໑. ກຸມາຣກສ຺ສປຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ອໂຫ ພຸທ຺ຘາ ອໂຫ ຘມ຺ມາຕິ ອາຍສ຺ມໂຕ ກຸມາຣກສ຺ສປຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ອຍມ຺ປິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ປຸຎ຺ຎານິ ອຸປຈິນນ຺ໂຕ ປທຸມຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປາປຸຓິ. ‘‘ກຸລເຄເຫ’’ຕິ ປນ ອງ຺ຄຸຕ຺ຕຣຏ຺ຐກຖາຍໍ (ອ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑.໒໑໗) ວຸຕ຺ຕໍ. ໂສ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາຣໍ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ຈິຕ຺ຕກຖິການໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ສຍມ຺ປິ ຕໍ ຐານນ຺ຕຣໍ ອາກງ຺ຂນ຺ໂຕ ປຓິຘານໍ ກຕ຺ວາ ຕທນຸຣູປານິ ປຸຎ຺ຎານິ ກໂຣນ຺ໂຕ ກສ຺ສປສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ສມຓຘມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ສຸຄຕີສຸເຍວ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ຣາຊຄເຫ ເສຏ຺ຐິຘີຕາຍ ກຸຈ຺ຉິມ຺ຫິ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິ. ສາ ກິຣ ກຸມາຣິກາກາເລເຍວ ປພ຺ພຊິຕຸກາມາ ຫຸຕ຺ວາ ມາຕາປິຕໂຣ ຍາຈິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ອລຠມານາ ກຸລຆຣໍ ຄຕາປິ ຄພ຺ຠສຓ຺ຐິຕມ຺ປິ ອຊານນ຺ຕີ ສາມິກໍ ອາຣາເຘຕ຺ວາ ເຕນ ອນຸຎ຺ຎາຕາ ຠິກ຺ຂຸນີສຸ ປພ຺ພຊິຕາ. ຕສ຺ສາ ຄພ຺ຠິນິຠາວໍ ທິສ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ເທວທຕ຺ຕໍ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ໂສ ‘‘ອສ຺ສມຓີ’’ຕິ ອາຫ. ປຸນ ທສພລໍ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ອຸປາລິຕ຺ເຖຣໍ ປຏິຈ຺ຉາເປສິ. ເຖໂຣ ສາວຕ຺ຖິນຄຣວາສີນິ ກຸລານິ ວິສາຂຎ຺ຈ ອຸປາສິກໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ສຣາຊິກາຍ ປຣິສາຍ ວິນິຈ຺ຉິນນ຺ໂຕ ‘‘ປຸເຣ ລທ຺ໂຘ ຄພ຺ໂຠ, ປພ຺ພຊ຺ຊາ ອໂຣຄາ’’ຕິ ອາຫ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ສຸວິນິຈ຺ຉິຕໍ ອຘິກຣຓ’’ນ຺ຕິ ເຖຣສ຺ສ ສາຘຸກາຣໍ ອທາສິ.

ສາ ຠິກ຺ຂຸນີ ສຸວຓ຺ຓພິມ຺ພສທິສໍ ປຸຕ຺ຕໍ ວິຊາຍິ. ຕໍ ຣາຊາ ປເສນທິໂກສໂລ ໂປເສສິ. ‘‘ກສ຺ສໂປ’’ຕິ ຈສ຺ສ ນາມໍ ອກໍສຸ. ອປຣຠາເຄ ອລງ຺ກຣິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ເນຕ຺ວາ ປພ຺ພາເຊສິ. ກຸມາຣກາເລ ປພ຺ພຊິຕຕ຺ຕາ ຠຄວຕາ ‘‘ກສ຺ສປໍ ປກ຺ໂກສຖ, ອິທໍ ຜລໍ ວາ ຂາທນີຍໍ ວາ ກສ຺ສປສ຺ສ ເທຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ກຕຣກສ຺ສປສ຺ສາ’’ຕິ. ‘‘ກຸມາຣກສ຺ສປສ຺ສາ’’ຕິ. ເອວໍ ຄຫິຕນາມຕ຺ຕາ ຣຎ຺ໂຎ ໂປສາວນິກປຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຈ ວຸຑ຺ຒກາເລປິ ກຸມາຣກສ຺ສໂປຕ຺ເວວ ປຎ຺ຎາຍິຕ຺ຖ.

ໂສ ປພ຺ພຊິຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ວິປສ຺ສນາຍ ເຈວ ກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ, ພຸທ຺ຘວຈນຎ຺ຈ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ອຖ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ປພ຺ພຕມຕ຺ຖເກ ສມຓຘມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ອນາຄາມີ ຫຸຕ຺ວາ ສຸທ຺ຘາວາເສ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມາ ‘‘ວິປສ຺ສນາຍ ມຸຂໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ມຄ຺ຄຜລປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອຸປາຍໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຎ຺ຈທສ ປຎ຺ເຫ ອຠິສງ຺ຂຣິຕ຺ວາ ອນ຺ຘວເນ ວສນ຺ຕສ຺ສ ເຖຣສ຺ສ ‘‘ອິເມ ປຎ຺ເຫ ສຕ຺ຖາຣໍ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍາສີ’’ຕິ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ຄໂຕ. ໂສ ເຕ ປຎ຺ເຫ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຸຈ຺ຉິ. ຠຄວາປິສ຺ສ ພ຺ຍາກາສິ. ເຖໂຣ ສຕ຺ຖາຣາ ກຖິຕນິຍາເມເນວ ເຕ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ຄພ຺ຠໍ ຄຓ຺ຫາເປຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣ ໒.໕໔.໑໕໐-໑໗໗) –

‘‘ອິໂຕ ສຕສຫສ຺ສມ຺ຫິ, ກປ຺ເປ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ ນາຍໂກ;

ສພ຺ພໂລກຫິໂຕ ວີໂຣ, ປທຸມຸຕ຺ຕຣນາມໂກ.

‘‘ຕທາຫໍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຫຸຕ຺ວາ, ວິສ຺ສຸໂຕ ເວທປາຣຄູ;

ທິວາວິຫາຣໍ ວິຈຣໍ, ອທ຺ທສໍ ໂລກນາຍກໍ.

‘‘ຈຕຸສຈ຺ຈໍ ປກາເສນ຺ຕໍ, ໂພຘຍນ຺ຕໍ ສເທວກໍ;

ວິຈິຕ຺ຕກຖິການຄ຺ຄໍ, ວຓ຺ຓຍນ຺ຕໍ ມຫາຊເນ.

‘‘ຕທາ ມຸທິຕຈິຕ຺ໂຕຫໍ, ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ຕຖາຄຕໍ;

ນານາຣຕ຺ເຕຫິ ວຕ຺ເຖຫິ, ອລງ຺ກຣິຕ຺ວານ ມຓ຺ຑປໍ.

‘‘ນານາຣຕນປຊ຺ໂຊຕໍ, ສສງ຺ຆໍ ໂຠຊຍິໍ ຕຫິໍ;

ໂຠຊຍິຕ຺ວານ ສຕ຺ຕາຫໍ, ນານຄ຺ຄຣສໂຠຊນໍ.

‘‘ນານາຈິຕ຺ເຕຫິ ປຸປ຺ເຜຫິ, ປູຊຍິຕ຺ວາ ສສາວກໍ;

ນິປຈ຺ຈ ປາທມູລມ຺ຫິ, ຕໍ ຐານ ປຕ຺ຖຍິໍ ອຫໍ.

‘‘ຕທາ ມຸນິວໂຣ ອາຫ, ກຣຸເຓກຣສາສໂຍ;

ປສ຺ສເຖຕໍ ທິຊວຣໍ, ປທຸມານນໂລຈນໍ.

‘‘ປີຕິປາໂມຊ຺ຊພຫຸລໍ, ສມຸຄ຺ຄຕຕນູຣຸຫໍ;

ຫາສມ຺ຫິຕວິສາລກ຺ຂໍ, ມມ ສາສນລາລສໍ.

‘‘ປຕິຕໍ ປາທມູເລ ເມ, ເອກາວຕ຺ຖສຸມານສໍ;

ເອສ ປຕ຺ເຖຕິ ຕໍ ຐານໍ, ວິຈິຕ຺ຕກຖິກຕ຺ຕນໍ.

‘‘ສຕສຫສ຺ສິໂຕ ກປ຺ເປ, ໂອກ຺ກາກກຸລສມ຺ຠໂວ;

ໂຄຕໂມ ນາມ ໂຄຕ຺ເຕນ, ສຕ຺ຖາ ໂລເກ ຠວິສ຺ສຕິ.

‘‘ຕສ຺ສ ຘມ຺ເມສຸ ທາຍາໂທ, ໂອຣໂສ ຘມ຺ມນິມ຺ມິໂຕ;

ກຸມາຣກສ຺ສໂປ ນາມ, ເຫສ຺ສຕິ ສຕ຺ຖຸ ສາວໂກ.

‘‘ວິຈິຕ຺ຕປຸປ຺ຜທຸສ຺ສານໍ, ຣຕນານຎ຺ຈ ວາຫສາ;

ວິຈິຕ຺ຕກຖິການໍ ໂສ, ອຄ຺ຄຕໍ ປາປຸຓິສ຺ສຕິ.

‘‘ເຕນ ກມ຺ເມນ ສຸກເຕນ, ເຈຕນາປຓິຘີຫິ ຈ;

ຊຫິຕ຺ວາ ມານຸສໍ ເທຫໍ, ຕາວຕິໍສມຄຈ຺ຉຫໍ.

‘‘ປຣິພ຺ຠມໍ ຠວາຠເວ, ຣງ຺ຄມຊ຺ເຌ ຍຖາ ນໂຏ;

ສາຂມິຄຕ຺ຣໂຊ ຫຸຕ຺ວາ, ມິຄິຍາ ກຸຈ຺ຉິໂມກ຺ກມິໍ.

‘‘ຕທາ ມຍິ ກຸຈ຺ຉິຄເຕ, ວຊ຺ຌວາໂຣ ອຸປຏ຺ຐິໂຕ;

ສາເຂນ ຈຕ຺ຕາ ເມ ມາຕາ, ນິຄ຺ໂຣຘໍ ສຣຓໍ ຄຕາ.

‘‘ເຕນ ສາ ມິຄຣາເຊນ, ມຣຓາ ປຣິໂມຈິຕາ;

ປຣິຈ຺ຈຊິຕ຺ວາ ສປາຓໍ, ມເມວໍ ໂອວທີ ຕທາ.

‘‘ນິຄ຺ໂຣຘເມວ ເສເວຍ຺ຍ, ນ ສາຂມຸປສໍວເສ;

ນິຄ຺ໂຣຘສ຺ມິໍ ມຕໍ ເສຍ຺ໂຍ, ຍຎ຺ເຈ ສາຂມ຺ຫິ ຊີວິຕໍ.

‘‘ເຕນານຸສິຏ຺ຐາ ມິຄຍູຖເປນ, ອຫຎ຺ຈ ມາຕາ ຈ ຕເຖຕເຣ ຈ;

ອາຄມ຺ມ ຣມ຺ມໍ ຕຸສິຕາຘິວາສໍ, ຄຕາ ປວາສໍ ສຆຣໍ ຍເຖວ.

‘‘ປຸໂນ ກສ຺ສປວີຣສ຺ສ, ອຕ຺ຖເມນ຺ຕມ຺ຫິ ສາສເນ;

ອາຣຸຍ຺ຫ ເສລສິຂຣໍ, ຍຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຊິນສາສນໍ.

‘‘ອິທານາຫໍ ຣາຊຄເຫ, ຊາໂຕ ເສຏ຺ຐິກຸເລ ອຫຸໍ;

ອາປນ຺ນສຕ຺ຕາ ເມ ມາຕາ, ປພ຺ພຊິ ອນຄາຣິຍໍ.

‘‘ສຄພ຺ຠໍ ຕໍ ວິທິຕ຺ວານ, ເທວທຕ຺ຕມຸປານຍຸໍ;

ໂສ ອໂວຈ ວິນາເສຖ, ປາປິກໍ ຠິກ຺ຂຸນິໍ ອິມໍ.

‘‘ອິທານິປິ ມຸນິນ຺ເທນ, ຊິເນນ ອນຸກມ຺ປິຕາ;

ສຸຂິນີ ອຊນີ ມຍ຺ຫໍ, ມາຕາ ຠິກ຺ຂຸນຸປສ຺ສເຍ.

‘‘ຕໍ ວິທິຕ຺ວາ ມຫີປາໂລ, ໂກສໂລ ມໍ ອໂປສຍິ;

ກຸມາຣປຣິຫາເນນ, ນາເມນາຫຎ຺ຈ ກສ຺ສໂປ.

‘‘ມຫາກສ຺ສປມາຄມ຺ມ, ອຫໍ ກຸມາຣກສ຺ສໂປ;

ວມ຺ມິກສທິສໍ ກາຍໍ, ສຸຕ຺ວາ ພຸທ຺ເຘນ ເທສິຕໍ.

‘‘ຕໂຕ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈິ ເມ, ອນຸປາທາຍ ສພ຺ພໂສ;

ປາຍາສິໍ ທມຍິຕ຺ວາຫໍ, ເອຕທຄ຺ຄມປາປຸຓິໍ.

‘‘ກິເລສາ ຌາປິຕາ ມຍ຺ຫໍ…ເປ… ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ອຣຫຕ຺ຕໍ ປນ ປຕ຺ວາ ຈິຕ຺ຕກຖິກຠາເວນ ສຕ຺ຖາຣາ ເອຕທຄ຺ເຄ ຐປິໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ປຏິປຕ຺ຕິໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ຣຕນຕ຺ຕຍຄຸຓວິຠາວນມຸເຂນ ອຎ຺ຎໍ ພ຺ຍາກໂຣນ຺ໂຕ –

໒໐໑. ‘‘ອໂຫ ພຸທ຺ຘາ ອໂຫ ຘມ຺ມາ, ອໂຫ ໂນ ສຕ຺ຖຸ ສມ຺ປທາ;

ຍຕ຺ຖ ເອຕາທິສໍ ຘມ຺ມໍ, ສາວໂກ ສຈ຺ຉິກາຫິຕິ.

໒໐໒. ‘‘ອສງ຺ເຂຍ຺ເຍສຸ ກປ຺ເປສຸ, ສກ຺ກາຍາຘິຄຕາ ອຫູ;

ເຕສມຍໍ ປຈ຺ຉິມໂກ, ຈຣິໂມຍໍ ສມຸສ຺ສໂຍ;

ຊາຕິມຣຓສໍສາໂຣ, ນຕ຺ຖິ ທານິ ປຸນພ຺ຠໂວ’’ຕິ. – ຄາຖາທ຺ວຍໍ ອຠາສິ;

ຕຕ຺ຖ ອໂຫຕິ ອຈ຺ຉຣິຍຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ພຸທ຺ຘາຕິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸພຸທ຺ຘາ, ຄາຣວວເສນ ພຫຸວຈນໍ, ອໂຫ ອຈ຺ຉຣິຍາ ສມ຺ພຸທ຺ຘາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຘມ຺ມາຕິ ປຣິຍຕ຺ຕິຘມ຺ເມນ ສທ຺ຘິໍ ນວ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມາ. ອໂຫ ໂນ ສຕ຺ຖຸ ສມ຺ປທາຕິ ອມ຺ຫາກໍ ສຕ຺ຖຸ ທສພລສ຺ສ ອໂຫ ສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ. ຍຕ຺ຖາຕິ ຍສ຺ມິໍ ສຕ຺ຖຣິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາເສນ. ເອຕາທິສໍ ຘມ຺ມໍ, ສາວໂກ ສຈ຺ຉິກາຫິຕີຕິ ເອຕາທິສໍ ເອວຣູປໍ ສຸວິສຸທ຺ຘຊ຺ຌານາຠິຎ຺ຎາປຣິວາຣໍ ອນວເສສກິເລສກ຺ຂຍາວຫໍ ສນ຺ຕໍ ປຓີຕໍ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ຘມ຺ມໍ ສາວໂກປິ ນາມ ສຈ຺ຉິກຣິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ມາ ເອວໍວິຘຄຸຓວິເສສາຘິຄມເຫຕຸຠູຕາ ອໂຫ ອຈ຺ຉຣິຍາ ພຸທ຺ຘາ ຠຄວນ຺ໂຕ, ອຈ຺ຉຣິຍາ ຘມ຺ມຄຸຓາ, ອຈ຺ຉຣິຍາ ອມ຺ຫາກໍ ສຕ຺ຖຸ ສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍຕິ ຣຕນຕ຺ຕຍສ຺ສ ຄຸຓາຘິມຸຕ຺ຕິໍ ປເວເທສີຕິ. ຘມ຺ມສມ຺ປຕ຺ຕິກິຕ຺ຕເນເນວ ຫິ ສງ຺ຆສຸປ຺ປຏິປຕ຺ຕິ ກິຕ຺ຕິຕາ ໂຫຕີຕິ.

ເອວໍ ສາຘາຣຓວເສນ ທສ຺ສິຕໍ ຘມ຺ມສ຺ສ ສຈ຺ຉິກິຣິຍໍ ອິທານິ ອຕ຺ຕຸປນາຍິກໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອສງ຺ເຂຍ຺ເຍສູ’’ຕິ ຄາຖມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອສງ຺ເຂຍ຺ເຍສູຕິ ຄຓນປຖໍ ວີຕິວຕ຺ເຕສຸ ມຫາກປ຺ເປສຸ. ສກ຺ກາຍາຕິ ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘາ. ເຕ ຫິ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ວິຊ຺ຊມານຘມ຺ມສມູຫຕາຍ ‘‘ສກ຺ກາຍາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ອຫູຕິ ນິວຕ຺ຕນູປາຍສ຺ສ ອນຘິຄຕຕ຺ຕາ ອນປຄຕາ ອເຫສຸໍ. ເຕສມຍໍ ປຈ຺ຉິມໂກ ຈຣິໂມຍໍ ສມຸສ຺ສໂຍຕິ ຍສ຺ມາ ອຍໍ ສພ຺ພປຈ຺ຉິມໂກ, ຕໂຕ ເອວ ຈຣິໂມ, ຕສ຺ມາ ຊາຕິມຣຓສຫິໂຕ ຂນ຺ຘາທິປຏິປາຏິສຎ຺ຎິໂຕ ສໍສາໂຣ ອິທານິ ອາຍຕິໍ ປຸນພ຺ຠວາຠາວໂຕ ປຸນພ຺ຠໂວ ນຕ຺ຖິ, ອຍມນ຺ຕິມາ ຊາຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ກຸມາຣກສ຺ສປຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.