປນ ທຸເກ ວຸຈ຺ຈມາເນ ທຸກພຫຸຕາ ອາປຊ຺ຊຕິ, ຍຕ຺ຕການິ ວິຎ຺ຎາຓານິ, ຕຕ຺ຕກາ ທຸກາ ວຸຕ຺ຕາ ສມຕ຺ຕາ ຐເປຕ຺ວາ ສພ຺ພຘມ຺ມາຣມ຺ມຓານິ ວິຎ຺ຎາຓານິ. ເຕສຸ ຈ ທຸກສ຺ສ ປຈ຺ເຉໂທ ອາປຊ຺ຊຕິ, ຕຖາ ຈ ສຕິ ‘‘ເກນຈີ’’ຕິ ປທໍ ສພ຺ພວິຎ຺ຎາຓສງ຺ຄາຫກໍ ນ ສິຍາ, ນິທ຺ເທເສນ ຈ ວິຣຸທ຺ຘໍ ອິທໍ ວຈນໍ. ໂຍ ຈ ຕຕ຺ຖ ‘‘ເຍ ເຕ ຘມ຺ມາ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ, ນ ເຕ ຘມ຺ມາ ໂສຕວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາຕິ ອຍໍ ທຸໂກ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ ປຏິເສໂຘ ກໂຕ, ໂສ ຈ ກຖໍ ຍຸຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ນ ຫິ ສມຕ຺ຖາ ອຏ຺ຐກຖາ ປາຬິໍ ປຏິເສເຘຕຸນ຺ຕິ, ນ ຈ ເກນຈິ-ສທ຺ທສ຺ສ ເຕເນວາຕິ ອຍໍ ປທຕ຺ໂຖ ສມ຺ຠວຕິ, ‘‘ເກນຈີ’’ຕິ ເອຕສ຺ສ ອາທິປທສ຺ສ ອນິຍມິຕໍ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ເອກໍ ປທຕ຺ໂຖ, ຕໍ ວຕ຺ວາ ວຸຈ຺ຈມານສ຺ສ ‘‘ເກນຈີ’’ຕິ ທຸຕິຍປທສ຺ສ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ອປຣໍ ອນິຍມິຕໍ ປທຕ຺ໂຖຕິ ໂລກສິທ຺ຘເມຕໍ, ຕເຖວ ຈ ນິທ຺ເທໂສ ປວຕ຺ໂຕ, ນ ເຈຕ຺ຖ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ພຘມ຺ມເຠເທນ ທຸກເຠໂທ ສມຕ຺ໂຕ ອາປຊ຺ຊຕິ ຍຕ຺ຕກາ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ພາ, ຕຕ຺ຕກາ ທຸກາຕິ, ຕສ຺ມາ ນຕ຺ຖິ ທຸກພຫຸຕາ. ນ ຫິ ເອກໍເຍວ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ພໍ ເກນຈິ ວິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ ເກນຈິ ນ ວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຎ຺ຈ, ກິນ຺ຕຸ ອປຣມ຺ປິ ອປຣມ຺ປີຕິ ສພ຺ພວິຎ຺ຎາຕພ຺ພສງ຺ຄເຫ ທຸໂກ ສມຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ເອວຎ຺ຈ ສຕິ ‘‘ເກນຈີ’’ຕິ ປທໍ ອນິຍເມນ ສພ຺ພວິຎ຺ຎາຓສງ຺ຄາຫກນ຺ຕິ ສິທ຺ຘໍ ໂຫຕິ, ວິຎ຺ຎາຓນານຕ຺ເຕນ ຈ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ພໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ອຍໍ ທຸໂກ ວຸຕ຺ໂຕ, ນ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ພານໍ ອຕ຺ຖນ຺ຕຣຕາຍາຕິ. ເອຕສ຺ສ ປນ ທຸກສ຺ສ ນິກ຺ເຂປຣາສິນິທ຺ເທໂສ ທຸກສງ຺ຄຫິຕຘມ຺ເມກເທເສສຸ ທຸກປທທ຺ວຍປ຺ປວຕ຺ຕິທສ຺ສນວເສນ ປວຕ຺ໂຕ. ອຕ຺ຖຸທ຺ຘາຣນິທ຺ເທໂສ ນິຣວເສສທຸກສງ຺ຄຫິຕຘມ຺ມທສ຺ສນວເສນາຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໑໔-໑໙. ຈກ຺ຂຸໂຕປິ…ເປ… ມນໂຕປີຕິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທິວີຖີສຸ ຕທນຸຄຕມໂນວິຎ຺ຎາຓວີຖີສຸ ຈ ກິຎ຺ຈາປິ ກຸສລາທີນມ຺ປິ ປວຕ຺ຕິ ອຕ຺ຖິ, ກາມາສວາທໂຍ ເອວ ປນ ວຓໂຕ ຍູສໍ ວິຍ ປຄ຺ຆຣຓກອສຸຈິຠາເວນ ສນ຺ທນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ເຕ ເອວ ‘‘ອາສວາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ປຄ຺ຆຣຓກອສຸຈິມ຺ຫິ ນິຣຸຬ຺ໂຫ ອາສວສທ຺ໂທຕິ. ຘມ຺ມໂຕ ຍາວ ໂຄຕ຺ຣຠຸນ຺ຕິ ຕໂຕ ປຣໍ ມຄ຺ຄຜເລສຸ ອປ຺ປວຕ຺ຕິໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອເຕ ຫິ ອາຣມ຺ມຓກຣຓວເສນ ຘມ຺ເມ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ຕໂຕ ປຣໍ ນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ. ນນຸ ຕໂຕ ປຣໍ ຠວງ຺ຄາທີນິປິ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ເຈ? ນ, ເຕສມ຺ປິ ປຸພ຺ເພ ອາລມ຺ພິເຕສຸ ໂລກິຍຘມ຺ເມສຸ ສາສວຠາເວນ ອນ຺ໂຕຄຘຕ຺ຕາ ຕໂຕ ປຣຕາຠາວໂຕ. ເອຕ຺ຖ ຈ ໂຄຕ຺ຣຠຸວຈເນນ ໂຄຕ຺ຣຠຸໂວທານຜລສມາປຕ຺ຕິປຸເຣຈາຣິກປຣິກມ຺ມານິ ວຸຕ຺ຕານີຕິ ເວທິຕພ຺ພານິ, ປຐມມຄ຺ຄປຸເຣຈາຣິກເມວ ວາ ໂຄຕ຺ຣຠຸ ອວຘິນິທສ຺ສນຠາເວນ ຄຫິຕໍ, ຕໂຕ ປຣໍ ມຄ຺ຄຜລສມານຕາຍ ປນ ອຎ຺ເຎສຸ ມຄ຺ເຄສຸ ມຄ຺ຄວີຖິຍໍ ຜລສມາປຕ຺ຕິວີຖິຍໍ ນິໂຣຘານນ຺ຕຣຎ຺ຈ ປວຕ຺ຕມາເນສຸ ຜເລສຸ ນິພ຺ພາເນ ຈ ປວຕ຺ຕິ ນິວາຣິຕາ ອາສວານນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ສວນ຺ຕີຕິ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ທຸວິໂຘ ຫິ ອວຘິ ອຠິວິຘິວິສໂຍ ອນຠິວິຘິວິສໂຍ ຈ. ອຠິວິຘິວິສຍໍ ກິຣິຍາ ພ຺ຍາເປຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕຕິ ‘‘ອາຠວຄ຺ຄາ ຠຄວໂຕ ຍໂສ ຄໂຕ’’ຕິ, ອິຕຣໍ ພຫິ ກຕ຺ວາ ‘‘ອາປາຏລິປຸຕ຺ຕາ ວຸຏ຺ໂຐ ເທໂວ’’ຕິ. ອຍຎ຺ຈ ອາ-ກາໂຣ ອຠິວິຘິອຕ຺ໂຖ ອິຘ ຄຫິໂຕຕິ ‘‘ອນ຺ໂຕກຣຓຕ຺ໂຖ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຈິຣປາຣິວາສິຍຏ຺ໂຐ ຈິຣປຣິວຸຕ຺ຖຕາ ປຸຣາຓຠາໂວ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ‘‘ປຸຣິມາ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂກຏິ ນ ປຎ຺ຎາຍຕິ ຠວຕຓ຺ຫາຍາ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑໐.໖໒) ອິທໍ ສຸຕ຺ຕໍ ສງ຺ຄຫິຕໍ. ອວິຊ຺ຊາສວຠວາສວານຎ຺ຈ ຈິຣປຣິວຸຕ຺ຖຕາຍ ທສ຺ສິຕາຍ ຕພ຺ຠາວຠາວີນໍ ກາມາສວທິຏ຺ຐາສວານຎ຺ຈ ຈິຣປຣິວຸຕ຺ຖຕາ ທສ຺ສິຕາ ໂຫຕິ. ອຎ຺ເຎສຸປິ ຍຖາວຸຕ຺ເຕ ຘມ຺ເມ ໂອກາສຎ຺ຈ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕມາເນສຸ ມານາທີສຸ ວິຊ຺ຊມາເນສຸ ອຕ຺ຕຕ຺ຕນິຍາທິຄ຺ຄາຫວເສນ ອຠິພ຺ຍາປນໍ ມທກຣຓວເສນ ອາສວສທິສຕາ ຈ ເອເຕສໍເຍວ, ນາຎ຺ເຎສນ຺ຕິ ເອເຕສ຺ເວວ ອາສວສທ຺ໂທ ນິຣຸຬ຺ໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອາຍຕໍ ວາ ສວນ຺ຕິ ຜລນ຺ຕີຕິ ອາສວາ. ນ ຫິ ກິຎ຺ຈິ ສໍສາຣທຸກ຺ຂໍ ອາສເວຫິ ວິນາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ ອຕ຺ຖີຕິ. ອາຣມ຺ມຓຠາເວນ ເຍ ຘມ຺ມາ ວໂຓ ວິຍ ອາສເວ ປຄ຺ຆຣນ຺ຕິ, ເຕ ອສມ຺ປໂຍເຄ ອຕພ຺ຠາເວປິ ສຫ ອາສເວຫີຕິ ສາສວາ, ອາສວວນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ໂອສານທຸເກ ‘‘ໂນ ອາສວາ ໂຂ ປນາ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ອາສວວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ໂຂ ປນາ’’ຕິ ວຈນໍ ສາສວານໍ ສເຫຕຸການໍ ວິຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕຫິ ຕໍສຫິຕຕາ ນ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ເອວໍ ເສສໂຄຈ຺ຉເກສຸປິ ຍຖາສມ຺ຠວໍ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕຄ຺ຄຫເຓ ປໂຍຊນໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອປິຈ ‘‘ໂນ ອາສວາ ໂຂ ປນ ຘມ຺ມາ ສາສວາ’’ຕິ ອິທໍ ປທໍ ຈຕຸຕ຺ຖທຸເກ ທຸຕິຍປເທນ ນິນ຺ນານໍ, ນ ຈ ເອເກນ ທຸໂກ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ອາສວວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕປທເມວ ຄເຫຕ຺ວາ ໂອສານທຸກໂຍຊນາ ຎາຍາຄຕາຕິ ກຕາ. ເຫຕຸໂຄຈ຺ຉເກ ປນ ເຫຕຸວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕານໍ ສເຫຕຸກຕາ ນຕ຺ຖີຕິ ເຕ ຄເຫຕ຺ວາ ທຸກໂຍຊນາຍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕ຺ຕາ ນເຫຕຸປທໍ ຄເຫຕ຺ວາ ໂອສານທຸກໂຍຊນາ ກຕາ. ເຍ ວາ ປນ ປຐເມ ທຸເກ ທຸຕິຍສ຺ສ ປກ຺ເຂເປ ເອໂກ, ຕຕິຍສ຺ສ ທ຺ເວ, ປຐມສ຺ສ ທຸຕິເຍ ເອໂກ, ຕຕິເຍ ທ຺ເວ, ທຸຕິຍສ຺ສ ຕຕິເຍ ເອໂກ, ທຸຕິເຍ ຈ ຕຕິຍສ຺ສ ເອໂກຕິ ອຏ຺ຐ ທຸກາ ລພ຺ຠນ຺ຕິ, ເຕສຸ ຕີຫິ ອິຕເຣ ຈ ນຍໂຕ ທສ຺ສິຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ເອສ ນໂຍ ເສສໂຄຈ຺ຉເກສຸປິ.

໒໐-໒໕. ກິເລສກມ຺ມວິປາກວຏ຺ຏານໍ ປຈ຺ຈຍຠາເວນ ຕຕ຺ຖ ສໍໂຍເຊນ຺ຕິ, ສຕິປິ ອຎ຺ເຎສໍ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍຠາເວ ນ ວິນາ ສໍໂຍຊນານິ ເຕສໍ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍຠາໂວ ອຕ຺ຖິ, ໂອຣມ຺ຠາຄິຍຸທ຺ຘມ຺ຠາຄິຍສງ຺ຄຫິເຕຫິ ຈ ຕໍຕໍຠວນິພ຺ພຕ຺ຕກກມ຺ມນິຍໂມ ຠວນິຍໂມ ຈ ໂຫຕິ, ນ ຈ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ນສໍໂຍຊນສ຺ສ ກຕານິປິ ກມ຺ມານິ ຠວໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕນ຺ຕີຕິ. ສໍໂຍເຊຕພ຺ພາຕິ ວາ ສໍໂຍຊນິຍາ, ສໍໂຍຊເນ ນິຍຸຕ຺ຕາຕິ ວາ. ທູຣຄຕສ຺ສປິ ອາກຑ຺ຒນໂຕ ນິສ຺ສຣິຕຸໍ ອປ຺ປທານວເສນ ພນ຺ຘນໍ ສໍໂຍຊນໍ, ຄນ຺ຖກຣຓໍ ສງ຺ຂລິກຈກ຺ກລການໍ ວິຍ ປຏິພທ຺ຘຕາກຣຓໍ ວາ ຄນ຺ຖນໍ ຄນ຺ໂຖ, ສໍສິລິສກຣຓໍ ໂຍຊນໍ ໂຍໂຄຕິ ອຍເມເຕສໍ ວິເສໂສຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຘມ຺ມານໍ ສຠາວກິຈ຺ຈວິເສສຎ຺ຎຸນາ ປນ ຠຄວຕາ ສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕສຸ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ຕປ຺ປຈ຺ຈເຍສຸ ຈ ເຕຫິ ເຕຫິ ນິປ຺ຜາທິຍມານໍ ຕໍ ຕໍ ກິຈ຺ຈວິເສສໍ ປສ຺ສນ຺ເຕນ ເຕ ເຕ ຘມ຺ມາ ຕຖາ ຕຖາ ອາສວສໍໂຍຊນຄນ຺ຖາທິວເສນ ວຸຕ຺ຕາຕິ ‘‘ກິມຕ຺ຖໍ ເອເຕເຍວ ຘມ຺ມາ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕາ, ກສ຺ມາ ຈ ວຸຕ຺ຕາ ເອວ ປຸນ ວຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ນ ໂຈເທຕພ຺ພເມຕໍ.

໒໖-໓໗. ຄນ຺ຖນິຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ອຍມຎ຺ໂຎ ອຕ຺ໂຖ ‘‘ຄນ຺ຖກຣຓໍ ຄນ຺ຖນໍ, ຄນ຺ຖເນ ນິຍຸຕ຺ຕາຕິ ຄນ຺ຖນິຍາ, ຄນ຺ຖຍິຕຸໍ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍາ, ຄນ຺ຖຍິຕຸໍ ອຣຫນ຺ຕີຕິ ວາ ຄນ຺ຖນິຍາ’’ຕິ. ເອວໍ ໂອຆນິຍາທີສຸປິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເຕນາຕິກ຺ກມຕີຕິ ເອຕໍ ຘາຕ຺ວຕ຺ຖໍ ຄເຫຕ຺ວາ ໂອຆນິຍາຕິ ປທສິທ຺ຘິ ກຕາ.

໕໐-໕໔. ຘມ຺ມສຠາວໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປຣໂຕ ອາມສນ຺ຕີຕິ ປຣາມາສາ. ປຣໂຕຕິ ນິຈ຺ຈາທິໂຕ. ອາມສນ຺ຕີຕິ ສຠາວປຏິເສເຘນ ປຣິມຊ຺ຊນ຺ຕິ.

໕໕-໖໘. ສຠາວໂຕ ວິຊ຺ຊມານໍ ອວິຊ຺ຊມານໍ ວາ ວິຈິຕ຺ຕສຎ຺ຎາຍ ສຎ຺ຎິຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອປ຺ປວຕ຺ຕິໂຕ ອາລມ຺ພມານາ ຘມ຺ມາ ສາຣມ຺ມຓາ. ຈິນ຺ຕນໍ ຄຫຓໍ ອາຣມ຺ມຓູປລທ຺ຘິ. ເຈຕສິ ນິຍຸຕ຺ຕາ, ເຈຕສາ ສໍສຏ຺ຐາ ວາ ເຈຕສິກາ. ທຸພ຺ພິຎ຺ເຎຍ຺ຍນານຕ຺ຕຕາຍ ເອກີຠາວມິວຸປຄມນໍ ນິຣນ຺ຕຣຠາວຸປຄມນໍ. ເຍສໍ ຣູປານໍ ຈິຕ຺ຕໍ ສຫຊາຕປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ເຕສໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍນານຕ຺ຕນ຺ຕິ ນິຣນ຺ຕຣຠາວານຸປຄມນໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເອກໂຕ ວຕ຺ຕມານາປີຕິ ອປິ-ສທ຺ໂທ ໂກ ປນ ວາໂທ ເອກໂຕ ອວຕ຺ຕມານາຕິ ເອຕມຕ຺ຖໍ ທີເປຕິ. ອິທເມຕ຺ຖ ວິຈາເຣຕພ຺ພໍ – ອວິນິພ຺ໂຠຄຣູປານໍ ກິໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສໍສຏ຺ຐຕາ, ອຸທາຫຸ ວິສໍສຏ຺ຐຕາຕິ? ວິສຸໍ ອາຣມ຺ມຓຠາເວນ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍນານຕ຺ຕຕ຺ຕາ ນ ສໍສຏ຺ຐຕາ, ນາປິ ວິສໍສຏ຺ຐຕາ ສໍສຏ຺ຐາຕິ ອນາສງ຺ກນີຍສຠາວຕ຺ຕາ. ຈຕຸນ຺ນຎ຺ຫິ ຂນ຺ຘານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສໍສຏ຺ຐສຠາວຕ຺ຕາ ຣູປນິພ຺ພາເນຫິປິ ໂສ ສໍສຏ຺ຐຠາໂວ ອຕ຺ຖິ ນຕ຺ຖີຕິ ສິຍາ ອາສງ຺ກາ, ຕສ຺ມາ ເຕສໍ ອິຕເຣຫິ, ອິຕເຣສຎ຺ຈ ເຕຫິ ວິສໍສຏ຺ຐສຠາວຕາ ວຸຈ຺ຈຕິ, ນ ປນ ຣູປານໍ ຣູເປຫິ ກຕ຺ຖຈິ ສໍສຏ຺ຐຕາ ອຕ຺ຖີຕິ ຕທາສງ຺ກາຠາວໂຕ ວິສໍສຏ຺ຐຕາ ຈ ຣູປານໍ ຣູເປຫິ ນ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ. ເອສ ຫິ ເຕສໍ ສຠາໂວຕິ. ຈິຕ຺ຕສໍສຏ຺ຐສມຸຏ຺ຐານາທິປເທສຸ ສໍສຏ຺ຐສມຸຏ຺ຐານາທິສທ຺ທາ ຈິຕ຺ຕສທ຺ທາເປກ຺ຂາຕິ ປຈ຺ເຈກໍ ຈິຕ຺ຕສທ຺ທສມ຺ພນ຺ຘຕ຺ຕາ ຈິຕ຺ຕສໍສຏ຺ຐາ ຈ ເຕ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານາ ຈາຕິ ປຈ຺ເຈກໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ. ອຸປາທິຍນ຺ເຕວາຕິ ຠູຕານິ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ ເອວ, ນິສ຺ສຍນ຺ຕິ ເອວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຖາ ຠູຕານິ ອຸປາທິຍນ຺ຕິ ຄຍ຺ຫນ຺ຕິ ນິສ຺ສີຍນ຺ຕິ, ນ ຕຖາ ເອຕານິ ຄຍ຺ຫນ຺ຕິ ນິສ຺ສີຍນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ອຸປາທາ. ອຖ ວາ ຠູຕານິ ອມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ເຕສໍ ວຓ຺ຓນິຠາທິຠາເວນ ຄເຫຕພ຺ພໂຕ ອຸປາທາ.

໗໕-໘໒. ສໍກິລິຏ຺ຐຕ຺ຕິເກ ວຸຕ຺ຕນເຍນາຕິ ສໍ-ສທ຺ທໍ ອປເນຕ຺ວາ ກິລິສນ຺ຕີຕິ ກິເລສາຕິອາທິນາ ນເຍນ.

໘໓-໑໐໐. ກາມາວຈຣາທີສຸ ອຍມປໂຣ ອຕ຺ໂຖ – ກາມຕຓ຺ຫາ ກາໂມ, ເອວໍ ຣູປາຣູປຕຓ຺ຫາ ຣູປໍ ອຣູປຎ຺ຈ. ອາຣມ຺ມຓກຣຓວເສນ ຕານິ ຍຕ຺ຖ ອວຈຣນ຺ຕິ, ເຕ ກາມາວຈຣາທໂຍຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ສຕິ ອຎ຺ຎຠູມີສຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານານໍ ອກາມາວຈຣາທິຕາ ກາມາວຈຣາທິຕາ ຈ ນາປຊ຺ຊຕີຕິ ສິທ຺ຘໍ ໂຫຕິ. ນິກ຺ເຂປກຓ຺ເຑປິ ‘‘ເອຕ຺ຖາວຈຣາ’’ຕິ ວຈນໍ ອວີຈິປຣນິມ຺ມິຕປຣິຈ຺ຉິນ຺ໂນກາສາຍ ກາມຕຓ຺ຫາຍ ອາຣມ຺ມຓຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ, ຕໂທກາສຕາ ຈ ຕຓ຺ຫາຍ ຕນ຺ນິນ຺ນຕາຍ ເວທິຕພ຺ພາ. ຍທິ ປຣິຍາປນ຺ນສທ຺ທສ຺ສ ອນ຺ໂຕຄຘາຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ, ມຄ຺ຄາທິຘມ຺ມານຎ຺ຈ ໂລກຸຕ຺ຕຣນ຺ໂຕຄຘຕ຺ຕາ ປຣິຍາປນ຺ນຕາ ອາປຊ຺ຊຕິ. ນ ຫິ ‘‘ປຣິຍາປນ຺ນາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ເຕຠູມກຄຫຓໍ ອຕ຺ຖີຕິ? ນາປຊ຺ຊຕິ ສພ຺ພທາ ປວຕ຺ຕມານສ຺ສ ປຈ຺ຈກ຺ຂສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ວເສນ ປຣິຍາປນ຺ນນິຈ຺ຉຍໂຕ. ອຖ ວາ ປຣິຈ຺ເຉທກາຣິກາຍ ຕຓ຺ຫາຍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອາປນ຺ນາ ປຏິປນ຺ນາ ຄຫິຕາຕິ ປຣິຍາປນ຺ນາ.

ອນີຍ-ສທ຺ໂທ ພຫຸລາ ກຕ຺ຕຸອຠິຘາຍໂກຕິ ວຏ຺ຏຈາຣກໂຕ ນິຍ຺ຍນ຺ຕີຕິ ນິຍ຺ຍານີຍາ, ນີ-ກາຣສ຺ສ ຣສ຺ສຕ຺ຕໍ ຍ-ກາຣສ຺ສ ຈ ກ-ກາຣຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ນິຍ຺ຍານິກາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນິຍ຺ຍານກຣຓສີລາ ວາ ນິຍ຺ຍານິກາ. ອຸຕ຺ຕຣິຕພ຺ພສ຺ສ ອຎ຺ຎສ຺ສ ນິທ຺ທິຏ຺ຐສ຺ສ ອຠາວາ ນິທ຺ທິສິຍມານາ ສອຸຕ຺ຕຣາ ຘມ຺ມາວ ອຸຕ຺ຕຣິຕພ຺ພາຕິ ‘‘ອຕ຺ຕານ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ຣາຄາທີນນ຺ຕິ ຣາຄາທີນໍ ທສນ຺ນໍ ກິເລສານໍ ສພ຺ພນິຍຕາກຸສລານໍ ວາ. ເຕຫິ ນານປ຺ປກາຣທຸກ຺ຂນິພ຺ພຕ຺ຕເກຫິ ອຠິຠູຕາ ສຕ຺ຕາ ກນ຺ທນ຺ຕິ ອກນ຺ທນ຺ຕາປິ ກນ຺ທນກາຣຓຠາວໂຕ. ຍສ຺ມາ ປນ ປຫາເນກຏ຺ຐຕາວເສນ ຈ ‘‘ສຣຓາ’’ຕິ ອາຫ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຣາຄາທີນ’’ນ຺ຕິ ວຈເນນ ຣາຄໂທສໂມຫາວ ຄຫິຕາຕິ ຎາຍຕິ. ຣຓ-ສທ຺ໂທ ວາ ຣາຄາທິເຣຓູສຸ ນິຣຸຬ຺ໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ຣຓໍ ວາ ຍຸທ຺ຘໍ, ‘‘ກາມາ ເຕ ປຐມາ ເສນາ’’ຕິ (ສຸ. ນິ. ໔໓໘; ມຫານິ. ໒໘, ໖໘, ໑໔໙; ຈູຬນິ. ນນ຺ທມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ ໔໗) ເອວມາທິກາ ຈ ອກຸສລາ ເສນາ ອຣິຍມຄ຺ຄຍຸທ຺ເຘນ ເຊຕພ຺ພຕ຺ຕາ ສຍຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ‘‘ສຣຓາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ. ອຣຓວິຠງ຺ຄສຸຕ຺ເຕ (ມ. ນິ. ໓.໓໒໓ ອາທໂຍ) ປນ ສທຸກ຺ຂາ ສອຸປຆາຕາ ສອຸປາຍາສາ ສປຣິຬາຫາ ມິຈ຺ຉາປຏິປທາຠູຕາ ກາມສຸຂານຸໂຍຄາທໂຍ ‘‘ສຣຓາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາຕິ ທຸກ຺ຂາທີນໍ ຣຓຠາໂວ ຕນ຺ນິພ຺ພຕ຺ຕກສຠາວານໍ ອກຸສລານໍ ສຣຓຕາ ຈ ເວທິຕພ຺ພາ.

ປິຏ຺ຐິທຸກາ ສມຕ຺ຕາ.

ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິກທຸກມາຕິກາປທວຓ຺ຓນາ

໑໐໑-໑໐໘. ວິຊ຺ຊາຣາສນ຺ໂຕຄຘຘມ຺ມາ ວິຊ຺ຊາສຠາຄຕາຍ ຕເທກເທເສ ວິຊ຺ຊາໂກຏ຺ຐາເສ ວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ວຊິຣສ຺ສ ຍຕ຺ຖ ຕໍ ປຕຕິ, ຕຕ຺ຖ ອເຠຊ຺ຊໍ ນາມ ກິຎ຺ຈິ ມຓິປາສາຓາທິ ນຕ຺ຖິ, ນ ຈ ເຕນ ຄມນມຄ຺ໂຄ ວິຣຸຫຕິ, ເອວເມວ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ ຍຕ຺ຖ ໂສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມິໍ ສນ຺ຕາເນ ອເຠຊ຺ໂຊ ກິເລໂສ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ນ ຈ ຠິນ຺ໂນ ປຸນ ວິຣຸຫຕີຕິ ວຊິຣຸປມຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ຕທຸປຈາເຣນ ພາລາ ຍຖາ ‘‘ມຎ຺ຈາ ໂຆສນ຺ຕີ’’ຕິ. ກຓ຺ຫາຠິຊາຕີຕິ ອປາຍາ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ມນຸສ຺ເສສຸ ຈ ໂທຠຄ຺ຄິຍໍ. ຕປນສ຺ສ ວາ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ຫິຕາຕິ ຕປນິຍາ.

ທາສາທີສຸປິ ສິຣິວຑ຺ຒກາທິສທ຺ທາ ວິຍ ອຕຖຕ຺ຕາ ວຈນມຕ຺ຕເມວ ອຘິກາຣໍ ກຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕາ ອຘິວຈນາ. ຍສ຺ມາ ປນ ອຘິວຈນນິຣຸຕ຺ຕິປຎ຺ຎຕ຺ຕິປທານິ ສມານຕ຺ຖານິ, ສພ຺ພຎ຺ຈ ວຈນໍ ອຘິວຈນາທິຠາວໍ ຠຊຕິ, ຕສ຺ມາ ເຕສຸປິ ວຈນວິເສເສສຸ ວິເສເສນ ປວຕ຺ເຕຫິ ອຘິວຈນາທິສທ຺ເທຫິ ສພ຺ພານິ ວຈນານິ ອຕ຺ຖປ຺ປກາສນສາມຎ຺ເຎນ ວຸຕ຺ຕານີຕິ ເອເຕນາຘິປ຺ປາເຍນ ອຍໍ ອຕ຺ຖໂຍຊນາ ກຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ອຖ ວາ ອຘິ-ສທ຺ໂທ ອຸປຣິຠາເຄ, ອຸປຣິ ວຈນໍ ອຘິວຈນໍ. ກສ຺ສ ອຸປຣິ? ປກາເສຕພ຺ພສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສາຕິ ວິທິໂຕວາຍມຕ຺ໂຖ. ອຘີນໍ ວາ ວຈນໍ ອຘິວຈນໍ. ເກນ ອຘີນໍ? ອຕ຺ເຖນ. ຕຖາ ຕໍຕໍອຕ຺ຖປ຺ປກາສເນ ນິຈ຺ຉິຕໍ, ນິຍຕໍ ວາ ວຈນໍ ນິຣຸຕ຺ຕິ. ປຖວີຘາຕຸປຸຣິສາທິຕໍຕໍປກາເຣນ ຎາປນໂຕ ປຎ຺ຎຕ຺ຕີຕິ ເອວໍ ອຘິວຈນາທິປທານໍ ສພ຺ພວຈເນສຸ ປວຕ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ອຎ຺ຎຖາ ສິຣິວຑ຺ຒກຘນວຑ຺ຒກປ຺ປກາຣານເມວ ອຠິລາປານໍ ອຘິວຈນຕາ, ອຠິສງ຺ຂໂຣນ຺ຕີຕິ ເອວໍປກາຣານເມວ ນິທ຺ຘາຣຓວຈນານໍ ນິຣຸຕ຺ຕິຕາ, ຕກ຺ໂກ ວິຕກ຺ໂກຕິ ເອວໍປກາຣານເມວ ເອກເມວຕ຺ຖໍ ເຕນ ເຕນ ປກາເຣນ ຎາເປນ຺ຕານໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຕາ ຈ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ.

໑໐໙-໑໑໘. ຜສ຺ໂສ ເວທນາຕິ ສພ຺ພທາປິ ອຣູປຘມ຺ມານໍ ຜສ຺ສາທິນາມກຕ຺ຕາ ປຖວິຍາທີນໍ ເກສກຸມ຺ຠາທິນາມນ຺ຕຣາປຕ຺ຕິ ວິຍ ນາມນ຺ຕຣານາປຊ຺ຊນໂຕ ຈ ສທາ ອຕ຺ຕນາວ ກຕນາມຕາຍ ຈຕຸກ຺ຂນ຺ຘນິພ຺ພານານິ ນາມກຣຓຏ຺ເຐນ ນາມໍ. ນມນໍ ອວິນາຠາວໂຕ ອາຣມ຺ມຓາຠິມຸຂຕາ, ນມນເຫຕຸຠູຕຕາ ນາມນໍ. ອຖ ວາ ອຘິວຈນສມ຺ຜສ຺ໂສ ວິຍ ອຘິວຈນໍ ນາມມນ຺ຕເຣນ ເຍ ອນຸປຈິຕໂພຘິສມ຺ຠາຣານໍ ຄຫຓໍ ນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເຕ ນາມາຍຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓາ ນາມໍ. ຣູປໍ ປນ ວິນາປິ ນາມສາຘນໍ ອຕ຺ຕໂນ ຣຸປ຺ປນສຠາເວນ ຄຫຓໍ ອຸປຍາຕີຕິ ຣູປໍ.

໑໑໙-໑໒໓. ອິໂຕ ປຸພ຺ເພ ປຣິກມ຺ມໍ ປວຕ຺ຕໍ, ອິໂຕ ປຣໍ ຠວງ຺ຄໍ, ມຊ຺ເຌ ສມາປຕ຺ຕີຕິ ເອວໍ ສມາປຕ຺ຕີນໍ ອປ຺ປນາປຣິຈ຺ເຉທປຎ຺ຎາ ສມາປຕ຺ຕິກຸສລຕາ. ວຸຏ຺ຐາເນ ກຸສລຠາໂວ ປຸພ຺ເພ ວຸຏ຺ຐາເນ ປຣິຈ຺ເຉທກຣຓຎາຓໍ. ລກ຺ຂຓາທິວເສນ ອນິຈ຺ຈາທິວເສນ ຈ ມນສິ ກຣຓໍ ມນສິກາໂຣ.

໑໒໔-໑໓໔. ສຸຈິສີລຕາ ໂສຣຈ຺ຈໍ. ສາ ຫິ ໂສຠນກມ຺ມຣຕຕາຕິ. ສມ຺ໂມທກສ຺ສ, ສມ຺ໂມທໂກ ວາ ມຸທຸຠາໂວ ສມ຺ໂມທກມຸທຸຠາໂວ, ສຓ຺ຫວາຈຕາ. ‘‘ອຄຸຕ຺ຕທ຺ວາຣຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ເກສຸ ທ຺ວາເຣສູຕິ ນ ປຎ຺ຎາຍຕີຕິ ‘‘ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສູ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສມ຺ປຊານາຕີຕິ ສມ຺ປຊາໂນ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ. ຕທປິ ຎາຓໍ ຍສ຺ມາ ສມ຺ປຊານາຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ສມ຺ປຊານາຕີຕິ ສມ຺ປຊຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ອປ຺ປຏິສງ຺ຂາເນ ນິມິຕ຺ເຕ ວິສເຍ ວາ. ວີຣິຍສີເສນາຕິ ວີຣິຍປາໂມກ຺ເຂນ. ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ພລນ຺ຕິ ວີຣິໂຍປຕ຺ຖມ຺ເຠນ ຫິ ກຸສລຠາວນາ ພລວຕີ ຖິຣາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ຕຖາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ພລວຕີ ກຸສລຠາວນາ ພລວນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາຕິປິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ກສິຓນິມິຕ຺ຕໍ ວິຍ ສຎ຺ຎາຓໍ ວິຍ ສວິຄ຺ຄຫໍ ວິຍ ຈ ສຸຏ຺ຐຸ ອຸປລກ຺ເຂຕພ຺ພາກາຣໍ ‘‘ນິມິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສມໂຖ ຈ ເອວໍ ອາກາໂຣຕິ ‘‘ນິມິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕຖາ ຫິ ໂສ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ເຕນ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓໂຕ ຄຍ຺ຫຕີຕິ. ອຸທ຺ຘຈ຺ຈມິວ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ວິກ຺ຂິປຕີຕິ, ວິກ຺ເຂປປຏິກ຺ເຂໂປ ວາ ອວິກ຺ເຂໂປ.

໑໓໕-໑໔໒. ສີລເມວ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອາເສວິຍມານໍ ໂລກິຍໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣມ຺ປິ ສີລໍ ປຣິປູເຣຕີຕິ ‘‘ສີລປຣິປູຣຓໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສີລສ຺ສ ສມ຺ປທາຕິ ກາຣຓສີລມ຺ປິ ຜລສີລມ຺ປິ ສມ຺ປນ຺ນສມຸທາຍສ຺ສ ເອກເທສວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຖ ວາ ‘‘ກຕເມ ຈ ຖປຕິ ອກຸສລາ ສີລາ? ອກຸສລໍ ກາຍກມ຺ມໍ ອກຸສລໍ ວຈີກມ຺ມໍ ປາປໂກ ອາຊີໂວ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໒.໒໖໔) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສພ຺ພມ຺ປິ ກຸສລາກຸສລໍ ‘‘ສີລ’’ນ຺ຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ກຸສລສີລໍ ນິທ຺ຘາເຣຕ຺ວາ ‘‘ສີລສມ຺ປທາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວໍ ທິຏ຺ຐິສມ຺ປທາປິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ທິຏ຺ຐິວິສຸທ຺ຘິ ໂຂ ປນ ຍຖາທິຏ຺ຐິສ຺ສ ຈ ປຘານນ຺ຕິ ກມ຺ມສ຺ສກຕຎາຓາທິສງ຺ຂາຕາ ທິຏ຺ຐິວິສຸທ຺ຘິ ເຈວາຕິ ປຏິປາຏິຍາ ທິຏ຺ຐິວິສຸທ຺ຘິ ທິຏ຺ຐິວິສຸທ຺ຘິ ໂຂ ປນາຕິ ຈ ປທທ຺ວຍສ຺ສ ສມານຕ຺ຕາ ປຎ຺ຎາ. ຍຖາທິຏ຺ຐິສ຺ສາຕິ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕປ຺ປກາຣທິຏ຺ຐິສ຺ສ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕພ຺ພປຘານານຸຣູປທິຏ຺ຐິສ຺ສ ວາ ຍຖາທິຏ຺ຐິປວຕ຺ຕກິຣິຍສ຺ສ ວາ. ສໍເວໂຄຕິ ສໂຫຕ຺ຕປ຺ປໍ ຎາຓໍ, ໂອຕ຺ຕປ຺ປເມວ ວາ. ສມຕ຺ຕໍ ຕຸສ຺ສນໍ ຕິຕ຺ຕິ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐິ, ນຕ຺ຖິ ເອຕສ຺ສ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐີຕິ ອສນ຺ຕຸຏ຺ຐິ, ອສນ຺ຕຸຏ຺ຐິສ຺ສ ຠາໂວ ອສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຕາ. ວີຣິຍປ຺ປວາເຫ ປວຕ຺ຕມາເນ ອນ຺ຕຣາ ເອວ ປຏິຄມນໍ ນິວຕ຺ຕນໍ ປຏິວານໍ, ຕໍ ອສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ປຏິວານີ, ນ ປຏິວານີ ອປ຺ປຏິວານີ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ອປ຺ປຏິວານິຕາ. ວິມຸຈ຺ຈນໍ ນາມ ອາຣມ຺ມເຓ ອຘິມຸຕ຺ຕຕາ ກິເລເສຫິ ສພ຺ພສງ຺ຂາເຣຫິ ຈ ນິສ຺ສຏຕາ ຈ. ປຏິສນ຺ຘິວເສນາຕິ ກິເລສານໍ ຕໍຕໍມຄ຺ຄວຊ຺ຌານໍ ອຸປ຺ປນ຺ນມຄ຺ເຄ ຂນ຺ຘສນ຺ຕາເນ ປຸນ ສໍທຫນວເສນ. ອນຸປ຺ປາທຠູເຕຕິ ຕໍຕໍຜເລ. ອນຸປ຺ປາທປຣິໂຍສາເນຕິ ອນຸປ຺ປາທກໂຣ ມຄ຺ໂຄ ອນຸປ຺ປາໂທ, ຕສ຺ສ ປຣິໂຍສາເນ.

ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິກທຸກມາຕິກາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ທຸກມາຕິກາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ກາມາວຈຣກຸສລປທຠາຊນີຍວຓ຺ຓນາ

໑. ‘‘ເຍ ວາ ປນ…ເປ… ອຣູປິໂນ ຘມ຺ມາ’’ຕິ ອິທໍ ‘‘ຜສ຺ໂສ ໂຫຕີ’’ຕິ ເອວມາທິກໍ ວິຍ ນ ວິສຸໍ ‘‘ເຕປິ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ ໂຫຕິ-ສທ຺ເທນ ສມ຺ພນ຺ຘໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຸທ຺ທິຏ຺ຐາວເສເສ ຈ ປນ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ອິເມ ຘມ຺ມາ ກຸສລາ’’ຕິ ອປ຺ເປຕຸໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອປ຺ປນາຍ ອວໂຣຘິຕໍ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ນິທ຺ເທເສປິ ເອຕສ຺ສ ປທຠາຊນີຍໍ ນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ. ສຣູເປນ ປນ ອທສ຺ສິຕຕ຺ຕາ ‘‘ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ທຸຕິເຍນ ໂຫຕິ-ສທ຺ເທນ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ນິທ຺ເທໂສ ຈ ນ ກໂຕ, ສງ຺ເຂເປນ ປນ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ສງ຺ເຂເປເນວ ເຍ ວາ ປນ ຘມ຺ມາ ນິທ຺ທິຏ຺ຐາຕິ ເອຕສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ອຸທ຺ເທເສ ອວໂຣໂຘ ຍຸຕ຺ໂຕ. ຘມ຺ມນິທ຺ເທເສ ຈ ນິທ຺ເທສາວສາເນ ວຸຕ຺ຕສ຺ສາຕິ.

ປຸຈ຺ຉາປຣິຈ຺ເຉທວຈເນເນວ ປຸຈ຺ຉາຠາເວ ວິຎ຺ຎາເຕ ປຸຈ຺ຉາວິເສສຎາປນຕ຺ຖໍ ອາຫ ‘‘ອຍໍ ກເຖຕຸກມ຺ຍຕາປຸຈ຺ຉາ’’ຕິ. ປຎ຺ຈວິຘາ ຫີຕິ ມຫານິທ຺ເທເສ (ມຫານິ. ໑໕໐; ຈູຬນິ. ປຸຓ຺ຓກມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ ໑໒; ເມຕ຺ຕຄູມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ ໑໘) ອາຄຕາ ປຸຈ຺ຉາ ທສ຺ເສຕິ. ລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ຎາຕຸໍ ອິຈ຺ຉິໂຕ ໂຍ ໂກຈິ ສຠາໂວ. ອຎ຺ຎາຕນ຺ຕິ ເຍນ ເກນຈິ ຎາເຓນ ອຎ຺ຎາຕຠາວໍ ອາຫ. ອທິຏ຺ຐນ຺ຕິ ທສ຺ສນຠູເຕນ ຎາເຓນ ປຈ຺ຈກ຺ຂໍ ວິຍ ອທິຏ຺ຐຕໍ. ອຕຸລິຕນ຺ຕິ ‘‘ເອຕ຺ຕກໍ ອິທ’’ນ຺ຕິ ຕຸລາຠູຕາຍ ປຎ຺ຎາຍ ອຕຸລິຕຕໍ. ອຕີຣິຕນ຺ຕິ ຕີຣຓຠູຕາຍ ປຎ຺ຎາຍ ອກຕຎາຓກິຣິຍາສມາປນຕໍ. ອວິຠູຕນ຺ຕິ ຎາຓສ຺ສ ອປາກຏຠາວໍ. ອວິຠາວິຕນ຺ຕິ ຎາເຓນ ອປາກຏີກຕຠາວໍ. ອທິຏ຺ຐໍ ໂຊຕີຍຕິ ເອຕາຍາຕິ ອທິຏ຺ຐໂຊຕນາ. ອນຸມຕິຍາ ປຸຈ຺ຉາ ອນຸມຕິປຸຈ຺ຉາ. ‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິອາທິປຸຈ຺ຉາຍ ຫິ ‘‘ກາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອນຸມຕີ’’ຕິ ອນຸມຕິ ປຸຈ຺ຉິຕາ ໂຫຕິ. ກເຖຕຸກມ຺ຍຕາຕິ ກເຖຕຸກມ຺ຍຕາຍ.

ປເຠທໂຕ ຘມ຺ມານໍ ເທສນນ຺ຕິ ມາຕິກາເທສນໍ ອາຫ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ປຸຣໂຕ ກຸສລາທິເກ ປເຠເທ ວຕ຺ວາ ປຈ຺ຉໂຕ ຘມ຺ມາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ‘‘ປເຠທວນ຺ຕທສ຺ສນຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ ນິທ຺ເທສໍ ອາຫ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ມາຕິກາຍ ສວິເສສນາ ຘມ຺ມາ ວຸຕ຺ຕາ, ເຕ ຈ ວິເສສິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ປຘານາ, ປຘານຎ຺ຈ ອິຕິກຕ຺ຕພ຺ພຕາຍ ຍຸຊ຺ຊຕີຕິ ຘມ຺ມານເມວ ປຘານານໍ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕາ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕພ຺ພຕາ ຈ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ເຕ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ເພ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ກຕເມ ຘມ຺ມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເຕ ປນ ວິເສສວນ຺ໂຕ ປຸຈ຺ຉິຕາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ປຸນ ‘‘ກຸສລາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອວໍ ປເຠທວນ຺ຕທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອຍໍ ປທານຸກ຺ກໂມ ກໂຕຕິ. ‘‘ອິເມ ຘມ຺ມາ ກຸສລາ’’ຕິ ວິສ຺ສຊ຺ຊເນປິ ເອວເມວ ໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາ. ‘‘ປເຠທໂຕ ຘມ຺ມານໍ ເທສນໍ ທີເປຕ຺ວາ’’ຕິ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ວິວຣິຕຸໍ ‘‘ອິມສ຺ມິຎ຺ຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ອເນກປ຺ປເຠທາ ເທເສຕພ຺ພາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕສ຺ມາຕິ ອໂວຫາຣເທສນໂຕ ຘມ຺ມານເມວ ເທເສຕພ຺ພຕ຺ຕາ ເຕສຎ຺ຈ ຆນວິນິພ຺ໂຠຄປຏິສມ຺ຠິທາຎາຓາວຫນໂຕ ປເຠທວນ຺ຕານໍ ເທເສຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ກຸສລາ…ເປ… ທີເປຕ຺ວາ’’ຕິ ເອເຕນ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເອວເມວ ຫິ ຍຖາວຸຕ຺ຕທີປນສ຺ສ ເຫຕຸໍ ສກາຣຓໍ ປກາເສຕຸໍ ປຸນ ‘‘ຘມ຺ມາເຍວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ. ຘມ຺ມາຕິ ສາມຎ຺ຎມຕ຺ຕວຈເນນ ສມູຫາທິຆນວເສນ ເອກຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓໍ ໂຫຕີຕິ ເອກຕ຺ຕວິນິພ຺ໂຠຄກຣຓໍ ຆນວິນິພ຺ໂຠຄຎາຓໍ ອາວຫຕິ ປເຠທເທສນາ, ຕຖາ ກຸສລາທິຘມ຺ມານໍ ອພ຺ຍາກຕາທິອຕ຺ຖານຎ຺ຈ ທີປນໂຕ ຘມ຺ມປຏິສມ຺ຠິທາທິຎາຓຎ຺ຈ ອາວຫຕິ. ‘‘ປເຠທວນ຺ຕທສ຺ສນຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ ເອຕໍ ວິວຣິຕຸໍ ‘‘ອິທານິ ເຍ ເຕນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ປເຠທ…ເປ… ຍຸຊ຺ຊຕິ ອິຕິກຕ຺ຕພ຺ພຕາຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ວິເສສນຕ຺ຕາ. ອຖ ວາ ອຸທ຺ເທໂສ ຘມ຺ມປ຺ປຘາໂນ, ປຸຈ຺ຉາ ສໍສຍິຕປ຺ປຘານາ, ນ ຈ ຘມ຺ມຠາໂວ ສໍສຍິໂຕ, ກຸສລາທິເຠໂທ ປນ ສໍສຍິໂຕຕິ ນິຈ຺ຉິຕສໍສຍິຕວເສນາຍໍ ປທານຸກ຺ກໂມ ກໂຕ.

ເອຕ຺ຖາຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ວຈເນ. ກິມຕ຺ຖມາຫ ຠຄວາຕິ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ອາຫ ‘‘ສມເຍ ນິທ຺ທິສິ ຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ປຣິໂຍສາເນຕິ ສມເຍ ຈິຕ຺ຕນິທ຺ເທສສ຺ສ ‘‘ຍສ຺ມິໍ…ເປ… ອາຣພ຺ຠາ’’ຕິ ເອຕສ຺ສ ປຣິໂຍສາເນ. ຕສ຺ມິໍ ສມເຍຕິ ຕສ຺ມິໍ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທສມເຍ. ຈິຕ຺ເຕນ ສມຍໍ ນິຍເມຕ຺ວານ ອຖ ປຈ຺ຉາ ໂພເຘຕຸນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ວິຊ຺ຊມາເນປິ ໂຠຊນຄມນາທິສມຍນານຕ຺ເຕ ສມວາຍາທິນານຕ຺ເຕ ຈ ຍຖາວຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕນິຍມິຕາ ວິເສສິຕາ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ສມເຍ ຍຖາຘິປ຺ເປຕານໍ ຜສ຺ສາທີນໍ ອຠາວາ ຈິຕ຺ຕນິຍມິເຕ ສມເຍ ຜສ຺ສາທໂຍ ໂພເຘຕຸໍ ວິເສສນເມວ ຕາວ ຈິຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ສມເຍ ຈິຕ຺ຕໍ ນິທ຺ທິສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິເສສິຕພ຺ໂພປິ ຫິ ສມໂຍ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປກາຣຕ຺ຖໍ ວິເສສນຠາວໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ວິເສສນຠູຕຎ຺ຈ ຈິຕ຺ຕໍ ຕທຸປກາຣຕ຺ຖໍ ວິເສສິຕພ຺ພຠາວນ຺ຕິ. ສນ຺ຕຕິຆນາທີນໍ ອຍໍ ວິເສໂສ – ປຸຣິມປຈ຺ຉິມານໍ ນິຣນ຺ຕຣຕາຍ ເອກີຠູຕານມິວ ປວຕ຺ຕິ ສນ຺ຕຕິຆນຕາ, ຕຖາ ຜສ຺ສາທີນໍ ເອກສມູຫວເສນ ທຸພ຺ພິຎ຺ເຎຍ຺ຍກິຈ຺ຈເຠທວເສນ ເອກາຣມ຺ມຓຕາວເສນ ຈ ເອກີຠູຕານມິວ ປວຕ຺ຕິ ສມູຫາທິຆນຕາຕິ.

ກາລຎ຺ຈ ສມຍຎ຺ຈາຕິ ຍຸຕ຺ຕກາລຎ຺ຈ ປຈ຺ຈຍສາມຄ຺ຄິຎ຺ຈ. ຂໂຓຕິ ໂອກາໂສ. ຕຖາຄຕຸປ຺ປາທາທິໂກ ຫິ ມຄ຺ຄພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍສ຺ສ ໂອກາໂສ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍປຏິລາຠເຫຕຸຕ຺ຕາ. ຂໂຓ ເອວ ຈ ສມໂຍ. ໂຍ ‘‘ຂໂຓ’’ຕິ ຈ ‘‘ສມໂຍ’’ຕິ ຈ ວຸຈ຺ຈຕິ, ໂສ ເອໂກວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມຫາສມໂຍຕິ ມຫາສມູໂຫ. ສມໂຍປິ ໂຂຕິ ສິກ຺ຂາປຣິປູຣຓສ຺ສ ເຫຕຸປິ. ສມຍປ຺ປວາທເກຕິ ທິຏ຺ຐິປ຺ປວາທເກ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ນິສິນ຺ນາ ຕິຕ຺ຖິຍາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ສມຍໍ ປວທນ຺ຕີຕິ. ອຕ຺ຖາຠິສມຍາຕິ ຫິຕປຏິລາຠາ. ອຠິສເມຕພ຺ໂພຕິ ອຠິສມໂຍ, ອຠິສມໂຍ ອຕ຺ໂຖ ອຠິສມຍຏ຺ໂຐຕິ ປີຬນາທີນິ ອຠິສມິຕພ຺ພຠາເວນ ເອກີຠາວໍ ອຸປເນຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕານິ, ອຠິສມຍສ຺ສ ວາ ປຏິເວຘສ຺ສ ວິສຍຠູໂຕ ອຕ຺ໂຖ ອຠິສມຍຏ຺ໂຐຕິ ຕາເນວ ຕຖາ ເອກຕ຺ເຕນ ວຸຕ຺ຕານິ. ຕຕ຺ຖ ປີຬນໍ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈສ຺ສ ຕໍສມງ຺ຄິໂນ ຫິໍ ສນໍ ອວິປ຺ຜາຣິກຕາກຣຓໍ. ສນ຺ຕາໂປ ທຸກ຺ຂທຸກ຺ຂຕາທິຠາເວນ ສນ຺ຕາປນໍ ປຣິທຫນໍ.

‘‘ອິຘາ’’ຕິ ວຈນໍ ອກຸສເລສຸ ອພ຺ຍາກເຕສຸ ຈ ເກສຸຈິ ຂຓສ຺ສ ອສມ຺ຠວໂຕ. ນນຸ ກຸສລານຎ຺ຈ ນວເມນ ຂເຓນ ວິນາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ໂຫຕີຕິ? ໂນ ນ ໂຫຕິ, ນ ປນ ນວໂມ ເອວ ຂໂຓ, ຈຕຸຈກ຺ການິປິ ຂໂຓຕິ ວຸຕ຺ຕານິ. ສພ຺ພນ຺ຕິເມນ ປຣິຈ຺ເຉເທນ ອຕ຺ຕສມ຺ມາປຓິຘິຂຓມນ຺ຕເຣນ ນຕ຺ຖິ ກຸສລສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕີຕິ ຂໂຓ ອິຘ ຄຫິໂຕ. ອິນ຺ທ຺ຣິຍວິສຍມນສິກາຣາຘີນໍ ວິຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ເອວມາທິ ສາຘາຣຓຜລໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ນວໂມຕິ ອຏ຺ຐກ຺ຂເຓ ອຸປາທາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຈຕຸຈກ຺ກໍ ວຕ຺ຕຕີຕິ ປຸນ ປຕິຣູປເທສວາສາທິສມ຺ປຕ຺ຕິ ຈຕຸຈກ຺ກໍ ວິປຣິວຕ຺ຕຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂອກາສຠູຕານີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຍາ ‘‘ອິທານິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕຸ ກຸສລານີ’’ຕິ ອນຸມຕິທານໍ ວິຍ ຠູຕານິ.

ຈິຕ຺ຕກາໂລຕິ ຘມ຺ເມເນວ ສຕາ ກາໂລ ວິເສສິໂຕ, ນ ຕສ຺ສ ປວຕ຺ຕິຕ຺ຖ ປວຕ຺ຕິສ຺ສຕິ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ເອເຕນ ອວຕ຺ຖາວິເສເສນ, ນາປິ ຕສ຺ສ ວິຊານນກິຈ຺ເຈນ, ຕສ຺ມາ ເອວໍວິເຘ ຘມ຺ເມ ອຸປາທາຍ ປຎ຺ຎຕ຺ໂຕຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ກມປ຺ປວຕ຺ຕາ ວິເສສາ ເອວ ປຏິປາຏີຕິ ພີຊຠາໂວ ຈ ປຏິປາຏີຕິ ວຕ຺ຕຸມຣຫຕີຕິ ອິມິນາຘິປ຺ປາເຍນ ‘‘ພີຊກາໂລຕິ ຘມ຺ມປຏິປາຏິໍ ອຸປາທາຍ ປຎ຺ຎຕ຺ໂຕ’’ຕິ ອາຫ. ຘມ຺ມປຏິປາຏິໍ ວາຕິ ອຏ຺ຐກລາປຘມ຺ເມ ສນ຺ຘາຍາຫ. ສຎ຺ຈິຕາ ວິຍ ຄຍ຺ຫມານກາລາ ເອວ ກາລສຎ຺ຈໂຍ, ຍຖາ ວາ ຕຖາ ວາ ກາໂລຕິ ເອກໍ ສຠາວໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຠິນິເວສໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ຕທຠິນິເວສນິເສຘນຕ຺ຖໍ ‘‘ໂສ ປເນສ ສຠາວໂຕ ອວິຊ຺ຊມານຕ຺ຕາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິມຕ຺ຕໂກ’’ຕິ ອາຫ. ຎຕ຺ວາ ວິຎ຺ເຎຍ຺ໂຍຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອິຕໂຣ ປນ ເຫຕູຕິ ເອສ ສມໂຍ ປຈ຺ຈໂຍວ ວິຎ຺ເຎຍ຺ໂຍ. ເອຕ຺ຖາຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ອຘິກາເຣ ນ ເຫຕຸເຫຕຸ ສາຘາຣຓເຫຕຸ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມວາໂຍ ປຈ຺ຈຍສາມຄ຺ຄີ, ເຫຕຸ ປນ ເອເກໂກ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ອຍເມເຕສໍ ວິເສໂສ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທີນໍ ອເນກປຈ຺ຈຍທສ຺ສເນນ ຕໍຕໍທ຺ວາຣິການໍ ກຸສລານຎ຺ຈ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍຕໍ ທສ຺ເສຕິ.

ປຣິຄ຺ຄໂຫ ກໂຕ ອຏ຺ຐກຖາຈຣິເຍຫິ. ເອກກາຣຓວາໂທຕິ ປກຕິກາຣຓວາໂທ, ອິສ຺ສຣກາຣຓວາໂທ ວາ. ອຎ຺ຎມຎ຺ຎາເປກ຺ໂຂຕິ ອວຍວານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎາເປກ຺ຂຕາຍ ສມຸທາໂຍ ວຸຕ຺ໂຕ. ອເປກ຺ຂາ ຈ ຍາວ ສຫາຍກາຣຓສມາຄໂມ ນ ໂຫຕິ, ຕາວ ຜລສ຺ສ ອນິປ຺ຜາທນໍ ສມາຄເມ ນິປ຺ຜາທນສມຕ຺ຖສ຺ສ ນິປ຺ຜາທນຎ຺ຈ. ສມາຄໂມ ຈ ເຍສຸ ຍຸຊ຺ຊມາເນສຸ ນິພ຺ຍາປາເຣສຸປິ ຜລສ຺ສ ປວຕ຺ຕິ, ເຕສໍ ສພ຺ຠາໂວຕິ.

ອສາມຄ຺ຄີ…ເປ… ປຕ຺ຕິໂຕຕິ ຈກ຺ຂຸຣູປາໂລກມນສິກາຣານໍ ອສມເວຕານໍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ອເຫຕຸຠາເວ ສຕິ ສມເວຕານຎ຺ຈ ຕໍສຠາວາວິນິວຕ຺ຕິໂຕ ເຫຕຸຠາວານາປຕ຺ຕິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ຫິ ສຠາວນ຺ຕຣໍ ອຎ຺ເຎນ ສຫິຕໍ ສຠາວນ຺ຕຣໍ ໂຫຕີຕິ. ເອກສ຺ມິນ຺ຕິ ອນ຺ຘສເຕ ເອເກກສ຺ມິໍ ອນ຺ເຘຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຎ຺ຎຖາ ຍຖາຣຸຕວເສນ ອຕ຺ເຖ ຄຍ຺ຫມາເນ ເອກສ຺ສ ອນ຺ຘສ຺ສ ທສ຺ສນາສມຕ຺ຖຕາ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ນ ໂຫຕິ, ນາປິ ເອກສ຺ສ ອສມຕ຺ຖຕາຍ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ອສມຕ຺ຖຕາ ວຸຕ຺ຕາ, ກິນ຺ຕຸ ສພ຺ເພສໍ ວິສຸໍ ອສມຕ຺ຖຕາຍ ເອວາຕິ ອຸປມາວຈນໍ ນ ຍຸຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ນາປິ ອຸປໂມປມິຕພ຺ພສມ຺ພນ຺ໂຘ. ນ ຫິ ອຸປມິຕພ຺ເພສຸ ຈກ຺ຂາທີສຸ ເອກສ຺ສ ອສມຕ຺ຖຕາຍ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ອສມຕ຺ຖຕາ ວຸຕ຺ຕາ, ກິນ຺ຕຸ ສພ຺ເພສໍ ວິສຸໍ ອສມຕ຺ຖຕາຍ ສຫິຕານໍ ອສມຕ຺ຖຕາຕິ. ອນ຺ຘສຕໍ ປສ຺ສຕີຕິ ຈ ອນ຺ຘສຕໍ ສຫິຕໍ ປສ຺ສຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ ອຎ຺ຎຖາ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອຸປມິຕພ຺ພາສມານຕາປຕ຺ຕິໂຕ. ສາຘາ…ເປ… ຐິຕຠາໂວຕິ ເຍສຸ ວິຊ຺ຊມາເນສຸ ຜລປ຺ປວຕ຺ຕິ ເຕສໍ ສໂມຘາເນ, ຍຖາ ປວຕ຺ຕມາເນສຸ ເຕສຸ ຜລປ຺ປວຕ຺ຕິ, ຕຖາ ປວຕ຺ຕິມາຫ. ນ ເຍສໍ ເກສຎ຺ຈິ ອເນເກສໍ ສໂມຘານມຕ຺ຕໍ ສາມຄ຺ຄີ. ນ ຫິ ສທ຺ທຄນ຺ຘຣສໂຜຏ຺ຐພ຺ພສໂມຘານໍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ, ກຏ຺ຐກປາລປາສາຓສໂມຘານໍ ວາ ໂສຕວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ເຫຕູຕິ. ຕນ຺ຕິ ຕໍ ທສ຺ສນໍ. ອສາ…ເປ… ສິທ຺ໂຘຕິ ນາຍມຕ຺ໂຖ ສາເຘຕພ຺ໂພ ວິສຸໍ ອເຫຕູນໍ ຈກ຺ຂາທີນໍ ສຫິຕານໍ ເຫຕຸຠາວສ຺ສ ປຈ຺ຈກ຺ຂສິທ຺ຘຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ຫິ ປຈ຺ຈກ຺ຂສິທ຺ເຘ ຍຸຕ຺ຕິມຄ຺ຄນໍ ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ.

ມນຸສ຺ສຕ຺ຕາທີນໍ ຂຓາວຍວານໍ ສາມຄ຺ຄີ ຂຓສາມຄ຺ຄີ, ຕໍ ວິນາ ໂສ ນວມຈກ຺ກສມ຺ປຕ຺ຕິສງ຺ຂາໂຕ ຂໂຓ ນຕ຺ຖິ. ສາ ເອວ ຫິ ຂຓສາມຄ຺ຄີ ໂສ ຂໂຓຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຂຓ…ເປ… ທີເປຕິ ອຕ຺ຕໂນ ທຸລ຺ລຠຕາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຂຓຕ຺ໂຖ ວາ ສມຍສທ຺ໂທ ຂຓສງ຺ຂາໂຕ ສມໂຍຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ໂສ ຍສ຺ມິໍ ທຸລ຺ລເຠ ຂເຓ ສຕີຕິ ອິມສ຺ສຕ຺ຖສ຺ສ ວິຠາວນວເສນ ຕທາຍຕ຺ຕາຍ ກຸສລຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ທຸລ຺ລຠຠາວໍ ທີເປຕິ. ເອເຕນຸປາເຍນ ສມວາຍ…ເປ… ວຸຕ຺ຕິໍ ທີເປຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ອິໂຕ ປເຣສຸ ຈ ໂຍຊນາ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ຕໍຕໍທີປເນ ກາຕພ຺ພາ.

ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສາຕິ ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ ຠິກ຺ຂເວ ຈຕ຺ຕາໂຣ ທຬ຺ຫຘມ຺ມາ ຘນຸຄ຺ຄຫາ ສິກ຺ຂິຕາ ກຕຫຕ຺ຖາ ກຕຸປາສນາ ຈຕຸທ຺ທິສາ ຐິຕາ ອສ຺ສຸ, ອຖ ປຸຣິໂສ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ‘ອຫໍ ອິເມສໍ…ເປ… ກຕຸປາສນານໍ ກຓ຺ເຑ ຂິຕ຺ເຕ ຂິຕ຺ເຕ ອປ຺ປຕິຏ຺ຐິເຕ ປຖວິຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຫຣິສ຺ສາມີ’’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໒.໒໒໘) ເອວໍ ວຸຕ຺ຕຊວນປຸຣິສສ຺ສ. ຕາວ ປຣິຕ຺ຕໂກຕິ ຄມນສ຺ສາທານໍ ເທວປຸຕ຺ຕານໍ ເຫຏ຺ຐຸປຣິຍາເຍນ ປຏິມຸຂໍ ຘາວນ຺ຕານໍ ສິຣສິ ປາເທ ຈ ພທ຺ຘຂຸຣຘາຣາສນ຺ນິປາຕໂຕ ຈ ປຣິຕ຺ຕຕໂຣ ກາໂລ. ກາລສງ຺ຂາໂຕ ສມໂຍ ຈິຕ຺ຕປຣິຈ຺ຉິນ຺ໂນ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ເຕເນວ ປຣິຈ຺ເຉທກຈິຕ຺ເຕນ ‘‘ເອວໍ ປຣິຕ຺ໂຕ ອຫ’’ນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິຕ຺ຕຕໍ ທີເປຕິ. ຍຖາ ຈາຫໍ, ເອວໍ ສພ຺ໂພ ກຸສລຈິຕ຺ຕປ຺ປວຕ຺ຕິກາໂລຕິ ຕສ຺ສ ປຣິຕ຺ຕຕໍ ທີເປຕິ. ສທ຺ທສ຺ສ ທີປນາ ວຸຕ຺ຕນຍານຸສາເຣນ ເວທິຕພ຺ພາ.

ປກຕິວາທີນໍ ມຫໂຕ ວິຍ ອຓຸວາທີນໍ ທ຺ວິອຓຸກສ຺ສ ວິຍ ຈ ເອກສ຺ເສວ. ເຫຕຸ…ເປ… ວຸຕ຺ຕິຕໍ ທີເປຕີຕິ ປຈ຺ຈຍາຍຕ຺ຕວຸຕ຺ຕິທີປນໂຕ ຕປ຺ປຣຠາວາ ເຫຕຸສງ຺ຂາຕສ຺ສ ປຣາຍຕ຺ຕວຸຕ຺ຕິທີປນຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ສຕິ ປນ ປຈ຺ຈຍາຍຕ຺ຕຠາເວ ປຈ຺ຈຍສາມຄ຺ຄີອາຍຕ຺ຕຕາ ສມວາຍສງ຺ຂາເຕນ ທີປິຍຕີຕິ ອຕປ຺ປຣຠາວໂຕ ຕສ຺ສ ຕໍທີປນຕາ ນ ວຸຕ຺ຕາ. ອເນນ ສມເຍນ ກຕ຺ຕຸຠູເຕນ, ອເນນ ສມເຍນ ວາ ກຣຓຠູເຕນ ຠຄວຕາ ປຏິເສຘິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອສ ນໂຍ ປຸຣິມາສຸ ທີປນາສຸ.

ອຘິກຣຓວເສນາຕິ ອາຘາຣວເສນ. ເອຕ຺ຖາຕິ ກາລສມູຫສງ຺ຂາເຕ ສມເຍ ຄຫິເຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກາໂລປິ ຫິ ຈິຕ຺ຕປຣິຈ຺ຉິນ຺ໂນ ສຠາວໂຕ ອວິຊ຺ຊມາໂນປິ ອາຘາຣຠາເວເນວ ສຎ຺ຎາໂຕ ‘‘ອຘິກຣຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ຕໍຂຓປ຺ປວຕ຺ຕານໍ ຕໂຕ ປຸພ຺ເພ ປຣໂຕ ຈ ອຠາວາ. ຠາໂວຕິ ກິຣິຍາ. ກິຣິຍາຍ ກິຣິຍນ຺ຕຣລກ຺ຂຓໍ ຠາເວນຠາວລກ຺ຂຓໍ. ຍຖາ ຄາວີສຸ ທຸຍ຺ຫມານາສຸ ຄໂຕ, ທຸທ຺ຘາສຸ ອາຄໂຕຕິ ໂທຫນກິຣິຍາ ຄມນກິຣິຍາຍ ລກ຺ຂຓໍ ໂຫຕິ, ເອວມິຫາປິ ‘‘ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ເຕ ສຕີຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ວິຎ຺ຎາຍມາໂນ ເອວ ໂຫຕິ ອຎ຺ຎກິຣິຍາສມ຺ພນ຺ຘາຠາເວນ ປທຕ຺ຖສ຺ສ ສຕ຺ຕາວິຣຫາຠາວໂຕຕິ ສມຍສ຺ສ ສຕ຺ຕາກິຣິຍາຍ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທກິຣິຍາ ຜສ຺ສາທິຠວນກິຣິຍາ ຈ ລກ຺ຂີຍຕີຕິ ອຸຠຍຕ຺ຖ ສມຍສທ຺ເທ ຠຸມ຺ມນິທ຺ເທໂສ ກໂຕ ລກ຺ຂຓຠູຕຠາວຍຸຕ຺ໂຕຕິ.

ອຸທ຺ທານໂຕຕິ ອຸທ຺ເທສໂຕ ສງ຺ເຂປໂຕ. ກິເລສກາໂມ ວຕ຺ຖຸກາມຠາວໍ ຠຊນ຺ໂຕ ກາມນີຍວເສນ ຠຊຕິ, ນ ກາມນວເສນາຕິ ກາມນວເສນ ກິເລສກາໂມ ເອວ ໂຫຕິ, ນ ວຕ຺ຖຸກາໂມ. ທຸວິໂຘເປໂສຕິ ວຈເນນ ທຸວິຘສ຺ສປິ ສຫິຕສ຺ສ ອວຈຣຓປ຺ປເທສໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ເຕນ ວຕ຺ຖຸກາມສ຺ເສວ ປວຕ຺ຕິເທໂສ ຣູປາຣູປຘາຕຸທ຺ວຍໍ ອປນີຕໍ ໂຫຕິ. ນນຸ ຈ ທຸວິໂຘປິ ສຫິໂຕ ຣູປາຣູປຘາຕູສຸ ປວຕ຺ຕຕິ ຣູປາຣູປາວຈຣຘມ຺ມານໍ ວຕ຺ຖຸກາມຕ຺ຕາ ຕທາຣມ຺ມຓານໍ ຣູປາຣູປຣາຄານຎ຺ຈ ກິເລສກາມຠາວສິທ຺ຘິໂຕຕິ? ຕໍ ນ, ພຫລກິເລສສ຺ສ ກາມຣາຄສ຺ສ ກິເລສກາມຠາເວນ ອິຘ ສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ຣູປາຣູປຘາຕູສຸ ປວຕ຺ຕມາເນສຸ ກາມາວຈຣຘມ຺ເມສຸ ນິກນ຺ຕິ ອິຘ ນ ສງ຺ຄຫິຕາ ສຸຂຸມຕ຺ຕາ. ‘‘ອຸທ຺ທານໂຕ ທ຺ເວ ກາມາ’’ຕິ ສພ຺ພກາເມ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາປິ ຫິ ‘‘ທຸວິໂຘເປໂສ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ຕເທກເທສຠູຕາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສຫິຕຕາປຣິຈ຺ຉິນ຺ນາ ກາມຣາຄຕພ຺ພຕ຺ຖຸກຘມ຺ມາວ ສງ຺ຄຫິຕາຕິ, ນິຣວເສໂສ ວາ ກິເລສກາໂມ ກາມຣາໂຄ ກາມຕຓ຺ຫາຣູປຕຓ຺ຫາອຣູປຕຓ຺ຫານິໂຣຘຕຓ຺ຫາເຠໂທ ອິຘ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ອນວເສສປ຺ປວຕ຺ຕິຕໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ທຸວິໂຘເປໂສ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ວຕ຺ຖຸກາໂມປິ ຈ ອປ຺ປໂກ ອິຘາປິ ນ ວຕ຺ຕຕິ ຣູປາຣູປາວຈຣວິປາກມຕ຺ໂຕ, ຕຖາປິ ປຣິປຸຓ຺ຓວຕ຺ຖຸກາມຕ຺ຕາ ກາມາວຈຣຘມ຺ມາວ ອິຘ ຄຫິຕາ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ສສຕ຺ຖາວຈໂຣປມາ ຍຸຕ຺ຕາ ໂຫຕິ. ‘‘ຣູປູປປຕ຺ຕິຍາ ມຄ຺ຄໍ ຠາເວຕີ’’ຕິ (ຘ. ສ. ໑໖໓; ວິຠ. ໖໒໕) ເອຕ຺ຖ ຣູປຠໂວ ອຸຕ຺ຕຣປທໂລປໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ຣູປ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ເອວມິຘາປິ ອຸຕ຺ຕຣປທໂລໂປ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອຎ຺ຎຖາ ຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ກາມາວຈຣາວຈຣນ຺ຕິ ວຸຈ຺ເຈຍ຺ຍາຕິ. ອາຣມ຺ມຓກຣຓວເສນາຕິອາທິເກ ‘‘ກາໂມ’’ຕິ ສພ຺ພໍ ຕຓ຺ຫມາຫ, ຕສ຺ມາ ‘‘ກາມຎ຺ເຈສາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ, ‘‘ກາເມ ອວຈາເຣຕີຕິ ກາມາວຈາຣ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ຈາ-ສທ຺ທສ຺ສ ຣສ຺ສຕ຺ຕໍ ກຕໍ.

ຣຸຬ຺ຫິສທ຺ເທນາຕິ ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕສຸ ຣຸຬ຺ເຫນ ສທ຺ເທນ, ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕສຸ ວາ ປວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອນວຊ຺ຊສຸຂວິປາກຕາຍ ຕໍສທິເສສຸ ຎາຓວິປ຺ປຍຸຕ຺ເຕສຸ ຣຸຬ຺ເຫນ ສທ຺ເທນ. ອຖ ວາ ກິຎ຺ຈິ ນິມິຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສຕິປິ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ຕໍນິມິຕ຺ຕຍຸຕ຺ເຕ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິເທວ ວິສເຍ ສມ຺ມຸຕິຍາ ຈິຣກາລຕາວເສນ ນິມິຕ຺ຕວິຣເຫປິ ປວຕ຺ຕິ ຣຸຬ຺ຫິ ນາມ ຍຖາ ‘‘ມຫິຍໍ ເສຕີຕິ ມຫິໍໂສ, ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ຄາໂວ’’ຕິ, ເອວໍ ກຸສລສທ຺ທສ຺ສປິ ຣຸຬ຺ຫິຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ປຎ຺ຎານິທ຺ເທເສ ‘‘ໂກສລ຺ລ’’ນ຺ຕິ ອຠິຘມ຺ເມ (ຘ. ສ. ໑໖) ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ສ ຈ ຠາວາ ກຸສລສທ຺ທປ຺ປວຕ຺ຕີຕິ ໂກສລ຺ລໂຍຄາ ກຸສລນ຺ຕິ ອຍໍ ອຠິຘມ຺ມປຣິຍາໂຍ ໂຫຕິ. ກຸສລນ຺ຕິ ກຸສລຠາວໍ ອາຫ.

ວິປາກາທີນໍ ອວຊ຺ຊປຏິປກ຺ຂຕາ ນຕ຺ຖີຕິ ກຸສລເມວ ອນວຊ຺ຊລກ຺ຂຓໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອນວຊ຺ຊລກ຺ຂຓເມວາຕິ ສຸຂວິປາກສຠາວສ຺ສ ລກ຺ຂຓຠາວນິວາຣຓຕ຺ຖໍ ອວຘາຣຓໍ ກຕໍ, ຕໍນິວາຣຓຎ຺ຈ ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານຕໍ ວຕ຺ຖຸກາມຕາຍ ກຕໍ. ສມ຺ປຕ຺ຕິອຕ຺ເຖນ ຣເສນ ໂວທານຠາວຣສໍ. ຜລຏ຺ເຐນ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາເນນ ອິຏ຺ຐວິປາກປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານໍ. ສຠາໂວ ກກ຺ຂຬາທິຜຸສນາທິໂກ ອສາຘາຣໂຓ. ສາມຎ຺ຎໍ ສາຘາຣໂຓ ອນິຈ຺ຈາທິສຠາໂວ. ອິຘ ຈ ກຸສລລກ຺ຂຓໍ ສພ຺ພກຸສລສາຘາຣຓສຠາວຕ຺ຕາ ສາມຎ຺ຎໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ອກຸສລາທີຫິ ອສາຘາຣຓຕາຍ ສຠາໂວ ວາ. ອຸປຏ຺ຐານາກາໂຣຕິ ຄເຫຕພ຺ພຠາເວນ ຎາຓສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐຫນາກາໂຣ. ຜລໍ ປນ ອຕ຺ຕໂນ ກາຣຓໍ ປຏິຈ຺ຈ ຕປ຺ປຏິພິມ຺ພຠາເວນ, ປຏິມຸຂໍ ວາ ອຸປຏ຺ຐາຕີຕິ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານໍ.

ວິຊານາຕີຕິ ສຎ຺ຎາປຎ຺ຎາກິຈ຺ຈວິສິຏ຺ຐໍ ວິສຍຄ຺ຄຫຓໍ ອາຫ. ສພ຺ພຈິຕ຺ຕສາຘາຣຓຕ຺ຕາ ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ຍຖາ ຍຖາ ອຕ຺ໂຖ ລພ຺ຠຕິ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຕຖາ ຕຖາ ຄເຫຕພ຺ໂພຕິ. ຍໍ ອາເສວນປຈ຺ຈຍຠາເວນ ຈິໂນຕິ, ຍຎ຺ຈ ກມ຺ມຸນາ ອຠິສງ຺ຂຕຕ຺ຕາ ຈິຕໍ, ຕໍ ຕຖາ ‘‘ຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍໍ ປນ ຕຖາ ນ ໂຫຕິ, ຕໍ ປຣິຕ຺ຕກິຣິຍທ຺ວຍໍ ອນ຺ຕິມຊວນຎ຺ຈ ລພ຺ຠມານຈິນ຺ຕນວິຈິຕ຺ຕຕາທິວເສນ ‘‘ຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຫສິຕຸປ຺ປາໂທ ປນ ອຎ຺ຎຊວນຄຕິໂກວ. ຈິຕ຺ຕານໍ ປນາຕິ ວິຈິຕ຺ຣານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕທນ຺ໂຕຄຘຕ຺ຕາ ຫິ ສມຸທາຍໂວຫາເຣນ ອວຍໂວປິ ‘‘ຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ຍຖາ ປພ຺ພຕນທີສມຸທ຺ທາທິເອກເທເສສຸ ທິຏ຺ເຐສຸ ປພ຺ພຕາທໂຍ ທິຏ຺ຐາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ. ຈຣຓໍ ນາມ ຄເຫຕ຺ວາ ຈຣິຕພ຺ພຈິຕ຺ຕປໂຏ. ຣູປານີຕິ ພິມ຺ພານິ.

ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກນ຺ຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍພທ຺ຘໍ ວທຕິ. ຈິຕ຺ຕກຕເມວາຕິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ມູລກາຣຓຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກມ຺ມສ຺ສ ເຫຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ກາຣຓນ຺ຕິ. ຕໍ ປນ ອຕ຺ຖໍ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ກາຍກມ຺ມາທິເຠທ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ລິງ຺ຄນານຕ຺ຕນ຺ຕິ ສຓ຺ຐານນານຕ຺ຕໍ, ຠິນ຺ນສຓ຺ຐານງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄວໂຕ ສຣີຣສ຺ສ ວາ ນານຕ຺ຕໍ. ໂວຫາຣວເສນ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສາທິຠາເວນ ໂວຫຣິຕພ຺ເພສຸ ປຕ຺ຖນາວິເສສາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕໂຕ ກມ຺ມວິເສສາ. ເອວມິທໍ ກມ຺ມນານຕ຺ຕໍ ໂວຫາຣນານຕ຺ຕໂຕ ໂຫຕິ. ອປາ…ເປ… ກາທິຕາຕິ ເອວມາທີສຸ ອາທິ-ສທ຺ເທຫິ ຄຕິຍາ ອຸປປຕ຺ຕິຍາ ອຕ຺ຕຠາເວ ໂລກຘມ຺ເມສຸ ຈ ນານາກຣຓານິ ສຸຕ຺ຕາຄຕານິ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ.

ກມ຺ມນານຕ຺ຕາທິວເສນາຕິ ເອຕ຺ຖ ກຸສລາກຸສລວເສນ ກມ຺ມນານຕ຺ຕໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ວິສທິສສຠາວຕາ ຫິ ນານຕ຺ຕນ຺ຕິ. ກຸສລກມ຺ມສ຺ສ ທານາທິວເສນ ກາຍສຸຈຣິຕາທິຠາເວນ ຈ ປຸຖຸຕ຺ຕໍ, ອກຸສລກມ຺ມສ຺ສ ຈ ມຈ຺ຉຣິຍາທີຫິ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທີຫິ ຈ ປຸຖຸຕ຺ຕໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ພຫຸປ຺ປກາຣຕາ ຫິ ປຸຖຸຕ຺ຕນ຺ຕິ. ອນ຺ນທານາທິວເສນ ທານາທີນໍ ປາຓາຕິປາຕາວິຣຕິອາທິວເສນ ກາຍສຸຈຣິຕາທີນໍ ອາວາສມຈ຺ຉຣິຍາທິວເສນ ມຈ຺ຉຣິຍາທີນໍ ປາຓາຕິປາຕາທິວເສນ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທີນຎ຺ຈ ປເຠໂທ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອເກກສ຺ສ ຫິ ປກາຣສ຺ສ ເຠໂທ ປເຠໂທຕິ. ນານຕ຺ຕາທີນໍ ວວຕ຺ຖານໍ ຕຖາ ຕຖາ ວວຕ຺ຖິຕຕາ ນິຈ຺ຉິຕຕາ. ເອເຕນຸປາເຍນ ລິງ຺ຄນານຕ຺ຕາທີນິ ເວທິຕພ຺ພານິ. ກມ຺ມນານຕ຺ຕາທີຫິ ນິພ຺ພຕ຺ຕານິ ຫິ ຕານີຕິ.

ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ລິງ຺ຄສ຺ສ ກມ຺ມໂຕ ປວຕ຺ຕິໍ ຕທນຸກ຺ກເມນ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນກມ຺ມສ຺ສ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຕໂຕ ອນາຄຕລິງ຺ຄນານຕ຺ຕາທິນິປ຺ຜຕ຺ຕິທສ຺ສເນນ ສໍສາຣໍ ຆເຏນ຺ໂຕ ‘‘ກມ຺ມນານາກຣຓໍ ປຏິຈ຺ຈາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ປຸຣິເມນ ກມ຺ມວຈເນນ ອວິຊ຺ຊາສງ຺ຂາຣາ, ລິງ຺ຄາທິວຈເນນ ວິຎ຺ຎາຓາທີນິ ຠວປຣິໂຍສານານິ, ຄຕິອາທິວຈເນນ ຊາຕິຊຣາມຣຓານິ ຄຫິຕານີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພານິ. ຕຕ຺ຖ ຄຕີຕິ ນິຣຍາທໂຍ ປຎ຺ຈ ຄຕິໂຍ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ຕາສໍ ນານາກຣຓໍ ອປທາທິຠາໂວ. ຕາ ຫິ ຕຖາ ຠິນ຺ນາຕິ. ອຸປປຕ຺ຕີຕິ ໂຄມຫິໍສາທິຂຕ຺ຕິຍາທິຈາຕຸມຫາຣາຊິກາທິອຸປປຕ຺ຕິໂຍ, ຕາສໍ ນານາກຣຓໍ ອຸຈ຺ຈາທິຕາ. ຂຕ຺ຕິໂຍ ເອວ ຫິ ເອກຈ຺ໂຈ ກຸລໂຠຄອິສ຺ສຣິຍາທີຫິ ອຸຈ຺ໂຈ ໂຫຕິ, ເອກຈ຺ໂຈ ນີໂຈ. ເຕຫິ ເອວ ຫີນຕາຍ ຫີໂນ, ປຘານຠາວໍ ນີຕຕາຍ ປຓີໂຕ, ອຑ຺ຒຕາຍ ສຸຄໂຕ, ທລິທ຺ທຕາຍ ທຸຄ຺ຄໂຕ. ກຸລວເສນ ວາ ອຸຈ຺ຈນີຈຕາ, ອິສ຺ສຣິຍວເສນ ຫີນປຓີຕຕາ, ໂຠຄວເສນ ສຸຄຕທຸຄ຺ຄຕຕາ ໂຍເຊຕພ຺ພາ. ສຸວຓ຺ຓທຸພ຺ພຓ຺ຓຕາຕິ ໂອທາຕສາມາທິວຓ຺ຓສຸທ຺ຘິອສຸທ຺ຘິວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຸຊາຕທຸຊ຺ຊາຕຕາຕິ ນິຄ຺ໂຣຘປຣິມຓ຺ຑລາທິອາໂຣຫປຣິຓາເຫຫິ ລກ຺ຂເຓຫິ ວາ ອຕ຺ຕຠາວປຣິປຸຓ຺ຓາປຣິປຸຓ຺ຓຊາຕຕາວເສນ. ສຸສຓ຺ຐິຕທຸສ຺ສຓ຺ຐິຕຕາຕິ ອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄານໍ ສຓ຺ຐານວເສນ.

ອປຣມ຺ປິ ວຸຕ຺ຕໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຍຖາວຸຕ຺ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕກຕຠາວສາຘກໍ ສຸຕ຺ຕໍ ‘‘ກມ຺ມໂຕ’’ຕິອາທິ. ກມ຺ມຎ຺ຫິ ຈິຕ຺ຕໂຕ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ ຕໂຕ ນິປ຺ຜຊ຺ຊມານໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ຈິຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕກຕເມວາຕິ ສາເຘຕິ. ກມ຺ມນິພ຺ພຕ຺ຕໂຕ ລິງ຺ຄໂຕ ປວຕ຺ຕມານລິງ຺ຄສຎ຺ຎາ ມູລກາຣຓໂຕ ກມ຺ມໂຕ ອາສນ຺ນກາຣຓໂຕ ລິງ຺ຄໂຕ ຈ ປວຕ຺ຕາ ໂຫຕີຕິ ‘‘ກມ຺ມໂຕ…ເປ… ປວຕ຺ຕເຣ’’ຕິ ອາຫ. ອຖ ວາ ລິງ຺ຄຎ຺ຈ ສຎ຺ຎາ ຈ ລິງ຺ຄສຎ຺ຎາ, ຕາ ຍຖາສງ຺ຂ຺ຍໍ ກມ຺ມໂຕ ລິງ຺ຄໂຕ ຈ ປວຕ຺ຕເຣຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຎ຺ຎາໂຕ ເຠທໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ເຕ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສາທິລິງ຺ຄສຎ຺ຎາໂຕ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສາທິໂວຫາຣເຠທໍ ຘມ຺ມາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕຖາ ຕຖາ ໂວຫຣິຕພ຺ພາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິມາຍ ຄາຖາຍ ອຕີຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນທ຺ຘປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທວເສນ ຈິຕ຺ຕກຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ທສ຺ສິຕໍ.

ໂລໂກ ເອວ ປຊາຕຕ຺ຕາ ປຊາຕິ ປຸຣິມປາທສ຺ສ ວິວຣຓໍ ປຈ຺ຉິມປາໂທ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຍຖາ ຣຖສ຺ສ ອາຓິ ນິພນ຺ຘນາ, ເອວໍ ສຕ຺ຕໂລກຣຖສ຺ສ ກມ຺ມໍ ນິພນ຺ຘນນ຺ຕິ ອຸປມາສໍສນ຺ທນໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອິມາຍ ຈ ຄາຖາຍ ອທ຺ຘທ຺ວຍວເສນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ກມ຺ມວິຎ຺ຎາຓກຕຕາ ທສ຺ສິຕາ. ກິຕ຺ຕິນ຺ຕິ ປຣມ຺ມຸຂາ ກິຕ຺ຕນໍ ປຕ຺ຖຏຍສຕໍ. ປສໍສນ຺ຕິ ສມ຺ມຸຂາ ປສໍສນໍ ຖຸຕິໍ. ກມ຺ມນານາກຣຓນ຺ຕິ ກມ຺ມໂຕ ນິພ຺ພຕ຺ຕນານາກຣຓໍ ກມ຺ມເຊຫິ ອນຸມິຍມານໍ ກມ຺ມສ຺ເສວ ວາ ນານາກຣຓໍ.

ກມ຺ມສ຺ສກາຕິ ກມ຺ມສຍາ. ກມ຺ມສ຺ສ ທາຍໍ ເຕນ ທາຕພ຺ພໍ ອາທິຍນ຺ຕີຕິ ກມ຺ມທາຍາທາ. ອຓ຺ຑຊາທີນຎ຺ຈ ໂຍນີນໍ ກມ຺ມໂຕ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕ຺ຕາ ກມ຺ມເມວ ໂຍນິ ອຕ຺ຕຠາວປຏິລາຠນິມິຕ຺ຕໍ ເອເຕສນ຺ຕິ ກມ຺ມໂຍນີ. ພນ຺ຘນຏ຺ເຐນ ກມ຺ມໍ ພນ຺ຘຸ ເອເຕສນ຺ຕິ ກມ຺ມພນ຺ຘູ.

ຈິຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ກມ຺ມວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ. ຕສ຺ສ ປນ ອລທ຺ໂຘກາສຕາ ອຎ຺ເຎນ ກມ຺ເມນ ປຏິພາຫິຕຕ຺ຕາ ຕທວິປຈ຺ຈໂນກາເສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຈ ເວທິຕພ຺ພາ. ວິຊ຺ຊມານມ຺ປິ ອປຣາປຣິຍເວທນີຍກມ຺ມວິຎ຺ຎາຓໍ ກາລຄຕິປໂຍຄາທິສຫກາຣີປຈ຺ຈຍວິກລຕາຍ ອວເສສປຈ຺ຈຍເວກລ຺ລໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເອກຈ຺ຈຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ຈິຕ຺ເຕນ ກຕ຺ຕພ຺ພຈິຕ຺ເຣນ ເອກຈ຺ຈຠູຕໍ ເຕນ ກຕ຺ຕພ຺ພຈິຕ຺ຣມາຫ.

ອນຸຠວິຕ຺ວາ ຠວິຕ຺ວາ ຈ ອປຄຕໍ ຠູຕາປຄຕໍ. ອນຸຠູຕຠູຕຕາ ຫິ ຠູຕຕາສາມຎ຺ເຎນ ຠູຕສທ຺ເທນ ວຸຕ຺ຕາ. ສາມຎ຺ຎເມວ ຫິ ອຸປສຄ຺ເຄນ ວິເສສີຍຕີຕິ. ອນຸຠູຕສທ຺ໂທ ຈ ກມ຺ມວຈນິຈ຺ຉາຠາວໂຕ ອນຸຠວກວາຈໂກ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ວິກປ຺ປຄາຫວເສນ ຣາຄາທີຫິ ຕພ຺ພິປກ຺ເຂຫິ ຈ ອກຸສລໍ ກຸສລຎ຺ຈ ອາຣມ຺ມຓຣສໍ ອນຸຠວຕິ, ນ ວິປາໂກ ກມ຺ມເວຄກ຺ຂິຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ນາປິ ກິຣິຍາ ອເຫຕຸການໍ ອຕິທຸພ຺ພລຕາຍ ສເຫຕຸການຎ຺ຈ ຂີຓກິເລສສ຺ສ ຉຬງ຺ຄຸເປກ຺ຂາວໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານານໍ ອຕິສນ຺ຕວຸຕ຺ຕິຕ຺ຕາ. ເອຕ຺ຖ ຈ ປຸຣິມນເຍ ກຸສລາກຸສລເມວ ວຕ຺ຕຸໍ ອຘິປ຺ປາຍວເສນ ‘‘ຠູຕາປຄຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍໍ ‘‘ອຸປ຺ປນ຺ນານໍ ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ປຫານາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນານໍ ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ຐິຕິຍາ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໖໕໑-໖໖໒; ວິຠ. ໓໙໐-໓໙໑) ເອຕ຺ຖ ອຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ຕໍສທິສານໍ ປຫານໍ, ວຸທ຺ຘິ ຈ ວຸຕ຺ຕາ, ປຈ຺ຉິມນເຍ ປນ ຈ-ສທ຺ເທນ ກຸສລາກຸສລຎ຺ຈ ອາກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ສງ຺ຂຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ ຠູຕາປຄຕຠາວາຠິຘານາຘິປ຺ປາເຍນ.

ວິປຈ຺ຈິຕຸໍ ໂອກາສກຣຓວເສນ ອຸປ຺ປຕິຕໍ ອຕີຕກມ຺ມຎ຺ຈ ຕໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕຸໍ ອາຣທ຺ໂຘ ອນາຄໂຕ ວິປາໂກ ຈ ‘‘ໂອກາສກຕຸປ຺ປນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ຍໍ ອຸປ຺ປນ຺ນສທ຺ເທນ ວິນາປິ ວິຎ຺ຎາຍມານໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ນາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຎ຺ເຈຕນິການ’’ນ຺ຕິອາທິ (ອ. ນິ. ໑໐.໒໑໗, ໒໑໙) ວຸຕ຺ຕໍ. ຕາສຸ ຕາສຸ ຠູມີສູຕິ ມນຸສ຺ສເທວາທິອຕ຺ຕຠາວສງ຺ຂາເຕສຸ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘສຸ. ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ສນ຺ຕາເນ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິອນາປາທິຕຕາຍ ອສມູຫຕໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ລທ຺ຘຠູມິກໍ ‘‘ຠູມິລທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ອຄ຺ຄິອາຫິໂຕ ວິຍ. ໂອກາສກຕຸປ຺ປນ຺ນສທ຺ເທປິ ຈ ໂອກາໂສ ກໂຕ ເອເຕນາຕິ, ໂອກາໂສ ກໂຕ ເອຕສ຺ສາຕິ ຈ ທຸວິຘຕ຺ເຖປິ ເອວເມວ ກຕສທ຺ທສ຺ສ ປຣນິປາໂຕ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ສພ຺ພທາ ອວຕ຺ຕມານມ຺ປິ ຄມິຍຈິຕ຺ຕໍ ປຏິປກ຺ຂປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາຍ ອວິກ຺ຂມ຺ຠິຕຕ຺ຕາ ‘‘ອຸປ຺ປນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອນ຺ຕຣຘາເປຕີຕິ ວິກ຺ຂມ຺ຠິກາ ອານາປານສ຺ສຕິ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕິ. ອນ຺ຕຣາເຍວາຕິ ຠູມິລທ຺ເຘ ສຠູມິຍໍ ອພ຺ໂພຈ຺ຉິນ຺ເນ ວິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນຕີຕໍ ອນນາຄຕຎ຺ຈ ຂຓຕ຺ຕເຍກເທສຄຕມ຺ປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ ‘‘ຂຓຕ຺ຕຍຄຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເທສນາຍ ປຘາເນນ ຄຫິໂຕ ອຕ຺ໂຖ ‘‘ສີສ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ໂລກິຍຘມ຺ມຎ຺ຫິ ເທເສຕພ຺ພໍ ປຕ຺ວາ ເທສນາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ໂຫຕິ, ຘມ຺ມສຠາວໍ ວາ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອກຸສລາຕິ ສພ຺ເພປິ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ວຸຕ຺ຕາ. ເຈຕນາຕິ ເກຈິ. ອກຸສລຠາຄິຍາຕິ ຣາຄາທໂຍ ເອກນ຺ຕອກຸສລາ. ອກຸສລປກ຺ຂິກາຕິ ຜສ຺ສາທໂຍປິ ຕປ຺ປກ຺ຂິກາ. ມໂນ ເຕສໍ ຘມ຺ມານໍ ປຐມໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ສຫຊາໂຕປິ ມໂນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕ ສງ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ອຘິປຕິຠາເວນ ປວຕ຺ຕມາໂນ ປຐມໍ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ວິຍ ໂຫຕີຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ໂຕ. ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາປິ ຕທນຸວຕ຺ຕນຕາຍ ອນ຺ວເທວ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈຍມນໍ ວາ ສນ຺ຘາຍ ມໂນປຸພ຺ພງ຺ຄມຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ຈິຕ຺ເຕນ ນີຍຕີຕິ ອຠິສງ຺ຂາຣວິຎ຺ຎາຓໍ ສນ຺ຘາຍາຫ, ຕຓ຺ຫາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ວາ. ປຠສ຺ສຣນ຺ຕິ ສຠາວປຓ຺ຑຣຕໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ອຣກ຺ຂິເຕຕິ ສຕິຍາ ອນຸນຍປຏິຆາທີຫິ ອຣກ຺ຂິເຕ, ຣາຄາທີຫິ ພ຺ຍາປນ຺ເນ, ເຕຫິ ເອວ ອວສ຺ສຸເຕ. ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປຸພ຺ພງ຺ຄມຠາວສາຘເນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ພລທານວເສນ ສຸຕ຺ຕານຸຣກ຺ຂຓໍ, ອິຘ ວາ ອຸປສໍຫຕານໍ ອາຠິຘມ຺ມິເກຫິ ວິຎ຺ຎາຕານໍ ຈິຣກາລປ຺ປວຕ຺ຕິວເສນ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ກຕຣປຎ຺ຎໍ ຕ຺ວນ຺ຕິອາທິ ນ ປາຬິອາຣຸຬ຺ຫໍ, ເອວໍ ຠຄວາ ປຸຈ຺ຉຕີຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍເມວ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຎ຺ຎາ ປນ ກິມຕ຺ຖິຍາຕິ ອິທມ຺ປິ ເອກໍ ສຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອຠິຎ຺ຎຕ຺ຖາ ປຣິຎ຺ຎຕ຺ຖາ ປຫານຕ຺ຖາ’’ຕິ ຕສ຺ສ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ.

ສາຕນ຺ຕິ ສຠາວວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ມຘຸຣນ຺ຕິ ມຘຸຣໍ ວິຍາຕິ ອຸປມາວເສນ. ໂປໂນພ຺ຠວິກາຕິ ປຸນພ຺ຠວກຣຓສີລາ. ຕຕ຺ຣຕຕ຺ຣາຠິນນ຺ທນໂຕ ນນ຺ທີ, ນນ຺ທິຠູໂຕ ຣາໂຄ ນນ຺ທິຣາໂຄ, ນນ຺ທິຣາຄຠາເວນ ສຫຄຕາຕິ ນນ຺ທິຣາຄສຫຄຕາຕິ ນ ເອຕ຺ຖ ສມ຺ປໂຍຄວເສນ ສຫຄຕຠາໂວ ອຕ຺ຖີຕິ ສຫຄຕສທ຺ໂທ ຕຓ຺ຫາຍ ນນ຺ທິຣາຄຠາວໍ ໂຊເຕຕິ. ນນ຺ທິຣາຄຠູຕາຕິ ຈສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ. ນິສ຺ສເຍຕິ ປາທເກ. ຣູປາຣູປາຣມ຺ມຓານນ຺ຕິ ປຖວີກສິຓາທິອາກາສາທິອາຣມ຺ມຓານໍ. ສໍສຏ຺ເຐຕິ ຂີໂຣທກໍ ວິຍ ສໂມທິເຕ ເອກີຠາວມິວ ຄເຕ. ສຫຊາເຕຕິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕສຫຊາເຕ, ນ ສຫຊາຕມຕ຺ເຕ. ອິຘາປີຕິ ‘‘ອິມສ຺ມິມ຺ປິ ປເທ ອຍເມວ ອຕ຺ໂຖ ອຘິປ຺ເປໂຕ’’ຕິ ອິມິສ຺ສາ ອຏ຺ຐກຖາຍ ຍຖາທສ຺ສິຕສໍສຏ຺ຐສທ຺ໂທ ສຫຊາເຕ ອຘິປ຺ເປໂຕຕິ. ອຣູປໍ ຣູເປນາຕິ ປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂເຓ ວຕ຺ຖຸນາ. ອຸກ຺ກຏ຺ຐນິທ຺ເທໂສຕິ ອນວເສສສງ຺ຄເຫນ ກໂຕ ອຕິສຍນິທ຺ເທໂສ.

ອນາຠຏ຺ຐຕາເຍວາຕິ ‘‘ທິຏ຺ຐໍ ສຸຕ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ທິຏ຺ຐຕາທໂຍ ວິຍ ອຠາສິຕພ຺ພຕາ ອນາຠຏ຺ຐຕາ. ສພ຺ພາກາເຣນ ສທິສສ຺ສ ທຸຕິຍຈິຕ຺ຕສ຺ສ ສສງ຺ຂາຣິກຕາວຈເນນ ອິມສ຺ສ ອສງ຺ຂາຣິກຕາ ວິຎ຺ຎາຍຕິ, ຕສ຺ມາ ອຠາສິຕພ຺ພຕາຍ ນ ຄຫິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ອຘິປ຺ປາໂຍ ປນ ປາຬິຍໍ ອຠາສິຕຕ຺ຕາ ເອວ ຕຕ຺ຖ ເທເສຕພ຺ພຠາເວນ ນ ຄຫິໂຕ ນ ສງ຺ຄຫິໂຕ ນ ຕສ຺ສຕ຺ຖສ຺ສ ອຠາວາຕິ. ອຖ ວາ ປາຬິຍໍ ອນາຠຏ຺ຐຕາຍ ເອວ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ນ ຄຫິໂຕ ນ ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ. ນິຍເມຕ຺ວາວາຕິ ປຣໂຕ ເອວໍວິຘສ຺ເສວ ສສງ຺ຂາຣິກຠາວວຈນໂຕ ອິຘ ຕທວຈເນເນວ ອສງ຺ຂາຣິກຠາວໍ ນິຍເມຕ຺ວາ.

ມໂນວິຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ທ຺ວາຣໍ ວຕ຺ຖູຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ທ຺ວາເຣນ ວາ ຕໍສຫາຍຠູຕໍ ຫທຍວຕ຺ຖຸ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຣສຠາເວນາຕິ ສກິຈ຺ຈຠາເວນ. ອວິຊ຺ຊາ ຫິ ສງ຺ຂາຣານໍ ປຈ຺ຈຍຠາວກິຈ຺ຈາ, ອຎ຺ຎາສາຘາຣໂຓ ວາ ຣສິຕພ຺ໂພ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ໂພ ຠາໂວ ສຣສຠາໂວ, ອວິຊ຺ຊາສຠາໂວ ສງ຺ຂາຣສຠາໂວຕິ ເອວມາທິໂກ. ‘‘ສຣສສຠາເວນາ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ໂສເຍວ ອຕ຺ໂຖ. ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາຕິ ວາ ສຣເສນ, ສງ຺ຂາຣາຕິ ສຠາເວນ.

ເອກສມຸຏ຺ຐານາທິຕາ ຣູປຘມ຺ເມສຸ ເອວ ໂຍເຊຕພ຺ພາ ເຕສຸ ຕພ຺ໂພຫາຣພາຫຸລ຺ລໂຕ. ອຕີຕາທິຠາໂວ ຣູປາຣູປຘມ຺ເມສຸ, ຈິຕ຺ຕເຈຕສິກນິພ຺ພານານມ຺ປິ ວາ ຍຖາສຠາວໍ ເອກທ຺ວິນກຸໂຕຈິສມຸຏ຺ຐານຕາ ໂຍເຊຕພ຺ພາ. ອນາປາຖຄຕາຕິ ຈກ຺ຂາທີນໍ ອໂຄຈຣຄຕາ ສຸຂຸມຣຊາທິຣູປໍ ວິຍ ວຕ຺ຖຸປຣິຕ຺ຕຕາຍ ຕຕ຺ຕາໂຍຄຸເຬ ປຕິໂຕທກພິນ຺ທຸຣູປໍ ວິຍ ຂຓປຣິຕ຺ຕຕາຍ ອຕິທູຣຕາຍ ອຈ຺ຈາສນ຺ນາທິຕາຍ ອຕີຕານາຄຕຕາຍ ຈ. ວິສໂຍ ອນຎ຺ຎຕ຺ຖຠາເວນ, ໂຄຈໂຣ ຈ ຕຕ຺ຖ ຈຣເຓນ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕພ຺ພິສຍນິຈ຺ຉເຍນ ມໂນ ປຏິສຣຓໍ. ອຍມຕ຺ໂຖ ສິທ຺ໂຘ ໂຫຕິ ອຎ຺ຎຖາ ເຕສໍ ຘມ຺ມາຣມ຺ມຓຠາເວນ ‘‘ເນສໍ ໂຄຈຣວິສຍໍ ປຈ຺ຈນຸໂຠຕີ’’ຕິ ວຈນສ຺ສ ອນຸປປຕ຺ຕິໂຕ. ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸທິພ຺ພໂສຕອິທ຺ຘິວິຘຎາເຓຫິ ຍຖາວຸຕ຺ຕນເຍນ ອນາປາຖຄຕານິ ຣູປາທີນິ ອາລມ຺ພິຍມານານິ ນ ຘມ຺ມາຣມ຺ມຓນ຺ຕິ ກຕ຺ຖຈິ ວຸຈ຺ຈມານານິ ທິຏ຺ຐານິ, ອິຕຣຖາ ຈ ທິຏ຺ຐານິ ‘‘ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປໍ ປສ຺ສຕີ’’ຕິອາທີສູຕິ.

ອາປາຖມາຄຈ຺ຉຕິ ມນສາ ປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາເຓຫິ ຈ ຄເຫຕພ຺ພຠາວູປຄມເນນ. ຆຏ຺ເຏຕ຺ວາຕິ ປຏິມຸຂຠາວາປາຖໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ. ສຣຠາຓກສ຺ສ ໂອສາຣກສ຺ສ. ປກຕິຍາ ທິຏ຺ຐາທິວເສນ ອາປາຖຄມນຎ຺ຈ ໂຠຊນປຣິຓາມອຸຕຸໂຠຊນວິເສສອຸສ຺ສາຫາທີຫິ ກລ຺ຍໍ, ໂຣຄິໂນ ວາຕາທີຫິ ຈ ອຸປທ຺ທຸຕໍ ວາ ກາຍໍ ອນຸວຕ຺ຕນ຺ຕສ຺ສ ຊາຄຣສ຺ສ ຠວງ຺ຄສ຺ສ ຈລນປຈ຺ຈຍານໍ ກາຍິກສຸຂທຸກ຺ຂອຸຕຸໂຠຊນາທິອຸປນິສ຺ສຍານໍ ຈິຕ຺ຕປຓິທຫນສທິສາສທິສສມ຺ພນ຺ຘທສ຺ສນາທິປຈ຺ຈຍານໍ, ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ສຸປິນທສ຺ສເນ ຘາຕຸກ຺ໂຂຠາທິປຈ຺ຈຍານໍ ວເສນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອທິຏ຺ຐສ຺ສ ອສຸຕສ຺ສ ອນາຄຕພຸທ຺ຘຣູປາທິໂນ ປສາທທາຕຸກາມຕາວຕ຺ຖຸສ຺ສ ຕໍສທິສຕາສງ຺ຂາເຕນ ທິຏ຺ຐສຸຕສມ຺ພນ຺ເຘເນວ. ນ ເກວລໍ ຕໍສທິສຕາວ ອຸຠຍສມ຺ພນ຺ໂຘ, ກິນ຺ຕຸ ຕພ຺ພິປກ຺ຂຕາ ຕເທກເທສຕາ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຕາທິໂກ ຈ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເກນຈິ ວຸຕ຺ເຕ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິ ສຸເຕ ອວິຈາເຣຕ຺ວາ ສທ຺ທຫນໍ ສທ຺ຘາ, ສຍເມວ ຕໍ ວິຈາເຣຕ຺ວາ ໂຣຈນໍ ຣຸຈິ, ‘‘ເອວໍ ວາ ເອວໍ ວາ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອາກາຣວິຈາຣຓໍ ອາກາຣປຣິວິຕກ຺ໂກ, ວິຈາເຣນ຺ຕສ຺ສ ກຕ຺ຖຈິ ທິຏ຺ຐິຍາ ນິຊ຺ຌານກ຺ຂມນໍ ທິຏ຺ຐິນິຊ຺ຌານກ຺ຂນ຺ຕິ.

ເຄຣຸກຫຣິຕາລຎ຺ຊນາທິຘາຕູສຸ. ສຸຠນິມິຕ຺ຕໍ ສຸຠຄ຺ຄຫຓສ຺ສ ນິມິຕ຺ຕໍ. ຕໍ ສຸຠນິມິຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຣຎ຺ຊນີຍຕ຺ຕາ ຈ ໂລຠສ຺ສ ວຕ຺ຖຸ. ນິຍມິຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວເສນ ນິຍມິຕວເສນ. ເອວມິຕເຣສຸ ທ຺ວີສຸ. ອາໂຠໂຄ ອາຠຸຊິຕໍ. ລູຂປຸຄ຺ຄລາ ໂທສພຫຸລາ. ອໂທສພຫຸລາ ສິນິທ຺ຘປຸຄ຺ຄລາ. ຕທຘິມຸຕ຺ຕຕາຕິ ປີຕິນິນ຺ນຈິຕ຺ຕຕາ. ອິເມຫິ…ເປ… ເວທິຕພ຺ໂພ ປີຕິຍາ ໂສມນສ຺ສວິປ຺ປໂຍຄາສມ຺ຠວໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ຊີວິຕວຸຕ຺ຕິຍາ ອາຍຕນຠາວໂຕ ຫຕ຺ຖາໂຣຫາທິສິປ຺ປເມວ ສິປ຺ປາຍຕນໍ. ກສິວາຓິຊ຺ຊາທິກມ຺ມເມວ ກມ຺ມາຍຕນໍ. ອາຍຸເວທາທິວິຊ຺ຊາ ເອວ ວິຊ຺ຊາຏ຺ຐານໍ. ອພ຺ຍາປຊ຺ເຊຕິ ໂທມນສ຺ສພ຺ຍາປາທຣຫິເຕ ຣູປຠເວ. ຘມ຺ມປທາຕິ ຘມ຺ມໂກຏ຺ຐາສາ. ປິລວນ຺ຕີຕິ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ ປທິສ຺ສນ຺ຕິ. ໂຍຄາຕິ ຠາວນາຠິໂຍຄາ ສມາຘິໂຕ. ວຕ຺ຖຸວິສທກິຣິຍາຕິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກພາຫິຣານໍ ວຕ຺ຖູນໍ ນິມ຺ມລຠາວກິຣິຍາ. ສທ຺ຘາທີນໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎານຕິວຕ຺ຕນໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສມຕ຺ຕປຏິປາທນຕາ. ຄມ຺ຠີຣານໍ ຎາເຓນ ຈຣິຕພ຺ພານໍ, ຄມ຺ຠີຣຎາເຓນ ວາ ຈຣິຕພ຺ພານໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕານໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາ ຄມ຺ຠີຣຎາຓຈຣິຍປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາ.

ວໍໂສຕິ ອນຸກ຺ກໂມ. ຕນ຺ຕີຕິ ສນ຺ຕຕິ. ປເວຓີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ສພ຺ພເມຕໍ ຈາຣິຕ຺ຕກິຣິຍາປພນ຺ຘສ຺ສ ວຈນໍ. ຈາຣິຕ຺ຕສີລຕ຺ຕາ ສີລມຍໍ. ‘‘ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຈີເຠເທນ ວຕ຺ຖຸສ຺ສ ປຣິຓຕຕ຺ຕາ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ທານໍ ອາຣທ຺ຘໍ ນາມ ໂຫຕິ, ຍໂຕ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິຓາມນາທີສຸ ອາປຕ຺ຕິ ໂຫຕິ. ວິຊ຺ຊມານວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ຈິນ຺ຕນກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ທານໍ ອາຣທ຺ຘນ຺ຕິ ຕຕ຺ຖ ທານມຍໍ ກຸສລໍ ໂຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ນ ຫິ ທານວຕ຺ຖຸໍ ອວິຊ຺ຊມານກມ຺ປິ ສງ຺ຂໂຣນ຺ຕສ຺ສ ກຸສລໍ ນ ໂຫຕີຕິ. ຕໍ ປນ ທານມຍສ຺ສ ປຸພ຺ພຠາໂຄຕິ ຕເທວ ຠເຊຍ຺ຍ, ວຸຕ຺ຕໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ. ກຸລວໍສາທິວເສນາຕິ ອຸທາຫຣຓມຕ຺ຕເມເວຕໍ. ອຕ຺ຕນາ ສມາທິນ຺ນວຕ຺ຕວເສນ ສປ຺ປຸຣິສວຕ຺ຕຄາມຊນປທວຕ຺ຕາທິວເສນ ຈ ຈາຣິຕ຺ຕສີລຕາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ສວຕ຺ຖຸກນ຺ຕິ ເຠຣິອາທິວຕ຺ຖຸສຫິຕໍ ກຕ຺ວາ. ວິຊ຺ຊມານກວຕ຺ຖຸນ຺ຕິ ເຠຣິອາທິວຕ຺ຖຸໍ. ຘມ຺ມສ຺ສວນໂຆສນາທີສຸ ຈ ສວຕ຺ຖຸກໍ ກຕ຺ວາ ສທ຺ທສ຺ສ ທານໍ ສທ຺ທວຕ຺ຖູນໍ ຐານກຣຓານໍ ສສທ຺ທປ຺ປວຕ຺ຕິກຣຓເມວາຕິ ຕສ຺ສ ຈິນ຺ຕນໍ ວິຊ຺ຊມານວຕ຺ຖຸປຣິຈ຺ຈາໂຄ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຠາເຊຕ຺ວາ ທສ຺ເສສິ ຘມ຺ມຣາຊາ ອິຘ ຈ ຣູປາຣມ຺ມຓາທິຠາວໍ, ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຈ ‘‘ຕີຓິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖູນີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໓໐໕) ທານມຍາທິຠາວໍ, ອປຣຕ຺ຖ ຈ ‘‘ກຕເມ ຘມ຺ມາ ກຸສລາ? ຕີຓິ…ເປ… ຕໍສມຸຏ຺ຐານໍ ກາຍກມ຺ມ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ກາຍກມ຺ມາທິຠາວຎ຺ຈ ວທນ຺ໂຕ. ອປຣິຍາປນ຺ນາ ຈາຕິ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ອວິຊ຺ຊມານຕ຺ຕາ ອຎ຺ຎາຍຕນຕ຺ຕາ ຈ ອສງ຺ຄຫິຕາ.

ປຣິໂຠຄຣໂສ ປຣິໂຠຄປຈ຺ຈຍໍ ປີຕິໂສມນສ຺ສໍ. ອຍໍ ປນ ຣສສມານຕາວເສນ ຄຫຓໍ ອຸປາທາຍ ຣສາຣມ຺ມຓນ຺ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ນ ສຠາວໂຕ. ສຠາເວນ ປນ ຄຫຓໍ ອຸປາທາຍ ປີຕິໂສມນສ຺ສໍ ຘມ຺ມາຣມ຺ມຓເມວ ໂຫຕີຕິ ‘‘ສຸຂາ ເວທນາ ຘມ຺ມາຣມ຺ມຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາຣມ຺ມຓເມວ ນິພທ຺ຘນ຺ຕິ ຣູປາຣມ຺ມຓໍ…ເປ… ຘມ຺ມາຣມ຺ມຓນ຺ຕິ ເອວໍ ນິຍເມຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ກມ຺ມສ຺ສ ອນິພທ຺ຘຕ຺ຕາຕິ ກມ຺ມສ຺ສ ອນິຍຕຕ຺ຕາ. ຍຖາ ຫິ ຣູປາທີສຸ ເອກາຣມ຺ມຓໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອນຎ຺ຎາຣມ຺ມຓໍ ໂຫຕິ, ນ ເອວໍ ກາຍທ຺ວາຣາທີສຸ ເອກທ຺ວາຣິກກມ຺ມໍ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ທ຺ວາເຣ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມາ ກມ຺ມສ຺ສ ທ຺ວາຣນິຍມຣຫິຕຕ຺ຕາ ທ຺ວາຣມ຺ປິ ກມ຺ມນິຍມຣຫິຕນ຺ຕິ ອິຘ ອາຣມ຺ມຓໍ ວິຍ ນິຍເມຕ຺ວາ ນ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິນາ ອາຣມ຺ມເຓນ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕຕິ ເອຕສ຺ສປິ ຈຕ຺ໂຖ ‘‘ຍຖາ ກາຍກມ຺ມາທີສຸ ເອກໍ ກມ຺ມໍ ເຕນ ທ຺ວາເຣນ ວິນາ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ທ຺ວາເຣ ຈຣຕິ, ນ ເອວໍ ຣູປາທີສຸ ເອກາຣມ຺ມຓໍ ຈິຕ຺ຕໍ ເຕນາຣມ຺ມເຓນ ວິນາ ອາຣມ຺ມຓນ຺ຕເຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ນ ຫິ ຍຖາ ວຈີທ຺ວາເຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານມ຺ປິ ‘‘ກາຍກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວໍ ສທ຺ທາຣມ຺ມເຓ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ ‘‘ຣູປາຣມ຺ມຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ກາມາວຈຣກຸສລໍ

ກາຍກມ຺ມທ຺ວາຣກຖາວຓ຺ຓນາ

ອິມສ຺ສ ປນຕ຺ຖສ຺ສາຕິ ກມ຺ມທ຺ວາຣານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ມິໍ ອນິຍຕຕາຍ ‘‘ທ຺ວາເຣ ຈຣນ຺ຕິ ກມ຺ມານີ’’ຕິອາທິນາ ປກາສນຕ຺ຖໍ. ປຎ຺ຈ ວິຎ຺ຎາຓານີຕິ ເອຕ຺ຖ ຉຏ຺ຐສ຺ສ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ຕສ຺ສ ຈ ທ຺ວາຣສ຺ສ ອນຸທ຺ເທໂສ ທ຺ວາຣທ຺ວາຣວນ຺ຕານໍ ສຫາຠາວາ. ນິຍຕຣູປຣູປວເສນ ຈຕຸສມຸຏ຺ຐານິກກາຍາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ສທ຺ທສ຺ສ ວິກາຣຣູປາທີນຎ຺ຈ ອສງ຺ຄໂຫ.

ປຐມຊວນສມຸຏ຺ຐິຕາ ວາໂຍຘາຕຸ ຍທິປິ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ຣູປານໍ ເທສນ຺ຕຣຸປ຺ປຕ຺ຕິເຫຕຸຠາເວນ ຈາເລຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ຕຖາປິ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິວິກາຣສຫິຕາວ ສາ ເວທິຕພ຺ພາ. ທສສຸ ຫິ ທິສາສຸ ຍໍ ທິສໍ ຄນ຺ຕຸກາໂມ ອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄານິ ວາ ຂິປິຕຸກາໂມ, ຕໍທິສາຠິມຸຂາເນວ ຣູປານິ ສາ ສນ຺ຖມ຺ເຠຕິ ສນ຺ຘາເຣຕິ ຈາຕິ ຕທຠິມຸຂຠາວວິກາຣວຕີ ໂຫຕິ, ອຘິປ຺ປາຍສຫຠາວີ ຈ ວິກາໂຣ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕີຕິ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ອາວຊ຺ຊນສ຺ສປິ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິສມຸຏ຺ຐາປກຠາໂວ ຍຖາຘິປ຺ປາຍວິກາຣຣູປຸປ຺ປາທເນນ ອຸປປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ຍໂຕ ພາຕ຺ຕິໍສ ຈິຕ຺ຕານິ ຣູປິຣິຍາປຖວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຊນການິ ວຸຕ຺ຕານີຕິ. ໂຍຊນໍ ຄໂຕ, ທສໂຍຊນໍ ຄໂຕຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ອາປຊ຺ຊາເປຕິ ອເນກສຫສ຺ສວາຣໍ ອຸປ຺ປນ຺ນາ.

ວາໂຍຘາຕຸຍາ…ເປ… ປຈ຺ຈໂຍ ຠວິຕຸນ຺ຕິ ຖມ຺ຠນຈລເນສຸ ວາໂຍຘາຕຸຍາ ປຈ຺ຈໂຍ ຠວິຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານມຫາຠູຕານໍ ເອໂກ ອາກາຣວິເສໂສ ອຕ຺ຖິ, ອຍໍ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ນາມ. ເຕສຎ຺ຫິ ຕທາກາຣຕ຺ຕາ ວາໂຍຘາຕຸ ຖມ຺ເຠຕິ ຈາເລຕິ ຈາຕິ. ນ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານາຕິ ເອເຕນ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ອຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ນ ຫິ ຣູປໍ ອປ຺ປຈ຺ຈຍໍ ອຕ຺ຖິ, ນ ຈ ນິພ຺ພານວຊ຺ໂຊ ອຕ຺ໂຖ ນິຈ຺ໂຈ ອຕ຺ຖີຕິ. ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຕາຍາຕິ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິວິກາຣຕາຍ. ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານຠາໂວ ວິຍ ມຫາຠູຕວິກາຣຕາຍ ອຸປາທາຣູປຠາໂວ ຈ ອຘິປ຺ເປໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ກາຍິກກຣຓນ຺ຕິ ກາຍທ຺ວາຣປ຺ປວຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕກິຣິຍໍ, ອຘິປ຺ປາຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກາເຣຕິ ມຎ຺ເຎຕິ ເອເຕນ ວຓ຺ຓຄ຺ຄຫຓານຸສາເຣນ ຄຫິຕາຍ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ຍໍ ກຣຓໍ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ພໍ, ຕສ຺ສ ວິຊານເນນ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ວິຎ຺ຎາຕຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ນ ຫິ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຣຫິເຕສຸ ຣຸກ຺ຂຈລນາທີສຸ ‘‘ອິທເມສ ກາເຣຕີ’’ຕິ ວິຊານນໍ ໂຫຕີຕິ. ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ຫິ ຣູເປ ອຠິນິປາຕມຕ຺ຕໍ ກິຈ຺ຈໍ, ນ ອຘິປ຺ປາຍສຫຠຸໂນ ຈລນວິກາຣສ຺ສ ຄຫຓໍ. ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປນ ລຫຸປຣິວຕ຺ຕິຕາຍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓວີຖິຍາ ອນນ຺ຕຣໍ ມໂນວິຎ຺ຎາເຓນ ວິຎ຺ຎາຕມ຺ປິ ຈລນໍ ຈກ຺ຂຸນາ ທິຏ຺ຐໍ ວິຍ ມຎ຺ຎນ຺ຕິ ອວິເສສວິທຸໂນ, ຕສ຺ມາ ຍຖາ ນີລາຠິນິປາຕວສປ຺ປວຕ຺ຕາຍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓວີຖິຍາ ນີລນ຺ຕິ ປວຕ຺ຕາຍ ມໂນວິຎ຺ຎາຓວີຖິຍາ ຈ ອນ຺ຕຣໍ ນ ວິຎ຺ຎາຍຕິ, ເອວໍ ອວິຎ຺ຎາຍມານນ຺ຕເຣນ ມໂນທ຺ວາຣວິຎ຺ຎາເຓນ ຄຫິເຕ ຕສ຺ມິໍ ຈິຕ຺ເຕນ ສເຫວ ອນຸປຣິວຕ຺ເຕ ກາຍຖມ຺ຠນວິກາຣໂຈປນສງ຺ຂາເຕ ‘‘ອິທເມສ ກາເຣຕິ, ອຍມສ຺ສ ອຘິປ຺ປາໂຍ’’ຕິ ວິຊານນໍ ໂຫຕິ.

ຕາລປຓ຺ຓາທິຣູປານິ ທິສ຺ວາ ຕທນນ຺ຕຣປ຺ປວຕ຺ຕາຍ ມໂນທ຺ວາຣວີຖິຍາ ອວິຎ຺ຎາຍມານນ຺ຕຣາຍ ຕາລປຓ຺ຓາທີນໍ ອຸທກາທິສຫຈາຣິປ຺ປກາຣຕໍ ສຎ຺ຎາຓາກາຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸທກາທິຄ຺ຄຫຓໍ ວິຍ. ເອຕ຺ຖ ອຸທກໍ ຠວິສ຺ສຕີຕິອາທິນາ ຈ ອຸທກາທິສມ຺ພນ຺ຘນາກາເຣນ ຣູປຄ຺ຄຫຓານຸສາຣວິຎ຺ຎາເຓນ ຍໍ ອຸທກາທິ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ພໍ, ຕສ຺ສ ວິຊານເນນ ຕທາກາຣສ຺ສ ວິຎ຺ຎາຕຕາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ເອຕສ຺ສ ປນ ກາຍິກກຣຓຄ຺ຄຫຓສ຺ສ ອຸທກາທິຄ຺ຄຫຓສ຺ສ ຈ ປຸຣິມສິທ຺ຘສມ຺ພນ຺ຘຄ຺ຄຫຓໍ ອຸປນິສ຺ສໂຍ ໂຫຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອຖ ປນ ນາລມ຺ພິຕາປິ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ກາຍິກກຣຓຄ຺ຄຫຓສ຺ສ ຈ ປຈ຺ຈໂຍ ປຸຣິມສິທ຺ຘສມ຺ພນ຺ຘຄ຺ຄຫໂຓປນິສ຺ສຍວເສນ ສາຘິປ຺ປາຍວິກາຣຠູຕວຓ຺ຓຄ຺ຄຫຓານນ຺ຕຣໍ ປວຕ຺ຕມານສ຺ສ ອຘິປ຺ປາຍຄ຺ຄຫຓສ຺ສ ອຘິປ຺ປາຍສຫຠູວິກາຣາຠາເວ ອຠາວໂຕ, ເອວໍ ສຕິ ວຓ຺ຓຄ຺ຄຫຓານນ຺ຕເຣນ ອຸທກາທິຄ຺ຄຫເຓເນວ ຕາລປຓ຺ຓາທິສຎ຺ຎາຓາກາໂຣ ວິຍ ວຓ຺ຓຄ຺ຄຫຓານນ຺ຕເຣນ ອຘິປ຺ປາຍຄ຺ຄຫເຓເນວ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ປາກຏາ ໂຫຕີຕິ ‘‘ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈ ເອສ ກາເຣຕິ ມຎ຺ເຎ’’ຕິ ອຘິປ຺ປາຍວິຊານເນເນວ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ວິຎ຺ຎາຕຕາ ວຸຕ຺ຕາ.

ອຍໍ ໂນ ປຫຣິຕຸກາໂມຕິ ອຘິປ຺ປາຍວິຊານເນນ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ປາກຏຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ນ ຫິ ຕທປາກຏຠາເວ ອຘິປ຺ປາຍວິຊານນໍ ໂຫຕີຕິ. ສມ຺ມຸຂີ…ເປ… ເຍວ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອສມ຺ມຸຂີຠູຕຕາຍ ອນາປາຖຄຕານໍ ຣູປາທີນໍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາທິຠາໂວ ວິຍ ສຠາວຠູຕໍ ຕໍ ທ຺ວິຘາ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຠາວໍ ສາເຘຕິ. ປຣໍ ໂພເຘຕຸກາມຕາຍ ວິນາປິ ອຠິກ຺ກມນາທິປ຺ປວຕ຺ຕເນນ ໂສ ຈິຕ຺ຕສຫຠູວິກາໂຣ ອຘິປ຺ປາຍໍ ວິຎ຺ຎາເປຕິ, ສຍຎ຺ຈ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ທ຺ວິຘາປິ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິເຍວາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ຕສ຺ມິໍ ທ຺ວາເຣ ສິທ຺ຘາຕິ ເຕນ ທ຺ວາເຣນ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ພຠາວໂຕ ເຕເນວ ທ຺ວາເຣນ ນາມລາຠໂຕ ຕສ຺ມິໍ ທ຺ວາເຣ ປາກຏຠາວວເສນ ສິທ຺ຘາ. ກຸສລໍ ວາ ອກຸສລໍ ວາຕິ ຐເປຕພ຺ພໍ. ກສ຺ມາ? ຍສ຺ມາ ປຣວາທິໂນ ອວິປາກສ຺ສ ກມ຺ມຠາໂວ ນ ສິທ຺ໂຘ, ອິຕຣສ຺ສ ປນ ສິທ຺ໂຘຕິ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິສມຸຏ຺ຐາປການໍ ເອກາທສນ຺ນໍ ກິຣິຍຈິຕ຺ຕານໍ ວເສນ ຕິກໍ ປູເຣຕ຺ວາ ຐເປຕພ຺ພໍ.

ທ຺ວາເຣ ຈຣນ຺ຕິ ກມ຺ມານີຕິ ເອຕ຺ຖ ອຍມຘິປ຺ປາໂຍ – ຍທິ ທ຺ວາຣາ ທ຺ວາຣນ຺ຕຣຈາຣິໂນ ໂຫນ຺ຕິ, ທ຺ວາຣສມ຺ເຠທາ ກມ຺ມສມ຺ເຠໂທປີຕິ ກາຍກມ຺ມໍ ກາຍກມ຺ມທ຺ວາຣນ຺ຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎວວຕ຺ຖານໍ ນ ສິຍາ, ກມ຺ມານມ຺ປິ ກມ຺ມນ຺ຕຣຈຣເຓ ເອເສວ ນໂຍ. ຍທິ ປນ ທ຺ວາຣານມ຺ປິ ທ຺ວາຣຠາເວນ ກມ຺ມນ຺ຕຣຈຣຓໍ ກມ຺ມານຎ຺ຈ ທ຺ວາຣນ຺ຕຣຈຣຓໍ ນ ສິຍາ, ສຸຏ຺ຐຸຕຣໍ ກມ຺ມທ຺ວາຣວວຕ຺ຖານໍ ສິຍາ. ນ ປນ ກມ຺ມານໍ ທ຺ວາຣນ຺ຕເຣ ອຈຣຓໍ ອຕ຺ຖິ, ກິນ຺ຕຸ ທ຺ວາເຣ ອຎ຺ຎສ຺ມິຎ຺ຈ ຈຣນ຺ຕິ ກມ຺ມານິ ອຎ຺ຎານິປິ. ຍສ຺ມາ ປນ ທ຺ວາເຣ ທ຺ວາຣານິ ນ ຈຣນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ອທ຺ວາຣຈາຣີຫິ ທ຺ວາເຣຫິ ກາຣຓຠູເຕຫິ ກມ຺ມານິ ທ຺ວາຣນ຺ຕເຣ ຈຣນ຺ຕານິປິ ວວຕ຺ຖິຕານິ. ນ ເກວລໍ ກມ຺ມາເນວ, ເຕຫິ ປນ ທ຺ວາຣານິປີຕິ ເອວໍ ກມ຺ມທ຺ວາຣານິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວວຕ຺ຖິຕານິ ‘‘ເຍຠຸຍ຺ເຍນວຸຕ຺ຕິຕາຍ ຕພ຺ພຫຸລວຸຕ຺ຕິຕາຍ ຈາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈມານາຍ ວວຕ຺ຖານຍຸຕ຺ຕິຍາ. ຕຕ຺ຖ ທ຺ວາຣາເປກ຺ຂຕ຺ຕາ ກມ຺ມານໍ ກາຍກມ຺ມາທິຠາວສ຺ສ ອທ຺ວາຣຈາຣີຫິ ທ຺ວາເຣຫິ ວວຕ຺ຖານໍ ໂຫຕິ, ນ ປນ ທ຺ວາຣນ຺ຕຣຈາຣີຫິ ກມ຺ເມຫິ ທ຺ວາຣານໍ ອວວຕ຺ຖານໍ ກມ຺ມານເປກ຺ຂກາຍທ຺ວາຣາທິຠາເວຫິ ທ຺ວາເຣຫິ ວວຕ຺ຖິຕານໍ ກາຍກມ຺ມາທີນໍ ກາຍກມ຺ມທ຺ວາຣາທິວວຕ຺ຖານກຣຕ຺ຕາ. ອຖ ວາ ທ຺ວາຣນ຺ຕເຣ ຈຣນ຺ຕານິປິ ກາຍາທີຫິ ອຸປລກ຺ຂິຕາເນວ ຈຣນ຺ຕິ ປາຓາຕິປາຕາທີນໍ ເອວໍສຠາວຕ຺ຕາ ອາຓຕ຺ຕິຫຕ຺ຖວິກາຣາທີຫິ ວຸຈ຺ຈມານສ຺ສປິ ກາຍາທີຫິ ສາເຘຕພ຺ພສຠາວາວໂພຘໂຕ, ຕສ຺ມາ ນ ກມ຺ມນ຺ຕຣສ຺ສ ອຕ຺ຕນິ ຈຣນ຺ຕສ຺ສປິ ທ຺ວາຣນ຺ຕຣໍ ສນາມໍ ເທຕິ, ນາປິ ກມ຺ມໍ ທ຺ວາຣສ຺ສ, ຕໍຕໍທ຺ວາຣເມວ ປນ ກມ຺ມສ຺ສ ກມ຺ມຎ຺ຈ ທ຺ວາຣນ຺ຕເຣ ຈຣນ຺ຕມ຺ປິ ອຕ຺ຕໂນເຍວ ທ຺ວາຣສ຺ສ ນາມໍ ເທຕີຕິ ສິທ຺ຘໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎວວຕ຺ຖານໍ. ປຸພ຺ເພ ປນ ທ຺ວາເຣສຸ ອນິພທ຺ຘຕາ ກມ຺ມານໍ ທ຺ວາຣນ຺ຕຣຈຣຓເມວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕາ, ນ ເອຕໍ ວວຕ຺ຖານນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖາຕິ ເຕສຸ ທ຺ວາຣກມ຺ເມສຸ. ກາຍກມ຺ມສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນຏ຺ຐານນ຺ຕິ ຕໍສຫຊາຕາ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິເຍວ ວຸຈ຺ຈຕິ. ກິຎ຺ຈາປິ ຫິ ສາ ຕສ຺ສ ເກນຈິ ປກາເຣນ ປຈ຺ຈໂຍ ນ ໂຫຕິ, ຕຖາປິ ກມ຺ມສ຺ສ ວິເສສິກາ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ຕໍສຫຊາຕາ ໂຫຕີຕິ ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐານຠາເວນ ວຸຕ຺ຕາ ຍຖາວຸຕ຺ຕນິຍເມນ ອຎ຺ຎວິເສສນສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ວິເສສນນ຺ຕເຣ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິອຠາວາ. ກາເຍນ ປນ ກຕຕ຺ຕາຕິ ກາຍວິຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ຊເນຕ຺ວາ ຕາຍ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍຸປຈ຺ເຉທາທິນິປ຺ຜາທນໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິວເສນ ‘‘ກາເຍນ ກຕໍ ກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກາຣຓຠູໂຕ ຫິ ປເນຕ຺ຖ ກາໂຍຕິ.

ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວວຕ຺ຖິຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ກມ຺ມຸນາ ກາໂຍ ກາຍກມ຺ມທ຺ວາຣນ຺ຕິ ເອວໍ ວວຕ຺ຖິໂຕ, ນ ກາໂຍ ອິຈ຺ເຈວ. ຍຖາ ສູຈິກມ຺ມຸນາ ສູຈິກມ຺ມກຣຓນ຺ຕິ ວວຕ຺ຖິຕາ, ນ ສູຈິ ອິຈ຺ເຈວ, ຕຖາ ອິທມ຺ປິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວວຕ຺ຖິຕາຕິ ຈ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວິເສສິຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ສນ຺ເຕຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ວວຕ຺ຖານນິຍມໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ທ຺ວາເຣ ຈຣນ຺ຕິ ກມ຺ມານີ’’ຕິອາທິວຈນເມວ ຄເຫຕ຺ວາ ໂຈເທຕິ. ຕຕ຺ຖ ເອວໍ ສນ຺ເຕຕິ ກມ຺ມານໍ ທ຺ວາຣຈຣເຓ ອຎ຺ຎມຎ຺ເຎນ ຈ ວວຕ຺ຖາເນ ນາມລາເຠ ວິເສສເນ ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ກາຍກມ຺ມທ຺ວາຣກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ວຈີກມ຺ມທ຺ວາຣກຖາວຓ຺ຓນາ

ຈຕູຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ສຸຠາສິຕຠາສນສງ຺ຂາຕາ ອປິສຸຓວາຈາ, ຘມ຺ມຠາສນສງ຺ຂາໂຕ ອສມ຺ຜປ຺ປລາໂປ, ປິຍຠາສນສງ຺ຂາຕາ ອຜຣຸສວາຈາ, ສຈ຺ຈຠາສນສງ຺ຂາໂຕ ອມຸສາວາໂທ ຈາຕິ ເອຕາ ວາຈາ ຕຖາປວຕ຺ຕາ ເຈຕນາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ສຫສທ຺ທາ ປນາຕິ ຕສ຺ສ ວິກາຣສ຺ສ ສທ຺ເທນ ສຫ ສມ຺ຠູຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ຈິຕ຺ຕານຸປຣິວຕ຺ຕິຕາຍ ປນ ໂສ ນ ຍາວ ສທ຺ທຠາວີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ວິຕກ຺ກວິປ຺ຜາຣສທ຺ໂທ ນ ໂສຕວິຎ຺ເຎຍ຺ໂຍຕິ ປວຕ຺ເຕນ ມຫາອຏ຺ຐກຖາວາເທນ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານສທ຺ໂທ ວິນາປິ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຆຏ຺ຏເນນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ອາປຊ຺ຊຕິ. ‘‘ຍາ ຕາຍ ວາຈາຍ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕີ’’ຕິ (ຘ. ສ. ໖໓໖) ຫິ ວຈນໂຕ ອໂສຕວິຎ຺ເຎຍ຺ຍສທ຺ເທນ ສຫ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ນຕ຺ຖີຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ.

ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານໍ ສທ຺ທາຍຕນນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຈ ນ ໂກຈິ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐາໂນ ສທ຺ໂທ ອສງ຺ຄຫິໂຕ ນາມ ອຕ຺ຖີຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ມຫາອຏ຺ຐກຖາວາທໍ ປຏິເສເຘຕິ. ຉພ຺ພິເຘນ ຣູປສງ຺ຄຫາທີສຸ ຫິ ‘‘ໂສຕວິຎ຺ເຎຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ‘‘ທິຏ຺ຐໍ ສຸຕ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ສຸຕ’’ນ຺ຕິ ຈ ນ ໂກຈິ ສທ຺ໂທ ນ ສງ຺ຄຍ຺ຫຕີຕິ. ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິສຫຊເມວ ຊິວ຺ຫາຕາລຸຈລນາທິກຣວິຕກ຺ກສມຸຏ຺ຐິຕໍ ສຸຂຸມສທ຺ທໍ ‘‘ທິພ຺ພໂສເຕນ ສຸຕ຺ວາ ອາທິສຕີ’’ຕິ ສຸຕ຺ເຕ ປຏ຺ຐາເນ ຈ ໂອຬາຣິກສທ຺ທໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ໂສຕວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິມິນາ ອຘິປ຺ປາເຍນ ອໂສຕວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕາ ວຸຕ຺ຕາ ສິຍາ. ສທ຺ໂທ ຈ ອໂສຕວິຎ຺ເຎຍ຺ໂຍ ຈາຕິ ວິຣຸທ຺ຘເມຕນ຺ຕິ ປນ ປຏິກ຺ເຂໂປ ເວທິຕພ຺ໂພ. ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິປຈ຺ຈຍາ ຆຏ຺ຏນາ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຆຏ຺ຏນາ. ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ເອວ ວາ. ຆຏ຺ຏນາກາຣປ຺ປວຕ຺ຕຠູຕວິກາໂຣ ຫິ ‘‘ຆຏ຺ຏນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ສງ຺ຆຏ຺ຏເນນ ສເຫວ ສທ຺ໂທ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ນ ປຸພ຺ພາປຣຠາເວນ. ປຖວີຘາຕຸຍາຕິ ອິທໍ ວາໂຍຘາຕຸຍາ ວິຍ ຈາລນໍ ປຖວີຘາຕຸຍາ ສງ຺ຆຏ຺ຏນໍ ກິຈ຺ຈໍ ອຘິກນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ, ວິກາຣສ຺ສ ຈ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍຠາໂວ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕພ຺ພິກາຣານຎ຺ຫິ ຠູຕານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠາໂວຕິ. ອຎ຺ຎມ຺ປິ ສພ຺ພໍ ວິຘານໍ ກາຍວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍໍ ວິຍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຕິສມຸຏ຺ຐານິກກາຍໍ…ເປ… ນ ລພ຺ຠຕິ. ນ ຫິ ຈາລນໍ ອຸປາທິນ຺ນຆຏ຺ຏນນ຺ຕິ. ຈາລນຎ຺ຫິ ເທສນ຺ຕຣຸປ຺ປາທນປຣມ຺ປຣຕາ, ຆຏ຺ຏນໍ ປຈ຺ຈຍວິເສເສນ ຠູຕກລາປານໍ ອາສນ຺ນຕຣຸປ຺ປາໂທຕິ. ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠນກິຈ຺ຈມ຺ປິ ນຕ຺ຖີຕິ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠເນນ ວິນາ ປຐມຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານາປິ ຆຏ຺ຏນາກາເຣນ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ຆຏ຺ຏນຕ຺ຖໍ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠເນນ ປໂຍຊນໍ ນຕ຺ຖິ, ລທ຺ຘາເສວເນນ ຈິຕ຺ເຕເນວ ຆຏ຺ຏນສ຺ສ ພລວຠາວໂຕ ຈາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠນໍ ນຕ຺ຖິ ອຕ຺ຖີຕິ ວິຈາເຣຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ວຈີກມ຺ມທ຺ວາຣກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ມໂນກມ຺ມທ຺ວາຣກຖາວຓ຺ຓນາ

ອຍໍ ນາມ ເຈຕນາ ກມ຺ມໍ ນ ໂຫຕີຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພາຕິ ອິທໍ ຍສ຺ສ ທ຺ວາຣໍ ມໂນ, ຕໍທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກປ຺ເປຕີຕິ ‘‘ຕ຺ວໍ ຜຸສນໍ ກໂຣຫິ, ຕ຺ວໍ ເວທຍິຕ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ກປ຺ເປນ຺ຕໍ ວິຍ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປກປ຺ປນຎ຺ຈ ຕເທວ. ກິໍ ປິຓ຺ຑໍ ກໂຣຕີຕິ ອາຍູຫນຕ຺ຖວເສນ ປຸຈ຺ຉຕິ. ຜສ຺ສາທິຘມ຺ເມ ຫິ ອວິປ຺ປກິຓ຺ເຓ ກຕ຺ວາ ສກິຈ຺ເຈສຸ ປວຕ຺ຕນໍ ອາຍູຫນໍ, ຕຕ຺ເຖວ ພ຺ຍາປາຣຓໍ ເຈຕຍນໍ, ຕຖາກຣຓໍ ອຠິສງ຺ຂຣຓນ຺ຕິ. ເຕຠູມກສ຺ເສວ ຄຫຓໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣກມ຺ມສ຺ສ ກມ຺ມກ຺ຂຍກຣຕ຺ຕາ.

ມໂນກມ຺ມທ຺ວາຣກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ກມ຺ມກຖາວຓ຺ຓນາ

ເຈຕຍິຕ຺ວາ ກມ຺ມໍ ກໂຣຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ປຸຣິມເຈຕນາຍ ເຈຕຍິຕ຺ວາ ສນ຺ນິຏ຺ຐານກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ, ຕສ຺ມາ ເຈຕນາປຸພ຺ພກໍ ກມ຺ມໍ ຕໍເຈຕນາສຠາວເມວາຕິ ເຈຕນໍ ອຫໍ ກມ຺ມໍ ວທາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ສມານກາລຕ຺ເຕປິ ກາຣຓກິຣິຍາ ປຸພ຺ພກາລາ ວິຍ ວຕ຺ຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕາ, ຜລກິຣິຍາ ຈ ອປຣກາລາ ວິຍ. ຍສ຺ມາ ຈ ເຈຕນາຍ ເຈຕຍິຕ຺ວາ ກາຍວາຈາຫິ ໂຈປນກິຣິຍໍ ມນສາ ຈ ອຠິຊ຺ຌາທິກິຣິຍໍ ກໂຣຕິ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສາ ກິຣິຍາຍ ກາຣິກໍ ເຈຕນໍ ອຫໍ ກມ຺ມໍ ວທາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກາເຍ ວາຕິ ກາຍວິຎ຺ຎຕ຺ຕິສງ຺ຂາເຕ ກາເຍ ວາ. ສຕີຕິ ຘຣມາເນ, ອນິໂຣຘິເຕ ວາ. ກາຍສມຸຏ຺ຐາປິກາ ເຈຕນາ ກາຍສຎ຺ເຈຕນາ. ເອຕ຺ຖ ຈ ສຸຂທຸກ຺ຂຸປ຺ປາທເກນ ກມ຺ເມນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ເຈຕນາ ຈ ສຸຂທຸກ຺ຂຸປ຺ປາທິກາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ຕສ຺ສາ ກມ຺ມຠາໂວ ສິທ຺ໂຘ ໂຫຕິ. ສຎ຺ເຈຕນິຍນ຺ຕິ ສຎ຺ເຈຕນສຠາວວນ຺ຕໍ. ສມິທ຺ຘິຕ຺ເຖເຣນ ‘‘ສຎ຺ເຈຕນິຍໍ, ອາວຸໂສ…ເປ… ມນສາ ສຸຂໍ ໂສ ເວທຍຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໓໐໐; ກຖາ. ໕໓໙) ອວິຠຊິຕ຺ວາ ພ຺ຍາກໂຕ. ສຸຂເວທນີຍນ຺ຕິອາທິນາ ປນ ວິຠຊິຕ຺ວາ ພ຺ຍາກາຕພ຺ໂພ ໂສ ປຎ຺ໂຫ, ຕສ຺ມາ ສມ຺ມາ ພ຺ຍາກໂຕ ນາມ ນ ໂຫຕິ. ອິຕຣທ຺ວເຍປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຍຖາ ປນ ສຸຕ຺ຕານິ ຐິຕານິ, ຕຖາ ໂຈປນກິຣິຍານິສ຺ສຍຠູຕາ ກາຍວາຈາ ອຠິຊ຺ຌາທິກິຣິຍານິສ຺ສໂຍ ຈ ມໂນທ຺ວາຣານິ, ຍາຍ ປນ ເຈຕນາຍ ເຕຫິ ກາຍາທີຫິ ກຣຓຠູເຕຫິ ໂຈປນາຠິຊ຺ຌາທິກິຣິຍໍ ກໂຣນ຺ຕິ ວາສິອາທີຫິ ວິຍ ເຉທນາທິໍ, ສາ ເຈຕນາ ກມ຺ມນ຺ຕິ ທ຺ວາຣປ຺ປວຕ຺ຕິຍມ຺ປິ ກມ຺ມທ຺ວາຣາເຠທນຎ຺ຈ ກມ຺ມທ຺ວາຣວວຕ຺ຖານຎ຺ຈ ທິສ຺ສຕິ, ເອວຎ຺ຈ ສຕິ ‘‘ກາເຍນ ເຈ ກຕໍ ກມ຺ມ’’ນ຺ຕິອາທິຄາຖາໂຍ (ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ໑ ກາຍກມ຺ມທ຺ວາຣ) ອຕິວິຍ ຍຸຊ຺ຊນ຺ຕິ.

ໂລກຸຕ຺ຕຣມຄ຺ໂຄ ອິຘ ໂລກິຍກມ຺ມກຖາຍໍ ອນຘິປ຺ເປໂຕປິ ຠຊາປິຍມາໂນ ຕີຓິ ກມ຺ມານິ ຠຊຕິ. ມເນນ ທຸສ຺ສີລ຺ຍນ຺ຕິ ກາຍິກວາຈສິກວີຕິກ຺ກມວຊ຺ຊໍ ສພ຺ພໍ ອກຸສລໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິສງ຺ກປ຺ປວາຍາມສຕິສມາຘິໍ ວາ. ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ ‘‘ມນສາ ສໍວໂຣ ສາຘູ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໑໑໖; ຘ. ປ. ໓໖໑) ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ສໍວຣສ຺ສ ປຏິປກ຺ຂວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ສີລວິປຕ຺ຕິວເສນ. ນ ຫິ ສາ ມານສິກາ ອຕ຺ຖີຕິ ມຄ຺ຄສ຺ເສວ ຠຊາປນໍ ມຫາວິສຍຕ຺ຕາ. ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ ຫິ ມໂນກມ຺ມເມວ ຠເຊຍ຺ຍຸໍ, ນ ຈ ນ ສກ຺ກາ ມຄ຺ຄຠຊາປເນເນວ ເຕສໍ ຠຊາປນໍ ວິຎ຺ຎາຕຸນ຺ຕິ.

ກມ຺ມປຖໍ ອປ຺ປຕ຺ຕານມ຺ປິ ຕໍຕໍທ຺ວາເຣ ສໍສນ຺ທນໍ ອວໂຣຘນໍ ທ຺ວາຣນ຺ຕເຣ ກມ຺ມນ຺ຕຣຸປ຺ປຕ຺ຕິຍມ຺ປິ ກມ຺ມທ຺ວາຣາເຠທນຎ຺ຈ ທ຺ວາຣສໍສນ຺ທນໍ ນາມ. ‘‘ຕິວິຘາ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາຍສຎ຺ເຈຕນາ ອກຸສລໍ ກາຍກມ຺ມ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ກຖາ. ໕໓໙) ກມ຺ມປຖປ຺ປຕ຺ຕາວ ສນ຺ນິຏ຺ຐາປກເຈຕນາ ກມ຺ມນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາຕິ ປຸຣິມເຈຕນາ ສພ຺ພາ ກາຍກມ຺ມໍ ນ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາຓາເປຕ຺ວາ…ເປ… ອລຠນ຺ຕສ຺ສາຕິ ອາຓຕ຺ເຕຫິ ອມາຣິຕຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ນາມ ໂຫຕິ ອກມ຺ມປຖຠາວໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ອິເມ ສຕ຺ຕາ ຫຎ຺ຎນ຺ຕູ’’ຕິ ປວຕ຺ຕພ຺ຍາປາທວເສນ ເຈຕນາປກ຺ຂິກາ ວາ ຠວນ຺ຕິ ກາຍກມ຺ມໂວຫາຣລາຠາ. ອພ຺ໂພຫາຣິກາ ວາ ມໂນກມ຺ມໂວຫາຣວິຣຫາ. ສສມ຺ຠາຣປຖວີອາທີສຸ ອາປາທໂຍ ເອຕ຺ຖ ນິທສ຺ສນໍ.

ກຸລຸມ຺ພສ຺ສາຕິ ຄພ຺ຠສ຺ສ, ກຸລສ຺ເສວ ວາ. ຕິສ຺ໂສປິ ສງ຺ຄີຕິໂຍ ອາຣຸຬ຺ຫຕາຍ ອນນຸຊານນໂຕ ‘‘ຕວ ສຸຕ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ທສວິຘາ ອິທ຺ຘິ ປຏິສມ຺ຠິທາມຄ຺ເຄ ອິທ຺ຘິກຖາຍ ຄເຫຕພ຺ພາ. ຠາວນາມຍນ຺ຕິ ອຘິຏ຺ຐານິທ຺ຘິໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ຆຏເຠໂທ ວິຍ ປຣູປຆາໂຕ, ອຸທກວິນາໂສ ວິຍ ອິທ຺ຘິວິນາໂສ ຈ ໂຫຕີຕິ ອຸປມາ ສໍສນ຺ທຕິ. ຕວ ປຎ຺ໂຫຕິ ຠາວນາມຍາຍ ປຣູປຆາໂຕ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ຎາເປຕຸໍ ອິຈ຺ຉິໂຕ ອຕ຺ໂຖ. ອາຖພ຺ພຓິທ຺ຘິ ວິຊ຺ຊາມຍິທ຺ຘິ ໂຫຕິ. ສຕ຺ຕເມ ປເທຕິ ມຓ຺ຑລາທິໂຕ ສຕ຺ຕເມ ປເທ.

ວຈນນ຺ຕເຣນ ຄເມຕພ຺ພຕ຺ຖໍ ເນຍ຺ຍຕ຺ຖໍ, ສຍເມວ ຄມິຕພ຺ພຕ຺ຖໍ ນີຕຕ຺ຖໍ. ກິຣິຍໂຕ ສມຸຏ຺ຐາຕິ, ອຸທາຫຸ ອກິຣິຍໂຕຕິ ເຕນາຘິປ຺ເປຕໍ ສມ຺ປຊານມຸສາວາທໍ ສນ຺ຘາຍ ປຸຈ຺ຉຕິ, ນ ອຸໂປສຖກ຺ຂນ຺ຘເກ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອວຸຕ຺ຕເມວ ຫິ ໂສ ອນຣິຍໂວຫາຣໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ໂວຫຣຕີຕິ. ວາຈາຄິຣນ຺ຕິ ວາຈາສງ຺ຂາຕໍ ຄິຣໍ, ວາຈານຸຈ຺ຈາຣຓໍ ວາ.

ຂນ຺ທສິວາທໂຍ ເສຏ຺ຐາຕິ ຂນ຺ທາຕິ ກຸມາຣາ. ສິວາຕິ ມເຫສ຺ສຣາ, ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຍາ ນິທສ຺ສນຕ຺ຖມິທໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ນຕ຺ຖິກທິຏ຺ຐາທໂຍ ເອວ ຫິ ກມ຺ມປຖປ຺ປຕ຺ຕາ ກມ຺ມນ຺ຕິ. ເຈຕນາ ປເນຕ຺ຖ ອພ຺ໂພຫາຣິກາຕິ ກາຍທ຺ວາເຣ ວຈີທ຺ວາເຣ ຈ ສມຸຏ຺ຐິຕາປິ ກາຍກມ຺ມໍ ວຈີກມ຺ມນ຺ຕິ ຈ ໂວຫາຣໍ ນ ລຠຕິ ອຠິຊ຺ຌາທິປ຺ປຘານຕ຺ຕາ. ‘‘ຕິວິຘາ, ຠິກ຺ຂເວ, ມໂນສຎ຺ເຈຕນາ ອກຸສລໍ ມໂນກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ປນ ວຈນໂຕ ສຠາເວເນວ ສາ ມໂນກມ຺ມໍ, ນ ອຠິຊ຺ຌາທິປກ຺ຂິກຕ຺ຕາຕິ ‘‘ອຠິຊ຺ຌາທິປກ຺ຂິກາວາ’’ຕິ ນ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິມສ຺ມິໍ ປນ ຐາເນ ກາຍງ຺ຄວາຈງ຺ຄານິ ອໂຈເປຕ຺ວາ ຈິນ຺ຕນກາເລ ເຈຕນາປິ ເຈຕນາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມາປິ ມໂນທ຺ວາເຣ ເອວ ສມຸຏ຺ຐຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ເຈຕນາຍ ອພ຺ໂພຫາຣິກຠາໂວ ກຖຎ຺ຈິ ນຕ຺ຖີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

‘‘ຕິວິຘາ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາຍສຎ຺ເຈຕນາ ກຸສລໍ ກາຍກມ຺ມ’’ນ຺ຕິອາທິວຈນໂຕ (ກຖາ. ໕໓໙) ປາຓາຕິປາຕາທິປຏິປກ຺ຂຠູຕາ ຕພ຺ພິຣຕິວິສິຏ຺ຐາ ເຈຕນາວ ປາຓາຕິປາຕວິຣຕິອາທິກາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ‘‘ເຈຕນາປກ຺ຂິກາ ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ‘‘ວິຣຕິປກ຺ຂິກາ’’ຕິ. ຣກ຺ຂຕີຕິ ອວິນາເສຕ຺ວາ ກເຖຕິ. ຠິນ຺ທຕີຕິ ວິນາເສຕ຺ວາ ກເຖຕິ.

ກມ຺ມກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓທ຺ວາຣນ຺ຕິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ທ຺ວາຣໍ. ຈກ຺ຂຸ ຈ ຕໍ ວິຎ຺ຎາຓທ຺ວາຣຎ຺ຈາຕິ ວາ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓທ຺ວາຣໍ. ຈກ຺ຂຸ ວິຎ຺ຎາຓທ຺ວາຣນ຺ຕິ ວາ ອສມາສນິທ຺ເທໂສ. ຕໍ ປນ ຈກ຺ຂຸເມວ. ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸປິ. ‘‘ຈກ຺ຂຸນາ ສໍວໂຣ ສາຘູ’’ຕິອາທິກາຍ (ຘ. ປ. ໓໖໐) ຄາຖາຍ ປສາທກາຍໂຈປນກາຍສໍວເຣ ເອກຊ຺ຌໍ ກຕ຺ວາ ກາເຍນ ສໍວໂຣ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕໍ ອິຘ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐ ສໍວຣາ, ຕປ຺ປຏິປກ຺ຂຠາເວນ ອສໍວຣາ ອຏ຺ຐ ກຖິຕາ. ສີລສໍວຣາທໂຍປິ ປຎ຺ເຈວ ສໍວຣາ ສພ຺ພທ຺ວາເຣສຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາປິ, ຕປ຺ປຏິປກ຺ຂຠາເວນ ທຸສ຺ສີລ຺ຍາທີນິ ອສໍວຣາຕິ ວຸຕ຺ຕານິ. ຕຕ຺ຖ ທຸສ຺ສີລ຺ຍໍ ປາຓາຕິປາຕາທິເຈຕນາ. ມຸຏ຺ຐສ຺ສຈ຺ຈໍ ສຕິປຏິປກ຺ຂາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ. ປມາທນ຺ຕິ ເກຈິ. ສີຕາທີສຸ ປຏິໂຆ ອກ຺ຂນ຺ຕິ. ຖິນມິທ຺ຘໍ ໂກສຊ຺ຊໍ.

ວິນາ ວຈີທ຺ວາເຣນ ສຸທ຺ຘໍ ກາຍທ຺ວາຣສງ຺ຂາຕນ຺ຕິ ອິທໍ ວຈີທ຺ວາຣສລ຺ລກ຺ຂິຕສ຺ສ ມຸສາວາທາທິໂນປິ ກາຍທ຺ວາເຣ ປວຕ຺ຕິສພ຺ຠາວາ ອສຸທ຺ຘຕາ ອຕ຺ຖີຕິ ຕໍນິວາຣຓຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ຫິ ຕໍ ກາຍກມ຺ມໍ ໂຫຕິ. ສຸທ຺ຘວຈີທ຺ວາໂຣປລກ຺ຂິຕໍ ປນ ວຈີກມ຺ມເມວ ໂຫຕີຕິ. ເອຕ຺ຖ ອສໍວໂຣຕິ ເອເຕນ ສຸທ຺ຘກາຍທ຺ວາເຣນ ອຸປລກ຺ຂິໂຕ ອສໍວໂຣ ທ຺ວາຣນ຺ຕເຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນປິ ວຸຕ຺ໂຕ. ທ຺ວາຣນ຺ຕຣານຸປລກ຺ຂິຕໍ ສພ຺ພໍ ຕໍທ຺ວາຣິກາກຸສລຎ຺ເຈຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ກມ຺ມປຖສໍສນ຺ທເນ ‘‘ໂຈປນກາຍອສໍວຣທ຺ວາຣວເສນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ອສໍວໂຣ ອກຸສລໍ ກາຍກມ຺ມເມວ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິ ‘‘ອກຸສລໍ ກາຍກມ຺ມໍ ໂຈປນກາຍອສໍວຣທ຺ວາຣວເສນ ວຈີອສໍວຣວເສນ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິອາທິນາ ສຫ ອວິຣຸທ຺ຘໍ ໂຫຕິ. ອສໍວໂຣ ຫິ ທ຺ວາຣນ຺ຕເຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນປິ ສທ຺ວາເຣ ເອວາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ສທ຺ວາຣວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ໂນຕິ ຈ, ກມ຺ມໍ ອຎ຺ຎທ຺ວາເຣ ອຎ຺ຎທ຺ວາຣວເສນ ຈາຕິ ເອວໍ ອວິຣຸທ຺ຘໍ.

ອຖ ວາ ເອຕ຺ຖາຕິ ສຸທ຺ຘໍ ອສຸທ຺ຘນ຺ຕິ ເອຕໍ ອວິຈາເຣຕ຺ວາ ເອຕສ຺ມິໍ ໂຈປເນຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເອວໍ ສຕິ ທ຺ວາຣນ຺ຕໂຣປລກ຺ຂິຕໍ ກມ຺ມປຖຠາວປ຺ປຕ຺ຕຕາຍ ວຈີມໂນກມ຺ມໍ ໂຈປນກາຍອສໍວຣທ຺ວາເຣ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ, ເສສໍ ສພ຺ພໍ ຕໍທ຺ວາຣຸປ຺ປນ຺ນາກຸສລໍ ວິຍ ‘‘ໂຈປນກາຍອສໍວໂຣ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ກມ຺ມປຖຠາວປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ທ຺ວາຣນ຺ຕຣຸປ຺ປນ຺ນໍ ກາຍກມ຺ມຎ຺ຈ ຕຖາ ນ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ກມ຺ມປຖສໍສນ຺ທນວິໂຣໂຘ ສິຍາ, ຕທວິໂຣຘໍ ຕຕ຺ເຖວ ວກ຺ຂາມ. ສີລສໍວຣາທໂຍ ປຎ຺ຈ ນິກ຺ເຂປກຓ຺ເຑ ອາວິ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຎາຓສໍວເຣ ປຈ຺ຈຍສນ຺ນິສ຺ສິຕສີລສ຺ສ, ວີຣິຍສໍວເຣ ຈ ອາຊີວປາຣິສຸທ຺ຘິຍາ ອນ຺ໂຕຄຘຕາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ.

ອກຸສລກມ຺ມປຖກຖາວຓ຺ຓນາ