ກາມາວຈຣກຸສລປທຠາຊນີຍວຓ຺ຓນາ

໑. ‘‘ເຍ ວາ ປນ…ເປ… ອຣູປິໂນ ຘມ຺ມາ’’ຕິ ອິທໍ ‘‘ຜສ຺ໂສ ໂຫຕີ’’ຕິ ເອວມາທິກໍ ວິຍ ນ ວິສຸໍ ‘‘ເຕປິ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ ໂຫຕິ-ສທ຺ເທນ ສມ຺ພນ຺ຘໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຸທ຺ທິຏ຺ຐາວເສເສ ຈ ປນ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ອິເມ ຘມ຺ມາ ກຸສລາ’’ຕິ ອປ຺ເປຕຸໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອປ຺ປນາຍ ອວໂຣຘິຕໍ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ນິທ຺ເທເສປິ ເອຕສ຺ສ ປທຠາຊນີຍໍ ນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ. ສຣູເປນ ປນ ອທສ຺ສິຕຕ຺ຕາ ‘‘ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ທຸຕິເຍນ ໂຫຕິ-ສທ຺ເທນ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ນິທ຺ເທໂສ ຈ ນ ກໂຕ, ສງ຺ເຂເປນ ປນ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ສງ຺ເຂເປເນວ ເຍ ວາ ປນ ຘມ຺ມາ ນິທ຺ທິຏ຺ຐາຕິ ເອຕສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ອຸທ຺ເທເສ ອວໂຣໂຘ ຍຸຕ຺ໂຕ. ຘມ຺ມນິທ຺ເທເສ ຈ ນິທ຺ເທສາວສາເນ ວຸຕ຺ຕສ຺ສາຕິ.

ປຸຈ຺ຉາປຣິຈ຺ເຉທວຈເນເນວ ປຸຈ຺ຉາຠາເວ ວິຎ຺ຎາເຕ ປຸຈ຺ຉາວິເສສຎາປນຕ຺ຖໍ ອາຫ ‘‘ອຍໍ ກເຖຕຸກມ຺ຍຕາປຸຈ຺ຉາ’’ຕິ. ປຎ຺ຈວິຘາ ຫີຕິ ມຫານິທ຺ເທເສ (ມຫານິ. ໑໕໐; ຈູຬນິ. ປຸຓ຺ຓກມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ ໑໒; ເມຕ຺ຕຄູມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ ໑໘) ອາຄຕາ ປຸຈ຺ຉາ ທສ຺ເສຕິ. ລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ຎາຕຸໍ ອິຈ຺ຉິໂຕ ໂຍ ໂກຈິ ສຠາໂວ. ອຎ຺ຎາຕນ຺ຕິ ເຍນ ເກນຈິ ຎາເຓນ ອຎ຺ຎາຕຠາວໍ ອາຫ. ອທິຏ຺ຐນ຺ຕິ ທສ຺ສນຠູເຕນ ຎາເຓນ ປຈ຺ຈກ຺ຂໍ ວິຍ ອທິຏ຺ຐຕໍ. ອຕຸລິຕນ຺ຕິ ‘‘ເອຕ຺ຕກໍ ອິທ’’ນ຺ຕິ ຕຸລາຠູຕາຍ ປຎ຺ຎາຍ ອຕຸລິຕຕໍ. ອຕີຣິຕນ຺ຕິ ຕີຣຓຠູຕາຍ ປຎ຺ຎາຍ ອກຕຎາຓກິຣິຍາສມາປນຕໍ. ອວິຠູຕນ຺ຕິ ຎາຓສ຺ສ ອປາກຏຠາວໍ. ອວິຠາວິຕນ຺ຕິ ຎາເຓນ ອປາກຏີກຕຠາວໍ. ອທິຏ຺ຐໍ ໂຊຕີຍຕິ ເອຕາຍາຕິ ອທິຏ຺ຐໂຊຕນາ. ອນຸມຕິຍາ ປຸຈ຺ຉາ ອນຸມຕິປຸຈ຺ຉາ. ‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິອາທິປຸຈ຺ຉາຍ ຫິ ‘‘ກາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອນຸມຕີ’’ຕິ ອນຸມຕິ ປຸຈ຺ຉິຕາ ໂຫຕິ. ກເຖຕຸກມ຺ຍຕາຕິ ກເຖຕຸກມ຺ຍຕາຍ.

ປເຠທໂຕ ຘມ຺ມານໍ ເທສນນ຺ຕິ ມາຕິກາເທສນໍ ອາຫ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ປຸຣໂຕ ກຸສລາທິເກ ປເຠເທ ວຕ຺ວາ ປຈ຺ຉໂຕ ຘມ຺ມາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ‘‘ປເຠທວນ຺ຕທສ຺ສນຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ ນິທ຺ເທສໍ ອາຫ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ມາຕິກາຍ ສວິເສສນາ ຘມ຺ມາ ວຸຕ຺ຕາ, ເຕ ຈ ວິເສສິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ປຘານາ, ປຘານຎ຺ຈ ອິຕິກຕ຺ຕພ຺ພຕາຍ ຍຸຊ຺ຊຕີຕິ ຘມ຺ມານເມວ ປຘານານໍ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕາ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕພ຺ພຕາ ຈ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ເຕ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ເພ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ກຕເມ ຘມ຺ມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເຕ ປນ ວິເສສວນ຺ໂຕ ປຸຈ຺ຉິຕາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ປຸນ ‘‘ກຸສລາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອວໍ ປເຠທວນ຺ຕທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອຍໍ ປທານຸກ຺ກໂມ ກໂຕຕິ. ‘‘ອິເມ ຘມ຺ມາ ກຸສລາ’’ຕິ ວິສ຺ສຊ຺ຊເນປິ ເອວເມວ ໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາ. ‘‘ປເຠທໂຕ ຘມ຺ມານໍ ເທສນໍ ທີເປຕ຺ວາ’’ຕິ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ວິວຣິຕຸໍ ‘‘ອິມສ຺ມິຎ຺ຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ອເນກປ຺ປເຠທາ ເທເສຕພ຺ພາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕສ຺ມາຕິ ອໂວຫາຣເທສນໂຕ ຘມ຺ມານເມວ ເທເສຕພ຺ພຕ຺ຕາ ເຕສຎ຺ຈ ຆນວິນິພ຺ໂຠຄປຏິສມ຺ຠິທາຎາຓາວຫນໂຕ ປເຠທວນ຺ຕານໍ ເທເສຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ກຸສລາ…ເປ… ທີເປຕ຺ວາ’’ຕິ ເອເຕນ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເອວເມວ ຫິ ຍຖາວຸຕ຺ຕທີປນສ຺ສ ເຫຕຸໍ ສກາຣຓໍ ປກາເສຕຸໍ ປຸນ ‘‘ຘມ຺ມາເຍວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ. ຘມ຺ມາຕິ ສາມຎ຺ຎມຕ຺ຕວຈເນນ ສມູຫາທິຆນວເສນ ເອກຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓໍ ໂຫຕີຕິ ເອກຕ຺ຕວິນິພ຺ໂຠຄກຣຓໍ ຆນວິນິພ຺ໂຠຄຎາຓໍ ອາວຫຕິ ປເຠທເທສນາ, ຕຖາ ກຸສລາທິຘມ຺ມານໍ ອພ຺ຍາກຕາທິອຕ຺ຖານຎ຺ຈ ທີປນໂຕ ຘມ຺ມປຏິສມ຺ຠິທາທິຎາຓຎ຺ຈ ອາວຫຕິ. ‘‘ປເຠທວນ຺ຕທສ຺ສນຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ ເອຕໍ ວິວຣິຕຸໍ ‘‘ອິທານິ ເຍ ເຕນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ປເຠທ…ເປ… ຍຸຊ຺ຊຕິ ອິຕິກຕ຺ຕພ຺ພຕາຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ວິເສສນຕ຺ຕາ. ອຖ ວາ ອຸທ຺ເທໂສ ຘມ຺ມປ຺ປຘາໂນ, ປຸຈ຺ຉາ ສໍສຍິຕປ຺ປຘານາ, ນ ຈ ຘມ຺ມຠາໂວ ສໍສຍິໂຕ, ກຸສລາທິເຠໂທ ປນ ສໍສຍິໂຕຕິ ນິຈ຺ຉິຕສໍສຍິຕວເສນາຍໍ ປທານຸກ຺ກໂມ ກໂຕ.

ເອຕ຺ຖາຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ວຈເນ. ກິມຕ຺ຖມາຫ ຠຄວາຕິ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ອາຫ ‘‘ສມເຍ ນິທ຺ທິສິ ຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ປຣິໂຍສາເນຕິ ສມເຍ ຈິຕ຺ຕນິທ຺ເທສສ຺ສ ‘‘ຍສ຺ມິໍ…ເປ… ອາຣພ຺ຠາ’’ຕິ ເອຕສ຺ສ ປຣິໂຍສາເນ. ຕສ຺ມິໍ ສມເຍຕິ ຕສ຺ມິໍ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທສມເຍ. ຈິຕ຺ເຕນ ສມຍໍ ນິຍເມຕ຺ວານ ອຖ ປຈ຺ຉາ ໂພເຘຕຸນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ວິຊ຺ຊມາເນປິ ໂຠຊນຄມນາທິສມຍນານຕ຺ເຕ ສມວາຍາທິນານຕ຺ເຕ ຈ ຍຖາວຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕນິຍມິຕາ ວິເສສິຕາ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ສມເຍ ຍຖາຘິປ຺ເປຕານໍ ຜສ຺ສາທີນໍ ອຠາວາ ຈິຕ຺ຕນິຍມິເຕ ສມເຍ ຜສ຺ສາທໂຍ ໂພເຘຕຸໍ ວິເສສນເມວ ຕາວ ຈິຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ສມເຍ ຈິຕ຺ຕໍ ນິທ຺ທິສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິເສສິຕພ຺ໂພປິ ຫິ ສມໂຍ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປກາຣຕ຺ຖໍ ວິເສສນຠາວໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ວິເສສນຠູຕຎ຺ຈ ຈິຕ຺ຕໍ ຕທຸປກາຣຕ຺ຖໍ ວິເສສິຕພ຺ພຠາວນ຺ຕິ. ສນ຺ຕຕິຆນາທີນໍ ອຍໍ ວິເສໂສ – ປຸຣິມປຈ຺ຉິມານໍ ນິຣນ຺ຕຣຕາຍ ເອກີຠູຕານມິວ ປວຕ຺ຕິ ສນ຺ຕຕິຆນຕາ, ຕຖາ ຜສ຺ສາທີນໍ ເອກສມູຫວເສນ ທຸພ຺ພິຎ຺ເຎຍ຺ຍກິຈ຺ຈເຠທວເສນ ເອກາຣມ຺ມຓຕາວເສນ ຈ ເອກີຠູຕານມິວ ປວຕ຺ຕິ ສມູຫາທິຆນຕາຕິ.

ກາລຎ຺ຈ ສມຍຎ຺ຈາຕິ ຍຸຕ຺ຕກາລຎ຺ຈ ປຈ຺ຈຍສາມຄ຺ຄິຎ຺ຈ. ຂໂຓຕິ ໂອກາໂສ. ຕຖາຄຕຸປ຺ປາທາທິໂກ ຫິ ມຄ຺ຄພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍສ຺ສ ໂອກາໂສ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍປຏິລາຠເຫຕຸຕ຺ຕາ. ຂໂຓ ເອວ ຈ ສມໂຍ. ໂຍ ‘‘ຂໂຓ’’ຕິ ຈ ‘‘ສມໂຍ’’ຕິ ຈ ວຸຈ຺ຈຕິ, ໂສ ເອໂກວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມຫາສມໂຍຕິ ມຫາສມູໂຫ. ສມໂຍປິ ໂຂຕິ ສິກ຺ຂາປຣິປູຣຓສ຺ສ ເຫຕຸປິ. ສມຍປ຺ປວາທເກຕິ ທິຏ຺ຐິປ຺ປວາທເກ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ນິສິນ຺ນາ ຕິຕ຺ຖິຍາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ສມຍໍ ປວທນ຺ຕີຕິ. ອຕ຺ຖາຠິສມຍາຕິ ຫິຕປຏິລາຠາ. ອຠິສເມຕພ຺ໂພຕິ ອຠິສມໂຍ, ອຠິສມໂຍ ອຕ຺ໂຖ ອຠິສມຍຏ຺ໂຐຕິ ປີຬນາທີນິ ອຠິສມິຕພ຺ພຠາເວນ ເອກີຠາວໍ ອຸປເນຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕານິ, ອຠິສມຍສ຺ສ ວາ ປຏິເວຘສ຺ສ ວິສຍຠູໂຕ ອຕ຺ໂຖ ອຠິສມຍຏ຺ໂຐຕິ ຕາເນວ ຕຖາ ເອກຕ຺ເຕນ ວຸຕ຺ຕານິ. ຕຕ຺ຖ ປີຬນໍ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈສ຺ສ ຕໍສມງ຺ຄິໂນ ຫິໍ ສນໍ ອວິປ຺ຜາຣິກຕາກຣຓໍ. ສນ຺ຕາໂປ ທຸກ຺ຂທຸກ຺ຂຕາທິຠາເວນ ສນ຺ຕາປນໍ ປຣິທຫນໍ.

‘‘ອິຘາ’’ຕິ ວຈນໍ ອກຸສເລສຸ ອພ຺ຍາກເຕສຸ ຈ ເກສຸຈິ ຂຓສ຺ສ ອສມ຺ຠວໂຕ. ນນຸ ກຸສລານຎ຺ຈ ນວເມນ ຂເຓນ ວິນາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ໂຫຕີຕິ? ໂນ ນ ໂຫຕິ, ນ ປນ ນວໂມ ເອວ ຂໂຓ, ຈຕຸຈກ຺ການິປິ ຂໂຓຕິ ວຸຕ຺ຕານິ. ສພ຺ພນ຺ຕິເມນ ປຣິຈ຺ເຉເທນ ອຕ຺ຕສມ຺ມາປຓິຘິຂຓມນ຺ຕເຣນ ນຕ຺ຖິ ກຸສລສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕີຕິ ຂໂຓ ອິຘ ຄຫິໂຕ. ອິນ຺ທ຺ຣິຍວິສຍມນສິກາຣາຘີນໍ ວິຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ເອວມາທິ ສາຘາຣຓຜລໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ນວໂມຕິ ອຏ຺ຐກ຺ຂເຓ ອຸປາທາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຈຕຸຈກ຺ກໍ ວຕ຺ຕຕີຕິ ປຸນ ປຕິຣູປເທສວາສາທິສມ຺ປຕ຺ຕິ ຈຕຸຈກ຺ກໍ ວິປຣິວຕ຺ຕຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂອກາສຠູຕານີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຍາ ‘‘ອິທານິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕຸ ກຸສລານີ’’ຕິ ອນຸມຕິທານໍ ວິຍ ຠູຕານິ.

ຈິຕ຺ຕກາໂລຕິ ຘມ຺ເມເນວ ສຕາ ກາໂລ ວິເສສິໂຕ, ນ ຕສ຺ສ ປວຕ຺ຕິຕ຺ຖ ປວຕ຺ຕິສ຺ສຕິ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ເອເຕນ ອວຕ຺ຖາວິເສເສນ, ນາປິ ຕສ຺ສ ວິຊານນກິຈ຺ເຈນ, ຕສ຺ມາ ເອວໍວິເຘ ຘມ຺ເມ ອຸປາທາຍ ປຎ຺ຎຕ຺ໂຕຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ກມປ຺ປວຕ຺ຕາ ວິເສສາ ເອວ ປຏິປາຏີຕິ ພີຊຠາໂວ ຈ ປຏິປາຏີຕິ ວຕ຺ຕຸມຣຫຕີຕິ ອິມິນາຘິປ຺ປາເຍນ ‘‘ພີຊກາໂລຕິ ຘມ຺ມປຏິປາຏິໍ ອຸປາທາຍ ປຎ຺ຎຕ຺ໂຕ’’ຕິ ອາຫ. ຘມ຺ມປຏິປາຏິໍ ວາຕິ ອຏ຺ຐກລາປຘມ຺ເມ ສນ຺ຘາຍາຫ. ສຎ຺ຈິຕາ ວິຍ ຄຍ຺ຫມານກາລາ ເອວ ກາລສຎ຺ຈໂຍ, ຍຖາ ວາ ຕຖາ ວາ ກາໂລຕິ ເອກໍ ສຠາວໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຠິນິເວສໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ຕທຠິນິເວສນິເສຘນຕ຺ຖໍ ‘‘ໂສ ປເນສ ສຠາວໂຕ ອວິຊ຺ຊມານຕ຺ຕາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິມຕ຺ຕໂກ’’ຕິ ອາຫ. ຎຕ຺ວາ ວິຎ຺ເຎຍ຺ໂຍຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອິຕໂຣ ປນ ເຫຕູຕິ ເອສ ສມໂຍ ປຈ຺ຈໂຍວ ວິຎ຺ເຎຍ຺ໂຍ. ເອຕ຺ຖາຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ອຘິກາເຣ ນ ເຫຕຸເຫຕຸ ສາຘາຣຓເຫຕຸ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມວາໂຍ ປຈ຺ຈຍສາມຄ຺ຄີ, ເຫຕຸ ປນ ເອເກໂກ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ອຍເມເຕສໍ ວິເສໂສ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທີນໍ ອເນກປຈ຺ຈຍທສ຺ສເນນ ຕໍຕໍທ຺ວາຣິການໍ ກຸສລານຎ຺ຈ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍຕໍ ທສ຺ເສຕິ.

ປຣິຄ຺ຄໂຫ ກໂຕ ອຏ຺ຐກຖາຈຣິເຍຫິ. ເອກກາຣຓວາໂທຕິ ປກຕິກາຣຓວາໂທ, ອິສ຺ສຣກາຣຓວາໂທ ວາ. ອຎ຺ຎມຎ຺ຎາເປກ຺ໂຂຕິ ອວຍວານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎາເປກ຺ຂຕາຍ ສມຸທາໂຍ ວຸຕ຺ໂຕ. ອເປກ຺ຂາ ຈ ຍາວ ສຫາຍກາຣຓສມາຄໂມ ນ ໂຫຕິ, ຕາວ ຜລສ຺ສ ອນິປ຺ຜາທນໍ ສມາຄເມ ນິປ຺ຜາທນສມຕ຺ຖສ຺ສ ນິປ຺ຜາທນຎ຺ຈ. ສມາຄໂມ ຈ ເຍສຸ ຍຸຊ຺ຊມາເນສຸ ນິພ຺ຍາປາເຣສຸປິ ຜລສ຺ສ ປວຕ຺ຕິ, ເຕສໍ ສພ຺ຠາໂວຕິ.

ອສາມຄ຺ຄີ…ເປ… ປຕ຺ຕິໂຕຕິ ຈກ຺ຂຸຣູປາໂລກມນສິກາຣານໍ ອສມເວຕານໍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ອເຫຕຸຠາເວ ສຕິ ສມເວຕານຎ຺ຈ ຕໍສຠາວາວິນິວຕ຺ຕິໂຕ ເຫຕຸຠາວານາປຕ຺ຕິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ຫິ ສຠາວນ຺ຕຣໍ ອຎ຺ເຎນ ສຫິຕໍ ສຠາວນ຺ຕຣໍ ໂຫຕີຕິ. ເອກສ຺ມິນ຺ຕິ ອນ຺ຘສເຕ ເອເກກສ຺ມິໍ ອນ຺ເຘຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຎ຺ຎຖາ ຍຖາຣຸຕວເສນ ອຕ຺ເຖ ຄຍ຺ຫມາເນ ເອກສ຺ສ ອນ຺ຘສ຺ສ ທສ຺ສນາສມຕ຺ຖຕາ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ນ ໂຫຕິ, ນາປິ ເອກສ຺ສ ອສມຕ຺ຖຕາຍ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ອສມຕ຺ຖຕາ ວຸຕ຺ຕາ, ກິນ຺ຕຸ ສພ຺ເພສໍ ວິສຸໍ ອສມຕ຺ຖຕາຍ ເອວາຕິ ອຸປມາວຈນໍ ນ ຍຸຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ນາປິ ອຸປໂມປມິຕພ຺ພສມ຺ພນ຺ໂຘ. ນ ຫິ ອຸປມິຕພ຺ເພສຸ ຈກ຺ຂາທີສຸ ເອກສ຺ສ ອສມຕ຺ຖຕາຍ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ອສມຕ຺ຖຕາ ວຸຕ຺ຕາ, ກິນ຺ຕຸ ສພ຺ເພສໍ ວິສຸໍ ອສມຕ຺ຖຕາຍ ສຫິຕານໍ ອສມຕ຺ຖຕາຕິ. ອນ຺ຘສຕໍ ປສ຺ສຕີຕິ ຈ ອນ຺ຘສຕໍ ສຫິຕໍ ປສ຺ສຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ ອຎ຺ຎຖາ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອຸປມິຕພ຺ພາສມານຕາປຕ຺ຕິໂຕ. ສາຘາ…ເປ… ຐິຕຠາໂວຕິ ເຍສຸ ວິຊ຺ຊມາເນສຸ ຜລປ຺ປວຕ຺ຕິ ເຕສໍ ສໂມຘາເນ, ຍຖາ ປວຕ຺ຕມາເນສຸ ເຕສຸ ຜລປ຺ປວຕ຺ຕິ, ຕຖາ ປວຕ຺ຕິມາຫ. ນ ເຍສໍ ເກສຎ຺ຈິ ອເນເກສໍ ສໂມຘານມຕ຺ຕໍ ສາມຄ຺ຄີ. ນ ຫິ ສທ຺ທຄນ຺ຘຣສໂຜຏ຺ຐພ຺ພສໂມຘານໍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ, ກຏ຺ຐກປາລປາສາຓສໂມຘານໍ ວາ ໂສຕວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ເຫຕູຕິ. ຕນ຺ຕິ ຕໍ ທສ຺ສນໍ. ອສາ…ເປ… ສິທ຺ໂຘຕິ ນາຍມຕ຺ໂຖ ສາເຘຕພ຺ໂພ ວິສຸໍ ອເຫຕູນໍ ຈກ຺ຂາທີນໍ ສຫິຕານໍ ເຫຕຸຠາວສ຺ສ ປຈ຺ຈກ຺ຂສິທ຺ຘຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ຫິ ປຈ຺ຈກ຺ຂສິທ຺ເຘ ຍຸຕ຺ຕິມຄ຺ຄນໍ ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ.

ມນຸສ຺ສຕ຺ຕາທີນໍ ຂຓາວຍວານໍ ສາມຄ຺ຄີ ຂຓສາມຄ຺ຄີ, ຕໍ ວິນາ ໂສ ນວມຈກ຺ກສມ຺ປຕ຺ຕິສງ຺ຂາໂຕ ຂໂຓ ນຕ຺ຖິ. ສາ ເອວ ຫິ ຂຓສາມຄ຺ຄີ ໂສ ຂໂຓຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຂຓ…ເປ… ທີເປຕິ ອຕ຺ຕໂນ ທຸລ຺ລຠຕາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຂຓຕ຺ໂຖ ວາ ສມຍສທ຺ໂທ ຂຓສງ຺ຂາໂຕ ສມໂຍຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ໂສ ຍສ຺ມິໍ ທຸລ຺ລເຠ ຂເຓ ສຕີຕິ ອິມສ຺ສຕ຺ຖສ຺ສ ວິຠາວນວເສນ ຕທາຍຕ຺ຕາຍ ກຸສລຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ທຸລ຺ລຠຠາວໍ ທີເປຕິ. ເອເຕນຸປາເຍນ ສມວາຍ…ເປ… ວຸຕ຺ຕິໍ ທີເປຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ອິໂຕ ປເຣສຸ ຈ ໂຍຊນາ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ຕໍຕໍທີປເນ ກາຕພ຺ພາ.

ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສາຕິ ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ ຠິກ຺ຂເວ ຈຕ຺ຕາໂຣ ທຬ຺ຫຘມ຺ມາ ຘນຸຄ຺ຄຫາ ສິກ຺ຂິຕາ ກຕຫຕ຺ຖາ ກຕຸປາສນາ ຈຕຸທ຺ທິສາ ຐິຕາ ອສ຺ສຸ, ອຖ ປຸຣິໂສ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ‘ອຫໍ ອິເມສໍ…ເປ… ກຕຸປາສນານໍ ກຓ຺ເຑ ຂິຕ຺ເຕ ຂິຕ຺ເຕ ອປ຺ປຕິຏ຺ຐິເຕ ປຖວິຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຫຣິສ຺ສາມີ’’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໒.໒໒໘) ເອວໍ ວຸຕ຺ຕຊວນປຸຣິສສ຺ສ. ຕາວ ປຣິຕ຺ຕໂກຕິ ຄມນສ຺ສາທານໍ ເທວປຸຕ຺ຕານໍ ເຫຏ຺ຐຸປຣິຍາເຍນ ປຏິມຸຂໍ ຘາວນ຺ຕານໍ ສິຣສິ ປາເທ ຈ ພທ຺ຘຂຸຣຘາຣາສນ຺ນິປາຕໂຕ ຈ ປຣິຕ຺ຕຕໂຣ ກາໂລ. ກາລສງ຺ຂາໂຕ ສມໂຍ ຈິຕ຺ຕປຣິຈ຺ຉິນ຺ໂນ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ເຕເນວ ປຣິຈ຺ເຉທກຈິຕ຺ເຕນ ‘‘ເອວໍ ປຣິຕ຺ໂຕ ອຫ’’ນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິຕ຺ຕຕໍ ທີເປຕິ. ຍຖາ ຈາຫໍ, ເອວໍ ສພ຺ໂພ ກຸສລຈິຕ຺ຕປ຺ປວຕ຺ຕິກາໂລຕິ ຕສ຺ສ ປຣິຕ຺ຕຕໍ ທີເປຕິ. ສທ຺ທສ຺ສ ທີປນາ ວຸຕ຺ຕນຍານຸສາເຣນ ເວທິຕພ຺ພາ.

ປກຕິວາທີນໍ ມຫໂຕ ວິຍ ອຓຸວາທີນໍ ທ຺ວິອຓຸກສ຺ສ ວິຍ ຈ ເອກສ຺ເສວ. ເຫຕຸ…ເປ… ວຸຕ຺ຕິຕໍ ທີເປຕີຕິ ປຈ຺ຈຍາຍຕ຺ຕວຸຕ຺ຕິທີປນໂຕ ຕປ຺ປຣຠາວາ ເຫຕຸສງ຺ຂາຕສ຺ສ ປຣາຍຕ຺ຕວຸຕ຺ຕິທີປນຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ສຕິ ປນ ປຈ຺ຈຍາຍຕ຺ຕຠາເວ ປຈ຺ຈຍສາມຄ຺ຄີອາຍຕ຺ຕຕາ ສມວາຍສງ຺ຂາເຕນ ທີປິຍຕີຕິ ອຕປ຺ປຣຠາວໂຕ ຕສ຺ສ ຕໍທີປນຕາ ນ ວຸຕ຺ຕາ. ອເນນ ສມເຍນ ກຕ຺ຕຸຠູເຕນ, ອເນນ ສມເຍນ ວາ ກຣຓຠູເຕນ ຠຄວຕາ ປຏິເສຘິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອສ ນໂຍ ປຸຣິມາສຸ ທີປນາສຸ.

ອຘິກຣຓວເສນາຕິ ອາຘາຣວເສນ. ເອຕ຺ຖາຕິ ກາລສມູຫສງ຺ຂາເຕ ສມເຍ ຄຫິເຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກາໂລປິ ຫິ ຈິຕ຺ຕປຣິຈ຺ຉິນ຺ໂນ ສຠາວໂຕ ອວິຊ຺ຊມາໂນປິ ອາຘາຣຠາເວເນວ ສຎ຺ຎາໂຕ ‘‘ອຘິກຣຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ຕໍຂຓປ຺ປວຕ຺ຕານໍ ຕໂຕ ປຸພ຺ເພ ປຣໂຕ ຈ ອຠາວາ. ຠາໂວຕິ ກິຣິຍາ. ກິຣິຍາຍ ກິຣິຍນ຺ຕຣລກ຺ຂຓໍ ຠາເວນຠາວລກ຺ຂຓໍ. ຍຖາ ຄາວີສຸ ທຸຍ຺ຫມານາສຸ ຄໂຕ, ທຸທ຺ຘາສຸ ອາຄໂຕຕິ ໂທຫນກິຣິຍາ ຄມນກິຣິຍາຍ ລກ຺ຂຓໍ ໂຫຕິ, ເອວມິຫາປິ ‘‘ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ເຕ ສຕີຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ວິຎ຺ຎາຍມາໂນ ເອວ ໂຫຕິ ອຎ຺ຎກິຣິຍາສມ຺ພນ຺ຘາຠາເວນ ປທຕ຺ຖສ຺ສ ສຕ຺ຕາວິຣຫາຠາວໂຕຕິ ສມຍສ຺ສ ສຕ຺ຕາກິຣິຍາຍ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທກິຣິຍາ ຜສ຺ສາທິຠວນກິຣິຍາ ຈ ລກ຺ຂີຍຕີຕິ ອຸຠຍຕ຺ຖ ສມຍສທ຺ເທ ຠຸມ຺ມນິທ຺ເທໂສ ກໂຕ ລກ຺ຂຓຠູຕຠາວຍຸຕ຺ໂຕຕິ.

ອຸທ຺ທານໂຕຕິ ອຸທ຺ເທສໂຕ ສງ຺ເຂປໂຕ. ກິເລສກາໂມ ວຕ຺ຖຸກາມຠາວໍ ຠຊນ຺ໂຕ ກາມນີຍວເສນ ຠຊຕິ, ນ ກາມນວເສນາຕິ ກາມນວເສນ ກິເລສກາໂມ ເອວ ໂຫຕິ, ນ ວຕ຺ຖຸກາໂມ. ທຸວິໂຘເປໂສຕິ ວຈເນນ ທຸວິຘສ຺ສປິ ສຫິຕສ຺ສ ອວຈຣຓປ຺ປເທສໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ເຕນ ວຕ຺ຖຸກາມສ຺ເສວ ປວຕ຺ຕິເທໂສ ຣູປາຣູປຘາຕຸທ຺ວຍໍ ອປນີຕໍ ໂຫຕິ. ນນຸ ຈ ທຸວິໂຘປິ ສຫິໂຕ ຣູປາຣູປຘາຕູສຸ ປວຕ຺ຕຕິ ຣູປາຣູປາວຈຣຘມ຺ມານໍ ວຕ຺ຖຸກາມຕ຺ຕາ ຕທາຣມ຺ມຓານໍ ຣູປາຣູປຣາຄານຎ຺ຈ ກິເລສກາມຠາວສິທ຺ຘິໂຕຕິ? ຕໍ ນ, ພຫລກິເລສສ຺ສ ກາມຣາຄສ຺ສ ກິເລສກາມຠາເວນ ອິຘ ສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ຣູປາຣູປຘາຕູສຸ ປວຕ຺ຕມາເນສຸ ກາມາວຈຣຘມ຺ເມສຸ ນິກນ຺ຕິ ອິຘ ນ ສງ຺ຄຫິຕາ ສຸຂຸມຕ຺ຕາ. ‘‘ອຸທ຺ທານໂຕ ທ຺ເວ ກາມາ’’ຕິ ສພ຺ພກາເມ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາປິ ຫິ ‘‘ທຸວິໂຘເປໂສ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ຕເທກເທສຠູຕາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສຫິຕຕາປຣິຈ຺ຉິນ຺ນາ ກາມຣາຄຕພ຺ພຕ຺ຖຸກຘມ຺ມາວ ສງ຺ຄຫິຕາຕິ, ນິຣວເສໂສ ວາ ກິເລສກາໂມ ກາມຣາໂຄ ກາມຕຓ຺ຫາຣູປຕຓ຺ຫາອຣູປຕຓ຺ຫານິໂຣຘຕຓ຺ຫາເຠໂທ ອິຘ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ອນວເສສປ຺ປວຕ຺ຕິຕໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ທຸວິໂຘເປໂສ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ວຕ຺ຖຸກາໂມປິ ຈ ອປ຺ປໂກ ອິຘາປິ ນ ວຕ຺ຕຕິ ຣູປາຣູປາວຈຣວິປາກມຕ຺ໂຕ, ຕຖາປິ ປຣິປຸຓ຺ຓວຕ຺ຖຸກາມຕ຺ຕາ ກາມາວຈຣຘມ຺ມາວ ອິຘ ຄຫິຕາ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ສສຕ຺ຖາວຈໂຣປມາ ຍຸຕ຺ຕາ ໂຫຕິ. ‘‘ຣູປູປປຕ຺ຕິຍາ ມຄ຺ຄໍ ຠາເວຕີ’’ຕິ (ຘ. ສ. ໑໖໓; ວິຠ. ໖໒໕) ເອຕ຺ຖ ຣູປຠໂວ ອຸຕ຺ຕຣປທໂລປໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ຣູປ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ເອວມິຘາປິ ອຸຕ຺ຕຣປທໂລໂປ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອຎ຺ຎຖາ ຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ກາມາວຈຣາວຈຣນ຺ຕິ ວຸຈ຺ເຈຍ຺ຍາຕິ. ອາຣມ຺ມຓກຣຓວເສນາຕິອາທິເກ ‘‘ກາໂມ’’ຕິ ສພ຺ພໍ ຕຓ຺ຫມາຫ, ຕສ຺ມາ ‘‘ກາມຎ຺ເຈສາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ, ‘‘ກາເມ ອວຈາເຣຕີຕິ ກາມາວຈາຣ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ຈາ-ສທ຺ທສ຺ສ ຣສ຺ສຕ຺ຕໍ ກຕໍ.

ຣຸຬ຺ຫິສທ຺ເທນາຕິ ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕສຸ ຣຸຬ຺ເຫນ ສທ຺ເທນ, ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕສຸ ວາ ປວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອນວຊ຺ຊສຸຂວິປາກຕາຍ ຕໍສທິເສສຸ ຎາຓວິປ຺ປຍຸຕ຺ເຕສຸ ຣຸຬ຺ເຫນ ສທ຺ເທນ. ອຖ ວາ ກິຎ຺ຈິ ນິມິຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສຕິປິ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ຕໍນິມິຕ຺ຕຍຸຕ຺ເຕ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິເທວ ວິສເຍ ສມ຺ມຸຕິຍາ ຈິຣກາລຕາວເສນ ນິມິຕ຺ຕວິຣເຫປິ ປວຕ຺ຕິ ຣຸຬ຺ຫິ ນາມ ຍຖາ ‘‘ມຫິຍໍ ເສຕີຕິ ມຫິໍໂສ, ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ຄາໂວ’’ຕິ, ເອວໍ ກຸສລສທ຺ທສ຺ສປິ ຣຸຬ຺ຫິຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ປຎ຺ຎານິທ຺ເທເສ ‘‘ໂກສລ຺ລ’’ນ຺ຕິ ອຠິຘມ຺ເມ (ຘ. ສ. ໑໖) ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ສ ຈ ຠາວາ ກຸສລສທ຺ທປ຺ປວຕ຺ຕີຕິ ໂກສລ຺ລໂຍຄາ ກຸສລນ຺ຕິ ອຍໍ ອຠິຘມ຺ມປຣິຍາໂຍ ໂຫຕິ. ກຸສລນ຺ຕິ ກຸສລຠາວໍ ອາຫ.

ວິປາກາທີນໍ ອວຊ຺ຊປຏິປກ຺ຂຕາ ນຕ຺ຖີຕິ ກຸສລເມວ ອນວຊ຺ຊລກ຺ຂຓໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອນວຊ຺ຊລກ຺ຂຓເມວາຕິ ສຸຂວິປາກສຠາວສ຺ສ ລກ຺ຂຓຠາວນິວາຣຓຕ຺ຖໍ ອວຘາຣຓໍ ກຕໍ, ຕໍນິວາຣຓຎ຺ຈ ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານຕໍ ວຕ຺ຖຸກາມຕາຍ ກຕໍ. ສມ຺ປຕ຺ຕິອຕ຺ເຖນ ຣເສນ ໂວທານຠາວຣສໍ. ຜລຏ຺ເຐນ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາເນນ ອິຏ຺ຐວິປາກປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານໍ. ສຠາໂວ ກກ຺ຂຬາທິຜຸສນາທິໂກ ອສາຘາຣໂຓ. ສາມຎ຺ຎໍ ສາຘາຣໂຓ ອນິຈ຺ຈາທິສຠາໂວ. ອິຘ ຈ ກຸສລລກ຺ຂຓໍ ສພ຺ພກຸສລສາຘາຣຓສຠາວຕ຺ຕາ ສາມຎ຺ຎໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ອກຸສລາທີຫິ ອສາຘາຣຓຕາຍ ສຠາໂວ ວາ. ອຸປຏ຺ຐານາກາໂຣຕິ ຄເຫຕພ຺ພຠາເວນ ຎາຓສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐຫນາກາໂຣ. ຜລໍ ປນ ອຕ຺ຕໂນ ກາຣຓໍ ປຏິຈ຺ຈ ຕປ຺ປຏິພິມ຺ພຠາເວນ, ປຏິມຸຂໍ ວາ ອຸປຏ຺ຐາຕີຕິ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານໍ.

ວິຊານາຕີຕິ ສຎ຺ຎາປຎ຺ຎາກິຈ຺ຈວິສິຏ຺ຐໍ ວິສຍຄ຺ຄຫຓໍ ອາຫ. ສພ຺ພຈິຕ຺ຕສາຘາຣຓຕ຺ຕາ ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ຍຖາ ຍຖາ ອຕ຺ໂຖ ລພ຺ຠຕິ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຕຖາ ຕຖາ ຄເຫຕພ຺ໂພຕິ. ຍໍ ອາເສວນປຈ຺ຈຍຠາເວນ ຈິໂນຕິ, ຍຎ຺ຈ ກມ຺ມຸນາ ອຠິສງ຺ຂຕຕ຺ຕາ ຈິຕໍ, ຕໍ ຕຖາ ‘‘ຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍໍ ປນ ຕຖາ ນ ໂຫຕິ, ຕໍ ປຣິຕ຺ຕກິຣິຍທ຺ວຍໍ ອນ຺ຕິມຊວນຎ຺ຈ ລພ຺ຠມານຈິນ຺ຕນວິຈິຕ຺ຕຕາທິວເສນ ‘‘ຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຫສິຕຸປ຺ປາໂທ ປນ ອຎ຺ຎຊວນຄຕິໂກວ. ຈິຕ຺ຕານໍ ປນາຕິ ວິຈິຕ຺ຣານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕທນ຺ໂຕຄຘຕ຺ຕາ ຫິ ສມຸທາຍໂວຫາເຣນ ອວຍໂວປິ ‘‘ຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ຍຖາ ປພ຺ພຕນທີສມຸທ຺ທາທິເອກເທເສສຸ ທິຏ຺ເຐສຸ ປພ຺ພຕາທໂຍ ທິຏ຺ຐາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ. ຈຣຓໍ ນາມ ຄເຫຕ຺ວາ ຈຣິຕພ຺ພຈິຕ຺ຕປໂຏ. ຣູປານີຕິ ພິມ຺ພານິ.

ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກນ຺ຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍພທ຺ຘໍ ວທຕິ. ຈິຕ຺ຕກຕເມວາຕິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ມູລກາຣຓຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກມ຺ມສ຺ສ ເຫຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ກາຣຓນ຺ຕິ. ຕໍ ປນ ອຕ຺ຖໍ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ກາຍກມ຺ມາທິເຠທ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ລິງ຺ຄນານຕ຺ຕນ຺ຕິ ສຓ຺ຐານນານຕ຺ຕໍ, ຠິນ຺ນສຓ຺ຐານງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄວໂຕ ສຣີຣສ຺ສ ວາ ນານຕ຺ຕໍ. ໂວຫາຣວເສນ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສາທິຠາເວນ ໂວຫຣິຕພ຺ເພສຸ ປຕ຺ຖນາວິເສສາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕໂຕ ກມ຺ມວິເສສາ. ເອວມິທໍ ກມ຺ມນານຕ຺ຕໍ ໂວຫາຣນານຕ຺ຕໂຕ ໂຫຕິ. ອປາ…ເປ… ກາທິຕາຕິ ເອວມາທີສຸ ອາທິ-ສທ຺ເທຫິ ຄຕິຍາ ອຸປປຕ຺ຕິຍາ ອຕ຺ຕຠາເວ ໂລກຘມ຺ເມສຸ ຈ ນານາກຣຓານິ ສຸຕ຺ຕາຄຕານິ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ.

ກມ຺ມນານຕ຺ຕາທິວເສນາຕິ ເອຕ຺ຖ ກຸສລາກຸສລວເສນ ກມ຺ມນານຕ຺ຕໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ວິສທິສສຠາວຕາ ຫິ ນານຕ຺ຕນ຺ຕິ. ກຸສລກມ຺ມສ຺ສ ທານາທິວເສນ ກາຍສຸຈຣິຕາທິຠາເວນ ຈ ປຸຖຸຕ຺ຕໍ, ອກຸສລກມ຺ມສ຺ສ ຈ ມຈ຺ຉຣິຍາທີຫິ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທີຫິ ຈ ປຸຖຸຕ຺ຕໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ພຫຸປ຺ປກາຣຕາ ຫິ ປຸຖຸຕ຺ຕນ຺ຕິ. ອນ຺ນທານາທິວເສນ ທານາທີນໍ ປາຓາຕິປາຕາວິຣຕິອາທິວເສນ ກາຍສຸຈຣິຕາທີນໍ ອາວາສມຈ຺ຉຣິຍາທິວເສນ ມຈ຺ຉຣິຍາທີນໍ ປາຓາຕິປາຕາທິວເສນ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທີນຎ຺ຈ ປເຠໂທ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອເກກສ຺ສ ຫິ ປກາຣສ຺ສ ເຠໂທ ປເຠໂທຕິ. ນານຕ຺ຕາທີນໍ ວວຕ຺ຖານໍ ຕຖາ ຕຖາ ວວຕ຺ຖິຕຕາ ນິຈ຺ຉິຕຕາ. ເອເຕນຸປາເຍນ ລິງ຺ຄນານຕ຺ຕາທີນິ ເວທິຕພ຺ພານິ. ກມ຺ມນານຕ຺ຕາທີຫິ ນິພ຺ພຕ຺ຕານິ ຫິ ຕານີຕິ.

ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ລິງ຺ຄສ຺ສ ກມ຺ມໂຕ ປວຕ຺ຕິໍ ຕທນຸກ຺ກເມນ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນກມ຺ມສ຺ສ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຕໂຕ ອນາຄຕລິງ຺ຄນານຕ຺ຕາທິນິປ຺ຜຕ຺ຕິທສ຺ສເນນ ສໍສາຣໍ ຆເຏນ຺ໂຕ ‘‘ກມ຺ມນານາກຣຓໍ ປຏິຈ຺ຈາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ປຸຣິເມນ ກມ຺ມວຈເນນ ອວິຊ຺ຊາສງ຺ຂາຣາ, ລິງ຺ຄາທິວຈເນນ ວິຎ຺ຎາຓາທີນິ ຠວປຣິໂຍສານານິ, ຄຕິອາທິວຈເນນ ຊາຕິຊຣາມຣຓານິ ຄຫິຕານີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພານິ. ຕຕ຺ຖ ຄຕີຕິ ນິຣຍາທໂຍ ປຎ຺ຈ ຄຕິໂຍ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ຕາສໍ ນານາກຣຓໍ ອປທາທິຠາໂວ. ຕາ ຫິ ຕຖາ ຠິນ຺ນາຕິ. ອຸປປຕ຺ຕີຕິ ໂຄມຫິໍສາທິຂຕ຺ຕິຍາທິຈາຕຸມຫາຣາຊິກາທິອຸປປຕ຺ຕິໂຍ, ຕາສໍ ນານາກຣຓໍ ອຸຈ຺ຈາທິຕາ. ຂຕ຺ຕິໂຍ ເອວ ຫິ ເອກຈ຺ໂຈ ກຸລໂຠຄອິສ຺ສຣິຍາທີຫິ ອຸຈ຺ໂຈ ໂຫຕິ, ເອກຈ຺ໂຈ ນີໂຈ. ເຕຫິ ເອວ ຫີນຕາຍ ຫີໂນ, ປຘານຠາວໍ ນີຕຕາຍ ປຓີໂຕ, ອຑ຺ຒຕາຍ ສຸຄໂຕ, ທລິທ຺ທຕາຍ ທຸຄ຺ຄໂຕ. ກຸລວເສນ ວາ ອຸຈ຺ຈນີຈຕາ, ອິສ຺ສຣິຍວເສນ ຫີນປຓີຕຕາ, ໂຠຄວເສນ ສຸຄຕທຸຄ຺ຄຕຕາ ໂຍເຊຕພ຺ພາ. ສຸວຓ຺ຓທຸພ຺ພຓ຺ຓຕາຕິ ໂອທາຕສາມາທິວຓ຺ຓສຸທ຺ຘິອສຸທ຺ຘິວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຸຊາຕທຸຊ຺ຊາຕຕາຕິ ນິຄ຺ໂຣຘປຣິມຓ຺ຑລາທິອາໂຣຫປຣິຓາເຫຫິ ລກ຺ຂເຓຫິ ວາ ອຕ຺ຕຠາວປຣິປຸຓ຺ຓາປຣິປຸຓ຺ຓຊາຕຕາວເສນ. ສຸສຓ຺ຐິຕທຸສ຺ສຓ຺ຐິຕຕາຕິ ອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄານໍ ສຓ຺ຐານວເສນ.

ອປຣມ຺ປິ ວຸຕ຺ຕໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຍຖາວຸຕ຺ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕກຕຠາວສາຘກໍ ສຸຕ຺ຕໍ ‘‘ກມ຺ມໂຕ’’ຕິອາທິ. ກມ຺ມຎ຺ຫິ ຈິຕ຺ຕໂຕ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ ຕໂຕ ນິປ຺ຜຊ຺ຊມານໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ຈິຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕກຕເມວາຕິ ສາເຘຕິ. ກມ຺ມນິພ຺ພຕ຺ຕໂຕ ລິງ຺ຄໂຕ ປວຕ຺ຕມານລິງ຺ຄສຎ຺ຎາ ມູລກາຣຓໂຕ ກມ຺ມໂຕ ອາສນ຺ນກາຣຓໂຕ ລິງ຺ຄໂຕ ຈ ປວຕ຺ຕາ ໂຫຕີຕິ ‘‘ກມ຺ມໂຕ…ເປ… ປວຕ຺ຕເຣ’’ຕິ ອາຫ. ອຖ ວາ ລິງ຺ຄຎ຺ຈ ສຎ຺ຎາ ຈ ລິງ຺ຄສຎ຺ຎາ, ຕາ ຍຖາສງ຺ຂ຺ຍໍ ກມ຺ມໂຕ ລິງ຺ຄໂຕ ຈ ປວຕ຺ຕເຣຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຎ຺ຎາໂຕ ເຠທໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ເຕ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສາທິລິງ຺ຄສຎ຺ຎາໂຕ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສາທິໂວຫາຣເຠທໍ ຘມ຺ມາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕຖາ ຕຖາ ໂວຫຣິຕພ຺ພາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິມາຍ ຄາຖາຍ ອຕີຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນທ຺ຘປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທວເສນ ຈິຕ຺ຕກຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ທສ຺ສິຕໍ.

ໂລໂກ ເອວ ປຊາຕຕ຺ຕາ ປຊາຕິ ປຸຣິມປາທສ຺ສ ວິວຣຓໍ ປຈ຺ຉິມປາໂທ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຍຖາ ຣຖສ຺ສ ອາຓິ ນິພນ຺ຘນາ, ເອວໍ ສຕ຺ຕໂລກຣຖສ຺ສ ກມ຺ມໍ ນິພນ຺ຘນນ຺ຕິ ອຸປມາສໍສນ຺ທນໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອິມາຍ ຈ ຄາຖາຍ ອທ຺ຘທ຺ວຍວເສນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ກມ຺ມວິຎ຺ຎາຓກຕຕາ ທສ຺ສິຕາ. ກິຕ຺ຕິນ຺ຕິ ປຣມ຺ມຸຂາ ກິຕ຺ຕນໍ ປຕ຺ຖຏຍສຕໍ. ປສໍສນ຺ຕິ ສມ຺ມຸຂາ ປສໍສນໍ ຖຸຕິໍ. ກມ຺ມນານາກຣຓນ຺ຕິ ກມ຺ມໂຕ ນິພ຺ພຕ຺ຕນານາກຣຓໍ ກມ຺ມເຊຫິ ອນຸມິຍມານໍ ກມ຺ມສ຺ເສວ ວາ ນານາກຣຓໍ.

ກມ຺ມສ຺ສກາຕິ ກມ຺ມສຍາ. ກມ຺ມສ຺ສ ທາຍໍ ເຕນ ທາຕພ຺ພໍ ອາທິຍນ຺ຕີຕິ ກມ຺ມທາຍາທາ. ອຓ຺ຑຊາທີນຎ຺ຈ ໂຍນີນໍ ກມ຺ມໂຕ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕ຺ຕາ ກມ຺ມເມວ ໂຍນິ ອຕ຺ຕຠາວປຏິລາຠນິມິຕ຺ຕໍ ເອເຕສນ຺ຕິ ກມ຺ມໂຍນີ. ພນ຺ຘນຏ຺ເຐນ ກມ຺ມໍ ພນ຺ຘຸ ເອເຕສນ຺ຕິ ກມ຺ມພນ຺ຘູ.

ຈິຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ກມ຺ມວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ. ຕສ຺ສ ປນ ອລທ຺ໂຘກາສຕາ ອຎ຺ເຎນ ກມ຺ເມນ ປຏິພາຫິຕຕ຺ຕາ ຕທວິປຈ຺ຈໂນກາເສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຈ ເວທິຕພ຺ພາ. ວິຊ຺ຊມານມ຺ປິ ອປຣາປຣິຍເວທນີຍກມ຺ມວິຎ຺ຎາຓໍ ກາລຄຕິປໂຍຄາທິສຫກາຣີປຈ຺ຈຍວິກລຕາຍ ອວເສສປຈ຺ຈຍເວກລ຺ລໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເອກຈ຺ຈຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ຈິຕ຺ເຕນ ກຕ຺ຕພ຺ພຈິຕ຺ເຣນ ເອກຈ຺ຈຠູຕໍ ເຕນ ກຕ຺ຕພ຺ພຈິຕ຺ຣມາຫ.

ອນຸຠວິຕ຺ວາ ຠວິຕ຺ວາ ຈ ອປຄຕໍ ຠູຕາປຄຕໍ. ອນຸຠູຕຠູຕຕາ ຫິ ຠູຕຕາສາມຎ຺ເຎນ ຠູຕສທ຺ເທນ ວຸຕ຺ຕາ. ສາມຎ຺ຎເມວ ຫິ ອຸປສຄ຺ເຄນ ວິເສສີຍຕີຕິ. ອນຸຠູຕສທ຺ໂທ ຈ ກມ຺ມວຈນິຈ຺ຉາຠາວໂຕ ອນຸຠວກວາຈໂກ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ວິກປ຺ປຄາຫວເສນ ຣາຄາທີຫິ ຕພ຺ພິປກ຺ເຂຫິ ຈ ອກຸສລໍ ກຸສລຎ຺ຈ ອາຣມ຺ມຓຣສໍ ອນຸຠວຕິ, ນ ວິປາໂກ ກມ຺ມເວຄກ຺ຂິຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ນາປິ ກິຣິຍາ ອເຫຕຸການໍ ອຕິທຸພ຺ພລຕາຍ ສເຫຕຸການຎ຺ຈ ຂີຓກິເລສສ຺ສ ຉຬງ຺ຄຸເປກ຺ຂາວໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານານໍ ອຕິສນ຺ຕວຸຕ຺ຕິຕ຺ຕາ. ເອຕ຺ຖ ຈ ປຸຣິມນເຍ ກຸສລາກຸສລເມວ ວຕ຺ຕຸໍ ອຘິປ຺ປາຍວເສນ ‘‘ຠູຕາປຄຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍໍ ‘‘ອຸປ຺ປນ຺ນານໍ ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ປຫານາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນານໍ ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ຐິຕິຍາ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໖໕໑-໖໖໒; ວິຠ. ໓໙໐-໓໙໑) ເອຕ຺ຖ ອຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ຕໍສທິສານໍ ປຫານໍ, ວຸທ຺ຘິ ຈ ວຸຕ຺ຕາ, ປຈ຺ຉິມນເຍ ປນ ຈ-ສທ຺ເທນ ກຸສລາກຸສລຎ຺ຈ ອາກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ສງ຺ຂຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ ຠູຕາປຄຕຠາວາຠິຘານາຘິປ຺ປາເຍນ.

ວິປຈ຺ຈິຕຸໍ ໂອກາສກຣຓວເສນ ອຸປ຺ປຕິຕໍ ອຕີຕກມ຺ມຎ຺ຈ ຕໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕຸໍ ອາຣທ຺ໂຘ ອນາຄໂຕ ວິປາໂກ ຈ ‘‘ໂອກາສກຕຸປ຺ປນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ຍໍ ອຸປ຺ປນ຺ນສທ຺ເທນ ວິນາປິ ວິຎ຺ຎາຍມານໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ນາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຎ຺ເຈຕນິການ’’ນ຺ຕິອາທິ (ອ. ນິ. ໑໐.໒໑໗, ໒໑໙) ວຸຕ຺ຕໍ. ຕາສຸ ຕາສຸ ຠູມີສູຕິ ມນຸສ຺ສເທວາທິອຕ຺ຕຠາວສງ຺ຂາເຕສຸ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘສຸ. ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ສນ຺ຕາເນ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິອນາປາທິຕຕາຍ ອສມູຫຕໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ລທ຺ຘຠູມິກໍ ‘‘ຠູມິລທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ອຄ຺ຄິອາຫິໂຕ ວິຍ. ໂອກາສກຕຸປ຺ປນ຺ນສທ຺ເທປິ ຈ ໂອກາໂສ ກໂຕ ເອເຕນາຕິ, ໂອກາໂສ ກໂຕ ເອຕສ຺ສາຕິ ຈ ທຸວິຘຕ຺ເຖປິ ເອວເມວ ກຕສທ຺ທສ຺ສ ປຣນິປາໂຕ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ສພ຺ພທາ ອວຕ຺ຕມານມ຺ປິ ຄມິຍຈິຕ຺ຕໍ ປຏິປກ຺ຂປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາຍ ອວິກ຺ຂມ຺ຠິຕຕ຺ຕາ ‘‘ອຸປ຺ປນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອນ຺ຕຣຘາເປຕີຕິ ວິກ຺ຂມ຺ຠິກາ ອານາປານສ຺ສຕິ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕິ. ອນ຺ຕຣາເຍວາຕິ ຠູມິລທ຺ເຘ ສຠູມິຍໍ ອພ຺ໂພຈ຺ຉິນ຺ເນ ວິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນຕີຕໍ ອນນາຄຕຎ຺ຈ ຂຓຕ຺ຕເຍກເທສຄຕມ຺ປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ ‘‘ຂຓຕ຺ຕຍຄຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເທສນາຍ ປຘາເນນ ຄຫິໂຕ ອຕ຺ໂຖ ‘‘ສີສ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ໂລກິຍຘມ຺ມຎ຺ຫິ ເທເສຕພ຺ພໍ ປຕ຺ວາ ເທສນາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ໂຫຕິ, ຘມ຺ມສຠາວໍ ວາ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອກຸສລາຕິ ສພ຺ເພປິ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ວຸຕ຺ຕາ. ເຈຕນາຕິ ເກຈິ. ອກຸສລຠາຄິຍາຕິ ຣາຄາທໂຍ ເອກນ຺ຕອກຸສລາ. ອກຸສລປກ຺ຂິກາຕິ ຜສ຺ສາທໂຍປິ ຕປ຺ປກ຺ຂິກາ. ມໂນ ເຕສໍ ຘມ຺ມານໍ ປຐມໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ສຫຊາໂຕປິ ມໂນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕ ສງ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ອຘິປຕິຠາເວນ ປວຕ຺ຕມາໂນ ປຐມໍ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ວິຍ ໂຫຕີຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ໂຕ. ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາປິ ຕທນຸວຕ຺ຕນຕາຍ ອນ຺ວເທວ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈຍມນໍ ວາ ສນ຺ຘາຍ ມໂນປຸພ຺ພງ຺ຄມຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ຈິຕ຺ເຕນ ນີຍຕີຕິ ອຠິສງ຺ຂາຣວິຎ຺ຎາຓໍ ສນ຺ຘາຍາຫ, ຕຓ຺ຫາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ວາ. ປຠສ຺ສຣນ຺ຕິ ສຠາວປຓ຺ຑຣຕໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ອຣກ຺ຂິເຕຕິ ສຕິຍາ ອນຸນຍປຏິຆາທີຫິ ອຣກ຺ຂິເຕ, ຣາຄາທີຫິ ພ຺ຍາປນ຺ເນ, ເຕຫິ ເອວ ອວສ຺ສຸເຕ. ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປຸພ຺ພງ຺ຄມຠາວສາຘເນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ພລທານວເສນ ສຸຕ຺ຕານຸຣກ຺ຂຓໍ, ອິຘ ວາ ອຸປສໍຫຕານໍ ອາຠິຘມ຺ມິເກຫິ ວິຎ຺ຎາຕານໍ ຈິຣກາລປ຺ປວຕ຺ຕິວເສນ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ກຕຣປຎ຺ຎໍ ຕ຺ວນ຺ຕິອາທິ ນ ປາຬິອາຣຸຬ຺ຫໍ, ເອວໍ ຠຄວາ ປຸຈ຺ຉຕີຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍເມວ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຎ຺ຎາ ປນ ກິມຕ຺ຖິຍາຕິ ອິທມ຺ປິ ເອກໍ ສຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອຠິຎ຺ຎຕ຺ຖາ ປຣິຎ຺ຎຕ຺ຖາ ປຫານຕ຺ຖາ’’ຕິ ຕສ຺ສ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ.

ສາຕນ຺ຕິ ສຠາວວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ມຘຸຣນ຺ຕິ ມຘຸຣໍ ວິຍາຕິ ອຸປມາວເສນ. ໂປໂນພ຺ຠວິກາຕິ ປຸນພ຺ຠວກຣຓສີລາ. ຕຕ຺ຣຕຕ຺ຣາຠິນນ຺ທນໂຕ ນນ຺ທີ, ນນ຺ທິຠູໂຕ ຣາໂຄ ນນ຺ທິຣາໂຄ, ນນ຺ທິຣາຄຠາເວນ ສຫຄຕາຕິ ນນ຺ທິຣາຄສຫຄຕາຕິ ນ ເອຕ຺ຖ ສມ຺ປໂຍຄວເສນ ສຫຄຕຠາໂວ ອຕ຺ຖີຕິ ສຫຄຕສທ຺ໂທ ຕຓ຺ຫາຍ ນນ຺ທິຣາຄຠາວໍ ໂຊເຕຕິ. ນນ຺ທິຣາຄຠູຕາຕິ ຈສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ. ນິສ຺ສເຍຕິ ປາທເກ. ຣູປາຣູປາຣມ຺ມຓານນ຺ຕິ ປຖວີກສິຓາທິອາກາສາທິອາຣມ຺ມຓານໍ. ສໍສຏ຺ເຐຕິ ຂີໂຣທກໍ ວິຍ ສໂມທິເຕ ເອກີຠາວມິວ ຄເຕ. ສຫຊາເຕຕິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕສຫຊາເຕ, ນ ສຫຊາຕມຕ຺ເຕ. ອິຘາປີຕິ ‘‘ອິມສ຺ມິມ຺ປິ ປເທ ອຍເມວ ອຕ຺ໂຖ ອຘິປ຺ເປໂຕ’’ຕິ ອິມິສ຺ສາ ອຏ຺ຐກຖາຍ ຍຖາທສ຺ສິຕສໍສຏ຺ຐສທ຺ໂທ ສຫຊາເຕ ອຘິປ຺ເປໂຕຕິ. ອຣູປໍ ຣູເປນາຕິ ປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂເຓ ວຕ຺ຖຸນາ. ອຸກ຺ກຏ຺ຐນິທ຺ເທໂສຕິ ອນວເສສສງ຺ຄເຫນ ກໂຕ ອຕິສຍນິທ຺ເທໂສ.

ອນາຠຏ຺ຐຕາເຍວາຕິ ‘‘ທິຏ຺ຐໍ ສຸຕ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ທິຏ຺ຐຕາທໂຍ ວິຍ ອຠາສິຕພ຺ພຕາ ອນາຠຏ຺ຐຕາ. ສພ຺ພາກາເຣນ ສທິສສ຺ສ ທຸຕິຍຈິຕ຺ຕສ຺ສ ສສງ຺ຂາຣິກຕາວຈເນນ ອິມສ຺ສ ອສງ຺ຂາຣິກຕາ ວິຎ຺ຎາຍຕິ, ຕສ຺ມາ ອຠາສິຕພ຺ພຕາຍ ນ ຄຫິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ອຘິປ຺ປາໂຍ ປນ ປາຬິຍໍ ອຠາສິຕຕ຺ຕາ ເອວ ຕຕ຺ຖ ເທເສຕພ຺ພຠາເວນ ນ ຄຫິໂຕ ນ ສງ຺ຄຫິໂຕ ນ ຕສ຺ສຕ຺ຖສ຺ສ ອຠາວາຕິ. ອຖ ວາ ປາຬິຍໍ ອນາຠຏ຺ຐຕາຍ ເອວ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ນ ຄຫິໂຕ ນ ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ. ນິຍເມຕ຺ວາວາຕິ ປຣໂຕ ເອວໍວິຘສ຺ເສວ ສສງ຺ຂາຣິກຠາວວຈນໂຕ ອິຘ ຕທວຈເນເນວ ອສງ຺ຂາຣິກຠາວໍ ນິຍເມຕ຺ວາ.

ມໂນວິຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ທ຺ວາຣໍ ວຕ຺ຖູຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ທ຺ວາເຣນ ວາ ຕໍສຫາຍຠູຕໍ ຫທຍວຕ຺ຖຸ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຣສຠາເວນາຕິ ສກິຈ຺ຈຠາເວນ. ອວິຊ຺ຊາ ຫິ ສງ຺ຂາຣານໍ ປຈ຺ຈຍຠາວກິຈ຺ຈາ, ອຎ຺ຎາສາຘາຣໂຓ ວາ ຣສິຕພ຺ໂພ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ໂພ ຠາໂວ ສຣສຠາໂວ, ອວິຊ຺ຊາສຠາໂວ ສງ຺ຂາຣສຠາໂວຕິ ເອວມາທິໂກ. ‘‘ສຣສສຠາເວນາ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ໂສເຍວ ອຕ຺ໂຖ. ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາຕິ ວາ ສຣເສນ, ສງ຺ຂາຣາຕິ ສຠາເວນ.

ເອກສມຸຏ຺ຐານາທິຕາ ຣູປຘມ຺ເມສຸ ເອວ ໂຍເຊຕພ຺ພາ ເຕສຸ ຕພ຺ໂພຫາຣພາຫຸລ຺ລໂຕ. ອຕີຕາທິຠາໂວ ຣູປາຣູປຘມ຺ເມສຸ, ຈິຕ຺ຕເຈຕສິກນິພ຺ພານານມ຺ປິ ວາ ຍຖາສຠາວໍ ເອກທ຺ວິນກຸໂຕຈິສມຸຏ຺ຐານຕາ ໂຍເຊຕພ຺ພາ. ອນາປາຖຄຕາຕິ ຈກ຺ຂາທີນໍ ອໂຄຈຣຄຕາ ສຸຂຸມຣຊາທິຣູປໍ ວິຍ ວຕ຺ຖຸປຣິຕ຺ຕຕາຍ ຕຕ຺ຕາໂຍຄຸເຬ ປຕິໂຕທກພິນ຺ທຸຣູປໍ ວິຍ ຂຓປຣິຕ຺ຕຕາຍ ອຕິທູຣຕາຍ ອຈ຺ຈາສນ຺ນາທິຕາຍ ອຕີຕານາຄຕຕາຍ ຈ. ວິສໂຍ ອນຎ຺ຎຕ຺ຖຠາເວນ, ໂຄຈໂຣ ຈ ຕຕ຺ຖ ຈຣເຓນ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕພ຺ພິສຍນິຈ຺ຉເຍນ ມໂນ ປຏິສຣຓໍ. ອຍມຕ຺ໂຖ ສິທ຺ໂຘ ໂຫຕິ ອຎ຺ຎຖາ ເຕສໍ ຘມ຺ມາຣມ຺ມຓຠາເວນ ‘‘ເນສໍ ໂຄຈຣວິສຍໍ ປຈ຺ຈນຸໂຠຕີ’’ຕິ ວຈນສ຺ສ ອນຸປປຕ຺ຕິໂຕ. ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸທິພ຺ພໂສຕອິທ຺ຘິວິຘຎາເຓຫິ ຍຖາວຸຕ຺ຕນເຍນ ອນາປາຖຄຕານິ ຣູປາທີນິ ອາລມ຺ພິຍມານານິ ນ ຘມ຺ມາຣມ຺ມຓນ຺ຕິ ກຕ຺ຖຈິ ວຸຈ຺ຈມານານິ ທິຏ຺ຐານິ, ອິຕຣຖາ ຈ ທິຏ຺ຐານິ ‘‘ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປໍ ປສ຺ສຕີ’’ຕິອາທີສູຕິ.

ອາປາຖມາຄຈ຺ຉຕິ ມນສາ ປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາເຓຫິ ຈ ຄເຫຕພ຺ພຠາວູປຄມເນນ. ຆຏ຺ເຏຕ຺ວາຕິ ປຏິມຸຂຠາວາປາຖໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ. ສຣຠາຓກສ຺ສ ໂອສາຣກສ຺ສ. ປກຕິຍາ ທິຏ຺ຐາທິວເສນ ອາປາຖຄມນຎ຺ຈ ໂຠຊນປຣິຓາມອຸຕຸໂຠຊນວິເສສອຸສ຺ສາຫາທີຫິ ກລ຺ຍໍ, ໂຣຄິໂນ ວາຕາທີຫິ ຈ ອຸປທ຺ທຸຕໍ ວາ ກາຍໍ ອນຸວຕ຺ຕນ຺ຕສ຺ສ ຊາຄຣສ຺ສ ຠວງ຺ຄສ຺ສ ຈລນປຈ຺ຈຍານໍ ກາຍິກສຸຂທຸກ຺ຂອຸຕຸໂຠຊນາທິອຸປນິສ຺ສຍານໍ ຈິຕ຺ຕປຓິທຫນສທິສາສທິສສມ຺ພນ຺ຘທສ຺ສນາທິປຈ຺ຈຍານໍ, ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ສຸປິນທສ຺ສເນ ຘາຕຸກ຺ໂຂຠາທິປຈ຺ຈຍານໍ ວເສນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອທິຏ຺ຐສ຺ສ ອສຸຕສ຺ສ ອນາຄຕພຸທ຺ຘຣູປາທິໂນ ປສາທທາຕຸກາມຕາວຕ຺ຖຸສ຺ສ ຕໍສທິສຕາສງ຺ຂາເຕນ ທິຏ຺ຐສຸຕສມ຺ພນ຺ເຘເນວ. ນ ເກວລໍ ຕໍສທິສຕາວ ອຸຠຍສມ຺ພນ຺ໂຘ, ກິນ຺ຕຸ ຕພ຺ພິປກ຺ຂຕາ ຕເທກເທສຕາ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຕາທິໂກ ຈ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເກນຈິ ວຸຕ຺ເຕ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິ ສຸເຕ ອວິຈາເຣຕ຺ວາ ສທ຺ທຫນໍ ສທ຺ຘາ, ສຍເມວ ຕໍ ວິຈາເຣຕ຺ວາ ໂຣຈນໍ ຣຸຈິ, ‘‘ເອວໍ ວາ ເອວໍ ວາ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອາກາຣວິຈາຣຓໍ ອາກາຣປຣິວິຕກ຺ໂກ, ວິຈາເຣນ຺ຕສ຺ສ ກຕ຺ຖຈິ ທິຏ຺ຐິຍາ ນິຊ຺ຌານກ຺ຂມນໍ ທິຏ຺ຐິນິຊ຺ຌານກ຺ຂນ຺ຕິ.

ເຄຣຸກຫຣິຕາລຎ຺ຊນາທິຘາຕູສຸ. ສຸຠນິມິຕ຺ຕໍ ສຸຠຄ຺ຄຫຓສ຺ສ ນິມິຕ຺ຕໍ. ຕໍ ສຸຠນິມິຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຣຎ຺ຊນີຍຕ຺ຕາ ຈ ໂລຠສ຺ສ ວຕ຺ຖຸ. ນິຍມິຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວເສນ ນິຍມິຕວເສນ. ເອວມິຕເຣສຸ ທ຺ວີສຸ. ອາໂຠໂຄ ອາຠຸຊິຕໍ. ລູຂປຸຄ຺ຄລາ ໂທສພຫຸລາ. ອໂທສພຫຸລາ ສິນິທ຺ຘປຸຄ຺ຄລາ. ຕທຘິມຸຕ຺ຕຕາຕິ ປີຕິນິນ຺ນຈິຕ຺ຕຕາ. ອິເມຫິ…ເປ… ເວທິຕພ຺ໂພ ປີຕິຍາ ໂສມນສ຺ສວິປ຺ປໂຍຄາສມ຺ຠວໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ຊີວິຕວຸຕ຺ຕິຍາ ອາຍຕນຠາວໂຕ ຫຕ຺ຖາໂຣຫາທິສິປ຺ປເມວ ສິປ຺ປາຍຕນໍ. ກສິວາຓິຊ຺ຊາທິກມ຺ມເມວ ກມ຺ມາຍຕນໍ. ອາຍຸເວທາທິວິຊ຺ຊາ ເອວ ວິຊ຺ຊາຏ຺ຐານໍ. ອພ຺ຍາປຊ຺ເຊຕິ ໂທມນສ຺ສພ຺ຍາປາທຣຫິເຕ ຣູປຠເວ. ຘມ຺ມປທາຕິ ຘມ຺ມໂກຏ຺ຐາສາ. ປິລວນ຺ຕີຕິ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ ປທິສ຺ສນ຺ຕິ. ໂຍຄາຕິ ຠາວນາຠິໂຍຄາ ສມາຘິໂຕ. ວຕ຺ຖຸວິສທກິຣິຍາຕິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກພາຫິຣານໍ ວຕ຺ຖູນໍ ນິມ຺ມລຠາວກິຣິຍາ. ສທ຺ຘາທີນໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎານຕິວຕ຺ຕນໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສມຕ຺ຕປຏິປາທນຕາ. ຄມ຺ຠີຣານໍ ຎາເຓນ ຈຣິຕພ຺ພານໍ, ຄມ຺ຠີຣຎາເຓນ ວາ ຈຣິຕພ຺ພານໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕານໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາ ຄມ຺ຠີຣຎາຓຈຣິຍປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາ.

ວໍໂສຕິ ອນຸກ຺ກໂມ. ຕນ຺ຕີຕິ ສນ຺ຕຕິ. ປເວຓີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ສພ຺ພເມຕໍ ຈາຣິຕ຺ຕກິຣິຍາປພນ຺ຘສ຺ສ ວຈນໍ. ຈາຣິຕ຺ຕສີລຕ຺ຕາ ສີລມຍໍ. ‘‘ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຈີເຠເທນ ວຕ຺ຖຸສ຺ສ ປຣິຓຕຕ຺ຕາ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ທານໍ ອາຣທ຺ຘໍ ນາມ ໂຫຕິ, ຍໂຕ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິຓາມນາທີສຸ ອາປຕ຺ຕິ ໂຫຕິ. ວິຊ຺ຊມານວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ຈິນ຺ຕນກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ທານໍ ອາຣທ຺ຘນ຺ຕິ ຕຕ຺ຖ ທານມຍໍ ກຸສລໍ ໂຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ນ ຫິ ທານວຕ຺ຖຸໍ ອວິຊ຺ຊມານກມ຺ປິ ສງ຺ຂໂຣນ຺ຕສ຺ສ ກຸສລໍ ນ ໂຫຕີຕິ. ຕໍ ປນ ທານມຍສ຺ສ ປຸພ຺ພຠາໂຄຕິ ຕເທວ ຠເຊຍ຺ຍ, ວຸຕ຺ຕໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ. ກຸລວໍສາທິວເສນາຕິ ອຸທາຫຣຓມຕ຺ຕເມເວຕໍ. ອຕ຺ຕນາ ສມາທິນ຺ນວຕ຺ຕວເສນ ສປ຺ປຸຣິສວຕ຺ຕຄາມຊນປທວຕ຺ຕາທິວເສນ ຈ ຈາຣິຕ຺ຕສີລຕາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ສວຕ຺ຖຸກນ຺ຕິ ເຠຣິອາທິວຕ຺ຖຸສຫິຕໍ ກຕ຺ວາ. ວິຊ຺ຊມານກວຕ຺ຖຸນ຺ຕິ ເຠຣິອາທິວຕ຺ຖຸໍ. ຘມ຺ມສ຺ສວນໂຆສນາທີສຸ ຈ ສວຕ຺ຖຸກໍ ກຕ຺ວາ ສທ຺ທສ຺ສ ທານໍ ສທ຺ທວຕ຺ຖູນໍ ຐານກຣຓານໍ ສສທ຺ທປ຺ປວຕ຺ຕິກຣຓເມວາຕິ ຕສ຺ສ ຈິນ຺ຕນໍ ວິຊ຺ຊມານວຕ຺ຖຸປຣິຈ຺ຈາໂຄ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຠາເຊຕ຺ວາ ທສ຺ເສສິ ຘມ຺ມຣາຊາ ອິຘ ຈ ຣູປາຣມ຺ມຓາທິຠາວໍ, ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຈ ‘‘ຕີຓິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖູນີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໓໐໕) ທານມຍາທິຠາວໍ, ອປຣຕ຺ຖ ຈ ‘‘ກຕເມ ຘມ຺ມາ ກຸສລາ? ຕີຓິ…ເປ… ຕໍສມຸຏ຺ຐານໍ ກາຍກມ຺ມ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ກາຍກມ຺ມາທິຠາວຎ຺ຈ ວທນ຺ໂຕ. ອປຣິຍາປນ຺ນາ ຈາຕິ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ອວິຊ຺ຊມານຕ຺ຕາ ອຎ຺ຎາຍຕນຕ຺ຕາ ຈ ອສງ຺ຄຫິຕາ.

ປຣິໂຠຄຣໂສ ປຣິໂຠຄປຈ຺ຈຍໍ ປີຕິໂສມນສ຺ສໍ. ອຍໍ ປນ ຣສສມານຕາວເສນ ຄຫຓໍ ອຸປາທາຍ ຣສາຣມ຺ມຓນ຺ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ນ ສຠາວໂຕ. ສຠາເວນ ປນ ຄຫຓໍ ອຸປາທາຍ ປີຕິໂສມນສ຺ສໍ ຘມ຺ມາຣມ຺ມຓເມວ ໂຫຕີຕິ ‘‘ສຸຂາ ເວທນາ ຘມ຺ມາຣມ຺ມຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາຣມ຺ມຓເມວ ນິພທ຺ຘນ຺ຕິ ຣູປາຣມ຺ມຓໍ…ເປ… ຘມ຺ມາຣມ຺ມຓນ຺ຕິ ເອວໍ ນິຍເມຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ກມ຺ມສ຺ສ ອນິພທ຺ຘຕ຺ຕາຕິ ກມ຺ມສ຺ສ ອນິຍຕຕ຺ຕາ. ຍຖາ ຫິ ຣູປາທີສຸ ເອກາຣມ຺ມຓໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອນຎ຺ຎາຣມ຺ມຓໍ ໂຫຕິ, ນ ເອວໍ ກາຍທ຺ວາຣາທີສຸ ເອກທ຺ວາຣິກກມ຺ມໍ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ທ຺ວາເຣ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມາ ກມ຺ມສ຺ສ ທ຺ວາຣນິຍມຣຫິຕຕ຺ຕາ ທ຺ວາຣມ຺ປິ ກມ຺ມນິຍມຣຫິຕນ຺ຕິ ອິຘ ອາຣມ຺ມຓໍ ວິຍ ນິຍເມຕ຺ວາ ນ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິນາ ອາຣມ຺ມເຓນ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕຕິ ເອຕສ຺ສປິ ຈຕ຺ໂຖ ‘‘ຍຖາ ກາຍກມ຺ມາທີສຸ ເອກໍ ກມ຺ມໍ ເຕນ ທ຺ວາເຣນ ວິນາ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ທ຺ວາເຣ ຈຣຕິ, ນ ເອວໍ ຣູປາທີສຸ ເອກາຣມ຺ມຓໍ ຈິຕ຺ຕໍ ເຕນາຣມ຺ມເຓນ ວິນາ ອາຣມ຺ມຓນ຺ຕເຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ນ ຫິ ຍຖາ ວຈີທ຺ວາເຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານມ຺ປິ ‘‘ກາຍກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວໍ ສທ຺ທາຣມ຺ມເຓ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ ‘‘ຣູປາຣມ຺ມຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ກາມາວຈຣກຸສລໍ

ກາຍກມ຺ມທ຺ວາຣກຖາວຓ຺ຓນາ

ອິມສ຺ສ ປນຕ຺ຖສ຺ສາຕິ ກມ຺ມທ຺ວາຣານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ມິໍ ອນິຍຕຕາຍ ‘‘ທ຺ວາເຣ ຈຣນ຺ຕິ ກມ຺ມານີ’’ຕິອາທິນາ ປກາສນຕ຺ຖໍ. ປຎ຺ຈ ວິຎ຺ຎາຓານີຕິ ເອຕ຺ຖ ຉຏ຺ຐສ຺ສ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ຕສ຺ສ ຈ ທ຺ວາຣສ຺ສ ອນຸທ຺ເທໂສ ທ຺ວາຣທ຺ວາຣວນ຺ຕານໍ ສຫາຠາວາ. ນິຍຕຣູປຣູປວເສນ ຈຕຸສມຸຏ຺ຐານິກກາຍາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ສທ຺ທສ຺ສ ວິກາຣຣູປາທີນຎ຺ຈ ອສງ຺ຄໂຫ.

ປຐມຊວນສມຸຏ຺ຐິຕາ ວາໂຍຘາຕຸ ຍທິປິ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ຣູປານໍ ເທສນ຺ຕຣຸປ຺ປຕ຺ຕິເຫຕຸຠາເວນ ຈາເລຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ຕຖາປິ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິວິກາຣສຫິຕາວ ສາ ເວທິຕພ຺ພາ. ທສສຸ ຫິ ທິສາສຸ ຍໍ ທິສໍ ຄນ຺ຕຸກາໂມ ອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄານິ ວາ ຂິປິຕຸກາໂມ, ຕໍທິສາຠິມຸຂາເນວ ຣູປານິ ສາ ສນ຺ຖມ຺ເຠຕິ ສນ຺ຘາເຣຕິ ຈາຕິ ຕທຠິມຸຂຠາວວິກາຣວຕີ ໂຫຕິ, ອຘິປ຺ປາຍສຫຠາວີ ຈ ວິກາໂຣ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕີຕິ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ອາວຊ຺ຊນສ຺ສປິ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິສມຸຏ຺ຐາປກຠາໂວ ຍຖາຘິປ຺ປາຍວິກາຣຣູປຸປ຺ປາທເນນ ອຸປປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ຍໂຕ ພາຕ຺ຕິໍສ ຈິຕ຺ຕານິ ຣູປິຣິຍາປຖວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຊນການິ ວຸຕ຺ຕານີຕິ. ໂຍຊນໍ ຄໂຕ, ທສໂຍຊນໍ ຄໂຕຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ອາປຊ຺ຊາເປຕິ ອເນກສຫສ຺ສວາຣໍ ອຸປ຺ປນ຺ນາ.

ວາໂຍຘາຕຸຍາ…ເປ… ປຈ຺ຈໂຍ ຠວິຕຸນ຺ຕິ ຖມ຺ຠນຈລເນສຸ ວາໂຍຘາຕຸຍາ ປຈ຺ຈໂຍ ຠວິຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານມຫາຠູຕານໍ ເອໂກ ອາກາຣວິເສໂສ ອຕ຺ຖິ, ອຍໍ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ນາມ. ເຕສຎ຺ຫິ ຕທາກາຣຕ຺ຕາ ວາໂຍຘາຕຸ ຖມ຺ເຠຕິ ຈາເລຕິ ຈາຕິ. ນ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານາຕິ ເອເຕນ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ອຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ນ ຫິ ຣູປໍ ອປ຺ປຈ຺ຈຍໍ ອຕ຺ຖິ, ນ ຈ ນິພ຺ພານວຊ຺ໂຊ ອຕ຺ໂຖ ນິຈ຺ໂຈ ອຕ຺ຖີຕິ. ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຕາຍາຕິ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິວິກາຣຕາຍ. ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານຠາໂວ ວິຍ ມຫາຠູຕວິກາຣຕາຍ ອຸປາທາຣູປຠາໂວ ຈ ອຘິປ຺ເປໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ກາຍິກກຣຓນ຺ຕິ ກາຍທ຺ວາຣປ຺ປວຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕກິຣິຍໍ, ອຘິປ຺ປາຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກາເຣຕິ ມຎ຺ເຎຕິ ເອເຕນ ວຓ຺ຓຄ຺ຄຫຓານຸສາເຣນ ຄຫິຕາຍ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ຍໍ ກຣຓໍ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ພໍ, ຕສ຺ສ ວິຊານເນນ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ວິຎ຺ຎາຕຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ນ ຫິ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຣຫິເຕສຸ ຣຸກ຺ຂຈລນາທີສຸ ‘‘ອິທເມສ ກາເຣຕີ’’ຕິ ວິຊານນໍ ໂຫຕີຕິ. ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ຫິ ຣູເປ ອຠິນິປາຕມຕ຺ຕໍ ກິຈ຺ຈໍ, ນ ອຘິປ຺ປາຍສຫຠຸໂນ ຈລນວິກາຣສ຺ສ ຄຫຓໍ. ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປນ ລຫຸປຣິວຕ຺ຕິຕາຍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓວີຖິຍາ ອນນ຺ຕຣໍ ມໂນວິຎ຺ຎາເຓນ ວິຎ຺ຎາຕມ຺ປິ ຈລນໍ ຈກ຺ຂຸນາ ທິຏ຺ຐໍ ວິຍ ມຎ຺ຎນ຺ຕິ ອວິເສສວິທຸໂນ, ຕສ຺ມາ ຍຖາ ນີລາຠິນິປາຕວສປ຺ປວຕ຺ຕາຍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓວີຖິຍາ ນີລນ຺ຕິ ປວຕ຺ຕາຍ ມໂນວິຎ຺ຎາຓວີຖິຍາ ຈ ອນ຺ຕຣໍ ນ ວິຎ຺ຎາຍຕິ, ເອວໍ ອວິຎ຺ຎາຍມານນ຺ຕເຣນ ມໂນທ຺ວາຣວິຎ຺ຎາເຓນ ຄຫິເຕ ຕສ຺ມິໍ ຈິຕ຺ເຕນ ສເຫວ ອນຸປຣິວຕ຺ເຕ ກາຍຖມ຺ຠນວິກາຣໂຈປນສງ຺ຂາເຕ ‘‘ອິທເມສ ກາເຣຕິ, ອຍມສ຺ສ ອຘິປ຺ປາໂຍ’’ຕິ ວິຊານນໍ ໂຫຕິ.

ຕາລປຓ຺ຓາທິຣູປານິ ທິສ຺ວາ ຕທນນ຺ຕຣປ຺ປວຕ຺ຕາຍ ມໂນທ຺ວາຣວີຖິຍາ ອວິຎ຺ຎາຍມານນ຺ຕຣາຍ ຕາລປຓ຺ຓາທີນໍ ອຸທກາທິສຫຈາຣິປ຺ປກາຣຕໍ ສຎ຺ຎາຓາກາຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸທກາທິຄ຺ຄຫຓໍ ວິຍ. ເອຕ຺ຖ ອຸທກໍ ຠວິສ຺ສຕີຕິອາທິນາ ຈ ອຸທກາທິສມ຺ພນ຺ຘນາກາເຣນ ຣູປຄ຺ຄຫຓານຸສາຣວິຎ຺ຎາເຓນ ຍໍ ອຸທກາທິ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ພໍ, ຕສ຺ສ ວິຊານເນນ ຕທາກາຣສ຺ສ ວິຎ຺ຎາຕຕາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ເອຕສ຺ສ ປນ ກາຍິກກຣຓຄ຺ຄຫຓສ຺ສ ອຸທກາທິຄ຺ຄຫຓສ຺ສ ຈ ປຸຣິມສິທ຺ຘສມ຺ພນ຺ຘຄ຺ຄຫຓໍ ອຸປນິສ຺ສໂຍ ໂຫຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອຖ ປນ ນາລມ຺ພິຕາປິ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ກາຍິກກຣຓຄ຺ຄຫຓສ຺ສ ຈ ປຈ຺ຈໂຍ ປຸຣິມສິທ຺ຘສມ຺ພນ຺ຘຄ຺ຄຫໂຓປນິສ຺ສຍວເສນ ສາຘິປ຺ປາຍວິກາຣຠູຕວຓ຺ຓຄ຺ຄຫຓານນ຺ຕຣໍ ປວຕ຺ຕມານສ຺ສ ອຘິປ຺ປາຍຄ຺ຄຫຓສ຺ສ ອຘິປ຺ປາຍສຫຠູວິກາຣາຠາເວ ອຠາວໂຕ, ເອວໍ ສຕິ ວຓ຺ຓຄ຺ຄຫຓານນ຺ຕເຣນ ອຸທກາທິຄ຺ຄຫເຓເນວ ຕາລປຓ຺ຓາທິສຎ຺ຎາຓາກາໂຣ ວິຍ ວຓ຺ຓຄ຺ຄຫຓານນ຺ຕເຣນ ອຘິປ຺ປາຍຄ຺ຄຫເຓເນວ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ປາກຏາ ໂຫຕີຕິ ‘‘ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈ ເອສ ກາເຣຕິ ມຎ຺ເຎ’’ຕິ ອຘິປ຺ປາຍວິຊານເນເນວ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ວິຎ຺ຎາຕຕາ ວຸຕ຺ຕາ.

ອຍໍ ໂນ ປຫຣິຕຸກາໂມຕິ ອຘິປ຺ປາຍວິຊານເນນ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ປາກຏຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ນ ຫິ ຕທປາກຏຠາເວ ອຘິປ຺ປາຍວິຊານນໍ ໂຫຕີຕິ. ສມ຺ມຸຂີ…ເປ… ເຍວ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອສມ຺ມຸຂີຠູຕຕາຍ ອນາປາຖຄຕານໍ ຣູປາທີນໍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາທິຠາໂວ ວິຍ ສຠາວຠູຕໍ ຕໍ ທ຺ວິຘາ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຠາວໍ ສາເຘຕິ. ປຣໍ ໂພເຘຕຸກາມຕາຍ ວິນາປິ ອຠິກ຺ກມນາທິປ຺ປວຕ຺ຕເນນ ໂສ ຈິຕ຺ຕສຫຠູວິກາໂຣ ອຘິປ຺ປາຍໍ ວິຎ຺ຎາເປຕິ, ສຍຎ຺ຈ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ທ຺ວິຘາປິ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິເຍວາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ຕສ຺ມິໍ ທ຺ວາເຣ ສິທ຺ຘາຕິ ເຕນ ທ຺ວາເຣນ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ພຠາວໂຕ ເຕເນວ ທ຺ວາເຣນ ນາມລາຠໂຕ ຕສ຺ມິໍ ທ຺ວາເຣ ປາກຏຠາວວເສນ ສິທ຺ຘາ. ກຸສລໍ ວາ ອກຸສລໍ ວາຕິ ຐເປຕພ຺ພໍ. ກສ຺ມາ? ຍສ຺ມາ ປຣວາທິໂນ ອວິປາກສ຺ສ ກມ຺ມຠາໂວ ນ ສິທ຺ໂຘ, ອິຕຣສ຺ສ ປນ ສິທ຺ໂຘຕິ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິສມຸຏ຺ຐາປການໍ ເອກາທສນ຺ນໍ ກິຣິຍຈິຕ຺ຕານໍ ວເສນ ຕິກໍ ປູເຣຕ຺ວາ ຐເປຕພ຺ພໍ.

ທ຺ວາເຣ ຈຣນ຺ຕິ ກມ຺ມານີຕິ ເອຕ຺ຖ ອຍມຘິປ຺ປາໂຍ – ຍທິ ທ຺ວາຣາ ທ຺ວາຣນ຺ຕຣຈາຣິໂນ ໂຫນ຺ຕິ, ທ຺ວາຣສມ຺ເຠທາ ກມ຺ມສມ຺ເຠໂທປີຕິ ກາຍກມ຺ມໍ ກາຍກມ຺ມທ຺ວາຣນ຺ຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎວວຕ຺ຖານໍ ນ ສິຍາ, ກມ຺ມານມ຺ປິ ກມ຺ມນ຺ຕຣຈຣເຓ ເອເສວ ນໂຍ. ຍທິ ປນ ທ຺ວາຣານມ຺ປິ ທ຺ວາຣຠາເວນ ກມ຺ມນ຺ຕຣຈຣຓໍ ກມ຺ມານຎ຺ຈ ທ຺ວາຣນ຺ຕຣຈຣຓໍ ນ ສິຍາ, ສຸຏ຺ຐຸຕຣໍ ກມ຺ມທ຺ວາຣວວຕ຺ຖານໍ ສິຍາ. ນ ປນ ກມ຺ມານໍ ທ຺ວາຣນ຺ຕເຣ ອຈຣຓໍ ອຕ຺ຖິ, ກິນ຺ຕຸ ທ຺ວາເຣ ອຎ຺ຎສ຺ມິຎ຺ຈ ຈຣນ຺ຕິ ກມ຺ມານິ ອຎ຺ຎານິປິ. ຍສ຺ມາ ປນ ທ຺ວາເຣ ທ຺ວາຣານິ ນ ຈຣນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ອທ຺ວາຣຈາຣີຫິ ທ຺ວາເຣຫິ ກາຣຓຠູເຕຫິ ກມ຺ມານິ ທ຺ວາຣນ຺ຕເຣ ຈຣນ຺ຕານິປິ ວວຕ຺ຖິຕານິ. ນ ເກວລໍ ກມ຺ມາເນວ, ເຕຫິ ປນ ທ຺ວາຣານິປີຕິ ເອວໍ ກມ຺ມທ຺ວາຣານິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວວຕ຺ຖິຕານິ ‘‘ເຍຠຸຍ຺ເຍນວຸຕ຺ຕິຕາຍ ຕພ຺ພຫຸລວຸຕ຺ຕິຕາຍ ຈາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈມານາຍ ວວຕ຺ຖານຍຸຕ຺ຕິຍາ. ຕຕ຺ຖ ທ຺ວາຣາເປກ຺ຂຕ຺ຕາ ກມ຺ມານໍ ກາຍກມ຺ມາທິຠາວສ຺ສ ອທ຺ວາຣຈາຣີຫິ ທ຺ວາເຣຫິ ວວຕ຺ຖານໍ ໂຫຕິ, ນ ປນ ທ຺ວາຣນ຺ຕຣຈາຣີຫິ ກມ຺ເມຫິ ທ຺ວາຣານໍ ອວວຕ຺ຖານໍ ກມ຺ມານເປກ຺ຂກາຍທ຺ວາຣາທິຠາເວຫິ ທ຺ວາເຣຫິ ວວຕ຺ຖິຕານໍ ກາຍກມ຺ມາທີນໍ ກາຍກມ຺ມທ຺ວາຣາທິວວຕ຺ຖານກຣຕ຺ຕາ. ອຖ ວາ ທ຺ວາຣນ຺ຕເຣ ຈຣນ຺ຕານິປິ ກາຍາທີຫິ ອຸປລກ຺ຂິຕາເນວ ຈຣນ຺ຕິ ປາຓາຕິປາຕາທີນໍ ເອວໍສຠາວຕ຺ຕາ ອາຓຕ຺ຕິຫຕ຺ຖວິກາຣາທີຫິ ວຸຈ຺ຈມານສ຺ສປິ ກາຍາທີຫິ ສາເຘຕພ຺ພສຠາວາວໂພຘໂຕ, ຕສ຺ມາ ນ ກມ຺ມນ຺ຕຣສ຺ສ ອຕ຺ຕນິ ຈຣນ຺ຕສ຺ສປິ ທ຺ວາຣນ຺ຕຣໍ ສນາມໍ ເທຕິ, ນາປິ ກມ຺ມໍ ທ຺ວາຣສ຺ສ, ຕໍຕໍທ຺ວາຣເມວ ປນ ກມ຺ມສ຺ສ ກມ຺ມຎ຺ຈ ທ຺ວາຣນ຺ຕເຣ ຈຣນ຺ຕມ຺ປິ ອຕ຺ຕໂນເຍວ ທ຺ວາຣສ຺ສ ນາມໍ ເທຕີຕິ ສິທ຺ຘໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎວວຕ຺ຖານໍ. ປຸພ຺ເພ ປນ ທ຺ວາເຣສຸ ອນິພທ຺ຘຕາ ກມ຺ມານໍ ທ຺ວາຣນ຺ຕຣຈຣຓເມວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕາ, ນ ເອຕໍ ວວຕ຺ຖານນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖາຕິ ເຕສຸ ທ຺ວາຣກມ຺ເມສຸ. ກາຍກມ຺ມສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນຏ຺ຐານນ຺ຕິ ຕໍສຫຊາຕາ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິເຍວ ວຸຈ຺ຈຕິ. ກິຎ຺ຈາປິ ຫິ ສາ ຕສ຺ສ ເກນຈິ ປກາເຣນ ປຈ຺ຈໂຍ ນ ໂຫຕິ, ຕຖາປິ ກມ຺ມສ຺ສ ວິເສສິກາ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ຕໍສຫຊາຕາ ໂຫຕີຕິ ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐານຠາເວນ ວຸຕ຺ຕາ ຍຖາວຸຕ຺ຕນິຍເມນ ອຎ຺ຎວິເສສນສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ວິເສສນນ຺ຕເຣ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິອຠາວາ. ກາເຍນ ປນ ກຕຕ຺ຕາຕິ ກາຍວິຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ຊເນຕ຺ວາ ຕາຍ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍຸປຈ຺ເຉທາທິນິປ຺ຜາທນໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິວເສນ ‘‘ກາເຍນ ກຕໍ ກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກາຣຓຠູໂຕ ຫິ ປເນຕ຺ຖ ກາໂຍຕິ.

ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວວຕ຺ຖິຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ກມ຺ມຸນາ ກາໂຍ ກາຍກມ຺ມທ຺ວາຣນ຺ຕິ ເອວໍ ວວຕ຺ຖິໂຕ, ນ ກາໂຍ ອິຈ຺ເຈວ. ຍຖາ ສູຈິກມ຺ມຸນາ ສູຈິກມ຺ມກຣຓນ຺ຕິ ວວຕ຺ຖິຕາ, ນ ສູຈິ ອິຈ຺ເຈວ, ຕຖາ ອິທມ຺ປິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວວຕ຺ຖິຕາຕິ ຈ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວິເສສິຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ສນ຺ເຕຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ວວຕ຺ຖານນິຍມໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ທ຺ວາເຣ ຈຣນ຺ຕິ ກມ຺ມານີ’’ຕິອາທິວຈນເມວ ຄເຫຕ຺ວາ ໂຈເທຕິ. ຕຕ຺ຖ ເອວໍ ສນ຺ເຕຕິ ກມ຺ມານໍ ທ຺ວາຣຈຣເຓ ອຎ຺ຎມຎ຺ເຎນ ຈ ວວຕ຺ຖາເນ ນາມລາເຠ ວິເສສເນ ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ກາຍກມ຺ມທ຺ວາຣກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ວຈີກມ຺ມທ຺ວາຣກຖາວຓ຺ຓນາ

ຈຕູຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ສຸຠາສິຕຠາສນສງ຺ຂາຕາ ອປິສຸຓວາຈາ, ຘມ຺ມຠາສນສງ຺ຂາໂຕ ອສມ຺ຜປ຺ປລາໂປ, ປິຍຠາສນສງ຺ຂາຕາ ອຜຣຸສວາຈາ, ສຈ຺ຈຠາສນສງ຺ຂາໂຕ ອມຸສາວາໂທ ຈາຕິ ເອຕາ ວາຈາ ຕຖາປວຕ຺ຕາ ເຈຕນາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ສຫສທ຺ທາ ປນາຕິ ຕສ຺ສ ວິກາຣສ຺ສ ສທ຺ເທນ ສຫ ສມ຺ຠູຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ຈິຕ຺ຕານຸປຣິວຕ຺ຕິຕາຍ ປນ ໂສ ນ ຍາວ ສທ຺ທຠາວີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ວິຕກ຺ກວິປ຺ຜາຣສທ຺ໂທ ນ ໂສຕວິຎ຺ເຎຍ຺ໂຍຕິ ປວຕ຺ເຕນ ມຫາອຏ຺ຐກຖາວາເທນ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານສທ຺ໂທ ວິນາປິ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຆຏ຺ຏເນນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ອາປຊ຺ຊຕິ. ‘‘ຍາ ຕາຍ ວາຈາຍ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕີ’’ຕິ (ຘ. ສ. ໖໓໖) ຫິ ວຈນໂຕ ອໂສຕວິຎ຺ເຎຍ຺ຍສທ຺ເທນ ສຫ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ນຕ຺ຖີຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ.

ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານໍ ສທ຺ທາຍຕນນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຈ ນ ໂກຈິ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐາໂນ ສທ຺ໂທ ອສງ຺ຄຫິໂຕ ນາມ ອຕ຺ຖີຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ມຫາອຏ຺ຐກຖາວາທໍ ປຏິເສເຘຕິ. ຉພ຺ພິເຘນ ຣູປສງ຺ຄຫາທີສຸ ຫິ ‘‘ໂສຕວິຎ຺ເຎຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ‘‘ທິຏ຺ຐໍ ສຸຕ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ສຸຕ’’ນ຺ຕິ ຈ ນ ໂກຈິ ສທ຺ໂທ ນ ສງ຺ຄຍ຺ຫຕີຕິ. ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິສຫຊເມວ ຊິວ຺ຫາຕາລຸຈລນາທິກຣວິຕກ຺ກສມຸຏ຺ຐິຕໍ ສຸຂຸມສທ຺ທໍ ‘‘ທິພ຺ພໂສເຕນ ສຸຕ຺ວາ ອາທິສຕີ’’ຕິ ສຸຕ຺ເຕ ປຏ຺ຐາເນ ຈ ໂອຬາຣິກສທ຺ທໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ໂສຕວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິມິນາ ອຘິປ຺ປາເຍນ ອໂສຕວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕາ ວຸຕ຺ຕາ ສິຍາ. ສທ຺ໂທ ຈ ອໂສຕວິຎ຺ເຎຍ຺ໂຍ ຈາຕິ ວິຣຸທ຺ຘເມຕນ຺ຕິ ປນ ປຏິກ຺ເຂໂປ ເວທິຕພ຺ໂພ. ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິປຈ຺ຈຍາ ຆຏ຺ຏນາ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຆຏ຺ຏນາ. ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ເອວ ວາ. ຆຏ຺ຏນາກາຣປ຺ປວຕ຺ຕຠູຕວິກາໂຣ ຫິ ‘‘ຆຏ຺ຏນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ສງ຺ຆຏ຺ຏເນນ ສເຫວ ສທ຺ໂທ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ນ ປຸພ຺ພາປຣຠາເວນ. ປຖວີຘາຕຸຍາຕິ ອິທໍ ວາໂຍຘາຕຸຍາ ວິຍ ຈາລນໍ ປຖວີຘາຕຸຍາ ສງ຺ຆຏ຺ຏນໍ ກິຈ຺ຈໍ ອຘິກນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ, ວິກາຣສ຺ສ ຈ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍຠາໂວ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕພ຺ພິກາຣານຎ຺ຫິ ຠູຕານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠາໂວຕິ. ອຎ຺ຎມ຺ປິ ສພ຺ພໍ ວິຘານໍ ກາຍວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍໍ ວິຍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຕິສມຸຏ຺ຐານິກກາຍໍ…ເປ… ນ ລພ຺ຠຕິ. ນ ຫິ ຈາລນໍ ອຸປາທິນ຺ນຆຏ຺ຏນນ຺ຕິ. ຈາລນຎ຺ຫິ ເທສນ຺ຕຣຸປ຺ປາທນປຣມ຺ປຣຕາ, ຆຏ຺ຏນໍ ປຈ຺ຈຍວິເສເສນ ຠູຕກລາປານໍ ອາສນ຺ນຕຣຸປ຺ປາໂທຕິ. ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠນກິຈ຺ຈມ຺ປິ ນຕ຺ຖີຕິ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠເນນ ວິນາ ປຐມຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານາປິ ຆຏ຺ຏນາກາເຣນ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ຆຏ຺ຏນຕ຺ຖໍ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠເນນ ປໂຍຊນໍ ນຕ຺ຖິ, ລທ຺ຘາເສວເນນ ຈິຕ຺ເຕເນວ ຆຏ຺ຏນສ຺ສ ພລວຠາວໂຕ ຈາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠນໍ ນຕ຺ຖິ ອຕ຺ຖີຕິ ວິຈາເຣຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ວຈີກມ຺ມທ຺ວາຣກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ມໂນກມ຺ມທ຺ວາຣກຖາວຓ຺ຓນາ

ອຍໍ ນາມ ເຈຕນາ ກມ຺ມໍ ນ ໂຫຕີຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພາຕິ ອິທໍ ຍສ຺ສ ທ຺ວາຣໍ ມໂນ, ຕໍທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກປ຺ເປຕີຕິ ‘‘ຕ຺ວໍ ຜຸສນໍ ກໂຣຫິ, ຕ຺ວໍ ເວທຍິຕ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ກປ຺ເປນ຺ຕໍ ວິຍ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປກປ຺ປນຎ຺ຈ ຕເທວ. ກິໍ ປິຓ຺ຑໍ ກໂຣຕີຕິ ອາຍູຫນຕ຺ຖວເສນ ປຸຈ຺ຉຕິ. ຜສ຺ສາທິຘມ຺ເມ ຫິ ອວິປ຺ປກິຓ຺ເຓ ກຕ຺ວາ ສກິຈ຺ເຈສຸ ປວຕ຺ຕນໍ ອາຍູຫນໍ, ຕຕ຺ເຖວ ພ຺ຍາປາຣຓໍ ເຈຕຍນໍ, ຕຖາກຣຓໍ ອຠິສງ຺ຂຣຓນ຺ຕິ. ເຕຠູມກສ຺ເສວ ຄຫຓໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣກມ຺ມສ຺ສ ກມ຺ມກ຺ຂຍກຣຕ຺ຕາ.

ມໂນກມ຺ມທ຺ວາຣກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ກມ຺ມກຖາວຓ຺ຓນາ

ເຈຕຍິຕ຺ວາ ກມ຺ມໍ ກໂຣຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ປຸຣິມເຈຕນາຍ ເຈຕຍິຕ຺ວາ ສນ຺ນິຏ຺ຐານກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ, ຕສ຺ມາ ເຈຕນາປຸພ຺ພກໍ ກມ຺ມໍ ຕໍເຈຕນາສຠາວເມວາຕິ ເຈຕນໍ ອຫໍ ກມ຺ມໍ ວທາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ສມານກາລຕ຺ເຕປິ ກາຣຓກິຣິຍາ ປຸພ຺ພກາລາ ວິຍ ວຕ຺ຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕາ, ຜລກິຣິຍາ ຈ ອປຣກາລາ ວິຍ. ຍສ຺ມາ ຈ ເຈຕນາຍ ເຈຕຍິຕ຺ວາ ກາຍວາຈາຫິ ໂຈປນກິຣິຍໍ ມນສາ ຈ ອຠິຊ຺ຌາທິກິຣິຍໍ ກໂຣຕິ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສາ ກິຣິຍາຍ ກາຣິກໍ ເຈຕນໍ ອຫໍ ກມ຺ມໍ ວທາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກາເຍ ວາຕິ ກາຍວິຎ຺ຎຕ຺ຕິສງ຺ຂາເຕ ກາເຍ ວາ. ສຕີຕິ ຘຣມາເນ, ອນິໂຣຘິເຕ ວາ. ກາຍສມຸຏ຺ຐາປິກາ ເຈຕນາ ກາຍສຎ຺ເຈຕນາ. ເອຕ຺ຖ ຈ ສຸຂທຸກ຺ຂຸປ຺ປາທເກນ ກມ຺ເມນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ເຈຕນາ ຈ ສຸຂທຸກ຺ຂຸປ຺ປາທິກາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ຕສ຺ສາ ກມ຺ມຠາໂວ ສິທ຺ໂຘ ໂຫຕິ. ສຎ຺ເຈຕນິຍນ຺ຕິ ສຎ຺ເຈຕນສຠາວວນ຺ຕໍ. ສມິທ຺ຘິຕ຺ເຖເຣນ ‘‘ສຎ຺ເຈຕນິຍໍ, ອາວຸໂສ…ເປ… ມນສາ ສຸຂໍ ໂສ ເວທຍຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໓໐໐; ກຖາ. ໕໓໙) ອວິຠຊິຕ຺ວາ ພ຺ຍາກໂຕ. ສຸຂເວທນີຍນ຺ຕິອາທິນາ ປນ ວິຠຊິຕ຺ວາ ພ຺ຍາກາຕພ຺ໂພ ໂສ ປຎ຺ໂຫ, ຕສ຺ມາ ສມ຺ມາ ພ຺ຍາກໂຕ ນາມ ນ ໂຫຕິ. ອິຕຣທ຺ວເຍປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຍຖາ ປນ ສຸຕ຺ຕານິ ຐິຕານິ, ຕຖາ ໂຈປນກິຣິຍານິສ຺ສຍຠູຕາ ກາຍວາຈາ ອຠິຊ຺ຌາທິກິຣິຍານິສ຺ສໂຍ ຈ ມໂນທ຺ວາຣານິ, ຍາຍ ປນ ເຈຕນາຍ ເຕຫິ ກາຍາທີຫິ ກຣຓຠູເຕຫິ ໂຈປນາຠິຊ຺ຌາທິກິຣິຍໍ ກໂຣນ຺ຕິ ວາສິອາທີຫິ ວິຍ ເຉທນາທິໍ, ສາ ເຈຕນາ ກມ຺ມນ຺ຕິ ທ຺ວາຣປ຺ປວຕ຺ຕິຍມ຺ປິ ກມ຺ມທ຺ວາຣາເຠທນຎ຺ຈ ກມ຺ມທ຺ວາຣວວຕ຺ຖານຎ຺ຈ ທິສ຺ສຕິ, ເອວຎ຺ຈ ສຕິ ‘‘ກາເຍນ ເຈ ກຕໍ ກມ຺ມ’’ນ຺ຕິອາທິຄາຖາໂຍ (ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ໑ ກາຍກມ຺ມທ຺ວາຣ) ອຕິວິຍ ຍຸຊ຺ຊນ຺ຕິ.

ໂລກຸຕ຺ຕຣມຄ຺ໂຄ ອິຘ ໂລກິຍກມ຺ມກຖາຍໍ ອນຘິປ຺ເປໂຕປິ ຠຊາປິຍມາໂນ ຕີຓິ ກມ຺ມານິ ຠຊຕິ. ມເນນ ທຸສ຺ສີລ຺ຍນ຺ຕິ ກາຍິກວາຈສິກວີຕິກ຺ກມວຊ຺ຊໍ ສພ຺ພໍ ອກຸສລໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິສງ຺ກປ຺ປວາຍາມສຕິສມາຘິໍ ວາ. ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ ‘‘ມນສາ ສໍວໂຣ ສາຘູ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໑໑໖; ຘ. ປ. ໓໖໑) ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ສໍວຣສ຺ສ ປຏິປກ຺ຂວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ສີລວິປຕ຺ຕິວເສນ. ນ ຫິ ສາ ມານສິກາ ອຕ຺ຖີຕິ ມຄ຺ຄສ຺ເສວ ຠຊາປນໍ ມຫາວິສຍຕ຺ຕາ. ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ ຫິ ມໂນກມ຺ມເມວ ຠເຊຍ຺ຍຸໍ, ນ ຈ ນ ສກ຺ກາ ມຄ຺ຄຠຊາປເນເນວ ເຕສໍ ຠຊາປນໍ ວິຎ຺ຎາຕຸນ຺ຕິ.

ກມ຺ມປຖໍ ອປ຺ປຕ຺ຕານມ຺ປິ ຕໍຕໍທ຺ວາເຣ ສໍສນ຺ທນໍ ອວໂຣຘນໍ ທ຺ວາຣນ຺ຕເຣ ກມ຺ມນ຺ຕຣຸປ຺ປຕ຺ຕິຍມ຺ປິ ກມ຺ມທ຺ວາຣາເຠທນຎ຺ຈ ທ຺ວາຣສໍສນ຺ທນໍ ນາມ. ‘‘ຕິວິຘາ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາຍສຎ຺ເຈຕນາ ອກຸສລໍ ກາຍກມ຺ມ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ກຖາ. ໕໓໙) ກມ຺ມປຖປ຺ປຕ຺ຕາວ ສນ຺ນິຏ຺ຐາປກເຈຕນາ ກມ຺ມນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາຕິ ປຸຣິມເຈຕນາ ສພ຺ພາ ກາຍກມ຺ມໍ ນ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາຓາເປຕ຺ວາ…ເປ… ອລຠນ຺ຕສ຺ສາຕິ ອາຓຕ຺ເຕຫິ ອມາຣິຕຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ນາມ ໂຫຕິ ອກມ຺ມປຖຠາວໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ອິເມ ສຕ຺ຕາ ຫຎ຺ຎນ຺ຕູ’’ຕິ ປວຕ຺ຕພ຺ຍາປາທວເສນ ເຈຕນາປກ຺ຂິກາ ວາ ຠວນ຺ຕິ ກາຍກມ຺ມໂວຫາຣລາຠາ. ອພ຺ໂພຫາຣິກາ ວາ ມໂນກມ຺ມໂວຫາຣວິຣຫາ. ສສມ຺ຠາຣປຖວີອາທີສຸ ອາປາທໂຍ ເອຕ຺ຖ ນິທສ຺ສນໍ.

ກຸລຸມ຺ພສ຺ສາຕິ ຄພ຺ຠສ຺ສ, ກຸລສ຺ເສວ ວາ. ຕິສ຺ໂສປິ ສງ຺ຄີຕິໂຍ ອາຣຸຬ຺ຫຕາຍ ອນນຸຊານນໂຕ ‘‘ຕວ ສຸຕ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ທສວິຘາ ອິທ຺ຘິ ປຏິສມ຺ຠິທາມຄ຺ເຄ ອິທ຺ຘິກຖາຍ ຄເຫຕພ຺ພາ. ຠາວນາມຍນ຺ຕິ ອຘິຏ຺ຐານິທ຺ຘິໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ຆຏເຠໂທ ວິຍ ປຣູປຆາໂຕ, ອຸທກວິນາໂສ ວິຍ ອິທ຺ຘິວິນາໂສ ຈ ໂຫຕີຕິ ອຸປມາ ສໍສນ຺ທຕິ. ຕວ ປຎ຺ໂຫຕິ ຠາວນາມຍາຍ ປຣູປຆາໂຕ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ຎາເປຕຸໍ ອິຈ຺ຉິໂຕ ອຕ຺ໂຖ. ອາຖພ຺ພຓິທ຺ຘິ ວິຊ຺ຊາມຍິທ຺ຘິ ໂຫຕິ. ສຕ຺ຕເມ ປເທຕິ ມຓ຺ຑລາທິໂຕ ສຕ຺ຕເມ ປເທ.

ວຈນນ຺ຕເຣນ ຄເມຕພ຺ພຕ຺ຖໍ ເນຍ຺ຍຕ຺ຖໍ, ສຍເມວ ຄມິຕພ຺ພຕ຺ຖໍ ນີຕຕ຺ຖໍ. ກິຣິຍໂຕ ສມຸຏ຺ຐາຕິ, ອຸທາຫຸ ອກິຣິຍໂຕຕິ ເຕນາຘິປ຺ເປຕໍ ສມ຺ປຊານມຸສາວາທໍ ສນ຺ຘາຍ ປຸຈ຺ຉຕິ, ນ ອຸໂປສຖກ຺ຂນ຺ຘເກ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອວຸຕ຺ຕເມວ ຫິ ໂສ ອນຣິຍໂວຫາຣໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ໂວຫຣຕີຕິ. ວາຈາຄິຣນ຺ຕິ ວາຈາສງ຺ຂາຕໍ ຄິຣໍ, ວາຈານຸຈ຺ຈາຣຓໍ ວາ.

ຂນ຺ທສິວາທໂຍ ເສຏ຺ຐາຕິ ຂນ຺ທາຕິ ກຸມາຣາ. ສິວາຕິ ມເຫສ຺ສຣາ, ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຍາ ນິທສ຺ສນຕ຺ຖມິທໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ນຕ຺ຖິກທິຏ຺ຐາທໂຍ ເອວ ຫິ ກມ຺ມປຖປ຺ປຕ຺ຕາ ກມ຺ມນ຺ຕິ. ເຈຕນາ ປເນຕ຺ຖ ອພ຺ໂພຫາຣິກາຕິ ກາຍທ຺ວາເຣ ວຈີທ຺ວາເຣ ຈ ສມຸຏ຺ຐິຕາປິ ກາຍກມ຺ມໍ ວຈີກມ຺ມນ຺ຕິ ຈ ໂວຫາຣໍ ນ ລຠຕິ ອຠິຊ຺ຌາທິປ຺ປຘານຕ຺ຕາ. ‘‘ຕິວິຘາ, ຠິກ຺ຂເວ, ມໂນສຎ຺ເຈຕນາ ອກຸສລໍ ມໂນກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ປນ ວຈນໂຕ ສຠາເວເນວ ສາ ມໂນກມ຺ມໍ, ນ ອຠິຊ຺ຌາທິປກ຺ຂິກຕ຺ຕາຕິ ‘‘ອຠິຊ຺ຌາທິປກ຺ຂິກາວາ’’ຕິ ນ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິມສ຺ມິໍ ປນ ຐາເນ ກາຍງ຺ຄວາຈງ຺ຄານິ ອໂຈເປຕ຺ວາ ຈິນ຺ຕນກາເລ ເຈຕນາປິ ເຈຕນາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມາປິ ມໂນທ຺ວາເຣ ເອວ ສມຸຏ຺ຐຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ເຈຕນາຍ ອພ຺ໂພຫາຣິກຠາໂວ ກຖຎ຺ຈິ ນຕ຺ຖີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

‘‘ຕິວິຘາ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາຍສຎ຺ເຈຕນາ ກຸສລໍ ກາຍກມ຺ມ’’ນ຺ຕິອາທິວຈນໂຕ (ກຖາ. ໕໓໙) ປາຓາຕິປາຕາທິປຏິປກ຺ຂຠູຕາ ຕພ຺ພິຣຕິວິສິຏ຺ຐາ ເຈຕນາວ ປາຓາຕິປາຕວິຣຕິອາທິກາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ‘‘ເຈຕນາປກ຺ຂິກາ ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ‘‘ວິຣຕິປກ຺ຂິກາ’’ຕິ. ຣກ຺ຂຕີຕິ ອວິນາເສຕ຺ວາ ກເຖຕິ. ຠິນ຺ທຕີຕິ ວິນາເສຕ຺ວາ ກເຖຕິ.

ກມ຺ມກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓທ຺ວາຣນ຺ຕິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ທ຺ວາຣໍ. ຈກ຺ຂຸ ຈ ຕໍ ວິຎ຺ຎາຓທ຺ວາຣຎ຺ຈາຕິ ວາ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓທ຺ວາຣໍ. ຈກ຺ຂຸ ວິຎ຺ຎາຓທ຺ວາຣນ຺ຕິ ວາ ອສມາສນິທ຺ເທໂສ. ຕໍ ປນ ຈກ຺ຂຸເມວ. ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸປິ. ‘‘ຈກ຺ຂຸນາ ສໍວໂຣ ສາຘູ’’ຕິອາທິກາຍ (ຘ. ປ. ໓໖໐) ຄາຖາຍ ປສາທກາຍໂຈປນກາຍສໍວເຣ ເອກຊ຺ຌໍ ກຕ຺ວາ ກາເຍນ ສໍວໂຣ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕໍ ອິຘ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐ ສໍວຣາ, ຕປ຺ປຏິປກ຺ຂຠາເວນ ອສໍວຣາ ອຏ຺ຐ ກຖິຕາ. ສີລສໍວຣາທໂຍປິ ປຎ຺ເຈວ ສໍວຣາ ສພ຺ພທ຺ວາເຣສຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາປິ, ຕປ຺ປຏິປກ຺ຂຠາເວນ ທຸສ຺ສີລ຺ຍາທີນິ ອສໍວຣາຕິ ວຸຕ຺ຕານິ. ຕຕ຺ຖ ທຸສ຺ສີລ຺ຍໍ ປາຓາຕິປາຕາທິເຈຕນາ. ມຸຏ຺ຐສ຺ສຈ຺ຈໍ ສຕິປຏິປກ຺ຂາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ. ປມາທນ຺ຕິ ເກຈິ. ສີຕາທີສຸ ປຏິໂຆ ອກ຺ຂນ຺ຕິ. ຖິນມິທ຺ຘໍ ໂກສຊ຺ຊໍ.

ວິນາ ວຈີທ຺ວາເຣນ ສຸທ຺ຘໍ ກາຍທ຺ວາຣສງ຺ຂາຕນ຺ຕິ ອິທໍ ວຈີທ຺ວາຣສລ຺ລກ຺ຂິຕສ຺ສ ມຸສາວາທາທິໂນປິ ກາຍທ຺ວາເຣ ປວຕ຺ຕິສພ຺ຠາວາ ອສຸທ຺ຘຕາ ອຕ຺ຖີຕິ ຕໍນິວາຣຓຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ຫິ ຕໍ ກາຍກມ຺ມໍ ໂຫຕິ. ສຸທ຺ຘວຈີທ຺ວາໂຣປລກ຺ຂິຕໍ ປນ ວຈີກມ຺ມເມວ ໂຫຕີຕິ. ເອຕ຺ຖ ອສໍວໂຣຕິ ເອເຕນ ສຸທ຺ຘກາຍທ຺ວາເຣນ ອຸປລກ຺ຂິໂຕ ອສໍວໂຣ ທ຺ວາຣນ຺ຕເຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນປິ ວຸຕ຺ໂຕ. ທ຺ວາຣນ຺ຕຣານຸປລກ຺ຂິຕໍ ສພ຺ພໍ ຕໍທ຺ວາຣິກາກຸສລຎ຺ເຈຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ກມ຺ມປຖສໍສນ຺ທເນ ‘‘ໂຈປນກາຍອສໍວຣທ຺ວາຣວເສນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ອສໍວໂຣ ອກຸສລໍ ກາຍກມ຺ມເມວ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິ ‘‘ອກຸສລໍ ກາຍກມ຺ມໍ ໂຈປນກາຍອສໍວຣທ຺ວາຣວເສນ ວຈີອສໍວຣວເສນ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິອາທິນາ ສຫ ອວິຣຸທ຺ຘໍ ໂຫຕິ. ອສໍວໂຣ ຫິ ທ຺ວາຣນ຺ຕເຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນປິ ສທ຺ວາເຣ ເອວາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ສທ຺ວາຣວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ໂນຕິ ຈ, ກມ຺ມໍ ອຎ຺ຎທ຺ວາເຣ ອຎ຺ຎທ຺ວາຣວເສນ ຈາຕິ ເອວໍ ອວິຣຸທ຺ຘໍ.

ອຖ ວາ ເອຕ຺ຖາຕິ ສຸທ຺ຘໍ ອສຸທ຺ຘນ຺ຕິ ເອຕໍ ອວິຈາເຣຕ຺ວາ ເອຕສ຺ມິໍ ໂຈປເນຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເອວໍ ສຕິ ທ຺ວາຣນ຺ຕໂຣປລກ຺ຂິຕໍ ກມ຺ມປຖຠາວປ຺ປຕ຺ຕຕາຍ ວຈີມໂນກມ຺ມໍ ໂຈປນກາຍອສໍວຣທ຺ວາເຣ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ, ເສສໍ ສພ຺ພໍ ຕໍທ຺ວາຣຸປ຺ປນ຺ນາກຸສລໍ ວິຍ ‘‘ໂຈປນກາຍອສໍວໂຣ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ກມ຺ມປຖຠາວປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ທ຺ວາຣນ຺ຕຣຸປ຺ປນ຺ນໍ ກາຍກມ຺ມຎ຺ຈ ຕຖາ ນ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ກມ຺ມປຖສໍສນ຺ທນວິໂຣໂຘ ສິຍາ, ຕທວິໂຣຘໍ ຕຕ຺ເຖວ ວກ຺ຂາມ. ສີລສໍວຣາທໂຍ ປຎ຺ຈ ນິກ຺ເຂປກຓ຺ເຑ ອາວິ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຎາຓສໍວເຣ ປຈ຺ຈຍສນ຺ນິສ຺ສິຕສີລສ຺ສ, ວີຣິຍສໍວເຣ ຈ ອາຊີວປາຣິສຸທ຺ຘິຍາ ອນ຺ໂຕຄຘຕາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ.

ອກຸສລກມ຺ມປຖກຖາວຓ຺ຓນາ

ສຣເສເນວ ຈ ປຕນສຠາວສ຺ສ ປາຓສ຺ສ ອນ຺ຕຣາ ເອວ ອຕີວ ປາຕນໍ ອຕິປາໂຕ, ສຓິກໍ ປຕິຕຸໍ ອທຕ຺ວາວ ສີຆໍ ປາຕນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຕິກ຺ກມ຺ມ ວາ ສຕ຺ຖາທີຫິ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ປາຕນໍ ອຕິປາໂຕ. ປໂຍຄວຕ຺ຖຸມຫນ຺ຕຕາທີຫິ ມຫາສາວຊ຺ຊຕາ ເຕຫິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາຍ ເຈຕນາຍ ພລວຠາວໂຕ. ຍຖາວຸຕ຺ຕປຈ຺ຈຍວິປຣິຍາເຍປິ ຕໍຕໍປຈ຺ຈເຍຫິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາຍ ເຈຕນາຍ ພລວາພລວວເສເນວ ອປ຺ປສາວຊ຺ຊມຫາສາວຊ຺ຊຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ອິທ຺ຘິມໂຍ ກມ຺ມວິປາກຊິທ຺ຘິມໂຍ ທາຐາໂກຏິກາທີນໍ ວິຍ.

ໂຄຕ຺ຕຣກ຺ຂິຕາ ສໂຄຕ຺ເຕຫິ ຣກ຺ຂິຕາ. ຘມ຺ມຣກ຺ຂິຕາ ສຫຘມ຺ມິເກຫິ ຣກ຺ຂິຕາ. ສສາມິກາ ສາຣກ຺ຂາ. ຍສ຺ສາ ຄມເນ ຣຎ຺ຎາ ທຓ຺ໂຑ ຐປິໂຕ, ສາ ສປຣິທຓ຺ຑາ. ອຕ຺ຖຠຎ຺ຊໂກຕິ ກມ຺ມປຖປ຺ປຕ຺ຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກມ຺ມປຖກຖາ ເຫສາຕິ. ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກໍ ອທາຕຸກາມຕາຍາຕິອາທິ ມຸສາວາທສາມຎ຺ຎໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ. ຫສາຘິປ຺ປາເຍນ ວິສໍວາທນປຸເຣກ຺ຂາຣສ຺ເສວ ມຸສາວາໂທ. ສຸຎ຺ຎຠາວນ຺ຕິ ປີຕິວິຣຫິຕຕາຍ ຣິຕ຺ຕຕໍ. ອຕ຺ຖວິປນ຺ນຕາຍ ນ ຫທຍງ຺ຄມາ. ອຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ເຕຕິ ອສທ຺ທຫນ຺ເຕ ກມ຺ມປຖເຠໂທ ນ ໂຫຕິ. ໂຍ ໂກຈິ ປນ ສມ຺ຜປ຺ປລາໂປ ທ຺ວີຫິ ສມ຺ຠາເຣຫິ ສິຊ຺ຌຕີຕິ. ອຕ຺ຕໂນ ປຣິຓາມນໍ ຈິຕ຺ເຕເນວາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ມິຈ຺ຉາ ປສ຺ສຕີຕິ ວິຕຖໍ ປສ຺ສຕິ.

ໂກຏ຺ຐາສໂຕຕິ ຜສ຺ສປຎ຺ຈມກາທີສຸ ຈິຕ຺ຕງ຺ຄໂກຏ຺ຐາເສສຸ ເຍ ໂກຏ຺ຐາສາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນນຸ ຈ ເຈຕນາ ກມ຺ມປເຖສຸ ນ ວຸຕ຺ຕາຕິ ປຏິປາຏິຍາ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ກມ຺ມປຖຠາໂວ ນ ຍຸຕ຺ໂຕຕິ? ນ, ອວຈນສ຺ສ ອຎ຺ຎເຫຕຸຕ຺ຕາ. ນ ຫິ ເຈຕນາຍ ອກມ຺ມປຖຕ຺ຕາ ກມ຺ມປຖຣາສິມ຺ຫິ ອວຈນໍ, ກທາຈິ ປນ ກມ຺ມປໂຖ ໂຫຕິ, ນ ສພ຺ພທາຕິ ກມ຺ມປຖຠາວສ຺ສ ອນິຍຕຕ຺ຕາ ອວຈນໍ. ຍທາ ປນ ກມ຺ມປໂຖ ໂຫຕິ, ຕທາ ກມ຺ມປຖຣາສິສງ຺ຄໂຫ ນ ນິວາຣິໂຕຕິ. ‘‘ປຎ຺ຈ ສິກ຺ຂາປທາ ປຣິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓາ ເອວາ’’ຕິ ເອເຕນ ອທິນ຺ນາທານາທີນໍ ສຕ຺ຕາຣມ຺ມຓຠາວວິໂຣຘໍ ‘‘ສຕ຺ຕສງ຺ຂາເຕ ສງ຺ຂາເຣ ເອວ ອາຣພ຺ຠ ປວຕ຺ຕິໂຕ’’ຕິ ສຍເມວ ປຣິຫຣິສ຺ສຕິ. ‘‘ນຕ຺ຖິ ສຕ຺ຕາ ໂອປປາຕິກາ’’ຕິ ປວຕ຺ຕມານາ ທິຏ຺ຐິ ເຕຠູມກຘມ຺ມວິສຍາວາຕິ ສງ຺ຂາຣາຣມ຺ມຓຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ວິປາກນິສ຺ສນ຺ທຜລານິ ຍຖາກ຺ກມໍ ນິຣຍາທິວິປາກທຸຄ຺ຄຕຕາທີນິ.

ອກຸສລກມ຺ມປຖກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ກຸສລກມ຺ມປຖກຖາວຓ຺ຓນາ

ປາຓາຕິປາຕາທີຫິ ປນ ວິຣຕິໂຍຕິ ເອຕໍ ຍາຫິ ວິຣຕີຫິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ເຈຕນາ ‘‘ກາຍວຈີກມ຺ມານີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ຕາສຎ຺ຈ ກມ຺ມປຖຠາໂວ ຍຸຕ຺ໂຕຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາ ຫິ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ປຏິປາຏິຍາ ສຕ຺ຕ ເຈຕນາປິ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ ວິຣຕິໂຍປີ’’ຕິ. ອລ຺ລສສມໍສນ຺ຕິ ຊີວມານກສສມໍສໍ. ໂວໂຣເປຕາ ຫຸຕ຺ວາ ນາຠິຊານາມິ. ທຸສ຺ສີລ຺ຍາທາຣມ຺ມຓາ ຕທາຣມ຺ມຓາ. ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍາທິອາຣມ຺ມຓາ ກຖໍ ທຸສ຺ສີລ຺ຍາທີນິ ປຊຫນ຺ຕີຕິ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍຖາ ປນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອນຠິຊ຺ຌາ…ເປ… ວິຣມນ຺ຕສ຺ສາຕິ ອຠິຊ຺ຌໍ ປຊຫນ຺ຕສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ຫິ ມໂນທຸຈ຺ຈຣິຕາ ວິຣຕິ ອຕ຺ຖິ ອນຠິຊ຺ຌາທີເຫວ ຕປ຺ປຫານໂຕ.

ກມ຺ມປຖສໍສນ຺ທນກຖາວຓ຺ຓນາ

ກມ຺ມປຖປ຺ປຕ຺ຕານໍ ທຸສ຺ສີລ຺ຍາທີນໍ ອສໍວຣານໍ ຕຖາ ທຸຈ຺ຈຣິຕານຎ຺ຈ ອກຸສລກມ຺ມປເຖຫິ ກມ຺ມປຖປ຺ປຕ຺ຕານເມວ ຈ ສຸສີລ຺ຍາທີນໍ ສໍວຣານໍ ຕຖາ ສຸຈຣິຕານຎ຺ຈ ກຸສລກມ຺ມປເຖຫິ ອຕ຺ຖໂຕ ນານຕ຺ຕາຠາວທສ຺ສນໍ. ອຖ ວາ ເຕສໍ ຜສ຺ສທ຺ວາຣາທີຫິ ອວິໂຣຘຠາເວນ ທີປນໍ ກມ຺ມປຖສໍສນ຺ທນນ຺ຕິ ເກຈິ ວທນ຺ຕິ, ຕເທຕໍ ວິຈາເຣຕພ຺ພໍ. ນ ຫິ ປຎ຺ຈຜສ຺ສທ຺ວາຣປຎ຺ຈອສໍວຣທ຺ວາຣປຎ຺ຈສໍວຣທ຺ວາເຣສຸ ອຸປ຺ປນ຺ນານໍ ອສໍວຣານໍ ສໍວຣານຎ຺ຈ ກມ຺ມປຖຕາ ອຕ຺ຖິ ປາຓາຕິປາຕາທີນໍ ປຣສນ຺ຕກວຕ຺ຖຸໂລຠປຣສຕ຺ຕາຣມ຺ມຓພ຺ຍາປາທອເຫຕຸກທິຏ຺ຐິອາທີນຎ຺ຈ ເຕສຸ ທ຺ວາເຣສຸ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ. ຕິວິຘກອາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທີນິ ຈ ກມ຺ມປຖາຕິ ປາກຏາ ເອວາຕິ ກິໍ ເຕສໍ ກມ຺ມປເຖຫິ ນານຕ຺ຕາຠາວທສ຺ສເນນ, ນ ຈ ທຸຈ຺ຈຣິຕານໍ ສຸຈຣິຕານຎ຺ຈ ຜສ຺ສທ຺ວາຣາທິວເສນ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ທີປິຕາ, ນາປິ ອສໍວຣານໍ ສໍວຣານຎ຺ຈ ຍໂຕ ເຕສໍ ຜສ຺ສທ຺ວາຣາທີຫິ ອວິໂຣຘຠາເວນ ທີປນາ ສິຍາ, ເກວລໍ ປນ ຜສ຺ສທ຺ວາຣາທິວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ນານໍ ອສໍວຣານໍ ສໍວຣານຎ຺ຈ ກາຍກມ຺ມາທິຕາ ທີປິຕາ. ຍທິ ຈ ເອຕ຺ຕກໍ ກມ຺ມປຖສໍສນ຺ທນໍ, ‘‘ອກຸສລໍ ກາຍກມ຺ມໍ ປຎ຺ຈຜສ຺ສທ຺ວາຣວເສນ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິອາທິ ກມ຺ມປຖສໍສນ຺ທນໍ ນ ສິຍາ. ເອສາປິ ຉຜສ຺ສທ຺ວາຣາທີຫິ ອວິໂຣຘທີປນາຕິ ເຈ, ວຸຕ຺ຕເມວ ປກາຣນ຺ຕເຣນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຖ ວາ’’ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ສມຸຈ຺ຈຍຕ຺ເຖ ຈ ອຖ ວາ-ສທ຺ເທ ກມ຺ມປຖປ຺ປຕ຺ຕາເນວ ທຸສ຺ສີລ຺ຍາທີນິ ກາຍກມ຺ມາທິນາເມຫິ ວທນ຺ເຕຫິ ມໂນກມ຺ມສ຺ສ ຉຜສ຺ສທ຺ວາຣວເສນ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພາ. ນ ຫິ ຕໍ ຈກ຺ຂຸທ຺ວາຣາທິວເສນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ. ຍທິ ຈ ກມ຺ມປຖປ຺ປຕ຺ຕາ ເອວ ອສໍວຣາທໂຍ ຄຫິຕາ, ທຸຈ຺ຈຣິເຕຫິ ອຎ຺ເຎສໍ ອສໍວຣານໍ ອຠາວາ ເຕສຎ຺ຈ ຕໍຕໍກມ຺ມຠາວສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ໂຈປນກາຍອສໍວຣທ຺ວາຣວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ອສໍວໂຣ ອກຸສລໍ ກາຍກມ຺ມເມວ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ. ວຸຈ຺ຈມາເນ ຫິ ຕສ຺ມິໍ ສງ຺ກໂຣ ສິຍາ, ວຈີມໂນກມ຺ມານິປິ ຫິ ກາຍທ຺ວາເຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕຖາ ເສສທ຺ວາເຣສຸປິ ກມ຺ມນ຺ຕຣານີຕິ.

ອຖ ປນ ທ຺ວາຣນ຺ຕເຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ ກມ຺ມນ຺ຕຣມ຺ປິ ຕໍທ຺ວາຣິກກມ຺ມເມວ ສິຍາ, ‘‘ຕິວິຘໍ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ອກຸສລໍ ກາຍກມ຺ມເມວາ’’ຕິອາທິ, ‘‘ອກຸສລໍ ກາຍກມ຺ມໍ ໂຈປນກາຍອສໍວຣທ຺ວາຣວເສນ ວາຈາອສໍວຣທ຺ວາຣວເສນ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິອາທິ ຈ ວິຣຸຊ຺ເຌຍ຺ຍ. ທຸຈ຺ຈຣິຕານຎ຺ຫິ ອຎ຺ຎທ຺ວາຣຈຣຓໍ ອຕ຺ຖິ, ນ ຈສ຺ສ ທ຺ວາຣນ຺ຕຣຸປ຺ປນ຺ນໍ ກມ຺ມນ຺ຕຣໍ ໂຫຕີຕິ. ຕສ຺ມາ ເຫຏ຺ຐາ ກມ຺ມປຖປ຺ປຕ຺ຕານໍ ເອວ ກາຍກມ຺ມາທິຠາວສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເສສານຎ຺ຈ ຕໍຕໍທ຺ວາຣຸປ຺ປນ຺ນານໍ ກຸສລາກຸສລານໍ ທ຺ວາຣສໍສນ຺ທເນ ຕໍຕໍທ຺ວາຣປກ຺ຂິກຠາວສ຺ສ ກຕຕ຺ຕາ ອິຘ ກມ຺ມປຖໍ ອປ຺ປຕ຺ຕານຎ຺ຈ ເຈຕນາຠາວໂຕ ອກມ຺ມານຎ຺ຈ ອສໍວຣານໍ ສໍວຣານຎ຺ຈ ຠຊາປິຍມານານໍ ກມ຺ມປຖານໍ ວິຍ ກາຍກມ຺ມາທິຕາທີປນໍ, ກມ຺ມປຖປ຺ປຕ຺ຕານໍ ຕິວິຘກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທີນໍ ຕິວິຘກາຍສຸຈຣິຕາທີນຎ຺ຈ ທ຺ວາຣນ຺ຕຣຈຣເຓປິ ກາຍກມ຺ມາທິຠາວາວິຊຫນທີປນໍ, ຍຖາປກາສິຕານຎ຺ຈ ກມ຺ມປຖຠາວໍ ປຕ຺ຕານໍ ອປຕ຺ຕານຎ຺ຈ ອກຸສລກາຍກມ຺ມາທີນຎ຺ຈ ກຸສລກາຍກມ຺ມາທີນຎ຺ຈ ຜສ຺ສທ຺ວາຣາທີຫິ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິປກາສນຎ຺ຈ ກມ຺ມປຖສໍສນ຺ທນໍ ນາມ. ກສ຺ມາ? ອກມ຺ມປຖານໍ ກມ຺ມປເຖສຸ ກມ຺ມປຖານຎ຺ຈ ອກມ຺ມປເຖສຸ ສມານນາມຕາວເສນ, ກມ຺ມປຖານໍ ກມ຺ມປເຖສຸ ສາມຎ຺ຎນາມາວິຊຫນວເສນ, ອຸຠເຍສຎ຺ຈ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິວເສນ ທ຺ວາເຣສຸ ເອຕ຺ຖ ສໍສນ຺ທິຕຕ຺ຕາ.

ຕຕ຺ຖ ຕິວິຘກມ຺ມທ຺ວາຣວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ນານໍ ກມ຺ມານໍ ຎາຕກມ຺ມຠາວຕາຍ ຕໍຕໍກມ຺ມຠາວສ຺ສ ອວຈນີຍຕ຺ຕາ ກມ຺ມທ຺ວາເຣສຸ ເຕສໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຈ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາຓທ຺ວາຣວເສນ ອສໍວຣາທີນໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິປຣິຍາຍວຈນາຠາວໂຕ ຈ ກມ຺ມທ຺ວາຣວິຎ຺ຎາຓທ຺ວາຣານິ ວິຣຊ຺ຌິຕ຺ວາ ‘‘ປຎ຺ຈຜສ຺ສທ຺ວາຣວເສນ ຫິ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ຍມ຺ປິທໍ ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ສຸຂໍ ວາ’’ຕິອາທິນາ ‘‘ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາ ເວທນາກ຺ຂນ຺ໂຘ ອຕ຺ຖິ ກຸສໂລ’’ຕິອາທິນາ ຈ ປຎ຺ຈຜສ຺ສທ຺ວາຣວເສນ ອສໍວຣາທີນໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິປຣິຍາໂຍ ວຸຕ຺ໂຕ, ນ ຈ ‘‘ຍມິທໍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓປຈ຺ຈຍາ’’ຕິອາທິວຈນໍ ອຕ຺ຖີຕິ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ ‘‘ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓສຫຊາໂຕ ຫິ ຜສ຺ໂສ ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ໂສ’’ຕິອາທິ (ຘ. ສ. ໑ ກມ຺ມກຖາ; ມຫານິ. ອຏ຺ຐ. ໘໖). ເຕນ ຫິ ອສໍວຣານໍ ສໍວຣານຎ຺ຈ ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສາທີຫິ ອສຫຊາຕຕ຺ຕາ ມໂນສມ຺ຜສ຺ສສຫຊາຕານຎ຺ຈ ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສທ຺ວາຣາທິວເສນ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ທີປິຕາຕິ. ‘‘ໂສ ຫິ ກາຍທ຺ວາເຣ ໂຈປນໍ ປຕ຺ໂຕ ອກຸສລໍ ກາຍກມ຺ມໍ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິນາ ‘‘ໂຈປນກາຍອສໍວຣທ຺ວາຣວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ອກຸສລໍ ກາຍກມ຺ມເມວ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິນາ ຈ ວຈີກມ຺ມາທີນຎ຺ຈ ກມ຺ມປຖປ຺ປຕ຺ຕານໍ ອສໍວຣຠູຕານໍ ກາຍກມ຺ມາທິຠາເວ ອາປນ຺ເນ ‘‘ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ອກຸສລໍ ວຈີກມ຺ມເມວ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິນາ ອປວາເທນ ນິວຕ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ປຸພ຺ເພ ທສ຺ສິເຕສຸ ອສໍວຣວິນິຈ຺ຉເຍສຸ ທຸຕິຍວິນິຈ຺ຉເຍສຸ ຈ ນ ໂກຈິ ວິໂຣໂຘ. ນ ຫິ ວຈີກມ຺ມາທິຠູໂຕ ໂຈປນກາຍອສໍວໂຣ ກາຍກມ຺ມາທິ ໂຫຕີຕິ.

ອກຸສລໍ ມໂນກມ຺ມໍ ປນ ຉຜສ຺ສທ຺ວາຣວເສນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕໍ ກາຍວຈີທ຺ວາເຣສຸ ໂຈປນໍ ປຕ຺ຕໍ ອກຸສລໍ ກາຍວຈີກມ຺ມໍ ໂຫຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ກິໍ ຕໍ ອກຸສລໍ ມໂນກມ຺ມໍ ນາມ, ເຫຏ຺ຐາ ທສ຺ສິຕນເຍນ ຈ ກາຍວຈີທ຺ວາເຣສຸ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ຕິວິຘໍ ມໂນທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ໂຈປນໍ ອປ຺ປຕ຺ຕໍ ສພ຺ພາກຸສລຎ຺ຈ. ຍທິ ເອວໍ ຕສ຺ສ ກາຍວຈີກມ຺ມຠາໂວ ນຕ຺ຖີຕິ ‘‘ໂຈປນປ຺ປຕ຺ຕໍ ກາຍວຈີກມ຺ມໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ນ ຍຸຊ຺ຊຕີຕິ? ໂນ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ ໂຈປນປ຺ປຕ຺ຕໍ ກາເຍ ວາຈາຍ ຈ ອກຸສລໍ ກມ຺ມໍ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ຖສິທ຺ຘິໂຕ. ກມ຺ມໍ ປນ ໂຫນ຺ຕໍ ກິໍ ກມ຺ມໍ ໂຫຕີຕິ? ມໂນກມ຺ມເມວ ໂຫຕີຕິ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ໂຈປນປ຺ປຕ຺ຕໍ ອກຸສລໍ ກາຍທ຺ວາເຣ ວຈີທ຺ວາເຣ ຈ ມໂນກມ຺ມໍ ໂຫຕີຕິ. ອຖ ວາ ຕໍ-ສທ຺ທສ຺ສ ມໂນກມ຺ເມນ ສມ຺ພນ຺ຘໍ ອກຕ຺ວາ ຉຜສ຺ສທ຺ວາຣວເສນ ຍໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕນ຺ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕອຸປ຺ປາທມຕ຺ຕປຣິຈ຺ຉິນ຺ເນນ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ກາຕພ຺ໂພ. ກິໍ ປນ ຕນ຺ຕິ? ກມ຺ມກຖາຍ ປວຕ຺ຕມານຕ຺ຕາ ກມ຺ມນ຺ຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ, ຕຎ຺ຈ ມໂນສມ຺ຜສ຺ສທ຺ວາເຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານມ຺ປິ ຕິວິຘໍ ກມ຺ມໍ ໂຫຕີຕິ. ຍຖາ ຕໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ກາຍວຈີທ຺ວາເຣສຸ ໂຈປນໍ ປຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ນິຍມສ຺ສ ອກຕຕ຺ຕາ ໂຈປນປ຺ປຕ຺ຕິ ອຸປລກ຺ຂຓຠາເວນ ກາຍວຈີກມ຺ມນາມສາຘິກາວ, ນ ປນ ສພ຺ພມ຺ປິ ໂຈປນປ຺ປຕ຺ຕໍ ກາຍວຈີກມ຺ມເມວ, ນາປິ ກຸສລປກ຺ເຂ ໂຈປນໍ ອປ຺ປຕ຺ຕໍ ກາຍວຈີກມ຺ມໍ ນ ໂຫຕີຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ສິທ຺ໂຘວ ໂຫຕີຕິ.

ອຖ ວາ ຕນ຺ຕິ ຕໍ ຉຜສ຺ສທ຺ວາຣວເສນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ ມໂນກມ຺ມນ຺ຕິ ສພ຺ພໍ ມນສາປິ ນິປ຺ຜຊ຺ຊມານໍ ກມ຺ມໍ ມໂນກມ຺ມນ຺ຕິ ໂຈທກາຘິປ຺ປາເຍນ ຄເຫຕ຺ວາ ວທຕິ, ນ ປຸພ຺ເພ ທສ຺ສິຕມໂນກມ຺ມນ຺ຕິ. ໂຍ ຫິ ປຣສ຺ສ ອຘິປ຺ປາໂຍ ‘‘ມນສາ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິໂຕ ສພ຺ເພນ ມໂນກມ຺ເມເນວ ຠວິຕພ຺ພໍ, ນ ກາຍວຈີກມ຺ເມນາ’’ຕິ, ຕໍ ນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ກມ຺ມຕ຺ຕຍນິຍມໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ອິທມາຣທ຺ຘໍ ‘‘ຕໍ ກາຍວຈີທ຺ວາເຣສຸ ໂຈປນໍ ປຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ສງ຺ກຣາຠາໂວ ປຸຣິມນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຖ ວາ ກມ຺ມນ຺ຕິ ອວິເສເສນ ກມ຺ມສທ຺ທມຕ຺ເຕນ ສມ຺ພນ຺ຘໍ ກຕ຺ວາ ຍຖາວຸຕ຺ໂຕ ກມ຺ມປ຺ປເຠໂທ ຍຖາ ໂຫຕິ, ຕໍ ປກາຣໍ ທສ຺ເສຕິ. ອສງ຺ກໂຣ ຈ ວຸຕ຺ຕນໂຍວ. ຍໍ ປນ ວທນ຺ຕິ ‘‘ກາຍວຈີກມ຺ມສຫຊາຕາ ອຠິຊ຺ຌາທໂຍ ຍທາ ເຈຕນາປກ຺ຂິກາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕທາ ຕານິ ມໂນກມ຺ມານິ ກາຍວຈີກມ຺ມານິ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ, ຕຎ຺ຈ ນ, ເຈຕນາປກ຺ຂິການໍ ມໂນກມ຺ມຕ຺ຕາຠາວາ. ອພ຺ໂພຫາຣິກຕ຺ເຕ ຈ ມໂນກມ຺ມຕາ ສຸຏ຺ຐຸຕຣໍ ນຕ຺ຖິ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ ‘‘ອພ຺ໂພຫາຣິກາ ວາ’’ຕິ. ຕສ຺ມາ ມໂນກມ຺ມສ຺ສ ກາຍວຈີກມ຺ມຕາ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພາ. ອຠິຊ຺ຌາທິກິຣິຍາກາຣິກາຍ ເອວ ເຈຕນາຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ອຠິຊ຺ຌາທໂຍ ມໂນກມ຺ມໍ, ນ ປາຓາຕິປາຕາທິກາຍວຈີກິຣິຍາກາຣິກາຍາຕິ ຠິຍ຺ໂຍປິ ເຕສໍ ມໂນກມ຺ມຕາຕິ ນ ເຕສໍ ມໂນກມ຺ມານໍ ສຕໍ ກາຍວຈີກມ຺ມຕາ ວຕ຺ຕພ຺ພາຕິ. ເອວໍ ກມ຺ມານໍ ທ຺ວາເຣສຸ ທ຺ວາຣານຎ຺ຈ ກມ຺ເມສຸ ອນິຍຕຕ຺ຕາ ທ຺ວາຣນິພນ຺ຘນໍ ນ ກຕໍ. ອິທານິ ອກເຕປິ ຈ ທ຺ວາຣນິພນ຺ຘເນ ເຍສໍ ທ຺ວາຣານໍ ວເສນ ອິທໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ເຕສໍ ຕໍຕໍທ຺ວາຣກມ຺ມປຖານຎ຺ຈ ວເສນ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຍຖາຠຏ຺ຐປາຬິຍາ ວຸຕ຺ຕາຍ ຈ ທີປນຕ຺ຖໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກາມາວຈຣ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຈິຕ຺ຕໍ ຕິວິຘກມ຺ມທ຺ວາຣວເສນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ອິທໍ ມໂນກມ຺ມທ຺ວາຣຠູຕສ຺ສ ເຕນ ສຠາເວນ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຖາ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕາຘິປເຕຍ຺ຍນ຺ຕິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕວເສນ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວມິຘາປີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ໂຈປນທ຺ວຍຣຫິຕສ຺ສ ມໂນປພນ຺ຘສ຺ສ ມໂນກມ຺ມທ຺ວາຣຠາເວ ປນ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖິ.

ກມ຺ມປຖສໍສນ຺ທນກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ທ຺ວາຣກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອຍໍ ໂຍຊນາຕິ ‘‘ຣູປາຣມ຺ມຓໍ ວາ…ເປ… ຘມ຺ມາຣມ຺ມຓໍ ວາ’’ຕິ ເອເຕນ ສຫ ‘‘ຍໍ ຍໍ ວາ ປນາ’’ຕິ ເອຕສ຺ສ ອຍໍ ສມ຺ພນ຺ໂຘຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂກ ປນາຍໍ ສມ຺ພນ຺ໂຘຕິ? ເຍນ ວຈນານິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສມ຺ພຊ຺ຌນ຺ຕິ, ຕໍ ປຸພ຺ພາປຣວຈເນ ປໂຍຊນໍ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອິຘ ຈ ສພ຺ພາຣມ຺ມຓຕາທິທສ຺ສນໍ ‘‘ຣູປາຣມ຺ມຓໍ ວາ…ເປ… ຘມ຺ມາຣມ຺ມຓໍ ວາ’’ຕິ ເອຕສ຺ສ ອນນ຺ຕຣໍ ‘‘ຍໍ ຍໍ ວາ ປນາ’’ຕິ ເອຕສ຺ສ ວຈເນ ປໂຍຊນໍ ໂຍຊນາ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ຣູປາຣມ຺ມຓໍ ວາ…ເປ… ຘມ຺ມາຣມ຺ມຓໍ ວາ ອາຣພ຺ຠາ’’ຕິ ເອຕ຺ຕເກນ ອາປນ຺ນໍ ໂທສໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຕນ຺ນິວຕ຺ຕນວເສນ ‘‘ຍໍ ຍໍ ວາ ປນາ’’ຕິ ເອຕສ຺ສ ປໂຍຊນໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເຫຏ຺ຐາ’’ຕິອາທິມາຫ. ທຸຕິເຍ ອຕ຺ຖວິກປ຺ເປ ‘‘ຍໍ ຍໍ ວາປນາ’’ຕິ ເອເຕນ ອປ຺ປຘານມ຺ປິ ຣູປາທິໍ ອາກຑ຺ຒຕິ. ນ ຫິ ປຘານສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນເຍວ ອາຣມ຺ມຓຠາໂວ ອຕ຺ຖີຕິ. ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍນາຕິ ສພ຺ພາຣມ຺ມຓຕາທິນເຍນ. ‘‘ເຫຏ຺ຐາ ຄຫິຕເມວ ຄຫິຕນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ວຈເນ ປໂຍຊນໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘ຣູປໍ ວາ…ເປ… ອິທໍ ວາ ອິທໍ ວາ ອາຣພ຺ຠາ’ຕິ ກເຖຕຸໍ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອິທໍ ວາ ອິທໍ ວາຕິ ເອຕໍ ສພ຺ພາຣມ຺ມຓຕາທິໍ ສນ຺ຘາຍ ກຖິຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຘມ຺ມຸທ຺ເທສວາຣກຖາ

ຜສ຺ສປຎ຺ຈມກຣາສິວຓ຺ຓນາ

ອາຈຣິຍານນ຺ຕິ ເຣວຕາຈຣິຍສ຺ສ. ນ ປເນຕໍ ສາຣໂຕ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ນ ຫິ ຜສ຺ສາທີນໍ ກາມາວຈຣາທິຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອິທມາຣທ຺ຘໍ, ກິນ຺ຕຸ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຜສ຺ສາທິສຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິ.

ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປຐມາຠິນິປາຕຕ຺ຕາຕິ ສພ຺ເພ ເຈຕສິກາ ຈິຕ຺ຕາຍຕ຺ຕາ ຈິຕ຺ຕກິຣິຍາຠາເວນ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ ຜສ຺ໂສ ‘‘ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປຐມາຠິນິປາໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ກາມໍ ອຸປ຺ປນ຺ນຜສ຺ໂສ ປຸຄ຺ຄໂລ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິກຣາສິ ວາ ອາຣມ຺ມເຓນ ຜຸຏ຺ໂຐ ຜສ຺ສສຫຊາຕາຍ ເວທນາຍ ຕໍສມກາລເມວ ເວເທຕິ, ຜສ຺ໂສ ປນ ໂອຠາສສ຺ສ ປທີໂປ ວິຍ ເວທນາທີນໍ ປຈ຺ຈຍວິເສໂສ ໂຫຕີຕິ ປຸຣິມກາໂລ ວິຍ ວຸຕ຺ໂຕ. ໂຄປານສີນໍ ອຸປຣິ ຕິຣິຍໍ ຐປິຕກຏ຺ຐໍ ປກ຺ຂປາໂສ. ກຏ຺ຐທ຺ວຍາທິ ວິຍ ເອກເທເສນ ເອກປສ຺ເສນ ອນລ຺ລີຍມາໂນປິ ຣູເປນ ສຫ ຜສ຺ສສ຺ສ ສາມຎ຺ຎໍ ອນລ຺ລີຍມານໍ ສງ຺ຆຏ຺ຏນເມວ, ນ ວິສຍຠາໂວ, ສງ຺ຆຏ຺ຏນຎ຺ຈ ຜສ຺ສສ຺ສ ຈິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓານໍ ສນ຺ນິປຕນຠາໂວ ເອວ. ວຕ຺ຖາຣມ຺ມຓສນ຺ນິປາເຕນ ສມ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ສງ຺ຆຏ຺ຏນສມ຺ປຕ຺ຕິໂກ ຜສ຺ໂສ. ປາຓິທ຺ວຍສ຺ສ ສນ຺ນິປາໂຕ ວິຍ ຈິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓສນ຺ນິປາໂຕ ຜສ຺ໂສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອາຣມ຺ມເຓ ສນ຺ນິປຕິຕປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີຕິ ກິຈ຺ຈຏ຺ເຐເນວ ຣເສນ ສງ຺ຆຏ຺ຏນຣໂສ. ຕຖາ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ ຫິ ຕສ຺ສ ຜສ຺ສສ຺ສ ສງ຺ຆຏ຺ຏນກິຈ຺ຈນ຺ຕິ. ຍຖາ ຫິ ປາຓິຍາ ປາຓິມ຺ຫິ ສງ຺ຆຏ຺ຏນໍ ຕພ຺ພິເສສຠູຕາ ຣູປຘມ຺ມາ, ເອວໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອາຣມ຺ມເຓ ສງ຺ຆຏ຺ຏນໍ ຕພ຺ພິເສສຠູໂຕ ເອໂກ ເຈຕສິກຘມ຺ໂມ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຈິຕ຺ເຕເຍວາຕິ ເອເຕນ ເຈຕສິກສຠາວຕໍ ວຕ຺ຖາຣມ຺ມເຓຫິ ອສໍສຏ຺ຐໍ ສງ຺ຆຏ຺ຏນໍ ເວທນາຍ ທສ຺ເສຕິ, ນ ປນ ວຕ຺ຖຸນິສ຺ສຍຕໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ. ຕສ຺ສ ຜສ຺ສສ຺ສ ກາຣຓຠູໂຕ ຕທນຸຣູໂປ ສມນ຺ນາຫາໂຣ ຕຊ຺ຊາສມນ຺ນາຫາໂຣ. ອິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ຕທຠິມຸຂຠາໂວ ອາວຊ຺ຊນາຍ ຈ ອາຣມ຺ມຓກຣຓໍ ວິສຍສ຺ສ ປຣິກ຺ຂຕຕາ ອຠິສງ຺ຂຕຕາ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ວິສຍຠາວກຣຓນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສຸຂເວທນາຍເມວ ລພ຺ຠຕິ ອສ຺ສາທຠາວໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ວິສ຺ສວິຕາຍາຕິ ອຣຫຕາຍ. ອເນກຕ຺ຖຕ຺ຕາ ຫິ ຘາຕູນໍ ອຣຫຕ຺ໂຖ ວິປຸພ຺ໂພ ສຸສທ຺ໂທ. ວິສ຺ສວໍ ວາ ສຊນໍ ວສິຕາ ກາມກາຣິຕາ ວິສ຺ສວິຕາ. ອາຣມ຺ມຓຣເສກເທສເມວ ອນຸຠວນ຺ຕີຕິ ອິທໍ ຜຸສນາທິກິຈ຺ຈໍ ເອກເທສານຸຠວນມິວ ໂຫຕີຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ເວທຍິຕສຠາໂວ ເອວ ຫິ ອນຸຠວນນ຺ຕິ. ຜຸສນາທິຠາເວນ ວາ ອາຣມ຺ມຓຄ຺ຄຫຓໍ ເອກເທສານຸຠວນໍ, ເວທຍິຕຠາເວນ ຄຫຓໍ ຍຖາກາມໍ ສພ຺ພານຸຠວນໍ. ເອວໍ ສຠາວາເນວ ຕານິ ຄຫຓານີຕິ ນ ເວທນາຍ ວິຍ ຜສ຺ສາທີນມ຺ປິ ຍຖາສກກິຈ຺ຈກຣເຓນ ສາມິຠາວານຸຠວນໍ ໂຈເທຕພ຺ພໍ. ອຍໍ ອິຘາຕິ ເອເຕນ ປຎ຺ຈສຸ ເວທນາສຸ ອິມສ຺ມິໍ ຈິຕ຺ເຕ ອຘິປ຺ເປຕໍ ໂສມນສ຺ສເວທນໍ ວທຕິ, ຕສ຺ມາ ອໂສມນສ຺ສເວທນໍ ອປເນຕ຺ວາ ຄຫິຕາຍ ໂສມນສ຺ສເວທນາຍ ສມານາ ອິຏ຺ຐາກາຣສມ຺ໂຠຄຣສຕາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ນິມິຕ຺ເຕນ ປຸນສຎ຺ຊານນກິຈ຺ຈາ ປຈ຺ຈາຠິຎ຺ຎາຓຣສາ. ປຸນສຎ຺ຊານນສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ປຸນສຎ຺ຊານນປຈ຺ຈໂຍ, ຕເທວ ນິມິຕ຺ຕໍ ປຸນ…ເປ… ນິມິຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ສ ກຣຓໍ ປຸນ…ເປ… ກຣຓໍ. ປຸນສຎ຺ຊານນປຈ຺ຈຍຠູຕໍ ວາ ນິມິຕ຺ຕກຣຓໍ ປຸນ…ເປ… ກຣຓໍ, ຕທສ຺ສາ ກິຈ຺ຈນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຸນສຎ຺ຊານນປຈ຺ຈຍນິມິຕ຺ຕກຣຓໍ ນິມິຕ຺ຕກາຣິກາຍ ນິມິຕ຺ເຕນ ສຎ຺ຊານນ຺ຕິຍາ ຈ ສພ຺ພາຍ ສຎ຺ຎາຍ ສມານໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຎາຓເມວ ອນຸວຕ຺ຕຕິ, ຕສ຺ມາ ອຠິນິເວສກາຣິກາ ວິປຣີຕຄ຺ຄາຫິກາ ຈ ນ ໂຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເອເຕນຸປາເຍນ ສມາຘິສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາຍ ອຈິຣຏ຺ຐານຕາ ຈ ນ ໂຫຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ.

ອຠິສນ຺ທຫຕີຕິ ປພນ຺ຘຕິ ປວຕ຺ເຕຕິ. ເຈຕນາຠາໂວ ພ຺ຍາປາຣຠາໂວ. ທິຄຸຓຸສ຺ສາຫາຕິ ນ ທິຄຸຓໍ ວີຣິຍໂຍຄໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຕ຺ຕໂນ ເອວ ປນ ພ຺ຍາປາຣກິຈ຺ຈສ຺ສ ມຫນ຺ຕຠາວໍ ທີເປຕິ. ອຸສ຺ສາຫນຠາເວນາຕິ ອາທຣຠາເວນ. ສາ ຫິ ສຍໍ ອາທຣຠູຕາ ສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕ ອາທຣຍຕີຕິ.

ວິຊານນໍ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ອຸປລທ຺ຘິ. ສນ຺ທຫນໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕຣສ຺ສ ອນຸປ຺ປພນ຺ຘນໍ. ຈກ຺ຂຸນາ ຫິ ທິຏ຺ຐນ຺ຕິ ຈກ຺ຂຸນາ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຍຖາ ‘‘ທິຏ຺ຐໍ ສຸຕໍ ມຸຕໍ ວິຎ຺ຎາຕ’’ນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາທິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວມິຘາປິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຈກ຺ຂຸນາ ຫີຕິອາທີສຸ ຈກ຺ຂຸນາ…ເປ… ມນສາ ທ຺ວາເຣນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນຄຣຄຸຕ຺ຕິກສ຺ສ ວິຍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓວິຠາວນມຕ຺ຕໍ ອຸປຘາຣຓມຕ຺ຕໍ ອຸປລທ຺ຘິມຕ຺ຕໍ ກິຈ຺ຈໍ, ອາຣມ຺ມຓປຏິເວຘນປຈ຺ຈາຠິຎ຺ຎາຓາທິ ປນ ກິຈ຺ຈໍ ປຎ຺ຎາສຎ຺ຎາທີນນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ປຸຣິມນິທ຺ທິຏ຺ຐນ຺ຕິ ສມຍວວຕ຺ຖາເນ ນິທ຺ທິຏ຺ຐໍ. ຠາເວນ຺ໂຕ ວິຍ ນ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ກິນ຺ຕຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອຕໍ ໂຫຕິ-ສທ຺ທສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ-ສທ຺ທສ຺ສ ຈ ສມານຕ຺ຖຕ຺ເຕ ສຕິ ຍຸຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ຕທຕ຺ຖຕ຺ເຕ ຈ ຕຕ຺ຖ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕີຕິ ນ ວຸຈ຺ເຈຍ຺ຍ. ນ ຫິ ຍຸຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ວຕ຺ຕຸໍ. ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ອຸປ຺ປນ຺ນຕາ ສມຍວວຕ຺ຖາເນ ວຸຕ຺ຕາ ເອວາຕິ ກິໍ ຕສ຺ສ ປຸນ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິທສ຺ສເນນ. ເຍນ ຈ ສມຍວວຕ຺ຖານໍ ກຕໍ, ຕສ຺ສ ນິທ຺ເທໂສ ນ ນ ສກ຺ກາ ກາຕຸນ຺ຕິ ກິໍ ຕໍ ນິທ຺ເທສຕ຺ຖໍ ອຸທ຺ເທເສນ ທຸຕິເຍນ, ນິທ຺ເທເສເນວ ຈ ຜສ຺ສາທີຫິ ຈ ອຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ສິຊ຺ຌຕີຕິ ກິໍ ຕທຕ຺ເຖນ ປຸນ ວຈເນນ, ອຎ຺ຎປ຺ປໂຍຊນຕ຺ຕາ ປນ ປຸຣິມສ຺ສ ຈິຕ຺ຕວຈນສ຺ສ ປຈ຺ຉິມໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຸຣິມຎ຺ຫິ ສມຍວວຕ຺ຖານຕ຺ຖເມວ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ວວຕ຺ຖິຕສມເຍ ວິຊ຺ຊມານຘມ຺ມທສ຺ສນຕ຺ຖໍ, ອິຕຣຎ຺ຈ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ວິຊ຺ຊມານຘມ຺ມທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ສມຍວວຕ຺ຖານຕ຺ຖໍ, ນ ຈ ອຎ຺ຎທຕ຺ຖໍ ວຈນໍ ອຎ຺ຎທຕ຺ຖໍ ວທຕິ, ນ ຈ ເລເສນ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ກຕ຺ວາ ມຫາກາຣຸຓິໂກ ອຕ຺ຖໍ ປາກຏໍ ນ ກໂຣຕີຕິ.

ຜສ຺ສປຎ຺ຈມກຣາສິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຌານງ຺ຄຣາສິວຓ຺ຓນາ

ວິຕກ຺ເກຕີຕິ ຘມ຺ມໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ສ ກຕ຺ຕຸນິວຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ ຘມ຺ມເມວ ກຕ຺ຕາຣໍ ນິທ຺ທິສຕິ. ຕສ຺ສ ປນ ວສວຕ຺ຕິຠາວນິວາຣຓຕ຺ຖໍ ‘‘ວິຕກ຺ກນໍ ວາ’’ຕິ ຠາວນິທ຺ເທໂສ. ຣູປໍ ຣູປນ຺ຕິ ປຖວີ ປຖວີຕິ ວາ ອາໂກເຏນ຺ໂຕ ວິຍ ໂຫຕີຕິ ອາໂກຏນລກ຺ຂໂຓ. ອາທິໂຕ, ອຠິມຸຂໍ ວາ ຫນນໍ ອາຫນນໍ, ປຣິໂຕ, ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ວາ ອາຫນນໍ ປຣິຍາຫນນໍ. ວິຈາຣໂຕ ໂອຬາຣິກຏ຺ເຐນ ວິຈາຣສ຺ເສວ ປຸພ຺ພງ຺ຄມຏ຺ເຐນ ອນຸຣວໂຕ ໂອຬາຣິໂກ ຕສ຺ສ ຈ ປຸພ຺ພງ຺ຄໂມ ຆຓ຺ຏາຠິຆາໂຕ ວິຍ ໂຫຕິ ວິຕກ຺ໂກ. ໂສ ຍຖາ ຆຓ຺ຏາຠິຆາໂຕ ປຐມາຠິນິປາໂຕ ໂຫຕິ, ເອວໍ ອາຣມ຺ມຓາຠິມຸຂນິໂຣປນຏ຺ເຐນ ປຐມາຠິນິປາໂຕ ໂຫຕິ. ວິປ຺ຜາຣວາຕິ ວິຈລນຍຸຕ຺ໂຕ. ອນຸປ຺ປພນ຺ເຘນ ປວຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ອຸປຈາເຣ ວາ ອປ຺ປນາຍໍ ວາ ສນ຺ຕາເນນ ປວຕ຺ຕິຍໍ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ວິຕກ຺ໂກ ນິຈ຺ຈໂລ ຫຸຕ຺ວາ ອາຣມ຺ມຓໍ ອນຸປວິສິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕຕິ. ມຓ຺ຑລນ຺ຕິ ຂລມຓ຺ຑລໍ.

ປິຓຍຕີຕິ ຕປ຺ເປຕິ, ວຑ຺ເຒຕິ ວາ. ຜຣຓຣສາຕິ ປຓີຕຣູເປຫິ ກາຍສ຺ສ ພ຺ຍາປນຣສາ. ອຸທຄ຺ຄຠາໂວ ໂອທຄ຺ຍໍ. ຂຸທ຺ທິກາ ລຫຸໍ ໂລມຫໍສນມຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ຠິນ຺ນາ ນ ປຸນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຂຓິກາ ພຫຸລໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອຸພ຺ເພຄໂຕ ຜຣຓາ ນິຈ຺ຈລຕ຺ຕາ ຈິຣຏ຺ຐິຕິກຕ຺ຕາ ຈ ປຓີຕຕຣາ. ປສ຺ສທ຺ຘິຍາ ນິມິຕ຺ຕຠາເວນ ຄພ຺ຠໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕີ. ອປ຺ປນາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາວ ປີຕິ ອປ຺ປນາສມາຘິປູຣິກາຕິ ກຕ຺ວາ ສາ ຐປິຕາ. ອິຕຣາ ທ຺ເວ ຂຓິໂກປຈາຣສມາຘິປູຣິກາ ປີຕີ.

ສມາຘິຈິຕ຺ເຕນາຕິ ສມາຘິສຫິຕຈິຕ຺ເຕນ. ອວິສາໂຣ ອຕ຺ຕໂນ ເອວ ອວິສຣຓສຠາໂວ. ອວິກ຺ເຂໂປ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານໍ ອວິກ຺ຂິຕ຺ຕຕາ. ເຍນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ອວິກ຺ຂິຕ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ໂສ ຘມ຺ໂມ ອວິກ຺ເຂໂປຕິ. ວິເສສໂຕຕິ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ. ສຸຂວິຣຫິໂຕປິ ຫິ ອຕ຺ຖິ ສມາຘີຕິ. ປທີປນິທສ຺ສເນນ ສນ຺ຕານຏ຺ຐິຕິຠາວໍ ສມາຘິສ຺ສ ທສ຺ເສຕິ.

ຌານງ຺ຄຣາສິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອິນ຺ທ຺ຣິຍຣາສິວຓ຺ຓນາ

ສທ຺ທຫນ຺ຕິ ເອຕາຍາຕິ ສທ຺ທຫນກິຣິຍາຍ ປວຕ຺ຕມານານໍ ຘມ຺ມານໍ ຕຕ຺ຖ ອາຘິປຈ຺ຈຠາເວນ ສທ຺ຘາຍ ປຈ຺ຈຍຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ຕສ຺ສາ ຫິ ຘມ຺ມານໍ ຕຖາປຈ຺ຈຍຠາເວ ສຕິ ‘‘ປຸຄ຺ຄໂລ ສທ຺ທຫຕີ’’ຕິ ໂວຫາໂຣ ໂຫຕິ. ປສາທນີຍຏ຺ຐາເນສຸ ປສາທສ຺ສ ປຏິປກ຺ຂຠູຕໍ ອກຸສລໍ ອສ຺ສທ຺ຘິຍໍ ມິຈ຺ຉາຘິໂມກ຺ໂຂ ຈ. ປສາທຠູໂຕ ນິຈ຺ຉໂຍ ວຕ຺ຖຸຄໂຕ ອຘິໂມກ຺ຂລກ຺ຂຓໍ, ນ ເຍວາປນກາຘິໂມກ຺ໂຂຕິ. ອິນ຺ທຏ຺ຐໍ ກາເຣຕີຕິ ‘‘ມໍ ອນ຺ຕເຣນ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອຘິມຸຈ຺ຈນໍ ນຕ຺ຖິ, ມຍາ ສທ຺ທຫຖາ’’ຕິ ວິຍ ອຕ຺ຕານໍ ອນຸວຕ຺ເຕຕິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ເມ. ເອວໍ ເສເສສຸປິ. ປກ຺ຂນ຺ທນນ຺ຕິ ສໍສີທນໍ. ປງ຺ໂກ ກທ຺ທມໂຕ ຆນີຠູໂຕ ໂຫຕິ. ປຓກໍ ປິຈ຺ຉິລໍ ອຸທກມລໍ. ປີຕໍ ອຸທກໍ. ໂອກປ຺ປນລກ຺ຂຓາຕິ ອນຸປວິສິຕ຺ວາ ເອວເມຕນ຺ຕິ ກປ຺ປນລກ຺ຂຓາ. ອກລຸສຠາໂວ ອກາລຸສິຍໍ, ອນາວິລຠາໂວຕິ ອຕ຺ໂຖ. ພຸທ຺ຘາທິວຕ຺ຖູນິ ສທ຺ເຘຍ຺ຍານິ. ສປ຺ປຸຣິສູປເສວນສທ຺ຘມ຺ມສວນໂຍນິໂສມນສິກາຣຘມ຺ມານຸຘມ຺ມປຏິປຕ຺ຕິໂຍ ໂສຕາປຕ຺ຕິຍງ຺ຄານິ. ກຸສລຘມ຺ມານໍ ອາທາເນ ຫຕ຺ໂຖ ວິຍ, ສພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິນິປ຺ຜາທເນ ວິຕ຺ຕໍ ວິຍ, ອມຕກສິຜລຜລເນ ພີຊໍ ວິຍ ທຏ຺ຐພ຺ພາ.

ວີຣຠາໂວຕິ ເຍນ ວີໂຣ ນາມ ໂຫຕິ, ໂສ ຘມ຺ໂມຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນຸພລປ຺ປທານໍ ປຄ຺ຄໂຫ. ມຄ຺ໂຄ ຄນ຺ຕພ຺ໂພ ໂຫຕິ, ມຄ຺ໂຄ ຄໂຕ, ກມ຺ມໍ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ, ກມ຺ມໍ ກຕໍ, ອປ຺ປມຕ຺ຕໂກ ອາພາໂຘ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ຄິລານາ ວຸຏ຺ຐິໂຕ ໂຫຕິ ອຈິຣວຸຏ຺ຐິໂຕ ເຄລຎ຺ຎາ, ຄາມໍ ວາ ນິຄມໍ ວາ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ໂຕ ນ ລຠຕິ ລູຂສ຺ສ ວາ ປຓີຕສ຺ສ ວາ ໂຠຊນສ຺ສ ຍາວທຕ຺ຖໍ ປາຣິປູຣິໍ, ລຠຕິ…ເປ… ປາຣິປູຣິນ຺ຕິ ເອຕານິ ອນຸຣູປປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາສຫິຕານິ ອຏ຺ຐ ວີຣິຍາຣມ຺ຠວຕ຺ຖູນິ ຕໍມູລການິ ວາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓານິ.

ຈິຣກຕາທິອາຣມ຺ມຓໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ຐານໍ, ອນິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ວາ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐານໍ. ອຸທເກ ອລາພຸ ວິຍ ອາຣມ຺ມຓໍ ປິລວິຕ຺ວາ ຄນ຺ຕຸໍ ອປ຺ປທານໍ ປາສາຓສ຺ສ ວິຍ ນິຈ຺ຈລສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ຐປນໍ ສາຣຓໍ ອສມ຺ມຸຏ຺ຐຕາກຣຓໍ ອປິລາປນໍ. ອປິລາເປ ກໂຣຕິ ອປິລາເປຕິ. ຄຕິໂຍຕິ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິໂຍ ສມ຺ຠວໂຕ ຜລໂຕ ຈ. ອປໂຣ ນໂຍຕິ ຣສາທິທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອາຣທ຺ຘໍ. ສມ຺ໂມສປຈ຺ຈນີກໍ ກິຈ຺ຈໍ ອສມ຺ໂມໂສ, ນ ສມ຺ໂມສາຠາວມຕ຺ຕໍ. ສຕິຍາ ວຕ຺ຖຸຠູຕາ ກາຍາທໂຍ ກາຍາທິສຕິປຏ຺ຐານາ, ສຕິໂຍເຍວ ວາ ປຸຣິມາ ປຈ຺ຉິມານໍ ປທຏ຺ຐານໍ.

ວິກ຺ເຂປສ຺ສ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈສ຺ສ. ປຎ຺ຎາເປຕີຕິ ປກາເຣຫິ ຊານາເປຕິ. ເອກາໂລກາ ໂຫຕີຕິ ວິປສ຺ສນຸປກ຺ກິເລໂສຠາສໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ມນເຕ ວິຊານາຕິ ເອເຕນາຕິ ວາ ມໂນ, ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ‘‘ມນຎ຺ຈ ປຏິຈ຺ຈ ຘມ຺ເມ ຈາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໒໐໔, ໔໐໐; ໓.໔໒໑, ໔໒໕) ກາຣຓຠາເວນ ມໂນ ວຸຕ຺ໂຕ. ສພ຺ໂພ ຫິ ມໂນ ອຕ຺ຕໂນ ອນນ຺ຕຣສ຺ສ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ກາຣຓນ຺ຕິ. ວິຊານາຕີຕິ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ໂນປລທ຺ຘິວເສນ ຊານາຕິ, ນ ສຎ຺ຎາປຎ຺ຎາ ວິຍ ສຎ຺ຊານນປຏິວິຊ຺ຌນວເສນ.

ປີຕິໂສມນສ຺ສສມ຺ປໂຍຄໂຕຕິ ວຸຕ຺ເຕ ເຍນ ໂຍຄາ ສຸມໂນ ໂຫຕິ, ຕໍ ໂສມນສ຺ສນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ປີຕິຍາ ຈ ໂສມນສ຺ສຠາໂວ ອາປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມາ ວິນາປິ ກາເຍນ ວຕ຺ຖຸນາ ສາຕເວທນາສມ຺ປໂຍຄໂຕຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ເອວຎ຺ຈ ນິປ຺ປີຕິກໍ ໂສມນສ຺ສຎ຺ຈ ສງ຺ຄຫິຕໍ ໂຫຕິ, ປີຕິອຸປລກ຺ຂິຕໍ ວາ ໂສມນສ຺ສໍ ສປ຺ປີຕິກໍ ນິປ຺ປີຕິກຎ຺ຈ ໂສມນສ຺ສນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ປວຕ຺ຕສນ຺ຕຕາຘິປເຕຍ຺ຍນ຺ຕິ ປວຕ຺ຕສງ຺ຂາຕາຍ ສນ຺ຕຕິຍາ ອຘິປຕິຠູຕໍ. ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ຫິ ອຕ຺ຕໂນ ວິຊ຺ຊມານກ຺ຂເຓ ອນຸປາເລນ຺ຕສ຺ສ ອນນ຺ຕຣຎ຺ຈ ສານຸປາລນານໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ເຫຕຸຠູຕສ຺ສ ວເສນ ປວຕ຺ຕໍ ຈິຣຏ຺ຐິຕິກໍ ໂຫຕິ, ຕໍຕໍກມ຺ມວິເສເສນ ວິເສສຍຸຕ຺ຕໍ ຍາວ ຈຸຕິ ອວິເສເສນ ວາ ຍາວ ປຣິນິພ຺ພານໍ ອວິຈ຺ຉິນ຺ນໍ ປວຕ຺ຕຕິ ຊີວມານຕາວິເສສຍຸຕ຺ຕຎ຺ຈາຕິ ຣູປາຣູປຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ສມານລກ຺ຂຓາທິໍ ວຕ຺ຕຸໍ ‘‘ອຕ຺ຕນາ ອວິນິຠຸຕ຺ຕຘມ຺ມານ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ອນຸປາເລຕພ຺ພານໍ ອຕ຺ຖິກ຺ຂເຓເຍວ. ອສຕິ ຫິ ອນຸປາເລຕພ຺ເພ ອຸປ຺ປລາທິມ຺ຫິ ກິໍ ອຸທກໍ ອນຸປາເລຍ຺ຍາຕິ. ຕສ຺ສ ຕສ຺ສາຕິ ອນຸປາລນາທິກສ຺ສ. ສາຘນໂຕຕິ ສາຘເນນ. ຕໍສາຘນຎ຺ຈ ຊີວມານວິເສສປຈ຺ຈຍຠາວໂຕ.

ອິນ຺ທ຺ຣິຍຣາສິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ມຄ຺ຄງ຺ຄຣາສິວຓ຺ຓນາ

ສມ຺ມາຕິ ອວິປຣີຕນິຍ຺ຍານິກຠາເວນ. ປສຕ຺ຖຕາ ຈ ເອວເມວ ທຏ຺ຐພ຺ພາ.

ພລຣາສິວຓ຺ຓນາ

ອສ຺ສທ຺ຘິເຍຕິ ອສ຺ສທ຺ຘິຍກາຣຓາ. ອຸຠຍປທວເສນາຕິ ສທ຺ຘາປທໍ ພລປທນ຺ຕິ ເອວມາທິປທທ຺ວຍວເສນ. ນິຍກຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ຊາຕິອາທິສມຸຏ຺ຐານໍ ເອຕິສ຺ສາຕິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານາ. ຄຣຸນາ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິ ວຸຕ຺ເຕ ຄາຣວວເສນ ປຕິສ຺ສວນໍ ປຕິສ຺ສໂວ, ສຫ ປຕິສ຺ສເວນ ສປ຺ປຕິສ຺ສວໍ, ປຕິສ຺ສວຠູຕໍ ຕໍສຠາຄຎ຺ຈ ຍໍກິຎ຺ຈິ ຄາຣວນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຊາຕິອາທິມຫຕ຺ຕປຈ຺ຈເວກ຺ຂເຓນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ຈ ຫິຣີ ຕຕ຺ຖ ຄາຣວວເສນ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ‘‘ສປ຺ປຕິສ຺ສວລກ຺ຂຓາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ວຊ຺ຊໍ ຠາຍຕິ ຕຎ຺ຈ ຠຍໂຕ ປສ຺ສຕີຕິ ວຊ຺ຊຠີຣຸກຠຍທສ຺ສາວີ. ເອວໍສຠາວໍ ໂອຕ຺ຕປ຺ປໍ. ຫິຣີ ປາປຘມ຺ເມ ຄູຖໍ ວິຍ ປສ຺ສຕິ, ໂອຕ຺ຕປ຺ປໍ ອຸຓ຺ຫໍ ວິຍ. ທາຍຊ຺ຊໍ ນວໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມາທິ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານາທິຕາ ຈ ຫິຣີໂອຕ຺ຕປ຺ປານໍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ປາກຏຠາເວນ ວຸຕ຺ຕາ, ນ ປນ ເຕສໍ ກທາຈິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວິປ຺ປໂຍຄາ. ນ ຫິ ລຊ຺ຊນໍ ນິພ຺ຠຍໍ ປາປຠຍໍ ວາ ອລຊ຺ຊນໍ ໂຫຕີຕິ.

ມູລຣາສິວຓ຺ຓນາ

ອເຄໂຘ ອນຠິຊ຺ຌນໍ ອນຠິກງ຺ຂນໍ. ອນລ຺ລີໂນ ຠາໂວ ອຘິປ຺ປາໂຍ ເອຕສ຺ສາຕິ ອນລ຺ລີນຠາໂວ, ເອວຎ຺ຫິ ອຸປມາຍ ສເມຕິ. ອນຸກູລມິຕ຺ໂຕ ອນຸວຕ຺ຕໂກ. ວິນຍຣໂສຕິ ວິນຍນຣໂສ. ອໂທໂສ ທຸສ຺ສີລ຺ຍມລສ຺ສາຕິ ອິທໍ ທຸສ຺ສີລ຺ຍສ຺ສ ໂທສສມຸຏ຺ຐານຕໍ ໂທສູປນິສ຺ສຍຕຎ຺ຈ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຠາວນາຍາຕິ ‘‘ຕຕ຺ຖ ຊາຕານໍ ຘມ຺ມານໍ ອນຕິວຕ຺ຕນຏ຺ເຐນ ຠາວນາອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ເອກຣສຏ຺ເຐນ ຠາວນາ ຕທຸປຄວີຣິຍວາຫນຏ຺ເຐນ ຠາວນາ ອາເສວນຏ຺ເຐນ ຠາວນາ’’ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕາຍ ປຎ຺ຎາສາຘນາຍ ຠາວນາຍ ອປ຺ປວຕ຺ຕິ, ຕປ຺ປຏິປກ຺ຂຠູຕາ ວາ ອກຸສລາ ອຠາວນາ. ນິຄ຺ຄຸເຓປິ ຄຸຓຄ຺ຄຫຓໍ ອຘິກຄ຺ຄຫຓໍ. ວິຊ຺ຊມານມ຺ປິ ຄຸຓໍ ວິທ຺ຘໍເສຕ຺ວາ ຄຫຓໍ ອູນຄ຺ຄຫຓໍ. ຈຕຸວິປລ຺ລາສຄ຺ຄຫຓໍ ວິປຣີຕຄ຺ຄຫຓໍ.

ຍາຖາວສຠາເວຕິ ‘‘ເອຕ຺ຕໂກ ເອຕສ຺ສ ຄຸໂຓ, ເອຕ຺ຕໂກ ໂທໂສ’’ຕິ ຄຸຓໂທສານໍ ສຠາເວ ‘‘ຊຣາຘມ຺ໂມ ຊີຣຕິ, ຕໍ ກຸເຕຕ຺ຖ ລພ຺ຠາ ມາ ຊີຣີ’’ຕິ ເອວມາທິປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓສມ຺ຠວໂຕ. ອໂລເຠນ ຈ ຄຫຏ຺ຐານໍ ເຂຕ຺ຕວຕ຺ຖາທີສຸ ວິວາທາຠາວໂຕ. ອໂມເຫນ ປພ຺ພຊິຕານໍ ທິຏ຺ຐິຄຕວິວາທາຠາວໂຕ. ກາມຣາຄາຠິນິເວສວິນິພນ຺ຘາ ຫິ ຄຫຏ຺ຐາ ຄຫຏ຺ເຐຫິ ວິວທນ຺ຕິ, ທິຏ຺ຐິຣາຄາຠິນິເວສວິນິພນ຺ຘາ ສມຓາ ສມເຓຫີຕິ. ຣາຄວເສນ ມິຕ຺ຕສນ຺ຖໂວ ໂທສວເສນ ວິໂຣໂຘ ຈ ຕພ຺ພິເສເສນ ອຸປຄມາປຄມາ, ອາຣມ຺ມເຓ ວາ ຣູປາທິມ຺ຫິ ອນຸໂຣຘວິໂຣຘາ. ອມຊ຺ຌຕ຺ຕຠາວສ຺ສ ປຏິຆານຸນຍສງ຺ຂາຕສ຺ສ ໂມເຫນ ປວຕ຺ຕິ. ສຸຂວິປຣິຓາເມ ທຸກ຺ຂສມາໂຍເຄ ຈ ປຏິຆປວຕ຺ຕິຍໍ ເວທນາປຣິຄ຺ຄໂຫ ນ ສິຊ຺ຌຕີຕິ ອໂທສານຸຠາເວນ ເວທນາສຕິປຏ຺ຐານໍ ສິຊ຺ຌຕິ. ທິພ຺ພວິຫາຣສ຺ສາຕິ ຈຕຸນ຺ນໍ ຌານານໍ. ອຣິຍວິຫາໂຣ ຜລສມາປຕ຺ຕິ. ໂມເຫນ ອວິຈາເຣນ຺ໂຕ ອຸທາສີນປກ຺ເຂສຸປິ ສຕ຺ຕສງ຺ຂາເຣສຸ ສພ຺ເພສຸ ອຠິສງ຺ຄໍ ກໂຣຕີຕິ ອມູຬ຺ຫສ຺ສ ຕທຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ທຸກ຺ຂທສ຺ສນສ຺ສ ອາສນ຺ນປຏິປກ຺ຂຕ຺ຕາ ໂທສສ຺ສ ຕປ຺ປຏິປກ຺ເຂນ ອໂທເສນ ທຸກ຺ຂທສ຺ສນໍ ໂຫຕິ.

ກມ຺ມປຖຣາສິວຓ຺ຓນາ

ສຸຂາທີນິ ອຕ຺ຕໂນ ນ ພ຺ຍາປາເທຕິ ນ ວິນາເສຕິ ປຣສ຺ສ ຈາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ກມ຺ມປຖຕາຕໍສຠາຄຕາຫິ ກມ຺ມປຖວເສນ.

ປສ຺ສທ຺ຘາທິຍຸຄລວຓ຺ຓນາ

ທຣໂຖ ສາຣມ຺ໂຠ, ທຸກ຺ຂໂທມນສ຺ສປຈ຺ຈຍານໍ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈາທິການໍ ກິເລສານໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ວາ ຂນ຺ຘານໍ ເອຕໍ ອຘິວຈນໍ. ອຸທ຺ຘຈ຺ຈປ຺ປຘານາ ກິເລສາ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈາທິກິເລສາ, ອຸທ຺ຘຈ຺ຈໍ ວາ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ສພ຺ພກິເລເສ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ສຸວຓ຺ຓວິສຸທ຺ຘິ ວິຍາຕິ ຍຖາ ສຸວຓ຺ຓວິສຸທ຺ຘິ ອລງ຺ກາຣວິກຕິວິນິໂຍຄກ຺ຂມາ, ເອວໍ ອຍມ຺ປິ ຫິຕກິຣິຍາວິນິໂຍຄກ຺ຂມາ.

ສມໍ, ສມນ຺ຕໂຕ ວາ ປກາເຣຫິ ຊານນໍ ສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ. ເຈຕິຍວນ຺ທນາທິອຕ຺ຖໍ ອຠິກ຺ກມາທີສຸ ອຕ຺ຖານຕ຺ຖປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນໍ ສາຕ຺ຖກສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ. ສຕິ ຈ ອຕ຺ເຖ ສປ຺ປາຍາສປ຺ປາຍຣູປາທິປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນໍ ສປ຺ປາຍສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ. ໂຄຈຣຄາມາຠິກ຺ກມນາທີສຸ ກມ຺ມຏ຺ຐານາວິຊຫນໍ ໂຄຈຣສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ. ອຠິກ຺ກມນາທີນໍ ຘາຕຸອາທິວເສນ ປວິຈໂຍ ອສມ຺ໂມຫສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ. ສພ຺ພກມ຺ມຏ຺ຐານຠາວນານຸຍຸຕ຺ຕານໍ ສພ຺ພໂຍຄີນໍ ສພ຺ພທາ ອຸປກາຣກາ ອິເມ ທ຺ເວ ຘມ຺ມາ ປາຣິປນ຺ຖກຫຣຓໂຕ ຠາວນາວຑ຺ຒນໂຕ ຈ. ຍຖາຫ ‘‘ທ຺ເວ ຘມ຺ມາ ພຫຸກາຣາ ສຕິ ຈ ສມ຺ປຊຎ຺ຎຎ຺ຈາ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໓໕໒). ຍຸເຄ ນທ຺ຘາ ວິຍາຕິ ຍຸຄນທ຺ຘາ, ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ນິມິຕ຺ຕຠາເວນ ສມໍ ປວຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ສມຖວິປສ຺ສນໍ ຍຸຄນທ຺ຘໍ ຠາເວຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໔.໑໗໐; ປຏິ. ມ. ໒.໑) ຫິ ສຸຕ຺ເຕ ເອເຕສໍ ຍຸຄນທ຺ຘຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ສພ຺ພກຸສລຘມ຺ເມສຸ ລີນຸທ຺ຘຈ຺ຈາຠາໂວ ເອເຕຫິ ທ຺ວີຫິ ສມໍ ຍຸຕ຺ເຕຫີຕິ ‘‘ວີຣິຍສມາຘິໂຍຊນຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ ອາຫ, ໂຍຄວຈນຕ຺ຖາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເຍວາປນກວຓ຺ຓນາ

ຣູປາຠາເວນາຕິ ຣຸປ຺ປນາຠາເວນ. ຘມ຺ມາຕິ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ສຠາວໂຕ ອຸປລພ຺ຠມານາຕິ. ເມຕ຺ຕາປຸພ຺ພຠາໂຄຕິ ອປ຺ປນາປ຺ປຕ຺ຕາຍ ເມຕ຺ຕາຍ ປຸພ຺ພຠາໂຄ, ປຣິກມ຺ມເມຕ຺ຕາ ເອຕສ຺ມິໍ ຈິຕ຺ເຕ ອຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິຣຕິວເສນາຕິ ວຈີປວຕ຺ຕິຍາ ນ ປູເຣຕິ, ກິນ຺ຕຸ ວິຣຕິໂຍເຄນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອປຓ຺ຓກງ຺ຄານີຕິ ອວິຣທ຺ຘງ຺ຄານິ. ຍຖາ ຕຖາ ວາ ອາຣມ຺ມເຓ ວິນິຈ຺ຉຍນໍ ອຘິມຸຈ຺ຈນໍ. ນ ຫິ ອນຘິມຸຈ຺ຈນ຺ໂຕ ປາຓາຕິປາຕາທີສຸ ທານາທີສຸ ວາ ປວຕ຺ຕຕິ, ສທ຺ຘາ ປນ ປສາທນີເຍສຸ ປສາທາຘິໂມກ຺ໂຂຕິ ອຍເມເຕສໍ ວິເສໂສ. ທາຣກສ຺ສ ວິຍ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ສໍສປ຺ປນສ຺ສ ກຣິສ຺ສາມິ ນ ກຣິສ຺ສາມີຕິ ອວິນິຈ຺ຉຍສ຺ສ ປຏິປກ຺ຂກິຣິຍາ ອສໍສປ຺ປນໍ. ປຸຣິມມນໂຕຕິ ຠວງ຺ຄໂຕ. ວິສທິສໍ ວີຖິຊວນໍ ມນໍ ກໂຣຕີຕິ ມນສິກາຣສາມຎ຺ເຎນ ວີຖິຊວນປຏິປາທເກ ທສ຺ເສຕິ. ເຕສຸ ຘມ຺ເມສູຕິ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິກຘມ຺ເມສຸ. ອຕທາຣມ຺ມຓຕ຺ເຕປິ ຫິ ເຕສຸ ສມປ຺ປວຕ຺ເຕສຸ ອຸທາສີນຠາວໂຕ ຕຕ຺ຣມຊ຺ຌຕ຺ຕຕາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອລີນານຸທ຺ຘຕປ຺ປວຕ຺ຕິປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາ ອູນາຘິກນິວາຣຓຣສາ. ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທິວຕ຺ຖູນນ຺ຕິ ປາຓາທີນໍ. ອມທ຺ທນາ ມທ຺ທນປຏິປກ຺ຂຠາໂວວ.

ຕໍຕໍຣາສິກິຈ຺ຈວເສນ ວິຠາຄຣຫິຕາ ອວິຠຕ຺ຕິກາ. ເອຕ຺ຖາຕິ ເອເຕສຸ ສວິຠຕ຺ຕິເກສຸ ທຸຕິຍຏ຺ຐານາທີສຸປິ ຠາຊິຍມາເນສຸ ອປຸພ຺ພໍ ນຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປທໍ ປູຣິຕນ຺ຕິ ຌານາທິປທໍ ປຎ຺ຈກາທິວເສນ ປູຣິຕໍ. ປຎ຺ຈ ຫິ ອງ຺ຄານິ ຌານປທສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ, ເຕສຸ ເອກສ຺ມິຎ຺ຈ ອູເນ ຌານປທໍ ອູນໍ ໂຫຕີຕິ. ປທສມູໂຫ ປທໂກຏ຺ຐາໂສ ວາ ຕໍ ຕເມວ ວາ ປທໍ, ອວຸຕ຺ຕໍ ຫາປິຕໍ ນາມ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປູຣິຕ’’ນ຺ຕິ. ວຸຕ຺ຕສ຺ມິຎ຺ເຎວ ວຸຈ຺ຈມາເນ ອເນເກສໍ ປຸຣິສສທ຺ທານໍ ວິຍ ໂກຈິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ນຕ຺ຖີຕິ ມຎ຺ຎມາໂນ ອາຫ ‘‘ອນນຸສນ຺ຘິກາ ກຖາ’’ຕິ. ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ວຸຕ຺ຕສ຺ມິຎ຺ເຎວ ວຸຈ຺ຈມາເນ ອນຸກ຺ກເມນ ຘມ຺ມາ ກຖິຕາ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອຸປ຺ປຏິປາຏິຍາ’’ຕິ. ຜສ຺ສປຎ຺ຈມກຣາສິ ສພ຺ພຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທສາຘາຣຓວເສນ ຈຕຸກ຺ຂນ຺ຘຕປ຺ປຈ຺ຈຍສງ຺ຄຫວເສນ ຈ ວຸຕ຺ໂຕ. ຍຖາວຸຕ຺ເຕສຸ ປນ ຣາສີສຸ ເອກຣາສິກິຈ຺ຈສ຺ສປິ ອຠາວາ ຉນ຺ທາທໂຍ ເຍວາປນກວເສນ ວຸຕ຺ຕາ. ວຸຕ຺ຕານມ຺ປິ ຈ ຘມ຺ມານໍ ຍຖາ ເວທນາທີນໍ ຌານງ຺ຄາທິຠາໂວ ວຸຕ຺ໂຕ, ນ ເອວໍ ໂສວຈສ຺ສຕາກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕຕາທິວິເສໂສ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ຕສ຺ສ ສງ຺ຄຓ຺ຫນຕ຺ຖໍ ເກຈິ ຘມ຺ເມ ວິສຸໍ ຐເປຕ຺ວາ ເຕ ຈ ຕຎ຺ຈ ວິເສສໍ ‘‘ເຍ ວາ ປນາ’’ຕິ ອາຫ. ເວເນຍ຺ຍຊ຺ຌາສຍວເສນ ວາ ສາວເສເສ ຘມ຺ເມ ວຕ຺ວາ ‘‘ເຍ ວາ ປນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ເຍວາປນກວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຘມ຺ມຸທ຺ເທສວາຣກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.