ນໂມ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອຣຫໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ

ຂຸທ຺ທກນິກາເຍ

ເຖຣຄາຖາ-ອຏ຺ຐກຖາ

(ປຐໂມ ຠາໂຄ)

ຄນ຺ຖາຣມ຺ຠກຖາ

ມຫາກາຣຸຓິກໍ ນາຖໍ, ເຎຍ຺ຍສາຄຣປາຣຄຸໍ;

ວນ຺ເທ ນິປຸຓຄມ຺ຠີຣ-ວິຈິຕ຺ຣນຍເທສນໍ.

ວິຊ຺ຊາຈຣຓສມ຺ປນ຺ນາ, ເຍນ ນິຍ຺ຍນ຺ຕິ ໂລກໂຕ;

ວນ຺ເທ ຕມຸຕ຺ຕມໍ ຘມ຺ມໍ, ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘປູຊິຕໍ.

ສີລາທິຄຸຓສມ຺ປນ຺ໂນ, ຐິໂຕ ມຄ຺ຄຜເລສຸ ໂຍ;

ວນ຺ເທ ອຣິຍສງ຺ຆໍ ຕໍ, ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ອນຸຕ຺ຕຣໍ.

ວນ຺ທນາຊນິຕໍ ປຸຎ຺ຎໍ, ອິຕິ ຍໍ ຣຕນຕ຺ຕເຍ;

ຫຕນ຺ຕຣາໂຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ, ຫຸຕ຺ວາຫໍ ຕສ຺ສ ເຕຊສາ.

ຍາ ຕາ ສຸຠູຕິອາທີຫິ, ກຕກິຈ຺ເຈຫິ ຕາທິຫິ;

ເຖເຣຫິ ຠາສິຕາ ຄາຖາ, ເຖຣີຫິ ຈ ນິຣາມິສາ.

ອຸທານນາທວິຘິນາ, ຄມ຺ຠີຣາ ນິປຸຓາ ສຸຠາ;

ສຸຎ຺ຎຕາປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາ, ອຣິຍຘມ຺ມປ຺ປກາສິກາ.

ເຖຣຄາຖາຕິ ນາເມນ, ເຖຣີຄາຖາຕິ ຕາທິໂນ;

ຍາ ຂຸທ຺ທກນິກາຍມ຺ຫິ, ສງ຺ຄາຍິໍສຸ ມເຫສໂຍ.

ຕາສໍ ຄມ຺ຠີຣຎາເຓຫິ, ໂອຄາເຫຕພ຺ພຠາວໂຕ;

ກິຎ຺ຈາປິ ທຸກ຺ກຣາ ກາຕຸໍ, ອຕ຺ຖສໍວຓ຺ຓນາ ມຍາ.

ສຫສໍວຓ຺ຓນໍ ຍສ຺ມາ, ຘຣເຕ ສຕ຺ຖຸ ສາສນໍ;

ປຸພ຺ພາຈຣິຍສີຫານໍ, ຕິຏ຺ຐເຕວ ວິນິຈ຺ຉໂຍ.

ຕສ຺ມາ ຕໍ ອວລມ຺ພິຕ຺ວາ, ໂອຄາເຫຕ຺ວານ ປຎ຺ຈປິ;

ນິກາເຍ ອຸປນິສ຺ສາຍ, ໂປຣາຓຏ຺ຐກຖານຍໍ.

ສຸວິສຸທ຺ຘໍ ອສໍກິຓ຺ຓໍ, ນິປຸຓຕ຺ຖວິນິຈ຺ຉຍໍ;

ມຫາວິຫາຣວາສີນໍ, ສມຍໍ ອວິໂລມຍໍ.

ຍາສໍ ອຕ຺ໂຖ ທຸວິຎ຺ເຎຍ຺ໂຍ, ອນຸປຸພ຺ພິກຖໍ ວິນາ;

ຕາສໍ ຕຎ຺ຈ ວິຠາເວນ຺ໂຕ, ທີປຍນ຺ໂຕ ວິນິຈ຺ຉຍໍ.

ຍຖາພລໍ ກຣິສ຺ສາມິ, ອຕ຺ຖສໍວຓ຺ຓນໍ ສຸຠໍ;

ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ເຖຣຄາຖານໍ, ເຖຣີຄາຖານເມວ ຈ.

ອິຕິ ອາກງ຺ຂມານສ຺ສ, ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສ ຈິຣຏ຺ຐິຕິໍ;

ຕທຕ຺ຖໍ ວິຠຊນ຺ຕສ຺ສ, ນິສາມຍຖ ສາຘໂວຕິ.

ກາ ປເນຕາ ເຖຣຄາຖາ ເຖຣີຄາຖາ ຈ, ກຖຎ຺ຈ ປວຕ຺ຕາຕິ, ກາມຎ຺ຈາຍມຕ຺ໂຖ ຄາຖາສຸ ວຸຕ຺ໂຕເຍວ ປາກຏກຣຓຕ຺ຖໍ ປນ ປຸນປິ ວຸຈ຺ຈເຕ – ຕຕ຺ຖ ເຖຣຄາຖາ ຕາວ ສຸຠູຕິຕ຺ເຖຣາທີຫິ ຠາສິຕາ. ຍາ ຫິ ເຕ ອຕ຺ຕນາ ຍຖາຘິຄຕໍ ມຄ຺ຄຜລສຸຂໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ກາຈິ ອຸທານວເສນ, ກາຈິ ອຕ຺ຕໂນ ສມາປຕ຺ຕິວິຫາຣປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓວເສນ, ກາຈິ ປຸຈ຺ຉາວເສນ, ກາຈິ ປຣິນິພ຺ພານສມເຍ ສາສນສ຺ສ ນິຍ຺ຍານິກຠາວວິຠາວນວເສນ ອຠາສິໍສຸ, ຕາ ສພ຺ພາ ສງ຺ຄີຕິກາເລ ເອກຊ຺ຌໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ເຖຣຄາຖາ’’ອິຈ຺ເຈວ ຘມ຺ມສງ຺ຄາຫເກຫິ ສງ຺ຄີຕາ. ເຖຣີຄາຖາ ປນ ເຖຣິໂຍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ເທສິຕາ.

ຕາ ປນ ວິນຍປິຏກໍ, ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປິຏກໍ ອຠິຘມ຺ມປິຏກນ຺ຕິ ຕີສຸ ປິຏເກສຸ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປິຏກປຣິຍາປນ຺ນາ. ທີຆນິກາໂຍ, ມຊ຺ຌິມນິກາໂຍ, ສໍຍຸຕ຺ຕນິກາໂຍ, ອງ຺ຄຸຕ຺ຕຣນິກາໂຍ, ຂຸທ຺ທກນິກາໂຍຕິ ປຎ຺ຈສຸ ນິກາເຍສຸ ຂຸທ຺ທກນິກາຍປຣິຍາປນ຺ນາ, ສຸຕ຺ຕໍ, ເຄຍ຺ຍໍ, ເວຍ຺ຍາກຣຓໍ, ຄາຖາ, ອຸທານໍ, ອິຕິວຸຕ຺ຕກໍ, ຊາຕກໍ, ອພ຺ຠຸຕຘມ຺ມໍ, ເວທລ຺ລນ຺ຕິ ນວສຸ ສາສນງ຺ເຄສຸ ຄາຖງ຺ຄສງ຺ຄຫໍ ຄຕາ.

‘‘ທ຺ວາສີຕິ ພຸທ຺ຘໂຕ ຄຓ຺ຫິໍ, ທ຺ເວສຫສ຺ສານິ ຠິກ຺ຂຸໂຕ;

ຈຕຸຣາສີຕິສຫສ຺ສານິ, ເຍ ເມ ຘມ຺ມາ ປວຕ຺ຕິໂນ’’ຕິ.

ເອວໍ ຘມ຺ມຠຓ຺ຑາຄາຣິເກນ ປຏິຎ຺ຎາເຕສຸ ຈຕຸຣາສີຕິຍາ ຘມ຺ມກ຺ຂນ຺ຘສຫສ຺ເສສຸ ກຕິປຍຘມ຺ມກ຺ຂນ຺ຘສງ຺ຄຫໍ ຄຕາ.

ຕຕ຺ຖ ເຖຣຄາຖາ ຕາວ ນິປາຕໂຕ ເອກນິປາໂຕ ເອກຸຕ຺ຕຣວເສນ ຍາວ ຈຸທ຺ທສນິປາຕາຕິ ຈຸທ຺ທສນິປາໂຕ ໂສຬສນິປາໂຕ ວີສຕິນິປາໂຕ ຕິໍສນິປາໂຕ ຈຕ຺ຕາລີສນິປາໂຕ ປຎ຺ຎາສນິປາໂຕ ສຏ຺ຐິນິປາໂຕ ສຕ຺ຕຕິນິປາໂຕຕິ ເອກວີສຕິນິປາຕສງ຺ຄຫາ. ນິປາຕນໍ ນິກ຺ຂິປນນ຺ຕິ ນິປາໂຕ. ເອໂກ ເອເກໂກ ຄາຖານໍ ນິປາໂຕ ນິກ຺ເຂໂປ ເອຕ຺ຖາຕິ ເອກນິປາໂຕ. ອິມິນາ ນເຍນ ເສເສສຸປິ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຕຕ຺ຖ ເອກນິປາເຕ ທ຺ວາທສ ວຄ຺ຄາ. ເອເກກສ຺ມິໍ ວຄ຺ເຄ ທສ ທສ ກຕ຺ວາ ວີສຸຕ຺ຕຣສຕໍ ເຖຣາ, ຕຕ຺ຕິກາ ເອວ ຄາຖາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ –

‘‘ວີສຸຕ຺ຕຣສຕໍ ເຖຣາ, ກຕກິຈ຺ຈາ ອນາສວາ;

ເອກກມ຺ຫິ ນິປາຕມ຺ຫິ, ສຸສງ຺ຄີຕາ ມເຫສິຠີ’’ຕິ.

ທຸກນິປາເຕ ເອກູນປຎ຺ຎາສ ເຖຣາ, ອຏ຺ຐນວຸຕິ ຄາຖາ; ຕິກນິປາເຕ ໂສຬສ ເຖຣາ, ອຏ຺ຐຈຕ຺ຕາລີສ ຄາຖາ; ຈຕຸກ຺ກນິປາເຕ ເຕຣສ ເຖຣາ, ທ຺ເວປຎ຺ຎາສ ຄາຖາ; ປຎ຺ຈກນິປາເຕ ທ຺ວາທສ ເຖຣາ, ສຏ຺ຐິ ຄາຖາ; ຉກ຺ກນິປາເຕ ຈຸທ຺ທສ ເຖຣາ, ຈຕຸຣາສີຕິ ຄາຖາ; ສຕ຺ຕກນິປາເຕ ປຎ຺ຈ ເຖຣາ, ປຎ຺ຈຕິໍສ ຄາຖາ; ອຏ຺ຐກນິປາເຕ ຕໂຍ ເຖຣາ, ຈຕຸວີສຕິ ຄາຖາ; ນວກນິປາເຕ ເອໂກ ເຖໂຣ, ນວ ຄາຖາ; ທສນິປາເຕ ສຕ຺ຕ ເຖຣາ, ສຕ຺ຕຕິ ຄາຖາ; ເອກາທສນິປາເຕ ເອໂກ ເຖໂຣ, ເອກາທສ ຄາຖາ; ທ຺ວາທສນິປາເຕ ທ຺ເວ ເຖຣາ, ຈຕຸວີສຕິ ຄາຖາ; ເຕຣສນິປາເຕ ເອໂກ ເຖໂຣ, ເຕຣສ ຄາຖາ; ຈຸທ຺ທສນິປາເຕ ທ຺ເວ ເຖຣາ, ອຏ຺ຐວີສຕິ ຄາຖາ; ປນ຺ນຣສນິປາໂຕ ນຕ຺ຖິ, ໂສຬສນິປາເຕ ທ຺ເວ ເຖຣາ, ທ຺ວຕ຺ຕິໍສ ຄາຖາ; ວີສຕິນິປາເຕ ທສ ເຖຣາ, ປຎ຺ຈຈຕ຺ຕາລີສາຘິການິ ທ຺ເວ ຄາຖາສຕານິ; ຕິໍສນິປາເຕ ຕໂຍ ເຖຣາ, ສຕໍ ປຎ຺ຈ ຈ ຄາຖາ; ຈຕ຺ຕາລີສນິປາເຕ ເອໂກ ເຖໂຣ, ທ຺ເວຈຕ຺ຕາລີສ ຄາຖາ; ປຎ຺ຎາສນິປາເຕ ເອໂກ ເຖໂຣ, ປຎ຺ຈປຎ຺ຎາສ ຄາຖາ; ສຏ຺ຐິນິປາເຕ ເອໂກ ເຖໂຣ, ອຏ຺ຐສຏ຺ຐິ ຄາຖາ; ສຕ຺ຕຕິນິປາເຕ ເອໂກ ເຖໂຣ, ເອກສຕ຺ຕຕິ ຄາຖາ. ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕ຺ວາ ປນ ທ຺ເວສຕານິ ຈຕຸສຏ຺ຐິ ຈ ເຖຣາ, ສຫສ຺ສໍ ຕີຓິ ສຕານິ ສຏ຺ຐິ ຈ ຄາຖາຕິ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ –

‘‘ສຫສ຺ສໍ ໂຫນ຺ຕິ ຕາ ຄາຖາ, ຕີຓິ ສຏ຺ຐິ ສຕານິ ຈ;

ເຖຣາ ຈ ທ຺ເວ ສຕາ ສຏ຺ຐິ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ຈ ປກາສິຕາ’’ຕິ.

ເຖຣີຄາຖາ ປນ ເອກນິປາໂຕ ເອກຸຕ຺ຕຣວເສນ ຍາວ ນວນິປາຕາຕິ ນວນິປາໂຕ ເອກາທສນິປາໂຕ, ທ຺ວາທສນິປາໂຕ, ໂສຬສນິປາໂຕ, ວີສຕິນິປາໂຕ, ຕິໍສນິປາໂຕ, ຈຕ຺ຕາລີສນິປາໂຕ, ມຫານິປາໂຕຕິ ໂສຬສນິປາຕສງ຺ຄຫາ. ຕຕ຺ຖ ເອກນິປາເຕ ອຏ຺ຐາຣສ ເຖຣິໂຍ, ອຏ຺ຐາຣເສວ ຄາຖາ; ທຸກນິປາເຕ ທສ ເຖຣິໂຍ, ວີສຕິ ຄາຖາ; ຕິກນິປາເຕ ອຏ຺ຐ ເຖຣິໂຍ, ຈຕຸວີສຕິ ຄາຖາ; ຈຕຸກ຺ກນິປາເຕ ເອກາ ເຖຣີ, ຈຕສ຺ໂສ ຄາຖາ; ປຎ຺ຈກນິປາເຕ ທ຺ວາທສ ເຖຣິໂຍ ສຏ຺ຐິ ຄາຖາ; ຉກ຺ກນິປາເຕ ອຏ຺ຐ ເຖຣິໂຍ ອຏ຺ຐຈຕ຺ຕາລີສ ຄາຖາ; ສຕ຺ຕນິປາເຕ ຕິສ຺ໂສ ເຖຣິໂຍ, ເອກວີສຕິ ຄາຖາ; ອຏ຺ຐ ນິປາຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ໂສຬສນິປາຕາ ເອເກກາ ເຖຣິໂຍ ຕໍຕໍນິປາຕປຣິມາຓາ ຄາຖາ; ວີສຕິນິປາເຕ ປຎ຺ຈ ເຖຣິໂຍ, ອຏ຺ຐາຣສສຕຄາຖາ; ຕິໍສນິປາເຕ ເອກາ ເຖຣີ, ຈຕຸຕ຺ຕິໍສ ຄາຖາ; ຈຕ຺ຕາລີສນິປາເຕ ເອກາ ເຖຣີ, ອຏ຺ຐຈຕ຺ຕາລີສ ຄາຖາ; ມຫານິປາເຕປິ ເອກາ ເຖຣີ, ປຎ຺ຈສຕ຺ຕຕິ ຄາຖາ. ເອວເມຕ຺ຖ ນິປາຕານໍ ຄາຖາວຄ຺ຄານໍ ຄາຖານຎ຺ຈ ປຣິມາຓໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ນິທານຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ເອວໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນປຣິມາຓາສຸ ປເນຕາສຸ ເຖຣຄາຖາ ອາທິ. ຕຕ຺ຖາປິ –

‘‘ສີຫານໍວ ນທນ຺ຕານໍ, ທາຐີນໍ ຄິຣິຄພ຺ຠເຣ;

ສຸຓາຖ ຠາວິຕຕ຺ຕານໍ, ຄາຖາ ອຕ຺ຖູປນາຍິກາ’’ຕິ.

ອຍໍ ປຐມມຫາສງ຺ຄີຕິກາເລ ອາຍສ຺ມຕາ ອານນ຺ເທນ ເຕສໍ ເຖຣານໍ ໂຖມນຕ຺ຖໍ ຠາສິຕາ ຄາຖາ ອາທິ. ຕຕ຺ຖ ສີຫານນ຺ຕິ ສີຫສທ຺ໂທ ‘‘ສີໂຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ມິຄຣາຊາ’’ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໔.໓໓) ມິຄຣາເຊ ອາຄໂຕ. ‘‘ອຖ ໂຂ ສີໂຫ ເສນາປຕິ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມີ’’ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໕.໓໔) ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍໍ. ‘‘ສີໂຫຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄຕສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ ອຣຫໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສາ’’ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໕.໙໙; ໑໐.໒໑) ຕຖາຄເຕ. ຕຕ຺ຖ ຍຖາ ຕຖາຄເຕ ສທິສກປ຺ປນາຍ ອາຄໂຕ, ເອວໍ ອິຘາປິ ສທິສກປ຺ປນາວເສເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ, ຕສ຺ມາ ສີຫານໍວາຕິ ສີຫານໍ ອິວ. ສນ຺ຘິວເສນ ສຣໂລໂປ ‘‘ເອວໍສ ເຕ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໒໒) ວິຍ. ຕຕ຺ຖ ອິວາຕິ ນິປາຕປທໍ. ສຸຓາຖາຕິ ອາຂ຺ຍາຕປທໍ. ອິຕຣານິ ນາມປທານິ. ສີຫານໍວາຕິ ຈ ສມ຺ພນ຺ເຘ ສາມິວຈນໍ. ກາມຎ຺ເຈຕ຺ຖ ສມ຺ພນ຺ຘີ ສຣູປໂຕ ນ ວຸຕ຺ໂຕ, ອຕ຺ຖໂຕ ປນ ວຸຕ຺ໂຕວ ໂຫຕິ. ຍຖາ ຫິ ‘‘ໂອຏ຺ຐສ຺ເສວ ມຸຂໍ ເອຕສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ໂອຏ຺ຐສ຺ສ ມຸຂໍ ວິຍ ມຸຂໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ ເອວ ໂຫຕິ, ເອວມິຘາປິ ‘‘ສີຫານໍວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ສີຫານໍ ນາໂທ ວິຍາຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ ເອວ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ມຸຂສທ຺ທສນ຺ນິຘານໍ ໂຫຕີຕິ ເຈ, ອິຘາປິ ‘‘ນທນ຺ຕານ’’ນ຺ຕິ ປທສນ຺ນິຘານໂຕ, ຕສ຺ມາ ສີຫານໍວາຕິ ນິທສ຺ສນວຈນໍ. ນທນ຺ຕານນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ນິທສ຺ສິຕພ຺ເພນ ສມ຺ພນ຺ຘທສ຺ສນໍ. ທາຐີນນ຺ຕິ ຕພ຺ພິເສສນໍ. ຄິຣິຄພ຺ຠເຣຕິ ຕສ຺ສ ປວຕ຺ຕິຏ຺ຐານທສ຺ສນໍ. ສຸຓາຖາຕິ ສວເນ ນິໂຍຊນໍ. ຠາວິຕຕ຺ຕານນ຺ຕິ ໂສຕພ຺ພສ຺ສ ປຠວທສ຺ສນໍ. ຄາຖາຕິ ໂສຕພ຺ພວຕ຺ຖຸທສ຺ສນໍ. ອຕ຺ຖຸປນາຍິກາຕິ ຕພ຺ພິເສສນໍ. ກາມຎ຺ເຈຕ຺ຖ ‘‘ສີຫານໍ ນທນ຺ຕານໍ ທາຐີນ’’ນ຺ຕິ ປຸລ຺ລິງ຺ຄວເສນ ອາຄຕໍ, ລິງ຺ຄໍ ປນ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ສີຫີນ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄວເສນາປິ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອກເສສວເສນ ວາ ສີຫາ ຈ ສີຫິໂຍ ຈ ສີຫາ, ເຕສໍ ສີຫານນ຺ຕິອາທິນາ ສາຘາຣຓາ ເຫຕາ ຕິສ຺ໂສ ນິທານຄາຖາ ເຖຣຄາຖານໍ ເຖຣີຄາຖານຎ຺ຈາຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສຫນໂຕ ຫນນໂຕ ຈ ສີໂຫ. ຍຖາ ຫິ ສີຫສ຺ສ ມິຄຣຎ຺ໂຎ ພລວິເສສໂຍຄໂຕ ສຣຠມິຄມຕ຺ຕວຣວາຣຓາທິໂຕປິ ປຣິສ຺ສໂຍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ວາຕາຕປາທິປຣິສ຺ສຍມ຺ປິ ໂສ ສຫຕິເຍວ, ໂຄຈຣາຍ ປກ຺ກມນ຺ໂຕປິ ເຕຊຸສ຺ສທຕາຍ ມຕ຺ຕຄນ຺ຘຫຕ຺ຖິວນມຫິໍສາທິເກ ສມາຄນ຺ຕ຺ວາ ອຠີຣູ ອຉມ຺ຠີ ອຠິຠວຕິ, ອຠິຠວນ຺ໂຕ ຈ ເຕ ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸ ຫນ຺ຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ມຸທຸມໍສານິ ຠກ຺ຂຍິຕ຺ວາ ສຸເຂເນວ ວິຫຣຕິ, ເອວເມເຕປິ ມຫາເຖຣາ ອຣິຍພລວິເສສໂຍເຄນ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ປຣິສ຺ສຍານໍ ສຫນໂຕ, ຣາຄາທິສໍກິເລສພລສ຺ສ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ຫນນໂຕ ປຊຫນໂຕ ເຕຊຸສ຺ສທຠາເວນ ກຸໂຕຈິປິ ອຠີຣູ ອຉມ຺ຠີ ຌານາທິສຸເຂນ ວິຫຣນ຺ຕີຕິ ສຫນໂຕ ຫນນໂຕ ຈ ສີຫາ ວິຍາຕິ ສີຫາ. ສທ຺ທຕ຺ຖໂຕ ປນ ຍຖາ ກນ຺ຕນຕ຺ເຖນ ອາທິອນ຺ຕວິປລ຺ລາສໂຕ ຕກ຺ກໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວໍ ຫິໍສນຏ຺ເຐນ ສີໂຫ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕຖາ ສຫນຏ຺ເຐນ. ປິໂສທຣາທິປກ຺ເຂເປນ ນິຣຸຕ຺ຕິນເຍນ ປນ ວຸຈ຺ຈມາເນ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖິ.

ອຖ ວາ ຍຖາ ມິຄຣາຊາ ເກສຣສີໂຫ ອຕ຺ຕໂນ ເຕຊຸສ຺ສທຕາຍ ເອກຈາຣີ ວິຫຣຕິ, ນ ກຎ຺ຈິ ສຫາຍໍ ປຈ຺ຈາສີສຕິ, ເອວເມເຕປິ ເຕຊຸສ຺ສທຕາຍ ວິເວກາຠິຣຕິຍາ ຈ ເອກຈາຣິໂນຕິ ເອກຈຣິຍຏ຺ເຐນປິ ສີຫາ ວິຍາຕິ ສີຫາ, ເຕນາຫ – ຠຄວາ ‘‘ສີຫໍເວກຈຣໍ ນາຄ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໓໐; ສຸ. ນິ. ໑໖໘).

ອຖ ວາ ອສນ຺ຕາສນຊວປຣກ຺ກມາທິວິເສສໂຍຄໂຕ ສີຫາ ວິຍາຕິ ສີຫາ, ເອເຕ ມຫາເຖຣາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ –

‘‘ທ຺ເວເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ອສນິຍາ ຜລນ຺ຕິຍາ ນ ສນ຺ຕສນ຺ຕິ, ກຕເມວ ທ຺ເວ? ຠິກ຺ຂຸ ຈ ຂີຓາສໂວ ສີໂຫ ຈ ມິຄຣາຊາ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໒.໖໐).

ຊໂວປິ ສີຫສ຺ສ ອຎ຺ເຎຫິ ອສາຘາຣໂຓ, ຕຖາ ປຣກ຺ກໂມ. ຕຖາ ຫິ ໂສ ອຸສຠສຕມ຺ປິ ລງ຺ຆິຕ຺ວາ ວນມຫິໍສາທີສຸ ນິປຕຕິ, ໂປຕໂກປິ ສມາໂນ ປຠິນ຺ນມທານມ຺ປິ ມຕ຺ຕວຣວາຣຓານໍ ປຏິມານໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ທນ຺ຕກຬີຣໍວ ຂາທຕິ. ເອເຕສໍ ປນ ອຣິຍມຄ຺ຄຊໂວ ອິທ຺ຘິຊໂວ ຈ ອຎ຺ເຎຫິ ອສາຘາຣໂຓ, ສມ຺ມປ຺ປຘານປຣກ຺ກໂມ ຈ ນິຣຕິສໂຍ. ຕສ຺ມາ ສີຫານໍວາຕິ ສີຫສທິສານໍ ວິຍ. ສີຫສ຺ສ ເຈຕ຺ຖ ຫີນູປມຕາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ, ອຈ຺ຈນ຺ຕວິສິຏ຺ຐສ຺ສ ສຫນາທິອຕ຺ຖສ຺ສ ເຖເຣສ຺ເວວ ລພ຺ຠນໂຕ.

ນທນ຺ຕານນ຺ຕິ ຄຊ຺ຊນ຺ຕານໍ. ໂຄຈຣປຣກ຺ກມຕຸຏ຺ຐິເວລາທີສຸ ຫິ ຍຖາ ສີຫາ ອຕ຺ຕໂນ ອາສຍໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ວິຊມ຺ຠິຕ຺ວາ ສີຫນາທໍ ອຠີຕນາທໍ ນທນ຺ຕິ, ເອວໍ ເອເຕປິ ວິສຍຊ຺ຌຕ຺ຕປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓອຸທານາທິກາເລສຸ ອິມໍ ອຠີຕນາທໍ ນທິໍສຸ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ສີຫານໍວ ນທນ຺ຕານ’’ນ຺ຕິ. ທາຐີນນ຺ຕິ ທາຐາວນ຺ຕານໍ. ປສຏ຺ຐທາຐີນໍ, ອຕິສຍທາຐານນ຺ຕິ ວາ ອຕ຺ໂຖ. ຍຖາ ຫິ ສີຫາ ອຕິວິຍ ທຬ຺ຫານໍ ຕິກ຺ຂານຎ຺ຈ ຈຕຸນ຺ນໍ ທາຐານໍ ພເລນ ປຏິປກ຺ຂໍ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ມໂນຣຖໍ ມຕ຺ຖກໍ ປູເຣນ຺ຕິ, ເອວເມເຕປິ ຈຕຸນ຺ນໍ ອຣິຍມຄ຺ຄທາຐານໍ ພເລນ ອນາທິມຕິ ສໍສາເຣ ອນຠິຠູຕປຸພ຺ພປຏິປກ຺ຂໍ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ມໂນຣຖໍ ມຕ຺ຖກໍ ປາເປສຸໍ. ອິຘາປິ ທາຐາ ວິຍາຕິ ທາຐາຕິ ສທິສກປ຺ປນາວເສເນວ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຄິຣິຄພ຺ຠເຣຕິ ປພ຺ພຕຄຸຫາຍໍ, ສມີປຕ຺ເຖ ຠຸມ຺ມວຈນໍ. ‘‘ຄິຣິຄວ຺ຫເຣ’’ຕິ ເກຈິ ປຐນ຺ຕິ. ປພ຺ພເຕສຸ ວນຄຫເນ ວນສຓ຺ເຑຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທໍ ປນ ເນສໍ ວິໂຣຈນຏ຺ຐານທສ຺ສນຎ຺ເຈວ ສີຫນາທສ຺ສ ໂຍຄ຺ຍຠູມິທສ຺ສນຎ຺ຈ. ນທນ຺ຕານໍ ຄິຣິຄພ຺ຠເຣຕິ ໂຍຊນາ. ຍຖາ ຫິ ສີຫາ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຄິຣິຄພ຺ຠເຣ ອຎ຺ເຎຫິ ທຸຣາສທຕາຍ ຊນວິວິຕ຺ເຕ ວສນ຺ຕາ ອຕ຺ຕໂນ ທສ຺ສເນນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກສ຺ສ ຂຸທ຺ທກມິຄສນ຺ຕາສສ຺ສ ປຣິຫຣຓຕ຺ຖໍ ໂຄຈຣຄມເນ ສີຫນາທໍ ນທນ຺ຕິ, ເອວເມເຕປິ ອຎ຺ເຎຫິ ທຸຣາສທຄິຣິຄພ຺ຠຣສທິເສວ ສຸຎ຺ຎາຄາເຣວສນ຺ຕາ ຄຸເຓຫິ ຂຸທ຺ທການໍ ປຸຖຸຊ຺ຊນານໍ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິປຣິຕ຺ຕາສປຣິວຊ຺ຊນຕ຺ຖໍ ວກ຺ຂມານຄາຖາສງ຺ຂາຕໍ ອຠີຕນາທໍ ນທິໍສຸ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສີຫານໍວ ນທນ຺ຕານໍ, ທາຐີນໍ ຄິຣິຄພ຺ຠເຣ’’ຕິ.

ສຸຓາຖາຕິ ສວນາຓຕ຺ຕິກວຈນໍ, ເຕນ ວກ຺ຂມານານໍ ຄາຖານໍ ສນ຺ນິປຕິຕາຍ ປຣິສາຍ ໂສຕຸກາມຕໍ ອຸປ຺ປາເທນ຺ໂຕ ສວເນ ອາທຣໍ ຊເນຕິ, ອຸສ຺ສາຫໍ ສມຸຏ຺ຐາເປນ຺ໂຕ ຄາຣວໍ ພຫຸມານຎ຺ຈ ອຸປຏ຺ຐເປຕິ. ອຖ ວາ ‘‘ສີຫານ’’ນ຺ຕິອາທີນໍ ປທານໍ ສທິສກປ຺ປນາຍ ວິນາ ມຸຂ຺ຍວເສເນວ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕສ຺ມາ ທຬ຺ຫຕິກ຺ຂຠາເວນ ປສຏ຺ຐາຕິສຍທາຐຕາຍ ທາຐີນໍ ຄິຣິຄພ຺ຠເຣ ນທນ຺ຕານໍ ສີຫຄຊ຺ຊິຕໍ ຄຊ຺ຊນ຺ຕານໍ ສີຫານໍ ມິຄຣາຊູນໍ ວິຍ ເຕສໍ ອຠີຕນາທສທິສາ ຄາຖາ ສຸຓາຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ‘‘ຍຖາ ສີຫນາທໍ ນທນ຺ຕານໍ ສີຫານໍ ມິຄຣາຊູນໍ ກຸໂຕຈິປິ ຠຍາຠາວໂຕ ໂສ ອຠີຕນາໂທ ຕທຎ຺ຎມິຄສນ຺ຕາສກໂຣ, ເອວໍ ຠາວິຕຕ຺ຕານໍ ອປ຺ປມຕ຺ຕານໍ ເຖຣານໍ ສີຫນາທສທິສິໂຍ ສພ຺ພໂສ ຠຍເຫຕູນໍ ສຸປ຺ປຫີນຕ຺ຕາ ອຠີຕນາທຠູຕາ, ປມຕ຺ຕຊນສນ຺ຕາສກຣາ ຄາຖາ ສຸຓາຖາ’’ຕິ.

ຠາວິຕຕ຺ຕານນ຺ຕິ ຠາວິຕຈິຕ຺ຕານໍ. ຈິຕ຺ຕຎ຺ຫິ ‘‘ອຕ຺ຕາ ຫິ ກິຣ ທຸທ຺ທໂມ (ຘ. ປ. ໑໕໙) ໂຍ ເວ ຐິຕຕ຺ໂຕ ຕສຣໍວ ອຸຊ຺ຊູ’’ຕິ (ສຸ. ນິ. ໒໑໗) ຈ ‘‘ອຕ຺ຕສມ຺ມາປຓິຘີ’’ຕິ (ຂຸ. ປາ. ໕.໔; ສຸ. ນິ. ໒໖໓) ຈ ເອວມາທີສຸ ອຕ຺ຕາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕສ຺ມາ ອຘິຈິຕ຺ຕານຸໂຍເຄນ ສມຖວິປສ຺ສນາຠິວຑ຺ຒິຕຈິຕ຺ຕານໍ ສມຖວິປສ຺ສນາຠາວນາມຕ຺ຖກໍ ປາເປຕ຺ວາ ຐິຕານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ຠາວິຕຕ຺ຕານນ຺ຕິ ຠາວິຕສຠາວານໍ, ສຠາວຠູຕສີລາທິຠາວິຕານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຄີຍຕີຕິ ຄາຖາ, ອນຸຏ຺ຐຸຠາທິວເສນ ອິສີຫິ ປວຕ຺ຕິຕໍ ຈຕຸປ຺ປທໍ ຉປ຺ປທໍ ວາ ວຈນໍ. ອຎ຺ເຎສມ຺ປິ ຕໍສທິສຕາຍ ຕຖາ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ອຕ຺ຕຕ຺ຖາທິເຠເທ ອຕ຺ເຖ ອຸປເນນ຺ຕິ ເຕສຸ ວາ ອຸປນິຍ຺ຍນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ຖູປນາຍິກາ.

ອຖ ວາ ຠາວິຕຕ຺ຕານນ຺ຕິ ຠາວິຕຕ຺ຕາຠາວານໍ, ອຕ຺ຕຠາໂວ ຫິ ອາຫິໂຕ ອຫໍ ມາໂນ ເອຕ຺ຖາຕິ ‘‘ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ໂສ ຈ ເຕຫິ ອປ຺ປມາທຠາວນາຍ ອນວຊ຺ຊຠາວນາຍ ຠາວິໂຕ ສມ຺ມເທວ ຄຸຓຄນ຺ຘໍ ຄາຫາປິໂຕ. ເຕນ ເຕສໍ ກາຍຠາວນາ ສີລຠາວນາ ຈິຕ຺ຕຠາວນາ ປຎ຺ຎາຠາວນາຕິ ຈຕຸນ຺ນມ຺ປິ ຠາວນານໍ ປຣິປຸຓ຺ຓຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ຠາວນາ’’ຕິ ຈ ສມ຺ໂພຘິປຏິປທາ ອິຘາຘິປ຺ເປຕາ. ຍາຍໍ ສຈ຺ຈສມ຺ໂພຘິ ອຕ຺ຖິ, ສາ ທຸວິຘາ ອຠິສມຍໂຕ ຕທຕ຺ຖໂຕ ຈ. ສມ຺ໂພຘິ ປນ ຕິວິຘາ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິ ປຈ຺ເຈກສມ຺ໂພຘິ ສາວກສມ຺ໂພຘີຕິ. ຕຕ຺ຖ ສມ຺ມາ ສາມໍ ສພ຺ພຘມ຺ມານໍ ພຸຊ຺ຌນໂຕ ໂພຘນໂຕ ຈ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິ. ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓປທຏ຺ຐານໍ ມຄ຺ຄຎາຓໍ ມຄ຺ຄຎາຓປທຏ຺ຐານຎ຺ຈ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ ‘‘ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເຕນາຫ –

‘‘ພຸທ຺ໂຘຕິ ໂຍ ໂສ ຠຄວາ ສຍມ຺ຠູ ອນາຈຣິຍໂກ ປຸພ຺ເພ ອນນຸສ຺ສຸເຕສຸ ຘມ຺ເມສຸ ສາມໍ ສຈ຺ຈານິ ອຠິສມ຺ພຸຊ຺ຌິ, ຕຕ຺ຖ ຈ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ ພເລສຸ ຈ ວສີຠາວ’’ນ຺ຕິ (ມຫານິ. ໑໙໒; ຈູຬນິ. ປາຣາຍນຕ຺ຖຸຕິຄາຖານິທ຺ເທສ ໙໗; ປຏິ. ມ. ໑.໑໖໑).

ໂພຘເນຍ຺ຍໂພຘນຕ຺ໂຖ ຫິ ພເລສຸ ວສີຠາໂວ. ປຈ຺ເຈກໍ ສຍເມວ ໂພຘີຕິ ປຈ຺ເຈກສມ຺ໂພຘິ, ອນນຸພຸທ຺ໂຘ ສຍມ຺ຠູຎາເຓນ ສຈ຺ຈາຠິສມໂຍຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘານຎ຺ຫິ ສຍມ຺ຠູຎາຓຕາຍ ສຍເມວ ປວຕ຺ຕມາໂນປິ ສຈ຺ຈາຠິສມໂຍ ສານຸພຸທ຺ໂຘ ອປຣິມາຓານໍ ສຕ຺ຕານໍ ສຈ຺ຈາຠິສມຍສ຺ສ ເຫຕຸຠາວໂຕ. ອິເມສໍ ປນ ໂສ ເອກສ຺ສາປິ ສຕ຺ຕສ຺ສ ສຈ຺ຈາຠິສມຍເຫຕຸ ນ ໂຫຕິ. ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມເທສນາຍ ສວນນ຺ເຕ ຊາຕາຕິ ສາວກາ. ສາວການໍ ສຈ຺ຈາຠິສມໂຍ ສາວກສມ຺ໂພຘິ. ຕິວິຘາເປສາ ຕິຓ຺ຓໍ ໂພຘິສຕ຺ຕານໍ ຍຖາສກໍ ອາຄມນີຍປຏິປທາຍ ມຕ຺ຖກປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສຕິປຏ຺ຐານາທີນໍ ສຕ຺ຕຕິໍສາຍ ໂພຘິປກ຺ຂິຍຘມ຺ມານໍ ຠາວນາປາຣິປູຣີຕິ ເວທິຕພ຺ພາ ອິຕຣາຠິສມຍານໍ ຕທວິນາຠາວໂຕ. ນ ຫິ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຠິສມເຍນ ວິນາ ຠາວນາຠິສມໂຍ ສມ຺ຠວຕິ, ສຕິ ຈ ຠາວນາຠິສມເຍ ປຫານາຠິສມໂຍ ປຣິຎ຺ຎາຠິສມໂຍ ຈ ສິທ຺ໂຘເຍວ ໂຫຕີຕິ.

ຍທາ ຫິ ມຫາໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປຣິປູຣິຕໂພຘິສມ຺ຠາໂຣ ຈຣິມຠເວ ກຕປຸພ຺ພກິຈ຺ໂຈ ໂພຘິມຓ຺ຑໍ ອາຣຸຍ຺ຫ – ‘‘ນ ຕາວິມໍ ປລ຺ລງ຺ກໍ ຠິນ຺ທິສ຺ສາມິ, ຍາວ ນ ເມ ອນຸປາທາຍ ອາສເວຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈິສ຺ສຕີ’’ຕິ ປຏິຎ຺ຎໍ ກຕ຺ວາ ອປຣາຊິຕປລ຺ລງ຺ເກ ນິສິນ຺ໂນ ອສມ຺ປຕ຺ຕາຍ ເອວ ສຎ຺ຌາເວລາຍ ມາຣພລໍ ວິຘມິຕ຺ວາ ປຸຣິມຍາເມ ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕິຎາເຓນ ອເນກາກາຣໂວກາເຣ ປຸພ຺ເພ ນິວຸຕ຺ຖກ຺ຂນ຺ເຘ ອນຸສ຺ສຣິຕ຺ວາ ມຊ຺ຌິມຍາເມ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸວິໂສຘເນນ ຈຸຕູປປາຕຎາຓອນາຄຕໍສຎາຓານິ ອຘິຄນ຺ຕ຺ວາ ປຈ຺ຉິມຍາເມ ‘‘ກິຈ຺ຉໍ ວຕາຍໍ ໂລໂກ ອາປນ຺ໂນ ຊາຍຕິ ຈ ຊີຍຕິ ຈ ມີຍຕິ ຈ ຈວຕິ ຈ ອຸປປຊ຺ຊຕິ ຈ, ອຖ ຈ ປນິມສ຺ສ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ນິສ຺ສຣຓໍ ນປ຺ປຊານາຕິ ຊຣາມຣຓສ຺ສາ’’ຕິອາທິນາ (ທີ. ນິ. ໒.໕໗) ຊຣາມຣຓໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທມຸເຂນ ວິປສ຺ສນໍ ອຠິນິວິສິຕ຺ວາ ມຫາຄຫນໍ ຉິນ຺ທິຕຸໍ ນິສທສິລາຍໍ ຜຣສຸໍ ນິເສນ຺ໂຕ ວິຍ ກິເລສຄຫນໍ ຉິນ຺ທິຕຸໍ ໂລກນາໂຖ ຎາຓຜຣສຸໍ ເຕເຊນ຺ໂຕ ພຸທ຺ຘຠາວາຍ ເຫຕຸສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປຣິປາກໍ ຄຕຕ຺ຕາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓາຘິຄມາຍ ວິປສ຺ສນໍ ຄພ຺ຠໍ ຄຓ຺ຫາເປນ຺ໂຕ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ນານາສມາປຕ຺ຕິໂຍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຍຖາວວຕ຺ຖາປິເຕ ນາມຣູເປ ຕິລກ຺ຂຓໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ອນຸປທຘມ຺ມວິປສ຺ສນາວເສນ ອເນກາກາຣໂວກາຣສງ຺ຂາເຣ ສມ຺ມສນ຺ໂຕ ຉຕ຺ຕິໍສໂກຏິສຕສຫສ຺ສມຸເຂນ ສມ຺ມສນວາຣໍ ວິຕ຺ຖາເຣຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ມຫາວຊິຣຎາຓສງ຺ຂາເຕ ວິປສ຺ສນາຎາເຓ ຕິກ຺ເຂ ສູເຣ ປສນ຺ເນ ວຸຏ຺ຐານຄາມິນິຠາເວນ ປວຕ຺ຕມາເນ ຍທາ ຕໍ ມຄ຺ເຄນ ຆເຏຕິ, ຕທາ ມຄ຺ຄປຏິປາຏິຍາ ທິຍຑ຺ຒກິເລສສຫສ຺ສໍ ເຂເປນ຺ໂຕ ອຄ຺ຄມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ອຘິຄຈ຺ຉຕິ ນາມ, ອຄ຺ຄຜລກ຺ຂຓໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຘິຄໂຕ ນາມ. ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘຠາວໂຕ ທສພລຈຕຸເວສາຣຊ຺ຊາທໂຍປິ ຕສ຺ສ ຕທາ ຫຕ຺ຖຄຕາເຍວ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອຍໍ ຕາວ ອຠິສມຍໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິປຏິປທາ. ຕທຕ຺ຖໂຕ ປນ ມຫາຠິນີຫາຣໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ຕຸສິຕຠວເນ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ເອຕ຺ຖນ຺ຕເຣ ປວຕ຺ຕໍ ໂພຘິສມ຺ຠາຣສມ຺ຠຣຓໍ. ຕຕ຺ຖ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ສພ຺ພາກາຣສມ຺ປນ຺ນໍ ຈຣິຍາປິຏກວຓ຺ຓນາຍໍ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ວຸຕ຺ຕເມວາຕິ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ປຈ຺ເຈກໂພຘິສຕ຺ຕາປິ ປຈ຺ເຈກໂພຘິຍາ ກຕາຠິນີຫາຣາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ສມ຺ຠຕປຈ຺ເຈກສມ຺ໂພຘິສມ຺ຠາຣາ ຕາທິເສ ກາເລ ຈຣິມຕ຺ຕຠາເວ ຐິຕາ ຎາຓສ຺ສ ປຣິປາກຄຕຠາເວນ ອຸປຏ຺ຐິຕໍ ສໍເວຄນິມິຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສວິເສສໍ ຠວາທີສຸ ອາທີນວໍ ທິສ຺ວາ ສຍມ຺ຠູຎາເຓນ ປວຕ຺ຕິ ປວຕ຺ຕິເຫຕຸໍ ນິວຕ຺ຕິ ນິວຕ຺ຕິເຫຕຸຎ຺ຈ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ໂສ ‘ອິທໍ ທຸກ຺ຂ’ນ຺ຕິ ໂຍນິໂສ ມນສິ ກໂຣຕີ’’ຕິອາທິນາ ອາຄຕນເຍນ ຈຕຸສຈ຺ຈກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ປຣິພ຺ຣູເຫນ຺ຕາ ອຕ຺ຕໂນ ອຠິນີຫາຣານຸຣູປໍ ສງ຺ຂາເຣ ປຣິມທ຺ທນ຺ຕາ ອນຸກ຺ກເມນ ວິປສ຺ສນໍ ອຸສ຺ສຸກ຺ກາເປຕ຺ວາ ມຄ຺ຄປຏິປາຏິຍາ ອຄ຺ຄມຄ຺ຄໍ ອຘິຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ປຈ຺ເຈກສມ຺ໂພຘິໍ ອຠິສມ຺ພຸຊ຺ຌນ຺ຕິ ນາມ, ອຄ຺ຄຜລກ຺ຂຓໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຈ຺ເຈກສມ຺ພຸທ຺ຘາ ນາມ ຫຸຕ຺ວາ ສເທວກສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ອຄ຺ຄທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍາ ໂຫນ຺ຕິ.

ສາວກາ ປນ ສຕ຺ຖຸ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິໂນ ວາ ຈຕຸສຈ຺ຈກມ຺ມຏ຺ຐານກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍເຍວ ຂເຓ ກາລນ຺ຕເຣ ວາ ຕຊ຺ຊໍ ປຏິປຕ຺ຕິໍ ອນຸຕິຏ຺ຐນ຺ຕາ ຆເຏນ຺ຕາ ວາຍມນ຺ຕາ ວິປສ຺ສນໍ ອຸສ຺ສຸກ຺ກາເປຕ຺ວາ, ຍທິ ວາ ປຏິປທາຍ ວຑ຺ຒນ຺ຕິຍາ, ສຈ຺ຈານິ ປຏິວິຊ຺ຌນ຺ຕາ ອຕ຺ຕໂນ ອຠິນີຫາຣານຸຣູປສິທ຺ຘິອຄ຺ຄສາວກຠູມິຍາ ວາ ເກວລໍ ວາ ອຄ຺ຄມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ສາວກສມ຺ໂພຘິໍ ອຘິຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ນາມ. ຕໂຕ ປຣໍ ສາວກພຸທ຺ຘາ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ ສເທວເກ ໂລເກ ອຄ຺ຄທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍາ. ເອວໍ ຕາວ ອຠິສມຍໂຕ ປຈ຺ເຈກສມ຺ໂພຘິ ສາວກສມ຺ໂພຘິ ຈ ເວທິຕພ຺ພາ.

ຕທຕ຺ຖໂຕ ປນ ຍຖາ ມຫາໂພຘິສຕ຺ຕານໍ ເຫຏ຺ຐິມປຣິຈ຺ເຉເທນ ຈຕ຺ຕາຣິ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍານິ ກປ຺ປານໍ ສຕສຫສ຺ສຎ຺ຈ ໂພຘິສມ຺ຠາຣສມ຺ຠຣຓໍ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ ມຊ຺ຌິມປຣິຈ຺ເຉເທນ ອຏ຺ຐ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍານິ ກປ຺ປານໍ ສຕສຫສ຺ສຎ຺ຈ, ອຸປຣິມປຣິຈ຺ເຉເທນ ໂສຬສ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍານິ ກປ຺ປານໍ ສຕສຫສ຺ສຎ຺ຈ ເອເຕ ຈ ເຠທາ ປຎ຺ຎາຘິກສທ຺ຘາຘິກວີຣິຍາຘິກວເສນ ເວທິຕພ຺ພາ. ປຎ຺ຎາຘິການຎ຺ຫິ ສທ຺ຘາ ມນ຺ທາ ໂຫຕິ ປຎ຺ຎາ ຕິກ຺ຂາ, ຕໂຕ ຈ ອຸປາຍໂກສລ຺ລສ຺ສ ວິສທນິປຸຓຠາເວນ ນຈິຣສ຺ເສວ ປາຣມິໂຍ ປາຣິປູຣິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ສທ຺ຘາຘິການໍ ປຎ຺ຎາ ມຊ຺ຌິມາ ໂຫຕີຕິ ເຕສໍ ນາຕິສີຆໍ ນາຕິສຓິກໍ ປາຣມິໂຍ ປາຣິປູຣິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ວີຣິຍາຘິການໍ ປນ ປຎ຺ຎາ ມນ຺ທາ ໂຫຕີຕິ ເຕສໍ ຈິເຣເນວ ປາຣມິໂຍ ປາຣິປູຣິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ນ ເອວໍ ປຈ຺ເຈກໂພຘິສຕ຺ຕານໍ. ເຕສຎ຺ຫິ ສຕິປິ ປຎ຺ຎາຘິກຠາເວ ທ຺ເວ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍານິ ກປ຺ປານໍ ສຕສຫສ຺ສຎ຺ຈ ໂພຘິສມ຺ຠາຣສມ຺ຠຣຓໍ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ, ນ ຕໂຕ ໂອຣໍ. ສທ຺ຘາຘິກວີຣິຍາຘິກາປິ ວຸຕ຺ຕປຣິຈ຺ເຉທໂຕ ປຣໍ ກຕິປເຍ ເອວ ກປ຺ເປ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ປຈ຺ເຈກສມ຺ໂພຘິໍ ອຠິສມ຺ພຸຊ຺ຌນ຺ຕິ, ນ ຕຕິຍໍ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍນ຺ຕິ. ສາວກໂພຘິສຕ຺ຕານໍ ປນ ເຍສໍ ອຄ຺ຄສາວກຠາວາຍ ອຠິນີຫາໂຣ, ເຕສໍ ເອກໍ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍໍ ກປ຺ປານໍ ສຕສຫສ຺ສຎ຺ຈ ສມ຺ຠາຣສມ຺ຠຣຓໍ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ. ເຍສໍ ມຫາສາວກຠາວາຍ, ເຕສໍ ກປ຺ປານໍ ສຕສຫສ຺ສເມວ, ຕຖາ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ມາຕາປິຕູນໍ ອຸປຏ຺ຐາກສ຺ສ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຈ. ຕຕ຺ຖ ຍຖາ –

‘‘ມນຸສ຺ສຕ຺ຕໍ ລິງ຺ຄສມ຺ປຕ຺ຕິ, ເຫຕຸ ສຕ຺ຖາຣທສ຺ສນໍ;

ປພ຺ພຊ຺ຊາ ຄຸຓສມ຺ປຕ຺ຕິ, ອຘິກາໂຣ ຈ ຉນ຺ທຕາ;

ອຏ຺ຐຘມ຺ມສໂມຫານາ, ອຠິນີຫາໂຣ ສມິຊ຺ຌຕີ’’ຕິ. (ພຸ. ວໍ. ໒.໕໙) –

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ອຏ຺ຐ ຘມ຺ເມ ສໂມຘາເນຕ຺ວາ ກຕປຓິຘານານໍ ມຫາໂພຘິສຕ຺ຕານໍ ມຫາຠິນີຫາຣໂຕ ປຠຸຕິ ສວິເສສໍ ທານາທີສຸ ຍຸຕ຺ຕປ຺ປຍຸຕ຺ຕານໍ ທິວເສ ທິວເສ ເວສ຺ສນ຺ຕຣທານສທິສໍ ມຫາທານໍ ເທນ຺ຕານໍ ຕທນຸຣູປສີລາທິເກ ສພ຺ພປາຣມິຘມ຺ເມ ອາຈິນນ຺ຕານມ຺ປິ ຍຖາວຸຕ຺ຕກາລປຣິຈ຺ເຉທໍ ອສມ຺ປຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣາ ເອວ ພຸທ຺ຘຠາວປ຺ປຕ຺ຕິ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ກສ຺ມາ? ຎາຓສ຺ສ ອປຣິປຈ຺ຈນໂຕ. ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນກາເລ ນິປ຺ຜາທິຕໍ ວິຍ ຫິ ສສ຺ສໍ ພຸທ຺ຘຎາຓໍ ຍຖາປຣິຈ຺ຉິນ຺ນກາລວເສເນວ ວຸທ຺ຘິໍ ວິຣຸຬ຺ຫິໍ ເວປຸລ຺ລໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕໍ ຄພ຺ຠໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕໍ ປຣິປາກໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ເອວໍ –

‘‘ມນຸສ຺ສຕ຺ຕໍ ລິງ຺ຄສມ຺ປຕ຺ຕິ, ວິຄຕາສວທສ຺ສນໍ;

ອຘິກາໂຣ ຉນ຺ທຕາ ເອເຕ, ອຠິນີຫາຣກາຣຓາ’’ຕິ. (ສຸ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.ຂຄ຺ຄວິສາຓສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ) –

ອິເມ ປຎ຺ຈ ຘມ຺ເມ ສໂມຘາເນຕ຺ວາ ກຕາຠິນີຫາຣານໍ ປຈ຺ເຈກໂພຘິສຕ຺ຕານໍ ‘‘ອຘິກາໂຣ ຉນ຺ທຕາ’’ຕິ ທ຺ວງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕາຍ ປຕ຺ຖນາຍ ວເສນ ກຕປຓິຘານານໍ ສາວກໂພຘິສຕ຺ຕານຎ຺ຈ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕກາລປຣິຈ຺ເຉທໍ ອສມ຺ປຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣາ ເອວ ປຈ຺ເຈກສມ຺ໂພຘິຍາ ຍຖາວຸຕ຺ຕສາວກສມ຺ໂພຘິຍາ ຈ ອຘິຄໂມ ນຕ຺ຖິ. ກສ຺ມາ? ຎາຓສ຺ສ ອປຣິປຈ຺ຈນໂຕ. ອິເມສມ຺ປິ ຫິ ຍຖາ ມຫາໂພຘິສຕ຺ຕານໍ ທານາທິປາຣມີຫິ ປຣິພ຺ຣູຫິຕາ ປຎ຺ຎາປາຣມີ ອນຸກ຺ກເມນ ຄພ຺ຠໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕີ ປຣິປາກໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ ພຸທ຺ຘຎາຓໍ ປຣິປູເຣຕິ, ເອວໍ ທານາທີຫິ ປຣິພ຺ຣູຫິຕາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ຍຖາຣຫໍ ຄພ຺ຠໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕີ ປຣິປາກໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ ປຈ຺ເຈກໂພຘິຎາຓໍ ສາວກໂພຘິຎາຓຎ຺ຈ ປຣິປູເຣຕິ. ທານປຣິຈເຍນ ເຫເຕ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ອໂລຠຊ຺ຌາສຍຕາຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອສງ຺ຄມານສາ ອນເປກ຺ຂຈິຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ, ສີລປຣິຈເຍນ ສຸສໍວຸຕກາຍວາຈຕາຍ ສຸປຣິສຸທ຺ຘກາຍວຈີກມ຺ມນ຺ຕາ ປຣິສຸທ຺ຘາຊີວາ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ຄຸຕ຺ຕທ຺ວາຣາ ໂຠຊເນ ມຕ຺ຕຎ຺ຎຸໂນ ຫຸຕ຺ວາ ຊາຄຣິຍານຸໂຍເຄນ ຈິຕ຺ຕໍ ສມາທຫນ຺ຕິ, ສ຺ວາຍໍ ເຕສໍ ຊາຄຣິຍານຸໂຍໂຄ ຄຕປຈ຺ຈາຄຕິກວຕ຺ຕວເສນ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ເອວໍ ປນ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕານໍ ອຘິກາຣສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອປ຺ປກສິເຣເນວ ອຏ຺ຐ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ປຎ຺ຈາຠິຎ຺ຎາ ຉຬຠິຎ຺ຎາ ອຘິຏ຺ຐານຠູຕາ ປຸພ຺ພຠາຄວິປສ຺ສນາ ຈ ຫຕ຺ຖຄຕາເຍວ ໂຫນ຺ຕິ. ວີຣິຍາທໂຍ ປນ ຕທນ຺ໂຕຄຘາ ເອວ. ຍຎ຺ຫິ ປຈ຺ເຈກໂພຘິຍາ ສາວກໂພຘິຍາ ວາ ອຕ຺ຖາຍ ທານາທິປຸຎ຺ຎສມ຺ຠຣເຓ ອພ຺ຠຸສ຺ສຫນໍ, ອິທໍ ວີຣິຍໍ. ຍໍ ຕທນຸປໂຣຘສ຺ສ ສຫນໍ, ອຍໍ ຂນ຺ຕິ. ຍໍ ທານສີລາທິສມາທານາວິສໍວາທນໍ, ອິທໍ ສຈ຺ຈໍ. ສພ຺ພຕ຺ຖເມວ ອຈລສມາຘານາຘິຏ຺ຐານໍ, ອິທໍ ອຘິຏ຺ຐານໍ. ຍາ ທານສີລາທີນໍ ປວຕ຺ຕິຏ຺ຐານຠູເຕສຸ ສຕ຺ເຕສຸ ຫິເຕສິຕາ, ອຍໍ ເມຕ຺ຕາ. ຍໍ ສຕ຺ຕານໍ ກຕວິປ຺ປກາເຣສຸ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂນໍ, ອຍໍ ອຸເປກ຺ຂາຕິ. ເອວໍ ທານສີລຠາວນາສຸ ສີລສມາຘິປຎ຺ຎາສຸ ຈ ສິຊ຺ຌມານາສຸ ວີຣິຍາທໂຍ ສິທ຺ຘາ ເອວ ໂຫນ຺ຕິ. ສາເຍວ ປຈ຺ເຈກໂພຘິອຕ຺ຖາຍ ສາວກໂພຘິອຕ຺ຖາຍ ຈ ທານາທິປຏິປທາ ເຕສໍ ໂພຘິສຕ຺ຕານໍ ສນ຺ຕານສ຺ສ ຠາວນໂຕ ປຣິຠາວນໂຕ ຠາວນາ ນາມ. ວິເສສໂຕ ທານສີລາທີຫິ ສ຺ວາຠິສງ຺ຂເຕ ສນ຺ຕາເນ ປວຕ຺ຕາ ສມຖວິປສ຺ສນາປຏິປທາ, ຍໂຕ ເຕ ໂພຘິສຕ຺ຕາ ປຸພ຺ພໂຍຄາວຈຣສມຸທາຄມສມ຺ປນ຺ນາ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ຠຄວາ –

‘‘ປຎ຺ຈິເມ, ອານນ຺ທ, ອານິສໍສາ ປຸພ຺ພໂຍຄາວຈເຣ. ກຕເມ ປຎ຺ຈ? ອິຘານນ຺ທ, ປຸພ຺ພໂຍຄາວຈໂຣ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ປຏິກຈ຺ຈ ອຎ຺ຎໍ ອາຣາເຘຕິ, ໂນ ເຈ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ປຏິກຈ຺ຈ ອຎ຺ຎໍ ອາຣາເຘຕິ, ອຖ ມຣຓກາເລ ອຎ຺ຎໍ ອາຣາເຘຕິ, ອຖ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ສມາໂນ ອຎ຺ຎໍ ອາຣາເຘຕິ, ອຖ ພຸທ຺ຘານໍ ສມ຺ມຸຂີຠາເວ ຂິປ຺ປາຠິຎ຺ໂຎ ໂຫຕິ, ອຖ ປຈ຺ຉິເມ ກາເລ ປຈ຺ເຈກສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ໂຫຕີ’’ຕິ (ສຸ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.ຂຄ຺ຄວິສາຓສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ).

ອິຕິ ປຸພ຺ພຠາຄປຏິປທາຠູຕາຍ ປາຣມິຕາປຣິຠາວິຕາຍ ສມຖວິປສ຺ສນາຠາວນາຍ ນິໂຣຘຄາມິນິປຏິປທາຠູຕາຍ ອຠິສມຍສງ຺ຂາຕາຍ ມຄ຺ຄຠາວນາຍ ຈ ຠາວິຕຕ຺ຕຠາວາ ພຸທ຺ຘປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘພຸທ຺ຘສາວກາ ຠາວິຕຕ຺ຕາ ນາມ. ເຕສຸ ອິຘ ພຸທ຺ຘສາວກາ ອຘິປ຺ເປຕາ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ສີຫານໍວາ’’ຕິ ອິມິນາ ເຖຣານໍ ສີຫສມານວຸຕ຺ຕິຕາທສ຺ສເນນ ອຕ຺ຕໂນ ປຏິປກ຺ເຂຫິ ອນຠິຠວນີຍຕໍ, ເຕ ຈ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ປວຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ສີຫານໍວ ນທນ຺ຕານໍ…ເປ… ຄາຖາ’’ຕິ ອິມິນາ ເຖຣຄາຖານໍ ສີຫນາທສທິສຕາທສ຺ສເນນ ຕາສໍ ປຣວາເທຫິ ອນຠິຠວນີຍຕໍ, ເຕ ຈ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ຠາວິຕຕ຺ຕານ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ຕທຸຠຍສ຺ສ ກາຣຓໍ ວິຠາເວຕິ. ຠາວິຕຕ຺ຕຠາເວນ ເຖຣາ ອິຘ ສີຫສທິສາ ວຸຕ຺ຕາ, ເຕສຎ຺ຈ ຄາຖາ ສີຫນາທສທິສິໂຍ. ‘‘ອຕ຺ຖູປນາຍິກາ’’ຕິ ອິມິນາ ອຠິຠວເນ ປໂຍຊນໍ ທສ຺ເສຕິ. ຕຕ຺ຖ ເຖຣານໍ ປຏິປກ຺ໂຂ ນາມ ສໍກິເລສຘມ຺ໂມ, ຕທຠິຠໂວ ຕທງ຺ຄິວິກ຺ຂມ຺ຠນປ຺ປຫາເນຫິ ສທ຺ຘິໍ ສມຸຈ຺ເຉທປ຺ປຫານໍ. ຕສ຺ມິໍ ສຕິ ປຏິປສ຺ສທ຺ຘີປ຺ປຫານໍ ນິສ຺ສຣຓປ຺ປຫານຎ຺ຈ ສິທ຺ຘເມວ ໂຫຕິ, ຍໂຕ ເຕ ຠາວິຕຕ຺ຕາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ຫິ ອຣິຍາ ອປ຺ປມາທຠາວນໍ ຠາເວນ຺ຕິ ນາມ, ອຄ຺ຄຜລກ຺ຂຓໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຠາວິຕຕ຺ຕາ ນາມາຕິ ວຸຕ຺ໂຕວາຍມຕ຺ໂຖ.

ເຕສຸ ຕທງ຺ຄປ຺ປຫາເນນ ເນສໍ ສີລສມ຺ປທາ ທສ຺ສິຕາ, ວິກ຺ຂມ຺ຠນປ຺ປຫາເນນ ສມາຘິສມ຺ປທາ, ສມຸຈ຺ເຉທປ຺ປຫາເນນ ປຎ຺ຎາສມ຺ປທາ, ອິຕເຣນ ຕາສໍ ຜລໍ ທສ຺ສິຕໍ. ສີເລນ ຈ ເຕສໍ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ອາທິກລ຺ຍາຓຕາ ທສ຺ສິຕາ, ‘‘ໂກ ຈາທິ ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ? ສີລຎ຺ຈ ສຸວິສຸທ຺ຘໍ’’ (ສໍ. ນິ. ໕.໓໖໙), ‘‘ສີເລ ປຕິຏ຺ຐາຍ’’ (ສໍ. ນິ. ໑.໒໓; ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໑), ‘‘ສພ຺ພປາປສ຺ສ ອກຣຓ’’ນ຺ຕິ (ຘ. ປ. ໑໘໓; ທີ. ນິ. ໒.໙໐) ຈ ວຈນໂຕ ສີລໍ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ອາທິກລ຺ຍາຓໍວ ອວິປ຺ປຏິສາຣາທິຄຸຓາວຫຕ຺ຕາ. ສມາຘິນາ ມຊ຺ເຌກລ຺ຍາຓຕາ ທສ຺ສິຕາ, ‘‘ຈິຕ຺ຕໍ ຠາວຍໍ’’, ‘‘ກຸສລສ຺ສ ອຸປສມ຺ປທາ’’ຕິ ຈ ວຈນໂຕ ສມາຘິປຏິປຕ຺ຕິຍາ ມຊ຺ເຌກລ຺ຍາໂຓວ, ອິທ຺ຘິວິຘາທິຄຸຓາວຫຕ຺ຕາ. ປຎ຺ຎາຍ ປຣິໂຍສານກລ຺ຍາຓຕາ ທສ຺ສິຕາ, ‘‘ສຈິຕ຺ຕປຣິໂຍທປນໍ’’ (ຘ. ປ. ໑໘໓; ທີ. ນິ. ໒.໙໐), ‘‘ປຎ຺ຎໍ ຠາວຍ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໒໓; ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໑) ຈ ວຈນໂຕ ປຎ຺ຎາ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ປຣິໂຍສານໍວ, ປຎ຺ຎຸຕ຺ຕຣໂຕ ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ສາວ ກລ຺ຍາຓາ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ເຐສຸ ຕາທິຠາວາວຫຕ຺ຕາ.

‘‘ເສໂລ ຍຖາ ເອກຆໂນ, ວາເຕນ ນ ສມີຣຕິ; (ມຫາວ. ໒໔໔);

ເອວໍ ນິນ຺ທາປສໍສາສຸ, ນ ສມິຎ຺ຊນ຺ຕິ ປຓ຺ຑິຕາ’’ຕິ. (ຘ. ປ. ໘໑) –

ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕຖາ ສີລສມ຺ປທາຍ ເຕວິຊ຺ຊຠາໂວ ທສ຺ສິໂຕ. ສີລສມ຺ປຕ຺ຕິຎ຺ຫິ ນິສ຺ສາຍ ຕິສ຺ໂສ ວິຊ຺ຊາ ປາປຸຓນ຺ຕິ. ສມາຘິສມ຺ປທາຍ ຉຬຠິຎ຺ຎາຠາໂວ. ສມາຘິສມ຺ປຕ຺ຕິຎ຺ຫິ ນິສ຺ສາຍ ຉຬຠິຎ຺ຎາ ປາປຸຓນ຺ຕິ. ປຎ຺ຎາສມ຺ປທາຍ ປຠິນ຺ນປຏິສມ຺ຠິທາຠາໂວ. ປຎ຺ຎາສມ຺ປທຎ຺ຫິ ນິສ຺ສາຍ ຈຕສ຺ໂສ ປຏິສມ຺ຠິທາ ປາປຸຓນ຺ຕິ. ອິມິນາ ເຕສໍ ເຖຣານໍ ເກຈິ ເຕວິຊ຺ຊາ, ເກຈິ ຉຬຠິຎ຺ຎາ, ເກຈິ ປຏິສມ຺ຠິທາປຕ຺ຕາຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ທສ຺ສິໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຕຖາ ສີລສມ຺ປທາຍ ເຕສໍ ກາມສຸຂານຸໂຍຄສງ຺ຂາຕສ຺ສ ອນ຺ຕສ຺ສ ປຣິວຊ຺ຊນໍ ທສ຺ເສຕິ. ສມາຘິສມ຺ປທາຍ ອຕ຺ຕກິລມຖານຸໂຍຄສງ຺ຂາຕສ຺ສ, ປຎ຺ຎາສມ຺ປທາຍ ມຊ຺ຌິມາຍ ປຏິປທາຍ ເສວນໍ ທສ຺ເສຕິ. ຕຖາ ສີລສມ຺ປທາຍ ເຕສໍ ວີຕິກ຺ກມປ຺ປຫານໍ ກິເລສານໍ ທສ຺ເສຕິ. ສມາຘິສມ຺ປທາຍ ປຣິຍຸຏ຺ຐານປ຺ປຫານໍ, ປຎ຺ຎາສມ຺ປທາຍ ອນຸສຍປ຺ປຫານໍ ທສ຺ເສຕິ. ສີລສມ຺ປທາຍ ວາ ທຸຈ຺ຈຣິຕສໍກິເລສວິໂສຘນໍ, ສມາຘິສມ຺ປທາຍ ຕຓ຺ຫາສໍກິເລສວິໂສຘນໍ, ປຎ຺ຎາສມ຺ປທາຍ ທິຏ຺ຐິສໍກິເລສວິໂສຘນໍ ທສ຺ເສຕິ. ຕທງ຺ຄປ຺ປຫາເນນ ວາ ເນສໍ ອປາຍສມຕິກ຺ກໂມ ທສ຺ສິໂຕ. ວິກ຺ຂມ຺ຠນປ຺ປຫາເນນ ກາມຘາຕຸສມຕິກ຺ກໂມ, ສມຸຈ຺ເຉທປ຺ປຫາເນນ ສພ຺ພຠວສມຕິກ຺ກໂມ ທສ຺ສິໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

‘‘ຠາວິຕຕ຺ຕານ’’ນ຺ຕິ ວາ ເອຕ຺ຖ ສີລຠາວນາ, ຈິຕ຺ຕຠາວນາ ປຎ຺ຎາຠາວນາຕິ ຕິສ຺ໂສ ຠາວນາ ເວທິຕພ຺ພາ ກາຍຠາວນາຍ ຕທນ຺ໂຕຄຘຕ຺ຕາ. ສີລຠາວນາ ຈ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ອາທີຕິ ສພ຺ພໍ ປຸຣິມສທິສໍ. ຍຖາ ປນ ສີຫນາທໍ ປເຣ ມິຄຄຓາ ນ ສຫນ຺ຕິ, ກຸໂຕ ອຠິຠເວ, ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸ ສີຫນາໂທວ ເຕ ອຠິຠວຕິ ເອວເມວ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍວາທາ ເຖຣານໍ ວາເທ ນ ສຫນ຺ຕິ, ກຸໂຕ ອຠິຠເວ, ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸ ເຖຣວາທາວ ເຕ ອຠິຠວນ຺ຕິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ‘‘ສພ຺ເພ ສງ຺ຂາຣາ ອນິຈ຺ຈາ, ສພ຺ເພ ສງ຺ຂາຣາ ທຸກ຺ຂາ, ສພ຺ເພ ຘມ຺ມາ ອນຕ຺ຕາ’’ຕິ (ຘ. ປ. ໒໗໗-໒໗໙) ‘‘ນິພ຺ພານຘາຕູ’’ຕິ ຈ ປວຕ຺ຕນໂຕ. ນ ຫິ ຘມ຺ມໂຕ ສກ຺ກາ ເກນຈິ ອຎ຺ຎຖາ ກາຕຸໍ ອປ຺ປຏິວຕ຺ຕນີຍໂຕ. ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ປຣໂຕ ອາວິຠວິສ຺ສຕິ. ເອວເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂເປເນວ ປຐມຄາຖາຍ ອຕ຺ຖວິຠາວນາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ທຸຕິຍຄາຖາຍໍ ປນ ອຍໍ ສມ຺ພນ຺ຘທສ຺ສນມຸເຂນ ອຕ຺ຖວິຠາວນາ. ຕຕ຺ຖ ເຍສໍ ເຖຣານໍ ຄາຖາ ສາເວຕຸກາໂມ, ເຕ ສາຘາຣຓວເສນ ນາມໂຕ ໂຄຕ຺ຕໂຕ ຄຸຓໂຕ ຈ ກິຕ຺ເຕຕຸໍ ‘‘ຍຖານາມາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອສາຘາຣຓໂຕ ປນ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຄາຖາສ຺ເວວ ອາວິຠວິສ຺ສຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍຖານາມາຕິ ຍໍຍໍນາມາ, ສຸຠູຕິ ມຫາໂກຏ຺ຐິໂກຕິອາທິນາ ນເຍນ ນາມເຘຍ຺ເຍນ ປຎ຺ຎາຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຖາໂຄຕ຺ຕາຕິ ຍໍຍໍໂຄຕ຺ຕາ, ໂຄຕໂມ ກສ຺ສໂປຕິອາທິນາ ນເຍນ ກຸລປເທເສນ ຍາຍ ຍາຍ ຊາຕິຍາ ປຎ຺ຎາຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຖາຘມ຺ມວິຫາຣິໂນຕິ ຍາທິສຘມ຺ມວິຫາຣິໂນ, ປຣິຍຕ຺ຕິປຣມຕາຍໍ ອຏ຺ຐຕ຺ວາ ຍຖານຸຣູປໍ ສມາປຕ຺ຕິວິຫາຣິໂນ ຫຸຕ຺ວາ ວິຫຣິໍສູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ຍຖາຘມ຺ມວິຫາຣິໂນຕິ ຍຖາຘມ຺ມາ ວິຫາຣິໂນ ຈ, ຍາທິສສີລາທິຘມ຺ມາ ທິພ຺ພວິຫາຣາທີສຸ ອຠິຓ຺ຫໂສ ວິຫຣມານາ ຍາທິສວິຫາຣາ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຖາຘິມຸຕ຺ຕາຕິ ຍາທິສອຘິມຸຕ຺ຕິກາ ສທ຺ຘາຘິມຸຕ຺ຕິປຎ຺ຎາຘິມຸຕ຺ຕີສຸ ຍໍຍໍອຘິມຸຕ຺ຕິກາ ສຸຎ຺ຎຕມຸຂາທີສຸ ວາ ຍຖາ ຍຖາ ນິພ຺ພານໍ ອຘິມຸຕ຺ຕາຕິ ຍຖາຘິມຸຕ຺ຕາ. ‘‘ນິພ຺ພານໍ ອຘິມຸຕ຺ຕານໍ, ອຕ຺ຖໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ອາສວາ’’ຕິ (ຘ. ປ. ໒໒໖) ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸຠຍຎ຺ເຈຕໍ ປຸພ຺ພຠາຄວເສນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ປຸພ຺ເພເຍວ ຫິ ຍຖາວຸຕ຺ຕມຘິມຸຈ຺ຈນໍ, ນ ປຣໂຕ. ເຕນາຫ ຠຄວາ –

‘‘ອສ຺ສທ຺ໂຘ ອກຕຎ຺ຎູ ຈ, ສນ຺ຘິຈ຺ເຉໂທ ຈ ໂຍ ນໂຣ’’ຕິອາທິ. (ຘ. ປ. ໙໗).

‘‘ຍຖາວິມຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ວາ ປາໂຐ, ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ຕີສຸ ຍໍຍໍວິມຸຕ຺ຕິກາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສປ຺ປຎ຺ຎາຕິ ຕິເຫຕຸກປຏິສນ຺ຘິປຎ຺ຎາຍ ປາຣິຫາຣິກປຎ຺ຎາຍ ຠາວນາປຎ຺ຎາຍ ຈາຕິ ຕິວິຘາຍປິ ປຎ຺ຎາຍ ປຎ຺ຎວນ຺ໂຕ. ວິຫຣິໍສູຕິ ຕາຍ ເອວ ສປ຺ປຎ຺ຎຕາຍ ຍຖາລທ຺ເຘນ ຜາສຸວິຫາເຣເນວ ວສິໍສຸ. ອຕນ຺ທິຕາຕິ ອນລສາ, ອຕ຺ຕຫິຕປຏິປຕ຺ຕິຍໍ ຍຖາພລໍ ປຣຫິຕປຏິປຕ຺ຕິຍຎ຺ຈ ອຸຏ຺ຐານວນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ປນ ນາມໂຄຕ຺ຕຄ຺ຄຫເຓນ ເຕສໍ ເຖຣານໍ ປກາສປຎ຺ຎາຕຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ຘມ຺ມວິຫາຣຄ຺ຄຫເຓນ ສີລສມ຺ປທໍ ສມາຘິສມ຺ປທຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ຍຖາຘິມຸຕ຺ຕາ ສປ຺ປຎ຺ຎາ’’ຕິ ອິມິນາ ປຎ຺ຎາສມ຺ປທໍ. ‘‘ອຕນ຺ທິຕາ’’ຕິ ອິມິນາ ສີລສມ຺ປທາທີນໍ ກາຣຓຠູຕໍ ວີຣິຍສມ຺ປທໍ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ຍຖານາມາ’’ຕິ ອິມິນາ ເຕສໍ ປກາສນນາມຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ຍຖາໂຄຕ຺ຕາ’’ຕິ ອິມິນາ ສທ຺ຘານຸສາຣີຘມ຺ມານຸສາຣີໂຄຕ຺ຕສມ຺ປຕ຺ຕິສມຸທາຄມໍ, ‘‘ຍຖາຘມ຺ມວິຫາຣິໂນ’’ຕິອາທິນາ ສີລສມາຘິປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິສມຸທາຄມໍ, ‘‘ອຕນ຺ທິຕາ’’ຕິ ອິມິນາ ເອວໍ ອຕ຺ຕຫິຕສມ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ຐິຕານໍ ປຣຫິຕປຏິປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕິ.

ອຖ ວາ ‘‘ຍຖານາມາ’’ຕິ ອິທໍ ເຕສໍ ເຖຣານໍ ຄຣູຫິ ຄຫິຕນາມເຘຍ຺ຍທສ຺ສນໍ ສມຎ຺ຎາມຕ຺ຕກິຕ຺ຕນໂຕ. ‘‘ຍຖາໂຄຕ຺ຕາ’’ຕິ ອິທໍ ກຸລປຸຕ຺ຕຠາວທສ຺ສນໍ ກຸລາປເທສ ກິຕ຺ຕນໂຕ. ເຕນ ເນສໍ ສທ຺ຘາປພ຺ພຊິຕຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ຍຖາຘມ຺ມວິຫາຣິໂນ’’ຕິ ອິທໍ ຈຣຓສມ຺ປຕ຺ຕິທສ຺ສນໍ ສີລສໍວຣາທີຫິ ສມງ຺ຄີຠາວທີປນໂຕ. ‘‘ຍຖາຘິມຸຕ຺ຕາ ສປ຺ປຎ຺ຎາ’’ຕິ ອິທໍ ເນສໍ ວິຊ຺ຊາສມ຺ປຕ຺ຕິທສ຺ສນໍ ອາສວກ຺ຂຍປຣິໂຍສານາຍ ຎາຓສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອຘິຄມປຣິທີປນໂຕ. ‘‘ອຕນ຺ທິຕາ’’ຕິ ອິທໍ ວິຊ຺ຊາຈຣຓສມ຺ປຕ຺ຕີນໍ ອຘິຄມູປາຍທສ຺ສນໍ. ‘‘ຍຖານາມາ’’ຕິ ວາ ອິມິນາ ເຕສໍ ປກາສນນາມຕໍເຍວ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ຍຖາໂຄຕ຺ຕາ’’ຕິ ປນ ອິມິນາ ປຈ຺ຉິມຈກ຺ກທ຺ວຍສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕິ. ນ ຫິ ສມ຺ມາອປ຺ປຓິຫິຕຕ຺ຕໂນ ປຸພ຺ເພ ຈ ອກຕປຸຎ຺ຎສ຺ສ ສທ຺ຘານຸສາຣີຘມ຺ມານຸສາຣິໂນ ໂຄຕ຺ຕສມ຺ປຕ຺ຕິສມຸທາຄໂມ ສມ຺ຠວຕິ. ‘‘ຍຖາຘມ຺ມວິຫາຣິໂນ’’ຕິ ອິມິນາ ເຕສໍ ປຸຣິມຈກ຺ກທ຺ວຍສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕິ. ນ ຫິ ອປ຺ປຕິຣູເປ ເທເສ ວສໂຕ ສປ຺ປຸຣິສູປນິສ຺ສຍຣຫິຕສ຺ສ ຈ ຕາທິສາ ຄຸຓວິເສສາ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ. ‘‘ຍຖາຘິມຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ອິມິນາ ສທ຺ຘມ຺ມສວນສມ຺ປທາສມາໂຍຄໍ ທສ຺ເສຕິ. ນ ຫິ ປຣໂຕໂຆເສນ ວິນາ ສາວການໍ ສຈ຺ຈສມ຺ປຏິເວໂຘ ສມ຺ຠວຕິ. ‘‘ສປ຺ປຎ຺ຎາ ອຕນ຺ທິຕາ’’ຕິ ອິມິນາ ຍຖາວຸຕ຺ຕສ຺ສ ຄຸຓວິເສສສ຺ສ ອພ຺ຍຠິຈາຣິເຫຕຸໍ ທສ຺ເສຕິ ຎາຍາຣມ຺ຠທສ຺ສນໂຕ.

ອປໂຣ ນໂຍ – ‘‘ຍຖາໂຄຕ຺ຕາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ໂຄຕ຺ຕກິຕ຺ຕເນນ ເຕສໍ ເຖຣານໍ ໂຍນິໂສມນສິກາຣສມ຺ປທໍ ທສ຺ເສຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕໂຄຕ຺ຕສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ໂຍນິໂສມນສິກາຣສມ຺ຠວໂຕ. ‘‘ຍຖາຘມ຺ມວິຫາຣິໂນ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ຘມ຺ມວິຫາຣຄ຺ຄຫເຓນ ສທ຺ຘມ຺ມສວນສມ຺ປທໍ ທສ຺ເສຕິ ສທ຺ຘມ຺ມສວເນນ ວິນາ ຕທຠາວໂຕ. ‘‘ຍຖາຘິມຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ອິມິນາ ມຕ຺ຖກປ຺ປຕ຺ຕໍ ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມປຏິປທໍ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ສປ຺ປຎ຺ຎາ’’ຕິ ອິມິນາ ສພ຺ພຕ຺ຖ ສມ຺ປຊານກາຣິຕໍ. ‘‘ອຕນ຺ທິຕາ’’ຕິ ອິມິນາ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອຕ຺ຕຫິຕສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ປຣິປູເຣຕ຺ວາ ຐິຕານໍ ປເຣສໍ ຫິຕສຸຂາວຫາຍ ປຏິປຕ຺ຕິຍໍ ອກິລາສຸຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ຕຖາ ‘‘ຍຖາໂຄຕ຺ຕາ’’ຕິ ອິມິນາ ເນສໍ ສຣຓຄມນສມ຺ປທາ ທສ຺ສິຕາ ສທ຺ຘານຸສາຣີໂຄຕ຺ຕກິຕ຺ຕນໂຕ. ‘‘ຍຖາຘມ຺ມວິຫາຣິໂນ’’ຕິ ອິມິນາ ສີລກ຺ຂນ຺ຘປຸພ຺ພງ຺ຄໂມ ສມາຘິກ຺ຂນ຺ໂຘ ທສ຺ສິໂຕ. ‘‘ຍຖາຘິມຸຕ຺ຕາ ສປ຺ປຎ຺ຎາ’’ຕິ ອິມິນາ ປຎ຺ຎກ຺ຂນ຺ຘາທໂຍ. ສຣຓຄມນຎ຺ຈ ສາວກຄຸຓານໍ ອາທິ, ສມາຘິ ມຊ຺ເຌ, ປຎ຺ຎາ ປຣິໂຍສານນ຺ຕິ ອາທິມຊ຺ຌປຣິໂຍສານທສ຺ສເນນ ສພ຺ເພປິ ສາວກຄຸຓາ ທສ຺ສິຕາ ໂຫນ຺ຕິ.

ອີທິສີ ປນ ຄຸຓວິຠູຕິ ຍາຍ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິຍາ ເຕຫິ ອຘິຄຕາ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ວິປສ຺ສິຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖາຕິ ເຕສຸ ເຕສຸ ອຣຎ຺ຎຣຸກ຺ຂມູລປພ຺ພຕາທີສຸ ວິວິຕ຺ຕເສນາສເນສຸ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖາຕິ ວາ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ອຸທານາທິກາເລ. ວິປສ຺ສິຕ຺ວາຕິ ສມ຺ປສ຺ສິຕ຺ວາ. ນາມຣູປວວຕ຺ຖາປນປຈ຺ຈຍປຣິຄ຺ຄເຫຫິ ທິຏ຺ຐິວິສຸທ຺ຘິກງ຺ຂາວິຕຣຓວິສຸທ຺ຘິໂຍ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ກລາປສມ຺ມສນາທິກ຺ກເມນ ປຎ຺ຈມໍ ວິສຸທ຺ຘິໍ ອຘິຄນ຺ຕ຺ວາ ປຏິປທາຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘິຍາ ມຕ຺ຖກໍ ປາປນວເສນ ວິປສ຺ສນໍ ອຸສ຺ສຸກ຺ກາເປຕ຺ວາ ຜຸສິຕ຺ວາຕິ ປຕ຺ວາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ. ອຈ຺ຈຸຕໍ ປທນ຺ຕິ ນິພ຺ພານໍ. ຕຎ຺ຫິ ສຍໍ ອຈວນຘມ຺ມຕ຺ຕາ ອຘິຄຕານໍ ອຈ຺ຈຸຕິເຫຕຸຠາວໂຕ ຈ ນຕ຺ຖິ ເອຕ຺ຖ ຈຸຕີຕິ ‘‘ອຈ຺ຈຸຕໍ’’. ສງ຺ຂຕຘມ຺ເມຫິ ອສມ຺ມິສ຺ສຠາວຕາຍ ຕທຕ຺ຖິເກຫິ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພຕາຍ ຈ ‘‘ປທ’’ນ຺ຕິ ຈ ວຸຈ຺ຈຕິ. ກຕນ຺ຕນ຺ຕິ ກຕສ຺ສ ອນ຺ຕໍ. ໂຍ ຫິ ເຕຫິ ອຘິຄໂຕ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ, ໂສ ອຕ຺ຕໂນ ປຈ຺ຈເຍຫິ ອຸປ຺ປາທິຕຕ຺ຕາ ກໂຕ ນາມ. ຕສ຺ສ ປນ ປຣິໂຍສານຠູຕໍ ຜລໍ ກຕນ຺ໂຕຕິ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ຕໍ ກຕນ຺ຕໍ ອຄ຺ຄຜລໍ. ອຖ ວາ ປຈ຺ຈເຍຫິ ກຕຕ຺ຕາ ນິປ຺ຜາທິຕຕ຺ຕາ ກຕາ ນາມ ສງ຺ຂຕຘມ຺ມາ, ຕນ຺ນິສ຺ສຣຓຠາວໂຕ ກຕນ຺ໂຕ ນິພ຺ພານໍ. ຕໍ ກຕນ຺ຕໍ. ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕາຕິ ‘‘ອຘິຄຕໍ ວຕ ມຍາ ອຣິຍມຄ຺ຄາຘິຄເມນ ອິທໍ ອຣິຍຜລໍ, ອຘິຄຕາ ອສງ຺ຂຕາ ຘາຕູ’’ຕິ ອຣິຍຜລນິພ຺ພານານິ ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສເນນ ປຏິປຕ຺ຕິໍ ອເວກ຺ຂມານາ. ອຖ ວາ ສຈ຺ຈສມ຺ປຏິເວຘວເສນ ຍໍ ອຣິເຍນ ກຣຓີຍໍ ປຣິຎ຺ຎາທິໂສຬສວິຘໍ ກິຈ຺ຈໍ ອຄ຺ຄຜເລ ຐິເຕນ ນິປ຺ຜາທິຕຕ຺ຕາ ປຣິໂຍສາປິຕຕ຺ຕາ ກຕໍ ນາມ, ເອວໍ ກຕໍ ຕໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕາ. ເອເຕນ ປຫີນກິເລສປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓໍ ທສ຺ສິຕໍ. ປຸຣິມນເຍນ ປນ ອິຕຣປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓານີຕິ ເອກູນວີສຕິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓານິ ທສ຺ສິຕານິ ໂຫນ຺ຕິ.

ອິມມຕ຺ຖນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອິມນ຺ຕິ ສກໂລ ເຖຣເຖຣີຄາຖານໍ ອຕ຺ໂຖ ອຕ຺ຕໂນ ອິຕເຣສຎ຺ຈ ຕຕ຺ຖ ສນ຺ນິປຕິຕານໍ ຘມ຺ມສງ຺ຄາຫກມຫາເຖຣານໍ ພຸທ຺ຘິຍໍ ວິປຣິວຕ຺ຕມານຕາຍ ອາສນ຺ໂນ ປຈ຺ຈກ຺ໂຂຕິ ຈ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຕ຺ຖນ຺ຕິ ‘‘ຉນ຺ນາ ເມ ກຸຏິກາ’’ຕິອາທີຫິ ຄາຖາຫິ ວຸຈ຺ຈມານໍ ອຕ຺ຕູປນາຍິກໍ ປຣູປນາຍິກໍ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣປຏິສໍຍຸຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຖໍ. ອຠາສິສຸນ຺ຕິ ຄາຖາພນ຺ຘວເສນ ກເຖສຸໍ, ຕໍທີປນິໂຍ ອິທານິ ມຍາ ວຸຈ຺ຈມານາ ເຕສໍ ຠາວິຕຕ຺ຕານໍ ຄາຖາ ອຕ຺ຕູປນາຍິກາ ສຸຓາຖາຕິ ໂຍຊນາ. ເຕ ຈ ມຫາເຖຣາ ເອວໍ ກເຖນ຺ຕາ ອຕ຺ຕໂນ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິປກາສນີຫິ ຄາຖາຫິ ສາສນສ຺ສ ເອກນ຺ຕນິຍ຺ຍານິກວິຠາວເນນ ປເຣປິ ຕຕ຺ຖ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິຍໍ ນິໂຍເຊນ຺ຕີຕິ ເອຕມຕ຺ຖໍ ທີເປຕິ ອາຍສ຺ມາ ຘມ຺ມຠຓ຺ຑາຄາຣິໂກ, ຕຖາ ທີເປນ຺ໂຕ ຈ ອິມາຫິ ຄາຖາຫິ ເຕສໍ ໂຖມນໍ ຕາສຎ຺ຈ ເຕສໍ ວຈນສ຺ສ ນິທານຠາເວນ ຐປນໍ ຐານຄຕເມວາຕິ ທສ຺ເສຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ນິທານຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑. ເອກກນິປາໂຕ

໑. ປຐມວຄ຺ໂຄ

໑. ສຸຠູຕິຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ອິທານິ ຉນ຺ນາ ເມ ກຸຏິກາຕິອາທິນຍປ຺ປວຕ຺ຕານໍ ເຖຣຄາຖານໍ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາ ໂຫຕິ. ສາ ປນາຍໍ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາ ຍສ຺ມາ ຕາສໍ ຕາສໍ ຄາຖານໍ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ປກາເສຕ຺ວາ ວຸຈ຺ຈມານາ ປາກຏາ ໂຫຕິ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຈ. ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ປກາເສຕ຺ວາ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນໍ ກຣິສ຺ສາມາຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຉນ຺ນາ ເມ ກຸຏິກາຕິຄາຖາຍ ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ວຸຈ຺ຈເຕ – ອິໂຕ ກິຣ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສມຕ຺ຖເກ ອນຸປ຺ປນ຺ເນເຍວ ປທຸມຸຕ຺ຕເຣ ຠຄວຕິ ໂລກນາເຖ ຫໍສວຕີນາມເກ ນຄເຣ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາລສ຺ສ ເອໂກ ປຸຕ຺ໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ຕສ຺ສ ‘‘ນນ຺ທມາຓໂວ’’ຕິ ນາມໍ ອກໍສຸ. ໂສ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ຕໂຍ ເວເທ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ສາຣໍ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິວາຣຠູເຕຫິ ຈຕຸຈຕ຺ຕາລີສາຍ ມາຓວກສຫສ຺ເສຫິ ສທ຺ຘິໍ ປພ຺ພຕປາເທ ອິສິປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ປຎ຺ຈ ຈ ອຠິຎ຺ຎາໂຍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕສິ. ອນ຺ເຕວາສິການມ຺ປິ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອາຈິກ຺ຂິ. ເຕປິ ນ ຈິເຣເນວ ຌານລາຠິໂນ ອເຫສຸໍ.

ເຕນ ຈ ສມເຍນ ປທຸມຸຕ຺ຕໂຣ ຠຄວາ ໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຫໍສວຕີນຄຣໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເອກທິວສໍ ປຈ຺ຈູສສມເຍ ໂລກໍ ໂວໂລເກນ຺ໂຕ ນນ຺ທຕາປສສ຺ສ ອນ຺ເຕວາສິກຊຏິລານໍ ອຣຫຕ຺ຕູປນິສ຺ສຍໍ ນນ຺ທຕາປສສ຺ສ ຈ ທ຺ວີຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ສາວກຏ຺ຐານນ຺ຕຣສ຺ສ ປຕ຺ຖນໍ ທິສ຺ວາ ປາໂຕວ ສຣີຣປຏິຊຄ຺ຄນໍ ກຕ຺ວາ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມເຍ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ອຎ຺ຎໍ ກຎ຺ຈິ ອນາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ສີໂຫ ວິຍ ເອກຈໂຣ ນນ຺ທຕາປສສ຺ສ ອນ຺ເຕວາສິເກສຸ ຜລາຜລຕ຺ຖາຍ ຄເຕສຸ ‘‘ພຸທ຺ຘຠາວໍ ເມ ຊານາຕູ’’ຕິ ປສ຺ສນ຺ຕສ຺ເສວ ນນ຺ທຕາປສສ຺ສ ອາກາສໂຕ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ປຖວິຍໍ ປຕິຏ຺ຐາສິ. ນນ຺ທຕາປໂສ ພຸທ຺ຘານຸຠາວຎ຺ເຈວ ລກ຺ຂຓປາຣິປູຣິຎ຺ຈ ທິສ຺ວາ ລກ຺ຂຓມນ຺ເຕ ສມ຺ມສິຕ຺ວາ ‘‘ອິເມຫິ ລກ຺ຂເຓຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ນາມ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສນ຺ໂຕ ຣາຊາ ໂຫຕິ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ, ປພ຺ພຊນ຺ໂຕ ໂລເກ ວິວຏຈ຺ຉໂທ ສພ຺ພຎ຺ຎູ ພຸທ຺ໂຘ ໂຫຕິ. ອຍໍ ປຸຣິສາຊານີໂຍ ນິສ຺ສໍສຍໍ ພຸທ຺ໂຘຕິ ຎຕ຺ວາ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນໍ ກຕ຺ວາ, ປຎ຺ຈປຕິຏ຺ຐິເຕນ ວນ຺ທິຕ຺ວາ, ອາສນໍ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ, ອທາສິ. ນິສີທິ ຠຄວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ. ນນ຺ທຕາປໂສປິ ອຕ຺ຕໂນ ອນຸຈ຺ຉວິກໍ ອາສນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ.

ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຈຕຸຈຕ຺ຕາລີສສຫສ຺ສຊຏິລາ ປຓີຕປຓີຕານິ ໂອຊວນ຺ຕານິ ຜລາຜລານິ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຈຣິຍສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ສມ຺ປຕ຺ຕາ ພຸທ຺ຘານຎ຺ເຈວ ອາຈຣິຍສ຺ສ ຈ ນິສິນ຺ນາສນໍ ໂອໂລເກນ຺ຕາ ອາຫໍສຸ – ‘‘ອາຈຣິຍ, ມຍໍ ‘ອິມສ຺ມິໍ ໂລເກ ຕຸມ຺ເຫຫິ ມຫນ຺ຕຕໂຣ ນຕ຺ຖີ’ຕິ ວິຈຣາມ, ອຍໍ ປນ ປຸຣິໂສ ຕຸມ຺ເຫຫິ ມຫນ຺ຕຕໂຣ ມຎ຺ເຎ’’ຕິ. ນນ຺ທຕາປໂສ, ‘‘ຕາຕາ, ກິໍ ວເທຖ, ສາສເປນ ສທ຺ຘິໍ ອຏ຺ຐສຏ຺ຐິສຕສຫສ຺ສໂຍຊນຸພ຺ເພຘໍ ສິເນຣຸໍ ອຸປເມຕຸໍ ອິຈ຺ຉຖ, ສພ຺ພຎ຺ຎຸພຸທ຺ເຘນ ສທ຺ຘິໍ ມາ ມໍ ອຸປມິຕ຺ຖາ’’ຕິ ອາຫ. ອຖ ເຕ ຕາປສາ ‘‘ສເຈ ອຍໍ ໂອຣໂກ ອຠວິສ຺ສ, ນ ອມ຺ຫາກໍ ອາຈຣິໂຍ ເອວໍ ອຸປມໍ ອາຫເຣຍ຺ຍ, ຍາວ ມຫາ ວຕາຍໍ ປຸຣິສາຊານີໂຍ’’ຕິ ປາເທສຸ ນິປຕິຕ຺ວາ ສິຣສາ ວນ຺ທິໍສຸ. ອຖ ເຕ ອາຈຣິໂຍ ອາຫ – ‘‘ຕາຕາ, ອມ຺ຫາກໍ ພຸທ຺ຘານໍ ອນຸຈ຺ຉວິໂກ ເທຍ຺ຍຘມ຺ໂມ ນຕ຺ຖິ, ຠຄວາ ຈ ຠິກ຺ຂາຈາຣເວລາຍໍ ອິຘາຄໂຕ, ຕສ຺ມາ ມຍໍ ຍຖາພລໍ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມໍ ທສ຺ສາມ, ຕຸມ຺ເຫ ຍໍ ຍໍ ປຓີຕໍ ຜລາຜລໍ ອານີຕໍ, ຕໍ ຕໍ ອາຫຣຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ຫຕ຺ເຖ ໂຘວິຕ຺ວາ ສຍໍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐາເປສິ. ສຕ຺ຖາຣາ ຜລາຜເລ ປຏິຄ຺ຄຫິຕມຕ຺ເຕ ເທວຕາ ທິພ຺ໂພຊໍ ປກ຺ຂິປິໍສຸ. ຕາປໂສ ອຸທກມ຺ປິ ສຍເມວ ປຣິສ຺ສາເວຕ຺ວາ ອທາສິ. ຕໂຕ ໂຠຊນກິຈ຺ຈໍ ນິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ນິສິນ຺ເນ ສຕ຺ຖຣິ ສພ຺ເພ ອນ຺ເຕວາສິເກ ປກ຺ໂກສິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ສາຣຓີຍໍ ກຖໍ ກເຖນ຺ໂຕ ນິສີທິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ອາຄຈ຺ຉຕູ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ. ຠິກ຺ຂູ ສຕ຺ຖຸ ຈິຕ຺ຕໍ ຎຕ຺ວາ ສຕສຫສ຺ສມຕ຺ຕາ ຂີຓາສວາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐໍສຸ.

ນນ຺ທຕາປໂສ ອນ຺ເຕວາສິເກ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຕາຕາ, ພຸທ຺ຘານໍ ນິສິນ຺ນາສນມ຺ປິ ນີຈໍ, ສມຓສຕສຫສ຺ສສ຺ສປິ ອາສນໍ ນຕ຺ຖິ, ຕຸມ຺ເຫຫິ ອຊ຺ຊ ອຸຬາຣໍ ຠຄວໂຕ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ສກ຺ກາຣໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ປພ຺ພຕປາທໂຕ ວຓ຺ຓຄນ຺ຘສມ຺ປນ຺ນານິ ປຸປ຺ຜານິ ອາຫຣຖາ’’ຕິ. ອຈິນ຺ເຕຍ຺ຍຕ຺ຕາ ອິທ຺ຘິວິສຍສ຺ສ ມຸຫຸຕ຺ເຕເນວ ວຓ຺ຓຄນ຺ຘສມ຺ປນ຺ນານິ ປຸປ຺ຜານິ ອາຫຣິຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘານໍ ໂຍຊນປ຺ປມາຓໍ ປຸປ຺ຜາສນໍ ປຎ຺ຎາເປສຸໍ. ອຄ຺ຄສາວການໍ ຕິຄາວຸຕໍ, ເສສຠິກ຺ຂູນໍ ອຑ຺ຒໂຍຊນິກາທິເຠທໍ, ສງ຺ຆນວກສ຺ສ ອຸສຠມຕ຺ຕໍ ອໂຫສິ. ເອວໍ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕສຸ ອາສເນສຸ ນນ຺ທຕາປໂສ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຸຣໂຕ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ຐິໂຕ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ມຍ຺ຫໍ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ ອິມໍ ປຸປ຺ຜາສນໍ ອຠິຣຸຫຖາ’’ຕິ ອາຫ. ນິສີທິ ຠຄວາ ປຸປ຺ຜາສເນ. ເອວໍ ນິສິນ຺ເນ ສຕ຺ຖຣິ ສຕ຺ຖຸ ອາກາຣໍ ຎຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ປຕ຺ຕາສເນ ນິສີທິໍສຸ. ນນ຺ທຕາປໂສ ມຫນ຺ຕໍ ປຸປ຺ຜຉຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕຖາຄຕສ຺ສ ມຕ຺ຖເກ ຘາເຣນ຺ໂຕ ອຏ຺ຐາສິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ຕາປສານໍ ອຍໍ ສກ຺ກາໂຣ ມຫປ຺ຜໂລ ໂຫຕູ’’ຕິ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປຊ຺ຊິ. ສຕ຺ຖຸ ສມາປນ຺ນຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູປິ ສມາປຊ຺ຊິໍສຸ. ຕຖາຄເຕ ສຕ຺ຕາຫໍ ນິໂຣຘໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິສິນ຺ເນ ອນ຺ເຕວາສິກາ ຠິກ຺ຂາຈາຣກາເລ ສມ຺ປຕ຺ເຕ ວນມູລຜລາຜລໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ເສສກາເລ ພຸທ຺ຘານໍ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ. ນນ຺ທຕາປໂສ ປນ ຠິກ຺ຂາຈາຣມ຺ປິ ອຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸປ຺ຜຉຕ຺ຕໍ ຘາເຣນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕາຫໍ ປີຕິສຸເຂເນວ ວີຕິນາເມຕິ.

ສຕ຺ຖາ ນິໂຣຘໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ອຣຓວິຫາຣິອງ຺ເຄນ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍງ຺ເຄນ ຈາຕິ ທ຺ວີຫິ ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕໍ ເອກໍ ສາວກໍ ‘‘ອິສິຄຓສ຺ສ ປຸປ຺ຜາສນານຸໂມທນໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ ອາຓາເປສິ. ໂສ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕິກາ ປຏິລທ຺ຘມຫາລາໂຠ ມຫາໂຍໂຘ ວິຍ ຕຸຏ຺ຐມານໂສ ອຕ຺ຕໂນ ວິສເຍ ຐຕ຺ວາ ເຕປິຏກໍ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ສມ຺ມສິຕ຺ວາ ອນຸໂມທນໍ ອກາສິ. ຕສ຺ສ ເທສນາວສາເນ ສຕ຺ຖາ ສຍໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ. ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ສພ຺ເພ ຈຕຸຈຕ຺ຕາລີສສຫສ຺ສຕາປສາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ເອຖ, ຠິກ຺ຂໂວ’’ຕິ ຫຕ຺ຖໍ ປສາເຣສິ. ເຕສໍ ຕາວເທວ ເກສມສ຺ສຸ ອນ຺ຕຣຘາຍິ. ອຏ຺ຐ ປຣິກ຺ຂາຣາ ກາເຍ ປຏິມຸກ຺ກາວ ອເຫສຸໍ ສຏ຺ຐິວສ຺ສຕ຺ເຖຣາ ວິຍ ສຕ຺ຖາຣໍ ປຣິວາຣຍິໍສຸ. ນນ຺ທຕາປໂສ ປນ ວິກ຺ຂິຕ຺ຕຈິຕ຺ຕຕາຍ ວິເສສໍ ນາຘິຄຈ຺ຉິ. ຕສ຺ສ ກິຣ ອຣຓວິຫາຣິຕ຺ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ຘມ຺ມໍ ໂສຕຸໍ ອາຣທ຺ຘກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ‘‘ອໂຫ ວຕາຫມ຺ປິ ອນາຄເຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສເນ ອິມິນາ ສາວເກນ ລທ຺ຘຘຸຣໍ ລເຠຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸທປາທິ. ໂສ ເຕນ ປຣິວິຕກ຺ເກນ ມຄ຺ຄຜລປຏິເວຘໍ ກາຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ. ຕຖາຄຕໍ ປນ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ສມ຺ມຸເຂ ຐຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ເຍນ ຠິກ຺ຂຸນາ ອິສິຄຓສ຺ສ ປຸປ຺ຜາສນານຸໂມທນາ ກຕາ, ໂກ ນາມາຍໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ສາສເນ’’ຕິ. ‘‘ອຣຓວິຫາຣິອງ຺ເຄ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍອງ຺ເຄ ຈ ເອຕທຄ຺ຄໍ ປຕ຺ໂຕ ເອໂສ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ. ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຍ຺ວາຍໍ ມຍາ ສຕ຺ຕາຫໍ ປຸປ຺ຜຉຕ຺ຕໍ ຘາເຣນ຺ເຕນ ສກ຺ກາໂຣ ກໂຕ, ເຕນ ອຘິກາເຣນ ນ ອຎ຺ຎໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ປຕ຺ເຖມິ, ອນາຄເຕ ປນ ເອກສ຺ສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສເນ ອຍໍ ເຖໂຣ ວິຍ ທ຺ວີຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ສາວໂກ ຠເວຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ປຕ຺ຖນມກາສິ.

ສຕ຺ຖາ ‘‘ສມິຊ຺ຌິສ຺ສຕິ ນຸ, ໂຂ ອິມສ຺ສ ຕາປສສ຺ສ ປຕ຺ຖນາ’’ຕິ ອນາຄຕໍສຎາຓໍ ເປເສຕ຺ວາ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ສມິຊ຺ຌນກຠາວໍ ທິສ຺ວາ ນນ຺ທຕາປສໍ ອາຫ – ‘‘ນ ເຕ ອຍໍ ປຕ຺ຖນາ ໂມຆາ ຠວິສ຺ສຕິ, ອນາຄເຕ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ໂຄຕໂມ ນາມ ພຸທ຺ໂຘ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ສມິຊ຺ຌິສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຘມ຺ມກຖໍ ກເຖຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວຸໂຕ ອາກາສໍ ປກ຺ຂນ຺ທິ. ນນ຺ທຕາປໂສ ຍາວ ຈກ຺ຂຸປຖສມຕິກ຺ກມາ ສຕ຺ຖາຣໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆຎ຺ຈ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ອຏ຺ຐາສິ. ໂສ ອປຣຠາເຄ ກາເລນ ກາລໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ສຸຓິ. ອປຣິຫີນຊ຺ຌາໂນວ ກາລງ຺ກຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ. ຕໂຕ ປນ ຈຸໂຕ ອປຣານິປິ ປຎ຺ຈ ຊາຕິສຕານິ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອາຣຎ຺ຎໂກ ອໂຫສິ. ກສ຺ສປສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘກາເລປິ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອາຣຎ຺ຎໂກ ຫຸຕ຺ວາ ຄຕປຈ຺ຈາຄຕວຕ຺ຕໍ ປູເຣສິ. ເອຕໍ ກິຣ ວຕ຺ຕໍ ອປຣິປູເຣຕ຺ວາ ມຫາສາວກຠາວໍ ປາປຸຓນ຺ຕາ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ຄຕປຈ຺ຈາຄຕວຕ຺ຕໍ ປນ ອາຄມຏ຺ຐກຖາສຸ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ໂສ ວີສຕິວສ຺ສສຫສ຺ສານິ ຄຕປຈ຺ຈາຄຕວຕ຺ຕໍ ປູເຣຕ຺ວາ ກາລງ຺ກຕ຺ວາ ກາມາວຈຣເທວໂລເກ ຕາວຕິໍສຠວເນ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣ ໑.໓.໑໕໑) –

‘‘ຫິມວນ຺ຕສ຺ສາວິທູເຣ, ນິສໂຠ ນາມ ປພ຺ພໂຕ;

ອສ຺ສໂມ ສຸກໂຕ ມຍ຺ຫໍ, ປຓ຺ຓສາລາ ສຸມາປິຕາ.

‘‘ໂກສິໂຍ ນາມ ນາເມນ, ຊຏິໂລ ອຸຄ຺ຄຕາປໂນ;

ເອກາກິໂຍ ອທຸຕິໂຍ, ວສາມິ ນິສເຠ ຕທາ.

‘‘ຜລໍ ມູລຎ຺ຈ ປຓ຺ຓຎ຺ຈ, ນ ຠຸຎ຺ຊາມິ ອຫໍ ຕທາ;

ປວຕ຺ຕໍວ ສຸປາຕາຫໍ, ອຸປຊີວາມິ ຕາວເທ.

‘‘ນາຫໍ ໂກເປມິ ອາຊີວໍ, ຈຊມາໂນປິ ຊີວິຕໍ;

ອາຣາເຘມິ ສກໍ ຈິຕ຺ຕໍ, ວິວຊ຺ເຊມິ ອເນສນໍ.

‘‘ຣາຄູປສໍຫິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ, ຍທາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊເຕ ມມ;

ສຍໍວ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂາມິ, ເອກຄ຺ໂຄ ຕໍ ທເມມຫໍ.

‘‘ຣຊ຺ຊເສ ຣຊ຺ຊນີເຍ ຈ, ທຸສ຺ສນີເຍ ຈ ທຸສ຺ສເສ;

ມຸຍ຺ຫເສ ໂມຫນີເຍ ຈ, ນິກ຺ຂມສ຺ສຸ ວນາ ຕຸວໍ.

‘‘ວິສຸທ຺ຘານໍ ອຍໍ ວາໂສ, ນິມ຺ມລານໍ ຕປສ຺ສິນໍ;

ມາ ໂຂ ວິສຸທ຺ຘໍ ທູເສສິ, ນິກ຺ຂມສ຺ສຸ ວນາ ຕຸວໍ.

‘‘ອຄາຣິໂກ ຠວິຕ຺ວານ, ຍທາ ປຸຕ຺ຕໍ ລຠິສ຺ສສິ;

ອຸໂຠປິ ມາ ວິຣາເຘສິ, ນິກ຺ຂມສ຺ສຸ ວນາ ຕຸວໍ.

‘‘ຉວາລາຕໍ ຍຖາ ກຏ຺ຐໍ, ນ ກ຺ວຈິ ກິຈ຺ຈກາຣກໍ;

ເນວ ຄາເມ ອຣຎ຺ເຎ ວາ, ນ ຫິ ຕໍ ກຏ຺ຐສມ຺ມຕໍ.

‘‘ຉວາລາຕູປໂມ ຕ຺ວໍ ສິ, ນ ຄິຫີ ນາປິ ສຎ຺ຎໂຕ;

ອຸຠໂຕ ມຸຕ຺ຕໂກ ອຊ຺ຊ, ນິກ຺ຂມສ຺ສຸ ວນາ ຕຸວໍ.

‘‘ສິຍາ ນຸ ໂຂ ຕວ ເອຕໍ, ໂກ ປຊານາຕິ ເຕ ອິທໍ;

ສທ຺ຘາຘຸຣໍ ວຫິສິ ເມ, ໂກສຊ຺ຊພຫຸລາຍ ຈ.

‘‘ຊິຄຸຈ຺ຉິສ຺ສນ຺ຕິ ຕໍ ວິຎ຺ຎູ, ອສຸຈິໍ ນາຄຣິໂກ ຍຖາ;

ອາກຑ຺ຒິຕ຺ວານ ອິສໂຍ, ໂຈທຍິສ຺ສນ຺ຕິ ຕໍ ສທາ.

‘‘ຕໍ ວິຎ຺ຎູ ປວທິສ຺ສນ຺ຕິ, ສມຕິກ຺ກນ຺ຕສາສນໍ;

ສໍວາສໍ ອລຠນ຺ໂຕ ຫິ, ກຖໍ ຊີວິຫິສິ ຕຸວໍ.

‘‘ຕິຘາປຠິນ຺ນໍ ມາຕງ຺ຄໍ, ກຸຎ຺ຊຣໍ ສຏ຺ຐິຫາຍນໍ;

ພລີ ນາໂຄ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ, ຍູຖາ ນີຫຣເຕ ຄຊໍ.

‘‘ຍູຖາ ວິນິສ຺ສໂຏ ສນ຺ໂຕ, ສຸຂໍ ສາຕໍ ນ ວິນ຺ທຕິ;

ທຸກ຺ຂິໂຕ ວິມໂນ ໂຫຕິ, ປຊ຺ຌາຍນ຺ໂຕ ປເວຘຕິ.

‘‘ຕເຖວ ຊຏິລາ ຕມ຺ປິ, ນີຫຣິສ຺ສນ຺ຕິ ທຸມ຺ມຕິໍ;

ເຕຫິ ຕ຺ວໍ ນິສ຺ສໂຏ ສນ຺ໂຕ, ສຸຂໍ ສາຕໍ ນ ລຈ຺ຉສິ.

‘‘ທິວາ ວາ ຍທິ ວາ ຣຕ຺ຕິໍ, ໂສກສລ຺ລສມປ຺ປິໂຕ;

ທຍ຺ຫຕິ ປຣິຬາເຫນ, ຄໂຊ ຍູຖາວ ນິສ຺ສໂຏ.

‘‘ຊາຕຣູປໍ ຍຖາ ກູຏໍ, ເນວ ຌາຍຕິ ກຕ຺ຖຈິ;

ຕຖາ ສີລວີຫິໂນ ຕ຺ວໍ, ນ ຌາຍິສ຺ສສິ ກຕ຺ຖຈິ.

‘‘ອຄາຣໍ ວສມາໂນປິ, ກຖໍ ຊີວິຫິສິ ຕຸວໍ;

ມຕ຺ຕິກໍ ເປຕ຺ຕິກຎ຺ຈາປິ, ນຕ຺ຖິ ເຕ ນິຫິຕໍ ຘນໍ.

‘‘ສຍໍ ກມ຺ມໍ ກຣິຕ຺ວານ, ຄຕ຺ເຕ ເສທໍ ປໂມຈຍໍ;

ເອວໍ ຊີວິຫິສິ ເຄເຫ, ສາຘຸ ເຕ ຕໍ ນ ຣຸຈ຺ຈຕິ.

‘‘ເອວາຫໍ ຕຕ຺ຖ ວາເຣມິ, ສໍກິເລສຄຕໍ ມນໍ;

ນານາຘມ຺ມກຖໍ ກຕ຺ວາ, ປາປາ ຈິຕ຺ຕໍ ນິວາຣຍິໍ.

‘‘ເອວໍ ເມ ວິຫຣນ຺ຕສ຺ສ, ອປ຺ປມາທວິຫາຣິໂນ;

ຕິໍສວສ຺ສສຫສ຺ສານິ, ວິປິເນ ເມ ອຕິກ຺ກມຸໍ.

‘‘ອປ຺ປມາທຣຕໍ ທິສ຺ວາ, ອຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ຄເວສກໍ;

ປທຸມຸຕ຺ຕຣສມ຺ພຸທ຺ໂຘ, ອາຄຈ຺ຉິ ມມ ສນ຺ຕິກໍ.