ກາມາວຈຣກຸສລໍ

ກາຍກມ຺ມທ຺ວາຣກຖາວຓ຺ຓນາ

ອິມສ຺ສ ປນຕ຺ຖສ຺ສາຕິ ກມ຺ມທ຺ວາຣານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ມິໍ ອນິຍຕຕາຍ ‘‘ທ຺ວາເຣ ຈຣນ຺ຕິ ກມ຺ມານີ’’ຕິອາທິນາ ປກາສນຕ຺ຖໍ. ປຎ຺ຈ ວິຎ຺ຎາຓານີຕິ ເອຕ຺ຖ ຉຏ຺ຐສ຺ສ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ຕສ຺ສ ຈ ທ຺ວາຣສ຺ສ ອນຸທ຺ເທໂສ ທ຺ວາຣທ຺ວາຣວນ຺ຕານໍ ສຫາຠາວາ. ນິຍຕຣູປຣູປວເສນ ຈຕຸສມຸຏ຺ຐານິກກາຍາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ສທ຺ທສ຺ສ ວິກາຣຣູປາທີນຎ຺ຈ ອສງ຺ຄໂຫ.

ປຐມຊວນສມຸຏ຺ຐິຕາ ວາໂຍຘາຕຸ ຍທິປິ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ຣູປານໍ ເທສນ຺ຕຣຸປ຺ປຕ຺ຕິເຫຕຸຠາເວນ ຈາເລຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ຕຖາປິ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິວິກາຣສຫິຕາວ ສາ ເວທິຕພ຺ພາ. ທສສຸ ຫິ ທິສາສຸ ຍໍ ທິສໍ ຄນ຺ຕຸກາໂມ ອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄານິ ວາ ຂິປິຕຸກາໂມ, ຕໍທິສາຠິມຸຂາເນວ ຣູປານິ ສາ ສນ຺ຖມ຺ເຠຕິ ສນ຺ຘາເຣຕິ ຈາຕິ ຕທຠິມຸຂຠາວວິກາຣວຕີ ໂຫຕິ, ອຘິປ຺ປາຍສຫຠາວີ ຈ ວິກາໂຣ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕີຕິ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ອາວຊ຺ຊນສ຺ສປິ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິສມຸຏ຺ຐາປກຠາໂວ ຍຖາຘິປ຺ປາຍວິກາຣຣູປຸປ຺ປາທເນນ ອຸປປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ຍໂຕ ພາຕ຺ຕິໍສ ຈິຕ຺ຕານິ ຣູປິຣິຍາປຖວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຊນການິ ວຸຕ຺ຕານີຕິ. ໂຍຊນໍ ຄໂຕ, ທສໂຍຊນໍ ຄໂຕຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ອາປຊ຺ຊາເປຕິ ອເນກສຫສ຺ສວາຣໍ ອຸປ຺ປນ຺ນາ.

ວາໂຍຘາຕຸຍາ…ເປ… ປຈ຺ຈໂຍ ຠວິຕຸນ຺ຕິ ຖມ຺ຠນຈລເນສຸ ວາໂຍຘາຕຸຍາ ປຈ຺ຈໂຍ ຠວິຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານມຫາຠູຕານໍ ເອໂກ ອາກາຣວິເສໂສ ອຕ຺ຖິ, ອຍໍ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ນາມ. ເຕສຎ຺ຫິ ຕທາກາຣຕ຺ຕາ ວາໂຍຘາຕຸ ຖມ຺ເຠຕິ ຈາເລຕິ ຈາຕິ. ນ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານາຕິ ເອເຕນ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ອຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ນ ຫິ ຣູປໍ ອປ຺ປຈ຺ຈຍໍ ອຕ຺ຖິ, ນ ຈ ນິພ຺ພານວຊ຺ໂຊ ອຕ຺ໂຖ ນິຈ຺ໂຈ ອຕ຺ຖີຕິ. ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຕາຍາຕິ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິວິກາຣຕາຍ. ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານຠາໂວ ວິຍ ມຫາຠູຕວິກາຣຕາຍ ອຸປາທາຣູປຠາໂວ ຈ ອຘິປ຺ເປໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ກາຍິກກຣຓນ຺ຕິ ກາຍທ຺ວາຣປ຺ປວຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕກິຣິຍໍ, ອຘິປ຺ປາຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກາເຣຕິ ມຎ຺ເຎຕິ ເອເຕນ ວຓ຺ຓຄ຺ຄຫຓານຸສາເຣນ ຄຫິຕາຍ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ຍໍ ກຣຓໍ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ພໍ, ຕສ຺ສ ວິຊານເນນ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ວິຎ຺ຎາຕຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ນ ຫິ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຣຫິເຕສຸ ຣຸກ຺ຂຈລນາທີສຸ ‘‘ອິທເມສ ກາເຣຕີ’’ຕິ ວິຊານນໍ ໂຫຕີຕິ. ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ຫິ ຣູເປ ອຠິນິປາຕມຕ຺ຕໍ ກິຈ຺ຈໍ, ນ ອຘິປ຺ປາຍສຫຠຸໂນ ຈລນວິກາຣສ຺ສ ຄຫຓໍ. ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປນ ລຫຸປຣິວຕ຺ຕິຕາຍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓວີຖິຍາ ອນນ຺ຕຣໍ ມໂນວິຎ຺ຎາເຓນ ວິຎ຺ຎາຕມ຺ປິ ຈລນໍ ຈກ຺ຂຸນາ ທິຏ຺ຐໍ ວິຍ ມຎ຺ຎນ຺ຕິ ອວິເສສວິທຸໂນ, ຕສ຺ມາ ຍຖາ ນີລາຠິນິປາຕວສປ຺ປວຕ຺ຕາຍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓວີຖິຍາ ນີລນ຺ຕິ ປວຕ຺ຕາຍ ມໂນວິຎ຺ຎາຓວີຖິຍາ ຈ ອນ຺ຕຣໍ ນ ວິຎ຺ຎາຍຕິ, ເອວໍ ອວິຎ຺ຎາຍມານນ຺ຕເຣນ ມໂນທ຺ວາຣວິຎ຺ຎາເຓນ ຄຫິເຕ ຕສ຺ມິໍ ຈິຕ຺ເຕນ ສເຫວ ອນຸປຣິວຕ຺ເຕ ກາຍຖມ຺ຠນວິກາຣໂຈປນສງ຺ຂາເຕ ‘‘ອິທເມສ ກາເຣຕິ, ອຍມສ຺ສ ອຘິປ຺ປາໂຍ’’ຕິ ວິຊານນໍ ໂຫຕິ.

ຕາລປຓ຺ຓາທິຣູປານິ ທິສ຺ວາ ຕທນນ຺ຕຣປ຺ປວຕ຺ຕາຍ ມໂນທ຺ວາຣວີຖິຍາ ອວິຎ຺ຎາຍມານນ຺ຕຣາຍ ຕາລປຓ຺ຓາທີນໍ ອຸທກາທິສຫຈາຣິປ຺ປກາຣຕໍ ສຎ຺ຎາຓາກາຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸທກາທິຄ຺ຄຫຓໍ ວິຍ. ເອຕ຺ຖ ອຸທກໍ ຠວິສ຺ສຕີຕິອາທິນາ ຈ ອຸທກາທິສມ຺ພນ຺ຘນາກາເຣນ ຣູປຄ຺ຄຫຓານຸສາຣວິຎ຺ຎາເຓນ ຍໍ ອຸທກາທິ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ພໍ, ຕສ຺ສ ວິຊານເນນ ຕທາກາຣສ຺ສ ວິຎ຺ຎາຕຕາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ເອຕສ຺ສ ປນ ກາຍິກກຣຓຄ຺ຄຫຓສ຺ສ ອຸທກາທິຄ຺ຄຫຓສ຺ສ ຈ ປຸຣິມສິທ຺ຘສມ຺ພນ຺ຘຄ຺ຄຫຓໍ ອຸປນິສ຺ສໂຍ ໂຫຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອຖ ປນ ນາລມ຺ພິຕາປິ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ກາຍິກກຣຓຄ຺ຄຫຓສ຺ສ ຈ ປຈ຺ຈໂຍ ປຸຣິມສິທ຺ຘສມ຺ພນ຺ຘຄ຺ຄຫໂຓປນິສ຺ສຍວເສນ ສາຘິປ຺ປາຍວິກາຣຠູຕວຓ຺ຓຄ຺ຄຫຓານນ຺ຕຣໍ ປວຕ຺ຕມານສ຺ສ ອຘິປ຺ປາຍຄ຺ຄຫຓສ຺ສ ອຘິປ຺ປາຍສຫຠູວິກາຣາຠາເວ ອຠາວໂຕ, ເອວໍ ສຕິ ວຓ຺ຓຄ຺ຄຫຓານນ຺ຕເຣນ ອຸທກາທິຄ຺ຄຫເຓເນວ ຕາລປຓ຺ຓາທິສຎ຺ຎາຓາກາໂຣ ວິຍ ວຓ຺ຓຄ຺ຄຫຓານນ຺ຕເຣນ ອຘິປ຺ປາຍຄ຺ຄຫເຓເນວ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ປາກຏາ ໂຫຕີຕິ ‘‘ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈ ເອສ ກາເຣຕິ ມຎ຺ເຎ’’ຕິ ອຘິປ຺ປາຍວິຊານເນເນວ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ວິຎ຺ຎາຕຕາ ວຸຕ຺ຕາ.

ອຍໍ ໂນ ປຫຣິຕຸກາໂມຕິ ອຘິປ຺ປາຍວິຊານເນນ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ປາກຏຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ນ ຫິ ຕທປາກຏຠາເວ ອຘິປ຺ປາຍວິຊານນໍ ໂຫຕີຕິ. ສມ຺ມຸຂີ…ເປ… ເຍວ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອສມ຺ມຸຂີຠູຕຕາຍ ອນາປາຖຄຕານໍ ຣູປາທີນໍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາທິຠາໂວ ວິຍ ສຠາວຠູຕໍ ຕໍ ທ຺ວິຘາ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຠາວໍ ສາເຘຕິ. ປຣໍ ໂພເຘຕຸກາມຕາຍ ວິນາປິ ອຠິກ຺ກມນາທິປ຺ປວຕ຺ຕເນນ ໂສ ຈິຕ຺ຕສຫຠູວິກາໂຣ ອຘິປ຺ປາຍໍ ວິຎ຺ຎາເປຕິ, ສຍຎ຺ຈ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ທ຺ວິຘາປິ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິເຍວາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ຕສ຺ມິໍ ທ຺ວາເຣ ສິທ຺ຘາຕິ ເຕນ ທ຺ວາເຣນ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ພຠາວໂຕ ເຕເນວ ທ຺ວາເຣນ ນາມລາຠໂຕ ຕສ຺ມິໍ ທ຺ວາເຣ ປາກຏຠາວວເສນ ສິທ຺ຘາ. ກຸສລໍ ວາ ອກຸສລໍ ວາຕິ ຐເປຕພ຺ພໍ. ກສ຺ມາ? ຍສ຺ມາ ປຣວາທິໂນ ອວິປາກສ຺ສ ກມ຺ມຠາໂວ ນ ສິທ຺ໂຘ, ອິຕຣສ຺ສ ປນ ສິທ຺ໂຘຕິ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິສມຸຏ຺ຐາປການໍ ເອກາທສນ຺ນໍ ກິຣິຍຈິຕ຺ຕານໍ ວເສນ ຕິກໍ ປູເຣຕ຺ວາ ຐເປຕພ຺ພໍ.

ທ຺ວາເຣ ຈຣນ຺ຕິ ກມ຺ມານີຕິ ເອຕ຺ຖ ອຍມຘິປ຺ປາໂຍ – ຍທິ ທ຺ວາຣາ ທ຺ວາຣນ຺ຕຣຈາຣິໂນ ໂຫນ຺ຕິ, ທ຺ວາຣສມ຺ເຠທາ ກມ຺ມສມ຺ເຠໂທປີຕິ ກາຍກມ຺ມໍ ກາຍກມ຺ມທ຺ວາຣນ຺ຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎວວຕ຺ຖານໍ ນ ສິຍາ, ກມ຺ມານມ຺ປິ ກມ຺ມນ຺ຕຣຈຣເຓ ເອເສວ ນໂຍ. ຍທິ ປນ ທ຺ວາຣານມ຺ປິ ທ຺ວາຣຠາເວນ ກມ຺ມນ຺ຕຣຈຣຓໍ ກມ຺ມານຎ຺ຈ ທ຺ວາຣນ຺ຕຣຈຣຓໍ ນ ສິຍາ, ສຸຏ຺ຐຸຕຣໍ ກມ຺ມທ຺ວາຣວວຕ຺ຖານໍ ສິຍາ. ນ ປນ ກມ຺ມານໍ ທ຺ວາຣນ຺ຕເຣ ອຈຣຓໍ ອຕ຺ຖິ, ກິນ຺ຕຸ ທ຺ວາເຣ ອຎ຺ຎສ຺ມິຎ຺ຈ ຈຣນ຺ຕິ ກມ຺ມານິ ອຎ຺ຎານິປິ. ຍສ຺ມາ ປນ ທ຺ວາເຣ ທ຺ວາຣານິ ນ ຈຣນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ອທ຺ວາຣຈາຣີຫິ ທ຺ວາເຣຫິ ກາຣຓຠູເຕຫິ ກມ຺ມານິ ທ຺ວາຣນ຺ຕເຣ ຈຣນ຺ຕານິປິ ວວຕ຺ຖິຕານິ. ນ ເກວລໍ ກມ຺ມາເນວ, ເຕຫິ ປນ ທ຺ວາຣານິປີຕິ ເອວໍ ກມ຺ມທ຺ວາຣານິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວວຕ຺ຖິຕານິ ‘‘ເຍຠຸຍ຺ເຍນວຸຕ຺ຕິຕາຍ ຕພ຺ພຫຸລວຸຕ຺ຕິຕາຍ ຈາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈມານາຍ ວວຕ຺ຖານຍຸຕ຺ຕິຍາ. ຕຕ຺ຖ ທ຺ວາຣາເປກ຺ຂຕ຺ຕາ ກມ຺ມານໍ ກາຍກມ຺ມາທິຠາວສ຺ສ ອທ຺ວາຣຈາຣີຫິ ທ຺ວາເຣຫິ ວວຕ຺ຖານໍ ໂຫຕິ, ນ ປນ ທ຺ວາຣນ຺ຕຣຈາຣີຫິ ກມ຺ເມຫິ ທ຺ວາຣານໍ ອວວຕ຺ຖານໍ ກມ຺ມານເປກ຺ຂກາຍທ຺ວາຣາທິຠາເວຫິ ທ຺ວາເຣຫິ ວວຕ຺ຖິຕານໍ ກາຍກມ຺ມາທີນໍ ກາຍກມ຺ມທ຺ວາຣາທິວວຕ຺ຖານກຣຕ຺ຕາ. ອຖ ວາ ທ຺ວາຣນ຺ຕເຣ ຈຣນ຺ຕານິປິ ກາຍາທີຫິ ອຸປລກ຺ຂິຕາເນວ ຈຣນ຺ຕິ ປາຓາຕິປາຕາທີນໍ ເອວໍສຠາວຕ຺ຕາ ອາຓຕ຺ຕິຫຕ຺ຖວິກາຣາທີຫິ ວຸຈ຺ຈມານສ຺ສປິ ກາຍາທີຫິ ສາເຘຕພ຺ພສຠາວາວໂພຘໂຕ, ຕສ຺ມາ ນ ກມ຺ມນ຺ຕຣສ຺ສ ອຕ຺ຕນິ ຈຣນ຺ຕສ຺ສປິ ທ຺ວາຣນ຺ຕຣໍ ສນາມໍ ເທຕິ, ນາປິ ກມ຺ມໍ ທ຺ວາຣສ຺ສ, ຕໍຕໍທ຺ວາຣເມວ ປນ ກມ຺ມສ຺ສ ກມ຺ມຎ຺ຈ ທ຺ວາຣນ຺ຕເຣ ຈຣນ຺ຕມ຺ປິ ອຕ຺ຕໂນເຍວ ທ຺ວາຣສ຺ສ ນາມໍ ເທຕີຕິ ສິທ຺ຘໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎວວຕ຺ຖານໍ. ປຸພ຺ເພ ປນ ທ຺ວາເຣສຸ ອນິພທ຺ຘຕາ ກມ຺ມານໍ ທ຺ວາຣນ຺ຕຣຈຣຓເມວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕາ, ນ ເອຕໍ ວວຕ຺ຖານນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖາຕິ ເຕສຸ ທ຺ວາຣກມ຺ເມສຸ. ກາຍກມ຺ມສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນຏ຺ຐານນ຺ຕິ ຕໍສຫຊາຕາ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິເຍວ ວຸຈ຺ຈຕິ. ກິຎ຺ຈາປິ ຫິ ສາ ຕສ຺ສ ເກນຈິ ປກາເຣນ ປຈ຺ຈໂຍ ນ ໂຫຕິ, ຕຖາປິ ກມ຺ມສ຺ສ ວິເສສິກາ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ຕໍສຫຊາຕາ ໂຫຕີຕິ ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐານຠາເວນ ວຸຕ຺ຕາ ຍຖາວຸຕ຺ຕນິຍເມນ ອຎ຺ຎວິເສສນສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ວິເສສນນ຺ຕເຣ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິອຠາວາ. ກາເຍນ ປນ ກຕຕ຺ຕາຕິ ກາຍວິຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ຊເນຕ຺ວາ ຕາຍ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍຸປຈ຺ເຉທາທິນິປ຺ຜາທນໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິວເສນ ‘‘ກາເຍນ ກຕໍ ກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກາຣຓຠູໂຕ ຫິ ປເນຕ຺ຖ ກາໂຍຕິ.

ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວວຕ຺ຖິຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ກມ຺ມຸນາ ກາໂຍ ກາຍກມ຺ມທ຺ວາຣນ຺ຕິ ເອວໍ ວວຕ຺ຖິໂຕ, ນ ກາໂຍ ອິຈ຺ເຈວ. ຍຖາ ສູຈິກມ຺ມຸນາ ສູຈິກມ຺ມກຣຓນ຺ຕິ ວວຕ຺ຖິຕາ, ນ ສູຈິ ອິຈ຺ເຈວ, ຕຖາ ອິທມ຺ປິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວວຕ຺ຖິຕາຕິ ຈ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວິເສສິຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ສນ຺ເຕຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ວວຕ຺ຖານນິຍມໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ທ຺ວາເຣ ຈຣນ຺ຕິ ກມ຺ມານີ’’ຕິອາທິວຈນເມວ ຄເຫຕ຺ວາ ໂຈເທຕິ. ຕຕ຺ຖ ເອວໍ ສນ຺ເຕຕິ ກມ຺ມານໍ ທ຺ວາຣຈຣເຓ ອຎ຺ຎມຎ຺ເຎນ ຈ ວວຕ຺ຖາເນ ນາມລາເຠ ວິເສສເນ ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ກາຍກມ຺ມທ຺ວາຣກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ວຈີກມ຺ມທ຺ວາຣກຖາວຓ຺ຓນາ

ຈຕູຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ສຸຠາສິຕຠາສນສງ຺ຂາຕາ ອປິສຸຓວາຈາ, ຘມ຺ມຠາສນສງ຺ຂາໂຕ ອສມ຺ຜປ຺ປລາໂປ, ປິຍຠາສນສງ຺ຂາຕາ ອຜຣຸສວາຈາ, ສຈ຺ຈຠາສນສງ຺ຂາໂຕ ອມຸສາວາໂທ ຈາຕິ ເອຕາ ວາຈາ ຕຖາປວຕ຺ຕາ ເຈຕນາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ສຫສທ຺ທາ ປນາຕິ ຕສ຺ສ ວິກາຣສ຺ສ ສທ຺ເທນ ສຫ ສມ຺ຠູຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ຈິຕ຺ຕານຸປຣິວຕ຺ຕິຕາຍ ປນ ໂສ ນ ຍາວ ສທ຺ທຠາວີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ວິຕກ຺ກວິປ຺ຜາຣສທ຺ໂທ ນ ໂສຕວິຎ຺ເຎຍ຺ໂຍຕິ ປວຕ຺ເຕນ ມຫາອຏ຺ຐກຖາວາເທນ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານສທ຺ໂທ ວິນາປິ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຆຏ຺ຏເນນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ອາປຊ຺ຊຕິ. ‘‘ຍາ ຕາຍ ວາຈາຍ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕີ’’ຕິ (ຘ. ສ. ໖໓໖) ຫິ ວຈນໂຕ ອໂສຕວິຎ຺ເຎຍ຺ຍສທ຺ເທນ ສຫ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ນຕ຺ຖີຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ.

ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານໍ ສທ຺ທາຍຕນນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຈ ນ ໂກຈິ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐາໂນ ສທ຺ໂທ ອສງ຺ຄຫິໂຕ ນາມ ອຕ຺ຖີຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ມຫາອຏ຺ຐກຖາວາທໍ ປຏິເສເຘຕິ. ຉພ຺ພິເຘນ ຣູປສງ຺ຄຫາທີສຸ ຫິ ‘‘ໂສຕວິຎ຺ເຎຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ‘‘ທິຏ຺ຐໍ ສຸຕ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ສຸຕ’’ນ຺ຕິ ຈ ນ ໂກຈິ ສທ຺ໂທ ນ ສງ຺ຄຍ຺ຫຕີຕິ. ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິສຫຊເມວ ຊິວ຺ຫາຕາລຸຈລນາທິກຣວິຕກ຺ກສມຸຏ຺ຐິຕໍ ສຸຂຸມສທ຺ທໍ ‘‘ທິພ຺ພໂສເຕນ ສຸຕ຺ວາ ອາທິສຕີ’’ຕິ ສຸຕ຺ເຕ ປຏ຺ຐາເນ ຈ ໂອຬາຣິກສທ຺ທໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ໂສຕວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິມິນາ ອຘິປ຺ປາເຍນ ອໂສຕວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕາ ວຸຕ຺ຕາ ສິຍາ. ສທ຺ໂທ ຈ ອໂສຕວິຎ຺ເຎຍ຺ໂຍ ຈາຕິ ວິຣຸທ຺ຘເມຕນ຺ຕິ ປນ ປຏິກ຺ເຂໂປ ເວທິຕພ຺ໂພ. ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິປຈ຺ຈຍາ ຆຏ຺ຏນາ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຆຏ຺ຏນາ. ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ເອວ ວາ. ຆຏ຺ຏນາກາຣປ຺ປວຕ຺ຕຠູຕວິກາໂຣ ຫິ ‘‘ຆຏ຺ຏນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ສງ຺ຆຏ຺ຏເນນ ສເຫວ ສທ຺ໂທ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ນ ປຸພ຺ພາປຣຠາເວນ. ປຖວີຘາຕຸຍາຕິ ອິທໍ ວາໂຍຘາຕຸຍາ ວິຍ ຈາລນໍ ປຖວີຘາຕຸຍາ ສງ຺ຆຏ຺ຏນໍ ກິຈ຺ຈໍ ອຘິກນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ, ວິກາຣສ຺ສ ຈ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍຠາໂວ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕພ຺ພິກາຣານຎ຺ຫິ ຠູຕານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠາໂວຕິ. ອຎ຺ຎມ຺ປິ ສພ຺ພໍ ວິຘານໍ ກາຍວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍໍ ວິຍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຕິສມຸຏ຺ຐານິກກາຍໍ…ເປ… ນ ລພ຺ຠຕິ. ນ ຫິ ຈາລນໍ ອຸປາທິນ຺ນຆຏ຺ຏນນ຺ຕິ. ຈາລນຎ຺ຫິ ເທສນ຺ຕຣຸປ຺ປາທນປຣມ຺ປຣຕາ, ຆຏ຺ຏນໍ ປຈ຺ຈຍວິເສເສນ ຠູຕກລາປານໍ ອາສນ຺ນຕຣຸປ຺ປາໂທຕິ. ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠນກິຈ຺ຈມ຺ປິ ນຕ຺ຖີຕິ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠເນນ ວິນາ ປຐມຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານາປິ ຆຏ຺ຏນາກາເຣນ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ຆຏ຺ຏນຕ຺ຖໍ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠເນນ ປໂຍຊນໍ ນຕ຺ຖິ, ລທ຺ຘາເສວເນນ ຈິຕ຺ເຕເນວ ຆຏ຺ຏນສ຺ສ ພລວຠາວໂຕ ຈາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠນໍ ນຕ຺ຖິ ອຕ຺ຖີຕິ ວິຈາເຣຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ວຈີກມ຺ມທ຺ວາຣກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ມໂນກມ຺ມທ຺ວາຣກຖາວຓ຺ຓນາ

ອຍໍ ນາມ ເຈຕນາ ກມ຺ມໍ ນ ໂຫຕີຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພາຕິ ອິທໍ ຍສ຺ສ ທ຺ວາຣໍ ມໂນ, ຕໍທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກປ຺ເປຕີຕິ ‘‘ຕ຺ວໍ ຜຸສນໍ ກໂຣຫິ, ຕ຺ວໍ ເວທຍິຕ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ກປ຺ເປນ຺ຕໍ ວິຍ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປກປ຺ປນຎ຺ຈ ຕເທວ. ກິໍ ປິຓ຺ຑໍ ກໂຣຕີຕິ ອາຍູຫນຕ຺ຖວເສນ ປຸຈ຺ຉຕິ. ຜສ຺ສາທິຘມ຺ເມ ຫິ ອວິປ຺ປກິຓ຺ເຓ ກຕ຺ວາ ສກິຈ຺ເຈສຸ ປວຕ຺ຕນໍ ອາຍູຫນໍ, ຕຕ຺ເຖວ ພ຺ຍາປາຣຓໍ ເຈຕຍນໍ, ຕຖາກຣຓໍ ອຠິສງ຺ຂຣຓນ຺ຕິ. ເຕຠູມກສ຺ເສວ ຄຫຓໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣກມ຺ມສ຺ສ ກມ຺ມກ຺ຂຍກຣຕ຺ຕາ.

ມໂນກມ຺ມທ຺ວາຣກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ກມ຺ມກຖາວຓ຺ຓນາ

ເຈຕຍິຕ຺ວາ ກມ຺ມໍ ກໂຣຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ປຸຣິມເຈຕນາຍ ເຈຕຍິຕ຺ວາ ສນ຺ນິຏ຺ຐານກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ, ຕສ຺ມາ ເຈຕນາປຸພ຺ພກໍ ກມ຺ມໍ ຕໍເຈຕນາສຠາວເມວາຕິ ເຈຕນໍ ອຫໍ ກມ຺ມໍ ວທາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ສມານກາລຕ຺ເຕປິ ກາຣຓກິຣິຍາ ປຸພ຺ພກາລາ ວິຍ ວຕ຺ຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕາ, ຜລກິຣິຍາ ຈ ອປຣກາລາ ວິຍ. ຍສ຺ມາ ຈ ເຈຕນາຍ ເຈຕຍິຕ຺ວາ ກາຍວາຈາຫິ ໂຈປນກິຣິຍໍ ມນສາ ຈ ອຠິຊ຺ຌາທິກິຣິຍໍ ກໂຣຕິ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສາ ກິຣິຍາຍ ກາຣິກໍ ເຈຕນໍ ອຫໍ ກມ຺ມໍ ວທາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກາເຍ ວາຕິ ກາຍວິຎ຺ຎຕ຺ຕິສງ຺ຂາເຕ ກາເຍ ວາ. ສຕີຕິ ຘຣມາເນ, ອນິໂຣຘິເຕ ວາ. ກາຍສມຸຏ຺ຐາປິກາ ເຈຕນາ ກາຍສຎ຺ເຈຕນາ. ເອຕ຺ຖ ຈ ສຸຂທຸກ຺ຂຸປ຺ປາທເກນ ກມ຺ເມນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ເຈຕນາ ຈ ສຸຂທຸກ຺ຂຸປ຺ປາທິກາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ຕສ຺ສາ ກມ຺ມຠາໂວ ສິທ຺ໂຘ ໂຫຕິ. ສຎ຺ເຈຕນິຍນ຺ຕິ ສຎ຺ເຈຕນສຠາວວນ຺ຕໍ. ສມິທ຺ຘິຕ຺ເຖເຣນ ‘‘ສຎ຺ເຈຕນິຍໍ, ອາວຸໂສ…ເປ… ມນສາ ສຸຂໍ ໂສ ເວທຍຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໓໐໐; ກຖາ. ໕໓໙) ອວິຠຊິຕ຺ວາ ພ຺ຍາກໂຕ. ສຸຂເວທນີຍນ຺ຕິອາທິນາ ປນ ວິຠຊິຕ຺ວາ ພ຺ຍາກາຕພ຺ໂພ ໂສ ປຎ຺ໂຫ, ຕສ຺ມາ ສມ຺ມາ ພ຺ຍາກໂຕ ນາມ ນ ໂຫຕິ. ອິຕຣທ຺ວເຍປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຍຖາ ປນ ສຸຕ຺ຕານິ ຐິຕານິ, ຕຖາ ໂຈປນກິຣິຍານິສ຺ສຍຠູຕາ ກາຍວາຈາ ອຠິຊ຺ຌາທິກິຣິຍານິສ຺ສໂຍ ຈ ມໂນທ຺ວາຣານິ, ຍາຍ ປນ ເຈຕນາຍ ເຕຫິ ກາຍາທີຫິ ກຣຓຠູເຕຫິ ໂຈປນາຠິຊ຺ຌາທິກິຣິຍໍ ກໂຣນ຺ຕິ ວາສິອາທີຫິ ວິຍ ເຉທນາທິໍ, ສາ ເຈຕນາ ກມ຺ມນ຺ຕິ ທ຺ວາຣປ຺ປວຕ຺ຕິຍມ຺ປິ ກມ຺ມທ຺ວາຣາເຠທນຎ຺ຈ ກມ຺ມທ຺ວາຣວວຕ຺ຖານຎ຺ຈ ທິສ຺ສຕິ, ເອວຎ຺ຈ ສຕິ ‘‘ກາເຍນ ເຈ ກຕໍ ກມ຺ມ’’ນ຺ຕິອາທິຄາຖາໂຍ (ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ໑ ກາຍກມ຺ມທ຺ວາຣ) ອຕິວິຍ ຍຸຊ຺ຊນ຺ຕິ.

ໂລກຸຕ຺ຕຣມຄ຺ໂຄ ອິຘ ໂລກິຍກມ຺ມກຖາຍໍ ອນຘິປ຺ເປໂຕປິ ຠຊາປິຍມາໂນ ຕີຓິ ກມ຺ມານິ ຠຊຕິ. ມເນນ ທຸສ຺ສີລ຺ຍນ຺ຕິ ກາຍິກວາຈສິກວີຕິກ຺ກມວຊ຺ຊໍ ສພ຺ພໍ ອກຸສລໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິສງ຺ກປ຺ປວາຍາມສຕິສມາຘິໍ ວາ. ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ ‘‘ມນສາ ສໍວໂຣ ສາຘູ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໑໑໖; ຘ. ປ. ໓໖໑) ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ສໍວຣສ຺ສ ປຏິປກ຺ຂວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ສີລວິປຕ຺ຕິວເສນ. ນ ຫິ ສາ ມານສິກາ ອຕ຺ຖີຕິ ມຄ຺ຄສ຺ເສວ ຠຊາປນໍ ມຫາວິສຍຕ຺ຕາ. ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ ຫິ ມໂນກມ຺ມເມວ ຠເຊຍ຺ຍຸໍ, ນ ຈ ນ ສກ຺ກາ ມຄ຺ຄຠຊາປເນເນວ ເຕສໍ ຠຊາປນໍ ວິຎ຺ຎາຕຸນ຺ຕິ.

ກມ຺ມປຖໍ ອປ຺ປຕ຺ຕານມ຺ປິ ຕໍຕໍທ຺ວາເຣ ສໍສນ຺ທນໍ ອວໂຣຘນໍ ທ຺ວາຣນ຺ຕເຣ ກມ຺ມນ຺ຕຣຸປ຺ປຕ຺ຕິຍມ຺ປິ ກມ຺ມທ຺ວາຣາເຠທນຎ຺ຈ ທ຺ວາຣສໍສນ຺ທນໍ ນາມ. ‘‘ຕິວິຘາ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາຍສຎ຺ເຈຕນາ ອກຸສລໍ ກາຍກມ຺ມ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ກຖາ. ໕໓໙) ກມ຺ມປຖປ຺ປຕ຺ຕາວ ສນ຺ນິຏ຺ຐາປກເຈຕນາ ກມ຺ມນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາຕິ ປຸຣິມເຈຕນາ ສພ຺ພາ ກາຍກມ຺ມໍ ນ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາຓາເປຕ຺ວາ…ເປ… ອລຠນ຺ຕສ຺ສາຕິ ອາຓຕ຺ເຕຫິ ອມາຣິຕຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ນາມ ໂຫຕິ ອກມ຺ມປຖຠາວໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ອິເມ ສຕ຺ຕາ ຫຎ຺ຎນ຺ຕູ’’ຕິ ປວຕ຺ຕພ຺ຍາປາທວເສນ ເຈຕນາປກ຺ຂິກາ ວາ ຠວນ຺ຕິ ກາຍກມ຺ມໂວຫາຣລາຠາ. ອພ຺ໂພຫາຣິກາ ວາ ມໂນກມ຺ມໂວຫາຣວິຣຫາ. ສສມ຺ຠາຣປຖວີອາທີສຸ ອາປາທໂຍ ເອຕ຺ຖ ນິທສ຺ສນໍ.

ກຸລຸມ຺ພສ຺ສາຕິ ຄພ຺ຠສ຺ສ, ກຸລສ຺ເສວ ວາ. ຕິສ຺ໂສປິ ສງ຺ຄີຕິໂຍ ອາຣຸຬ຺ຫຕາຍ ອນນຸຊານນໂຕ ‘‘ຕວ ສຸຕ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ທສວິຘາ ອິທ຺ຘິ ປຏິສມ຺ຠິທາມຄ຺ເຄ ອິທ຺ຘິກຖາຍ ຄເຫຕພ຺ພາ. ຠາວນາມຍນ຺ຕິ ອຘິຏ຺ຐານິທ຺ຘິໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ຆຏເຠໂທ ວິຍ ປຣູປຆາໂຕ, ອຸທກວິນາໂສ ວິຍ ອິທ຺ຘິວິນາໂສ ຈ ໂຫຕີຕິ ອຸປມາ ສໍສນ຺ທຕິ. ຕວ ປຎ຺ໂຫຕິ ຠາວນາມຍາຍ ປຣູປຆາໂຕ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ຎາເປຕຸໍ ອິຈ຺ຉິໂຕ ອຕ຺ໂຖ. ອາຖພ຺ພຓິທ຺ຘິ ວິຊ຺ຊາມຍິທ຺ຘິ ໂຫຕິ. ສຕ຺ຕເມ ປເທຕິ ມຓ຺ຑລາທິໂຕ ສຕ຺ຕເມ ປເທ.

ວຈນນ຺ຕເຣນ ຄເມຕພ຺ພຕ຺ຖໍ ເນຍ຺ຍຕ຺ຖໍ, ສຍເມວ ຄມິຕພ຺ພຕ຺ຖໍ ນີຕຕ຺ຖໍ. ກິຣິຍໂຕ ສມຸຏ຺ຐາຕິ, ອຸທາຫຸ ອກິຣິຍໂຕຕິ ເຕນາຘິປ຺ເປຕໍ ສມ຺ປຊານມຸສາວາທໍ ສນ຺ຘາຍ ປຸຈ຺ຉຕິ, ນ ອຸໂປສຖກ຺ຂນ຺ຘເກ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອວຸຕ຺ຕເມວ ຫິ ໂສ ອນຣິຍໂວຫາຣໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ໂວຫຣຕີຕິ. ວາຈາຄິຣນ຺ຕິ ວາຈາສງ຺ຂາຕໍ ຄິຣໍ, ວາຈານຸຈ຺ຈາຣຓໍ ວາ.

ຂນ຺ທສິວາທໂຍ ເສຏ຺ຐາຕິ ຂນ຺ທາຕິ ກຸມາຣາ. ສິວາຕິ ມເຫສ຺ສຣາ, ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຍາ ນິທສ຺ສນຕ຺ຖມິທໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ນຕ຺ຖິກທິຏ຺ຐາທໂຍ ເອວ ຫິ ກມ຺ມປຖປ຺ປຕ຺ຕາ ກມ຺ມນ຺ຕິ. ເຈຕນາ ປເນຕ຺ຖ ອພ຺ໂພຫາຣິກາຕິ ກາຍທ຺ວາເຣ ວຈີທ຺ວາເຣ ຈ ສມຸຏ຺ຐິຕາປິ ກາຍກມ຺ມໍ ວຈີກມ຺ມນ຺ຕິ ຈ ໂວຫາຣໍ ນ ລຠຕິ ອຠິຊ຺ຌາທິປ຺ປຘານຕ຺ຕາ. ‘‘ຕິວິຘາ, ຠິກ຺ຂເວ, ມໂນສຎ຺ເຈຕນາ ອກຸສລໍ ມໂນກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ປນ ວຈນໂຕ ສຠາເວເນວ ສາ ມໂນກມ຺ມໍ, ນ ອຠິຊ຺ຌາທິປກ຺ຂິກຕ຺ຕາຕິ ‘‘ອຠິຊ຺ຌາທິປກ຺ຂິກາວາ’’ຕິ ນ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິມສ຺ມິໍ ປນ ຐາເນ ກາຍງ຺ຄວາຈງ຺ຄານິ ອໂຈເປຕ຺ວາ ຈິນ຺ຕນກາເລ ເຈຕນາປິ ເຈຕນາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມາປິ ມໂນທ຺ວາເຣ ເອວ ສມຸຏ຺ຐຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ເຈຕນາຍ ອພ຺ໂພຫາຣິກຠາໂວ ກຖຎ຺ຈິ ນຕ຺ຖີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

‘‘ຕິວິຘາ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາຍສຎ຺ເຈຕນາ ກຸສລໍ ກາຍກມ຺ມ’’ນ຺ຕິອາທິວຈນໂຕ (ກຖາ. ໕໓໙) ປາຓາຕິປາຕາທິປຏິປກ຺ຂຠູຕາ ຕພ຺ພິຣຕິວິສິຏ຺ຐາ ເຈຕນາວ ປາຓາຕິປາຕວິຣຕິອາທິກາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ‘‘ເຈຕນາປກ຺ຂິກາ ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ‘‘ວິຣຕິປກ຺ຂິກາ’’ຕິ. ຣກ຺ຂຕີຕິ ອວິນາເສຕ຺ວາ ກເຖຕິ. ຠິນ຺ທຕີຕິ ວິນາເສຕ຺ວາ ກເຖຕິ.

ກມ຺ມກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓທ຺ວາຣນ຺ຕິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ທ຺ວາຣໍ. ຈກ຺ຂຸ ຈ ຕໍ ວິຎ຺ຎາຓທ຺ວາຣຎ຺ຈາຕິ ວາ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓທ຺ວາຣໍ. ຈກ຺ຂຸ ວິຎ຺ຎາຓທ຺ວາຣນ຺ຕິ ວາ ອສມາສນິທ຺ເທໂສ. ຕໍ ປນ ຈກ຺ຂຸເມວ. ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸປິ. ‘‘ຈກ຺ຂຸນາ ສໍວໂຣ ສາຘູ’’ຕິອາທິກາຍ (ຘ. ປ. ໓໖໐) ຄາຖາຍ ປສາທກາຍໂຈປນກາຍສໍວເຣ ເອກຊ຺ຌໍ ກຕ຺ວາ ກາເຍນ ສໍວໂຣ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕໍ ອິຘ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐ ສໍວຣາ, ຕປ຺ປຏິປກ຺ຂຠາເວນ ອສໍວຣາ ອຏ຺ຐ ກຖິຕາ. ສີລສໍວຣາທໂຍປິ ປຎ຺ເຈວ ສໍວຣາ ສພ຺ພທ຺ວາເຣສຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາປິ, ຕປ຺ປຏິປກ຺ຂຠາເວນ ທຸສ຺ສີລ຺ຍາທີນິ ອສໍວຣາຕິ ວຸຕ຺ຕານິ. ຕຕ຺ຖ ທຸສ຺ສີລ຺ຍໍ ປາຓາຕິປາຕາທິເຈຕນາ. ມຸຏ຺ຐສ຺ສຈ຺ຈໍ ສຕິປຏິປກ຺ຂາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ. ປມາທນ຺ຕິ ເກຈິ. ສີຕາທີສຸ ປຏິໂຆ ອກ຺ຂນ຺ຕິ. ຖິນມິທ຺ຘໍ ໂກສຊ຺ຊໍ.

ວິນາ ວຈີທ຺ວາເຣນ ສຸທ຺ຘໍ ກາຍທ຺ວາຣສງ຺ຂາຕນ຺ຕິ ອິທໍ ວຈີທ຺ວາຣສລ຺ລກ຺ຂິຕສ຺ສ ມຸສາວາທາທິໂນປິ ກາຍທ຺ວາເຣ ປວຕ຺ຕິສພ຺ຠາວາ ອສຸທ຺ຘຕາ ອຕ຺ຖີຕິ ຕໍນິວາຣຓຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ຫິ ຕໍ ກາຍກມ຺ມໍ ໂຫຕິ. ສຸທ຺ຘວຈີທ຺ວາໂຣປລກ຺ຂິຕໍ ປນ ວຈີກມ຺ມເມວ ໂຫຕີຕິ. ເອຕ຺ຖ ອສໍວໂຣຕິ ເອເຕນ ສຸທ຺ຘກາຍທ຺ວາເຣນ ອຸປລກ຺ຂິໂຕ ອສໍວໂຣ ທ຺ວາຣນ຺ຕເຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນປິ ວຸຕ຺ໂຕ. ທ຺ວາຣນ຺ຕຣານຸປລກ຺ຂິຕໍ ສພ຺ພໍ ຕໍທ຺ວາຣິກາກຸສລຎ຺ເຈຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ກມ຺ມປຖສໍສນ຺ທເນ ‘‘ໂຈປນກາຍອສໍວຣທ຺ວາຣວເສນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ອສໍວໂຣ ອກຸສລໍ ກາຍກມ຺ມເມວ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິ ‘‘ອກຸສລໍ ກາຍກມ຺ມໍ ໂຈປນກາຍອສໍວຣທ຺ວາຣວເສນ ວຈີອສໍວຣວເສນ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິອາທິນາ ສຫ ອວິຣຸທ຺ຘໍ ໂຫຕິ. ອສໍວໂຣ ຫິ ທ຺ວາຣນ຺ຕເຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນປິ ສທ຺ວາເຣ ເອວາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ສທ຺ວາຣວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ໂນຕິ ຈ, ກມ຺ມໍ ອຎ຺ຎທ຺ວາເຣ ອຎ຺ຎທ຺ວາຣວເສນ ຈາຕິ ເອວໍ ອວິຣຸທ຺ຘໍ.

ອຖ ວາ ເອຕ຺ຖາຕິ ສຸທ຺ຘໍ ອສຸທ຺ຘນ຺ຕິ ເອຕໍ ອວິຈາເຣຕ຺ວາ ເອຕສ຺ມິໍ ໂຈປເນຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເອວໍ ສຕິ ທ຺ວາຣນ຺ຕໂຣປລກ຺ຂິຕໍ ກມ຺ມປຖຠາວປ຺ປຕ຺ຕຕາຍ ວຈີມໂນກມ຺ມໍ ໂຈປນກາຍອສໍວຣທ຺ວາເຣ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ, ເສສໍ ສພ຺ພໍ ຕໍທ຺ວາຣຸປ຺ປນ຺ນາກຸສລໍ ວິຍ ‘‘ໂຈປນກາຍອສໍວໂຣ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ກມ຺ມປຖຠາວປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ທ຺ວາຣນ຺ຕຣຸປ຺ປນ຺ນໍ ກາຍກມ຺ມຎ຺ຈ ຕຖາ ນ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ກມ຺ມປຖສໍສນ຺ທນວິໂຣໂຘ ສິຍາ, ຕທວິໂຣຘໍ ຕຕ຺ເຖວ ວກ຺ຂາມ. ສີລສໍວຣາທໂຍ ປຎ຺ຈ ນິກ຺ເຂປກຓ຺ເຑ ອາວິ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຎາຓສໍວເຣ ປຈ຺ຈຍສນ຺ນິສ຺ສິຕສີລສ຺ສ, ວີຣິຍສໍວເຣ ຈ ອາຊີວປາຣິສຸທ຺ຘິຍາ ອນ຺ໂຕຄຘຕາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ.

ອກຸສລກມ຺ມປຖກຖາວຓ຺ຓນາ

ສຣເສເນວ ຈ ປຕນສຠາວສ຺ສ ປາຓສ຺ສ ອນ຺ຕຣາ ເອວ ອຕີວ ປາຕນໍ ອຕິປາໂຕ, ສຓິກໍ ປຕິຕຸໍ ອທຕ຺ວາວ ສີຆໍ ປາຕນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຕິກ຺ກມ຺ມ ວາ ສຕ຺ຖາທີຫິ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ປາຕນໍ ອຕິປາໂຕ. ປໂຍຄວຕ຺ຖຸມຫນ຺ຕຕາທີຫິ ມຫາສາວຊ຺ຊຕາ ເຕຫິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາຍ ເຈຕນາຍ ພລວຠາວໂຕ. ຍຖາວຸຕ຺ຕປຈ຺ຈຍວິປຣິຍາເຍປິ ຕໍຕໍປຈ຺ຈເຍຫິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາຍ ເຈຕນາຍ ພລວາພລວວເສເນວ ອປ຺ປສາວຊ຺ຊມຫາສາວຊ຺ຊຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ອິທ຺ຘິມໂຍ ກມ຺ມວິປາກຊິທ຺ຘິມໂຍ ທາຐາໂກຏິກາທີນໍ ວິຍ.

ໂຄຕ຺ຕຣກ຺ຂິຕາ ສໂຄຕ຺ເຕຫິ ຣກ຺ຂິຕາ. ຘມ຺ມຣກ຺ຂິຕາ ສຫຘມ຺ມິເກຫິ ຣກ຺ຂິຕາ. ສສາມິກາ ສາຣກ຺ຂາ. ຍສ຺ສາ ຄມເນ ຣຎ຺ຎາ ທຓ຺ໂຑ ຐປິໂຕ, ສາ ສປຣິທຓ຺ຑາ. ອຕ຺ຖຠຎ຺ຊໂກຕິ ກມ຺ມປຖປ຺ປຕ຺ຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກມ຺ມປຖກຖາ ເຫສາຕິ. ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກໍ ອທາຕຸກາມຕາຍາຕິອາທິ ມຸສາວາທສາມຎ຺ຎໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ. ຫສາຘິປ຺ປາເຍນ ວິສໍວາທນປຸເຣກ຺ຂາຣສ຺ເສວ ມຸສາວາໂທ. ສຸຎ຺ຎຠາວນ຺ຕິ ປີຕິວິຣຫິຕຕາຍ ຣິຕ຺ຕຕໍ. ອຕ຺ຖວິປນ຺ນຕາຍ ນ ຫທຍງ຺ຄມາ. ອຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ເຕຕິ ອສທ຺ທຫນ຺ເຕ ກມ຺ມປຖເຠໂທ ນ ໂຫຕິ. ໂຍ ໂກຈິ ປນ ສມ຺ຜປ຺ປລາໂປ ທ຺ວີຫິ ສມ຺ຠາເຣຫິ ສິຊ຺ຌຕີຕິ. ອຕ຺ຕໂນ ປຣິຓາມນໍ ຈິຕ຺ເຕເນວາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ມິຈ຺ຉາ ປສ຺ສຕີຕິ ວິຕຖໍ ປສ຺ສຕິ.

ໂກຏ຺ຐາສໂຕຕິ ຜສ຺ສປຎ຺ຈມກາທີສຸ ຈິຕ຺ຕງ຺ຄໂກຏ຺ຐາເສສຸ ເຍ ໂກຏ຺ຐາສາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນນຸ ຈ ເຈຕນາ ກມ຺ມປເຖສຸ ນ ວຸຕ຺ຕາຕິ ປຏິປາຏິຍາ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ກມ຺ມປຖຠາໂວ ນ ຍຸຕ຺ໂຕຕິ? ນ, ອວຈນສ຺ສ ອຎ຺ຎເຫຕຸຕ຺ຕາ. ນ ຫິ ເຈຕນາຍ ອກມ຺ມປຖຕ຺ຕາ ກມ຺ມປຖຣາສິມ຺ຫິ ອວຈນໍ, ກທາຈິ ປນ ກມ຺ມປໂຖ ໂຫຕິ, ນ ສພ຺ພທາຕິ ກມ຺ມປຖຠາວສ຺ສ ອນິຍຕຕ຺ຕາ ອວຈນໍ. ຍທາ ປນ ກມ຺ມປໂຖ ໂຫຕິ, ຕທາ ກມ຺ມປຖຣາສິສງ຺ຄໂຫ ນ ນິວາຣິໂຕຕິ. ‘‘ປຎ຺ຈ ສິກ຺ຂາປທາ ປຣິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓາ ເອວາ’’ຕິ ເອເຕນ ອທິນ຺ນາທານາທີນໍ ສຕ຺ຕາຣມ຺ມຓຠາວວິໂຣຘໍ ‘‘ສຕ຺ຕສງ຺ຂາເຕ ສງ຺ຂາເຣ ເອວ ອາຣພ຺ຠ ປວຕ຺ຕິໂຕ’’ຕິ ສຍເມວ ປຣິຫຣິສ຺ສຕິ. ‘‘ນຕ຺ຖິ ສຕ຺ຕາ ໂອປປາຕິກາ’’ຕິ ປວຕ຺ຕມານາ ທິຏ຺ຐິ ເຕຠູມກຘມ຺ມວິສຍາວາຕິ ສງ຺ຂາຣາຣມ຺ມຓຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ວິປາກນິສ຺ສນ຺ທຜລານິ ຍຖາກ຺ກມໍ ນິຣຍາທິວິປາກທຸຄ຺ຄຕຕາທີນິ.

ອກຸສລກມ຺ມປຖກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ກຸສລກມ຺ມປຖກຖາວຓ຺ຓນາ

ປາຓາຕິປາຕາທີຫິ ປນ ວິຣຕິໂຍຕິ ເອຕໍ ຍາຫິ ວິຣຕີຫິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ເຈຕນາ ‘‘ກາຍວຈີກມ຺ມານີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ຕາສຎ຺ຈ ກມ຺ມປຖຠາໂວ ຍຸຕ຺ໂຕຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາ ຫິ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ປຏິປາຏິຍາ ສຕ຺ຕ ເຈຕນາປິ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ ວິຣຕິໂຍປີ’’ຕິ. ອລ຺ລສສມໍສນ຺ຕິ ຊີວມານກສສມໍສໍ. ໂວໂຣເປຕາ ຫຸຕ຺ວາ ນາຠິຊານາມິ. ທຸສ຺ສີລ຺ຍາທາຣມ຺ມຓາ ຕທາຣມ຺ມຓາ. ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍາທິອາຣມ຺ມຓາ ກຖໍ ທຸສ຺ສີລ຺ຍາທີນິ ປຊຫນ຺ຕີຕິ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍຖາ ປນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອນຠິຊ຺ຌາ…ເປ… ວິຣມນ຺ຕສ຺ສາຕິ ອຠິຊ຺ຌໍ ປຊຫນ຺ຕສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ຫິ ມໂນທຸຈ຺ຈຣິຕາ ວິຣຕິ ອຕ຺ຖິ ອນຠິຊ຺ຌາທີເຫວ ຕປ຺ປຫານໂຕ.

ກມ຺ມປຖສໍສນ຺ທນກຖາວຓ຺ຓນາ

ກມ຺ມປຖປ຺ປຕ຺ຕານໍ ທຸສ຺ສີລ຺ຍາທີນໍ ອສໍວຣານໍ ຕຖາ ທຸຈ຺ຈຣິຕານຎ຺ຈ ອກຸສລກມ຺ມປເຖຫິ ກມ຺ມປຖປ຺ປຕ຺ຕານເມວ ຈ ສຸສີລ຺ຍາທີນໍ ສໍວຣານໍ ຕຖາ ສຸຈຣິຕານຎ຺ຈ ກຸສລກມ຺ມປເຖຫິ ອຕ຺ຖໂຕ ນານຕ຺ຕາຠາວທສ຺ສນໍ. ອຖ ວາ ເຕສໍ ຜສ຺ສທ຺ວາຣາທີຫິ ອວິໂຣຘຠາເວນ ທີປນໍ ກມ຺ມປຖສໍສນ຺ທນນ຺ຕິ ເກຈິ ວທນ຺ຕິ, ຕເທຕໍ ວິຈາເຣຕພ຺ພໍ. ນ ຫິ ປຎ຺ຈຜສ຺ສທ຺ວາຣປຎ຺ຈອສໍວຣທ຺ວາຣປຎ຺ຈສໍວຣທ຺ວາເຣສຸ ອຸປ຺ປນ຺ນານໍ ອສໍວຣານໍ ສໍວຣານຎ຺ຈ ກມ຺ມປຖຕາ ອຕ຺ຖິ ປາຓາຕິປາຕາທີນໍ ປຣສນ຺ຕກວຕ຺ຖຸໂລຠປຣສຕ຺ຕາຣມ຺ມຓພ຺ຍາປາທອເຫຕຸກທິຏ຺ຐິອາທີນຎ຺ຈ ເຕສຸ ທ຺ວາເຣສຸ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ. ຕິວິຘກອາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທີນິ ຈ ກມ຺ມປຖາຕິ ປາກຏາ ເອວາຕິ ກິໍ ເຕສໍ ກມ຺ມປເຖຫິ ນານຕ຺ຕາຠາວທສ຺ສເນນ, ນ ຈ ທຸຈ຺ຈຣິຕານໍ ສຸຈຣິຕານຎ຺ຈ ຜສ຺ສທ຺ວາຣາທິວເສນ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ທີປິຕາ, ນາປິ ອສໍວຣານໍ ສໍວຣານຎ຺ຈ ຍໂຕ ເຕສໍ ຜສ຺ສທ຺ວາຣາທີຫິ ອວິໂຣຘຠາເວນ ທີປນາ ສິຍາ, ເກວລໍ ປນ ຜສ຺ສທ຺ວາຣາທິວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ນານໍ ອສໍວຣານໍ ສໍວຣານຎ຺ຈ ກາຍກມ຺ມາທິຕາ ທີປິຕາ. ຍທິ ຈ ເອຕ຺ຕກໍ ກມ຺ມປຖສໍສນ຺ທນໍ, ‘‘ອກຸສລໍ ກາຍກມ຺ມໍ ປຎ຺ຈຜສ຺ສທ຺ວາຣວເສນ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິອາທິ ກມ຺ມປຖສໍສນ຺ທນໍ ນ ສິຍາ. ເອສາປິ ຉຜສ຺ສທ຺ວາຣາທີຫິ ອວິໂຣຘທີປນາຕິ ເຈ, ວຸຕ຺ຕເມວ ປກາຣນ຺ຕເຣນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຖ ວາ’’ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ສມຸຈ຺ຈຍຕ຺ເຖ ຈ ອຖ ວາ-ສທ຺ເທ ກມ຺ມປຖປ຺ປຕ຺ຕາເນວ ທຸສ຺ສີລ຺ຍາທີນິ ກາຍກມ຺ມາທິນາເມຫິ ວທນ຺ເຕຫິ ມໂນກມ຺ມສ຺ສ ຉຜສ຺ສທ຺ວາຣວເສນ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພາ. ນ ຫິ ຕໍ ຈກ຺ຂຸທ຺ວາຣາທິວເສນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ. ຍທິ ຈ ກມ຺ມປຖປ຺ປຕ຺ຕາ ເອວ ອສໍວຣາທໂຍ ຄຫິຕາ, ທຸຈ຺ຈຣິເຕຫິ ອຎ຺ເຎສໍ ອສໍວຣານໍ ອຠາວາ ເຕສຎ຺ຈ ຕໍຕໍກມ຺ມຠາວສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ໂຈປນກາຍອສໍວຣທ຺ວາຣວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ອສໍວໂຣ ອກຸສລໍ ກາຍກມ຺ມເມວ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ. ວຸຈ຺ຈມາເນ ຫິ ຕສ຺ມິໍ ສງ຺ກໂຣ ສິຍາ, ວຈີມໂນກມ຺ມານິປິ ຫິ ກາຍທ຺ວາເຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕຖາ ເສສທ຺ວາເຣສຸປິ ກມ຺ມນ຺ຕຣານີຕິ.

ອຖ ປນ ທ຺ວາຣນ຺ຕເຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ ກມ຺ມນ຺ຕຣມ຺ປິ ຕໍທ຺ວາຣິກກມ຺ມເມວ ສິຍາ, ‘‘ຕິວິຘໍ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ອກຸສລໍ ກາຍກມ຺ມເມວາ’’ຕິອາທິ, ‘‘ອກຸສລໍ ກາຍກມ຺ມໍ ໂຈປນກາຍອສໍວຣທ຺ວາຣວເສນ ວາຈາອສໍວຣທ຺ວາຣວເສນ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິອາທິ ຈ ວິຣຸຊ຺ເຌຍ຺ຍ. ທຸຈ຺ຈຣິຕານຎ຺ຫິ ອຎ຺ຎທ຺ວາຣຈຣຓໍ ອຕ຺ຖິ, ນ ຈສ຺ສ ທ຺ວາຣນ຺ຕຣຸປ຺ປນ຺ນໍ ກມ຺ມນ຺ຕຣໍ ໂຫຕີຕິ. ຕສ຺ມາ ເຫຏ຺ຐາ ກມ຺ມປຖປ຺ປຕ຺ຕານໍ ເອວ ກາຍກມ຺ມາທິຠາວສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເສສານຎ຺ຈ ຕໍຕໍທ຺ວາຣຸປ຺ປນ຺ນານໍ ກຸສລາກຸສລານໍ ທ຺ວາຣສໍສນ຺ທເນ ຕໍຕໍທ຺ວາຣປກ຺ຂິກຠາວສ຺ສ ກຕຕ຺ຕາ ອິຘ ກມ຺ມປຖໍ ອປ຺ປຕ຺ຕານຎ຺ຈ ເຈຕນາຠາວໂຕ ອກມ຺ມານຎ຺ຈ ອສໍວຣານໍ ສໍວຣານຎ຺ຈ ຠຊາປິຍມານານໍ ກມ຺ມປຖານໍ ວິຍ ກາຍກມ຺ມາທິຕາທີປນໍ, ກມ຺ມປຖປ຺ປຕ຺ຕານໍ ຕິວິຘກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທີນໍ ຕິວິຘກາຍສຸຈຣິຕາທີນຎ຺ຈ ທ຺ວາຣນ຺ຕຣຈຣເຓປິ ກາຍກມ຺ມາທິຠາວາວິຊຫນທີປນໍ, ຍຖາປກາສິຕານຎ຺ຈ ກມ຺ມປຖຠາວໍ ປຕ຺ຕານໍ ອປຕ຺ຕານຎ຺ຈ ອກຸສລກາຍກມ຺ມາທີນຎ຺ຈ ກຸສລກາຍກມ຺ມາທີນຎ຺ຈ ຜສ຺ສທ຺ວາຣາທີຫິ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິປກາສນຎ຺ຈ ກມ຺ມປຖສໍສນ຺ທນໍ ນາມ. ກສ຺ມາ? ອກມ຺ມປຖານໍ ກມ຺ມປເຖສຸ ກມ຺ມປຖານຎ຺ຈ ອກມ຺ມປເຖສຸ ສມານນາມຕາວເສນ, ກມ຺ມປຖານໍ ກມ຺ມປເຖສຸ ສາມຎ຺ຎນາມາວິຊຫນວເສນ, ອຸຠເຍສຎ຺ຈ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິວເສນ ທ຺ວາເຣສຸ ເອຕ຺ຖ ສໍສນ຺ທິຕຕ຺ຕາ.

ຕຕ຺ຖ ຕິວິຘກມ຺ມທ຺ວາຣວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ນານໍ ກມ຺ມານໍ ຎາຕກມ຺ມຠາວຕາຍ ຕໍຕໍກມ຺ມຠາວສ຺ສ ອວຈນີຍຕ຺ຕາ ກມ຺ມທ຺ວາເຣສຸ ເຕສໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຈ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາຓທ຺ວາຣວເສນ ອສໍວຣາທີນໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິປຣິຍາຍວຈນາຠາວໂຕ ຈ ກມ຺ມທ຺ວາຣວິຎ຺ຎາຓທ຺ວາຣານິ ວິຣຊ຺ຌິຕ຺ວາ ‘‘ປຎ຺ຈຜສ຺ສທ຺ວາຣວເສນ ຫິ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ຍມ຺ປິທໍ ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ສຸຂໍ ວາ’’ຕິອາທິນາ ‘‘ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາ ເວທນາກ຺ຂນ຺ໂຘ ອຕ຺ຖິ ກຸສໂລ’’ຕິອາທິນາ ຈ ປຎ຺ຈຜສ຺ສທ຺ວາຣວເສນ ອສໍວຣາທີນໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິປຣິຍາໂຍ ວຸຕ຺ໂຕ, ນ ຈ ‘‘ຍມິທໍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓປຈ຺ຈຍາ’’ຕິອາທິວຈນໍ ອຕ຺ຖີຕິ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ ‘‘ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓສຫຊາໂຕ ຫິ ຜສ຺ໂສ ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ໂສ’’ຕິອາທິ (ຘ. ສ. ໑ ກມ຺ມກຖາ; ມຫານິ. ອຏ຺ຐ. ໘໖). ເຕນ ຫິ ອສໍວຣານໍ ສໍວຣານຎ຺ຈ ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສາທີຫິ ອສຫຊາຕຕ຺ຕາ ມໂນສມ຺ຜສ຺ສສຫຊາຕານຎ຺ຈ ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສທ຺ວາຣາທິວເສນ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ທີປິຕາຕິ. ‘‘ໂສ ຫິ ກາຍທ຺ວາເຣ ໂຈປນໍ ປຕ຺ໂຕ ອກຸສລໍ ກາຍກມ຺ມໍ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິນາ ‘‘ໂຈປນກາຍອສໍວຣທ຺ວາຣວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ອກຸສລໍ ກາຍກມ຺ມເມວ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິນາ ຈ ວຈີກມ຺ມາທີນຎ຺ຈ ກມ຺ມປຖປ຺ປຕ຺ຕານໍ ອສໍວຣຠູຕານໍ ກາຍກມ຺ມາທິຠາເວ ອາປນ຺ເນ ‘‘ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ອກຸສລໍ ວຈີກມ຺ມເມວ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິນາ ອປວາເທນ ນິວຕ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ປຸພ຺ເພ ທສ຺ສິເຕສຸ ອສໍວຣວິນິຈ຺ຉເຍສຸ ທຸຕິຍວິນິຈ຺ຉເຍສຸ ຈ ນ ໂກຈິ ວິໂຣໂຘ. ນ ຫິ ວຈີກມ຺ມາທິຠູໂຕ ໂຈປນກາຍອສໍວໂຣ ກາຍກມ຺ມາທິ ໂຫຕີຕິ.

ອກຸສລໍ ມໂນກມ຺ມໍ ປນ ຉຜສ຺ສທ຺ວາຣວເສນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕໍ ກາຍວຈີທ຺ວາເຣສຸ ໂຈປນໍ ປຕ຺ຕໍ ອກຸສລໍ ກາຍວຈີກມ຺ມໍ ໂຫຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ກິໍ ຕໍ ອກຸສລໍ ມໂນກມ຺ມໍ ນາມ, ເຫຏ຺ຐາ ທສ຺ສິຕນເຍນ ຈ ກາຍວຈີທ຺ວາເຣສຸ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ຕິວິຘໍ ມໂນທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ໂຈປນໍ ອປ຺ປຕ຺ຕໍ ສພ຺ພາກຸສລຎ຺ຈ. ຍທິ ເອວໍ ຕສ຺ສ ກາຍວຈີກມ຺ມຠາໂວ ນຕ຺ຖີຕິ ‘‘ໂຈປນປ຺ປຕ຺ຕໍ ກາຍວຈີກມ຺ມໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ນ ຍຸຊ຺ຊຕີຕິ? ໂນ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ ໂຈປນປ຺ປຕ຺ຕໍ ກາເຍ ວາຈາຍ ຈ ອກຸສລໍ ກມ຺ມໍ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ຖສິທ຺ຘິໂຕ. ກມ຺ມໍ ປນ ໂຫນ຺ຕໍ ກິໍ ກມ຺ມໍ ໂຫຕີຕິ? ມໂນກມ຺ມເມວ ໂຫຕີຕິ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ໂຈປນປ຺ປຕ຺ຕໍ ອກຸສລໍ ກາຍທ຺ວາເຣ ວຈີທ຺ວາເຣ ຈ ມໂນກມ຺ມໍ ໂຫຕີຕິ. ອຖ ວາ ຕໍ-ສທ຺ທສ຺ສ ມໂນກມ຺ເມນ ສມ຺ພນ຺ຘໍ ອກຕ຺ວາ ຉຜສ຺ສທ຺ວາຣວເສນ ຍໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕນ຺ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕອຸປ຺ປາທມຕ຺ຕປຣິຈ຺ຉິນ຺ເນນ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ກາຕພ຺ໂພ. ກິໍ ປນ ຕນ຺ຕິ? ກມ຺ມກຖາຍ ປວຕ຺ຕມານຕ຺ຕາ ກມ຺ມນ຺ຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ, ຕຎ຺ຈ ມໂນສມ຺ຜສ຺ສທ຺ວາເຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານມ຺ປິ ຕິວິຘໍ ກມ຺ມໍ ໂຫຕີຕິ. ຍຖາ ຕໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ກາຍວຈີທ຺ວາເຣສຸ ໂຈປນໍ ປຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ນິຍມສ຺ສ ອກຕຕ຺ຕາ ໂຈປນປ຺ປຕ຺ຕິ ອຸປລກ຺ຂຓຠາເວນ ກາຍວຈີກມ຺ມນາມສາຘິກາວ, ນ ປນ ສພ຺ພມ຺ປິ ໂຈປນປ຺ປຕ຺ຕໍ ກາຍວຈີກມ຺ມເມວ, ນາປິ ກຸສລປກ຺ເຂ ໂຈປນໍ ອປ຺ປຕ຺ຕໍ ກາຍວຈີກມ຺ມໍ ນ ໂຫຕີຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ສິທ຺ໂຘວ ໂຫຕີຕິ.

ອຖ ວາ ຕນ຺ຕິ ຕໍ ຉຜສ຺ສທ຺ວາຣວເສນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ ມໂນກມ຺ມນ຺ຕິ ສພ຺ພໍ ມນສາປິ ນິປ຺ຜຊ຺ຊມານໍ ກມ຺ມໍ ມໂນກມ຺ມນ຺ຕິ ໂຈທກາຘິປ຺ປາເຍນ ຄເຫຕ຺ວາ ວທຕິ, ນ ປຸພ຺ເພ ທສ຺ສິຕມໂນກມ຺ມນ຺ຕິ. ໂຍ ຫິ ປຣສ຺ສ ອຘິປ຺ປາໂຍ ‘‘ມນສາ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິໂຕ ສພ຺ເພນ ມໂນກມ຺ເມເນວ ຠວິຕພ຺ພໍ, ນ ກາຍວຈີກມ຺ເມນາ’’ຕິ, ຕໍ ນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ກມ຺ມຕ຺ຕຍນິຍມໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ອິທມາຣທ຺ຘໍ ‘‘ຕໍ ກາຍວຈີທ຺ວາເຣສຸ ໂຈປນໍ ປຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ສງ຺ກຣາຠາໂວ ປຸຣິມນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຖ ວາ ກມ຺ມນ຺ຕິ ອວິເສເສນ ກມ຺ມສທ຺ທມຕ຺ເຕນ ສມ຺ພນ຺ຘໍ ກຕ຺ວາ ຍຖາວຸຕ຺ໂຕ ກມ຺ມປ຺ປເຠໂທ ຍຖາ ໂຫຕິ, ຕໍ ປກາຣໍ ທສ຺ເສຕິ. ອສງ຺ກໂຣ ຈ ວຸຕ຺ຕນໂຍວ. ຍໍ ປນ ວທນ຺ຕິ ‘‘ກາຍວຈີກມ຺ມສຫຊາຕາ ອຠິຊ຺ຌາທໂຍ ຍທາ ເຈຕນາປກ຺ຂິກາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕທາ ຕານິ ມໂນກມ຺ມານິ ກາຍວຈີກມ຺ມານິ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ, ຕຎ຺ຈ ນ, ເຈຕນາປກ຺ຂິການໍ ມໂນກມ຺ມຕ຺ຕາຠາວາ. ອພ຺ໂພຫາຣິກຕ຺ເຕ ຈ ມໂນກມ຺ມຕາ ສຸຏ຺ຐຸຕຣໍ ນຕ຺ຖິ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ ‘‘ອພ຺ໂພຫາຣິກາ ວາ’’ຕິ. ຕສ຺ມາ ມໂນກມ຺ມສ຺ສ ກາຍວຈີກມ຺ມຕາ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພາ. ອຠິຊ຺ຌາທິກິຣິຍາກາຣິກາຍ ເອວ ເຈຕນາຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ອຠິຊ຺ຌາທໂຍ ມໂນກມ຺ມໍ, ນ ປາຓາຕິປາຕາທິກາຍວຈີກິຣິຍາກາຣິກາຍາຕິ ຠິຍ຺ໂຍປິ ເຕສໍ ມໂນກມ຺ມຕາຕິ ນ ເຕສໍ ມໂນກມ຺ມານໍ ສຕໍ ກາຍວຈີກມ຺ມຕາ ວຕ຺ຕພ຺ພາຕິ. ເອວໍ ກມ຺ມານໍ ທ຺ວາເຣສຸ ທ຺ວາຣານຎ຺ຈ ກມ຺ເມສຸ ອນິຍຕຕ຺ຕາ ທ຺ວາຣນິພນ຺ຘນໍ ນ ກຕໍ. ອິທານິ ອກເຕປິ ຈ ທ຺ວາຣນິພນ຺ຘເນ ເຍສໍ ທ຺ວາຣານໍ ວເສນ ອິທໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ເຕສໍ ຕໍຕໍທ຺ວາຣກມ຺ມປຖານຎ຺ຈ ວເສນ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຍຖາຠຏ຺ຐປາຬິຍາ ວຸຕ຺ຕາຍ ຈ ທີປນຕ຺ຖໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກາມາວຈຣ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຈິຕ຺ຕໍ ຕິວິຘກມ຺ມທ຺ວາຣວເສນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ອິທໍ ມໂນກມ຺ມທ຺ວາຣຠູຕສ຺ສ ເຕນ ສຠາເວນ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຖາ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕາຘິປເຕຍ຺ຍນ຺ຕິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕວເສນ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວມິຘາປີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ໂຈປນທ຺ວຍຣຫິຕສ຺ສ ມໂນປພນ຺ຘສ຺ສ ມໂນກມ຺ມທ຺ວາຣຠາເວ ປນ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖິ.

ກມ຺ມປຖສໍສນ຺ທນກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ທ຺ວາຣກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອຍໍ ໂຍຊນາຕິ ‘‘ຣູປາຣມ຺ມຓໍ ວາ…ເປ… ຘມ຺ມາຣມ຺ມຓໍ ວາ’’ຕິ ເອເຕນ ສຫ ‘‘ຍໍ ຍໍ ວາ ປນາ’’ຕິ ເອຕສ຺ສ ອຍໍ ສມ຺ພນ຺ໂຘຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂກ ປນາຍໍ ສມ຺ພນ຺ໂຘຕິ? ເຍນ ວຈນານິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສມ຺ພຊ຺ຌນ຺ຕິ, ຕໍ ປຸພ຺ພາປຣວຈເນ ປໂຍຊນໍ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອິຘ ຈ ສພ຺ພາຣມ຺ມຓຕາທິທສ຺ສນໍ ‘‘ຣູປາຣມ຺ມຓໍ ວາ…ເປ… ຘມ຺ມາຣມ຺ມຓໍ ວາ’’ຕິ ເອຕສ຺ສ ອນນ຺ຕຣໍ ‘‘ຍໍ ຍໍ ວາ ປນາ’’ຕິ ເອຕສ຺ສ ວຈເນ ປໂຍຊນໍ ໂຍຊນາ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ຣູປາຣມ຺ມຓໍ ວາ…ເປ… ຘມ຺ມາຣມ຺ມຓໍ ວາ ອາຣພ຺ຠາ’’ຕິ ເອຕ຺ຕເກນ ອາປນ຺ນໍ ໂທສໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຕນ຺ນິວຕ຺ຕນວເສນ ‘‘ຍໍ ຍໍ ວາ ປນາ’’ຕິ ເອຕສ຺ສ ປໂຍຊນໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເຫຏ຺ຐາ’’ຕິອາທິມາຫ. ທຸຕິເຍ ອຕ຺ຖວິກປ຺ເປ ‘‘ຍໍ ຍໍ ວາປນາ’’ຕິ ເອເຕນ ອປ຺ປຘານມ຺ປິ ຣູປາທິໍ ອາກຑ຺ຒຕິ. ນ ຫິ ປຘານສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນເຍວ ອາຣມ຺ມຓຠາໂວ ອຕ຺ຖີຕິ. ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍນາຕິ ສພ຺ພາຣມ຺ມຓຕາທິນເຍນ. ‘‘ເຫຏ຺ຐາ ຄຫິຕເມວ ຄຫິຕນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ວຈເນ ປໂຍຊນໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘ຣູປໍ ວາ…ເປ… ອິທໍ ວາ ອິທໍ ວາ ອາຣພ຺ຠາ’ຕິ ກເຖຕຸໍ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອິທໍ ວາ ອິທໍ ວາຕິ ເອຕໍ ສພ຺ພາຣມ຺ມຓຕາທິໍ ສນ຺ຘາຍ ກຖິຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.