໕. ປຎ຺ຈມວຄ຺ໂຄ

໑. ກຸມາຣກສ຺ສປຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ອໂຫ ພຸທ຺ຘາ ອໂຫ ຘມ຺ມາຕິ ອາຍສ຺ມໂຕ ກຸມາຣກສ຺ສປຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ອຍມ຺ປິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ປຸຎ຺ຎານິ ອຸປຈິນນ຺ໂຕ ປທຸມຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປາປຸຓິ. ‘‘ກຸລເຄເຫ’’ຕິ ປນ ອງ຺ຄຸຕ຺ຕຣຏ຺ຐກຖາຍໍ (ອ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑.໒໑໗) ວຸຕ຺ຕໍ. ໂສ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາຣໍ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ຈິຕ຺ຕກຖິການໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ສຍມ຺ປິ ຕໍ ຐານນ຺ຕຣໍ ອາກງ຺ຂນ຺ໂຕ ປຓິຘານໍ ກຕ຺ວາ ຕທນຸຣູປານິ ປຸຎ຺ຎານິ ກໂຣນ຺ໂຕ ກສ຺ສປສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ສມຓຘມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ສຸຄຕີສຸເຍວ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ຣາຊຄເຫ ເສຏ຺ຐິຘີຕາຍ ກຸຈ຺ຉິມ຺ຫິ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິ. ສາ ກິຣ ກຸມາຣິກາກາເລເຍວ ປພ຺ພຊິຕຸກາມາ ຫຸຕ຺ວາ ມາຕາປິຕໂຣ ຍາຈິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ອລຠມານາ ກຸລຆຣໍ ຄຕາປິ ຄພ຺ຠສຓ຺ຐິຕມ຺ປິ ອຊານນ຺ຕີ ສາມິກໍ ອາຣາເຘຕ຺ວາ ເຕນ ອນຸຎ຺ຎາຕາ ຠິກ຺ຂຸນີສຸ ປພ຺ພຊິຕາ. ຕສ຺ສາ ຄພ຺ຠິນິຠາວໍ ທິສ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ເທວທຕ຺ຕໍ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ໂສ ‘‘ອສ຺ສມຓີ’’ຕິ ອາຫ. ປຸນ ທສພລໍ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ອຸປາລິຕ຺ເຖຣໍ ປຏິຈ຺ຉາເປສິ. ເຖໂຣ ສາວຕ຺ຖິນຄຣວາສີນິ ກຸລານິ ວິສາຂຎ຺ຈ ອຸປາສິກໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ສຣາຊິກາຍ ປຣິສາຍ ວິນິຈ຺ຉິນນ຺ໂຕ ‘‘ປຸເຣ ລທ຺ໂຘ ຄພ຺ໂຠ, ປພ຺ພຊ຺ຊາ ອໂຣຄາ’’ຕິ ອາຫ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ສຸວິນິຈ຺ຉິຕໍ ອຘິກຣຓ’’ນ຺ຕິ ເຖຣສ຺ສ ສາຘຸກາຣໍ ອທາສິ.

ສາ ຠິກ຺ຂຸນີ ສຸວຓ຺ຓພິມ຺ພສທິສໍ ປຸຕ຺ຕໍ ວິຊາຍິ. ຕໍ ຣາຊາ ປເສນທິໂກສໂລ ໂປເສສິ. ‘‘ກສ຺ສໂປ’’ຕິ ຈສ຺ສ ນາມໍ ອກໍສຸ. ອປຣຠາເຄ ອລງ຺ກຣິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ເນຕ຺ວາ ປພ຺ພາເຊສິ. ກຸມາຣກາເລ ປພ຺ພຊິຕຕ຺ຕາ ຠຄວຕາ ‘‘ກສ຺ສປໍ ປກ຺ໂກສຖ, ອິທໍ ຜລໍ ວາ ຂາທນີຍໍ ວາ ກສ຺ສປສ຺ສ ເທຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ກຕຣກສ຺ສປສ຺ສາ’’ຕິ. ‘‘ກຸມາຣກສ຺ສປສ຺ສາ’’ຕິ. ເອວໍ ຄຫິຕນາມຕ຺ຕາ ຣຎ຺ໂຎ ໂປສາວນິກປຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຈ ວຸຑ຺ຒກາເລປິ ກຸມາຣກສ຺ສໂປຕ຺ເວວ ປຎ຺ຎາຍິຕ຺ຖ.

ໂສ ປພ຺ພຊິຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ວິປສ຺ສນາຍ ເຈວ ກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ, ພຸທ຺ຘວຈນຎ຺ຈ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ອຖ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ປພ຺ພຕມຕ຺ຖເກ ສມຓຘມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ອນາຄາມີ ຫຸຕ຺ວາ ສຸທ຺ຘາວາເສ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມາ ‘‘ວິປສ຺ສນາຍ ມຸຂໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ມຄ຺ຄຜລປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອຸປາຍໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຎ຺ຈທສ ປຎ຺ເຫ ອຠິສງ຺ຂຣິຕ຺ວາ ອນ຺ຘວເນ ວສນ຺ຕສ຺ສ ເຖຣສ຺ສ ‘‘ອິເມ ປຎ຺ເຫ ສຕ຺ຖາຣໍ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍາສີ’’ຕິ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ຄໂຕ. ໂສ ເຕ ປຎ຺ເຫ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຸຈ຺ຉິ. ຠຄວາປິສ຺ສ ພ຺ຍາກາສິ. ເຖໂຣ ສຕ຺ຖາຣາ ກຖິຕນິຍາເມເນວ ເຕ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ຄພ຺ຠໍ ຄຓ຺ຫາເປຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣ ໒.໕໔.໑໕໐-໑໗໗) –

‘‘ອິໂຕ ສຕສຫສ຺ສມ຺ຫິ, ກປ຺ເປ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ ນາຍໂກ;

ສພ຺ພໂລກຫິໂຕ ວີໂຣ, ປທຸມຸຕ຺ຕຣນາມໂກ.

‘‘ຕທາຫໍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຫຸຕ຺ວາ, ວິສ຺ສຸໂຕ ເວທປາຣຄູ;

ທິວາວິຫາຣໍ ວິຈຣໍ, ອທ຺ທສໍ ໂລກນາຍກໍ.

‘‘ຈຕຸສຈ຺ຈໍ ປກາເສນ຺ຕໍ, ໂພຘຍນ຺ຕໍ ສເທວກໍ;

ວິຈິຕ຺ຕກຖິການຄ຺ຄໍ, ວຓ຺ຓຍນ຺ຕໍ ມຫາຊເນ.

‘‘ຕທາ ມຸທິຕຈິຕ຺ໂຕຫໍ, ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ຕຖາຄຕໍ;

ນານາຣຕ຺ເຕຫິ ວຕ຺ເຖຫິ, ອລງ຺ກຣິຕ຺ວານ ມຓ຺ຑປໍ.

‘‘ນານາຣຕນປຊ຺ໂຊຕໍ, ສສງ຺ຆໍ ໂຠຊຍິໍ ຕຫິໍ;

ໂຠຊຍິຕ຺ວານ ສຕ຺ຕາຫໍ, ນານຄ຺ຄຣສໂຠຊນໍ.

‘‘ນານາຈິຕ຺ເຕຫິ ປຸປ຺ເຜຫິ, ປູຊຍິຕ຺ວາ ສສາວກໍ;

ນິປຈ຺ຈ ປາທມູລມ຺ຫິ, ຕໍ ຐານ ປຕ຺ຖຍິໍ ອຫໍ.

‘‘ຕທາ ມຸນິວໂຣ ອາຫ, ກຣຸເຓກຣສາສໂຍ;

ປສ຺ສເຖຕໍ ທິຊວຣໍ, ປທຸມານນໂລຈນໍ.

‘‘ປີຕິປາໂມຊ຺ຊພຫຸລໍ, ສມຸຄ຺ຄຕຕນູຣຸຫໍ;

ຫາສມ຺ຫິຕວິສາລກ຺ຂໍ, ມມ ສາສນລາລສໍ.

‘‘ປຕິຕໍ ປາທມູເລ ເມ, ເອກາວຕ຺ຖສຸມານສໍ;

ເອສ ປຕ຺ເຖຕິ ຕໍ ຐານໍ, ວິຈິຕ຺ຕກຖິກຕ຺ຕນໍ.

‘‘ສຕສຫສ຺ສິໂຕ ກປ຺ເປ, ໂອກ຺ກາກກຸລສມ຺ຠໂວ;

ໂຄຕໂມ ນາມ ໂຄຕ຺ເຕນ, ສຕ຺ຖາ ໂລເກ ຠວິສ຺ສຕິ.

‘‘ຕສ຺ສ ຘມ຺ເມສຸ ທາຍາໂທ, ໂອຣໂສ ຘມ຺ມນິມ຺ມິໂຕ;

ກຸມາຣກສ຺ສໂປ ນາມ, ເຫສ຺ສຕິ ສຕ຺ຖຸ ສາວໂກ.

‘‘ວິຈິຕ຺ຕປຸປ຺ຜທຸສ຺ສານໍ, ຣຕນານຎ຺ຈ ວາຫສາ;

ວິຈິຕ຺ຕກຖິການໍ ໂສ, ອຄ຺ຄຕໍ ປາປຸຓິສ຺ສຕິ.

‘‘ເຕນ ກມ຺ເມນ ສຸກເຕນ, ເຈຕນາປຓິຘີຫິ ຈ;

ຊຫິຕ຺ວາ ມານຸສໍ ເທຫໍ, ຕາວຕິໍສມຄຈ຺ຉຫໍ.

‘‘ປຣິພ຺ຠມໍ ຠວາຠເວ, ຣງ຺ຄມຊ຺ເຌ ຍຖາ ນໂຏ;

ສາຂມິຄຕ຺ຣໂຊ ຫຸຕ຺ວາ, ມິຄິຍາ ກຸຈ຺ຉິໂມກ຺ກມິໍ.

‘‘ຕທາ ມຍິ ກຸຈ຺ຉິຄເຕ, ວຊ຺ຌວາໂຣ ອຸປຏ຺ຐິໂຕ;

ສາເຂນ ຈຕ຺ຕາ ເມ ມາຕາ, ນິຄ຺ໂຣຘໍ ສຣຓໍ ຄຕາ.

‘‘ເຕນ ສາ ມິຄຣາເຊນ, ມຣຓາ ປຣິໂມຈິຕາ;

ປຣິຈ຺ຈຊິຕ຺ວາ ສປາຓໍ, ມເມວໍ ໂອວທີ ຕທາ.

‘‘ນິຄ຺ໂຣຘເມວ ເສເວຍ຺ຍ, ນ ສາຂມຸປສໍວເສ;

ນິຄ຺ໂຣຘສ຺ມິໍ ມຕໍ ເສຍ຺ໂຍ, ຍຎ຺ເຈ ສາຂມ຺ຫິ ຊີວິຕໍ.

‘‘ເຕນານຸສິຏ຺ຐາ ມິຄຍູຖເປນ, ອຫຎ຺ຈ ມາຕາ ຈ ຕເຖຕເຣ ຈ;

ອາຄມ຺ມ ຣມ຺ມໍ ຕຸສິຕາຘິວາສໍ, ຄຕາ ປວາສໍ ສຆຣໍ ຍເຖວ.

‘‘ປຸໂນ ກສ຺ສປວີຣສ຺ສ, ອຕ຺ຖເມນ຺ຕມ຺ຫິ ສາສເນ;

ອາຣຸຍ຺ຫ ເສລສິຂຣໍ, ຍຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຊິນສາສນໍ.

‘‘ອິທານາຫໍ ຣາຊຄເຫ, ຊາໂຕ ເສຏ຺ຐິກຸເລ ອຫຸໍ;

ອາປນ຺ນສຕ຺ຕາ ເມ ມາຕາ, ປພ຺ພຊິ ອນຄາຣິຍໍ.

‘‘ສຄພ຺ຠໍ ຕໍ ວິທິຕ຺ວານ, ເທວທຕ຺ຕມຸປານຍຸໍ;

ໂສ ອໂວຈ ວິນາເສຖ, ປາປິກໍ ຠິກ຺ຂຸນິໍ ອິມໍ.

‘‘ອິທານິປິ ມຸນິນ຺ເທນ, ຊິເນນ ອນຸກມ຺ປິຕາ;

ສຸຂິນີ ອຊນີ ມຍ຺ຫໍ, ມາຕາ ຠິກ຺ຂຸນຸປສ຺ສເຍ.

‘‘ຕໍ ວິທິຕ຺ວາ ມຫີປາໂລ, ໂກສໂລ ມໍ ອໂປສຍິ;

ກຸມາຣປຣິຫາເນນ, ນາເມນາຫຎ຺ຈ ກສ຺ສໂປ.

‘‘ມຫາກສ຺ສປມາຄມ຺ມ, ອຫໍ ກຸມາຣກສ຺ສໂປ;

ວມ຺ມິກສທິສໍ ກາຍໍ, ສຸຕ຺ວາ ພຸທ຺ເຘນ ເທສິຕໍ.

‘‘ຕໂຕ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈິ ເມ, ອນຸປາທາຍ ສພ຺ພໂສ;

ປາຍາສິໍ ທມຍິຕ຺ວາຫໍ, ເອຕທຄ຺ຄມປາປຸຓິໍ.

‘‘ກິເລສາ ຌາປິຕາ ມຍ຺ຫໍ…ເປ… ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ອຣຫຕ຺ຕໍ ປນ ປຕ຺ວາ ຈິຕ຺ຕກຖິກຠາເວນ ສຕ຺ຖາຣາ ເອຕທຄ຺ເຄ ຐປິໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ປຏິປຕ຺ຕິໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ຣຕນຕ຺ຕຍຄຸຓວິຠາວນມຸເຂນ ອຎ຺ຎໍ ພ຺ຍາກໂຣນ຺ໂຕ –

໒໐໑. ‘‘ອໂຫ ພຸທ຺ຘາ ອໂຫ ຘມ຺ມາ, ອໂຫ ໂນ ສຕ຺ຖຸ ສມ຺ປທາ;

ຍຕ຺ຖ ເອຕາທິສໍ ຘມ຺ມໍ, ສາວໂກ ສຈ຺ຉິກາຫິຕິ.

໒໐໒. ‘‘ອສງ຺ເຂຍ຺ເຍສຸ ກປ຺ເປສຸ, ສກ຺ກາຍາຘິຄຕາ ອຫູ;

ເຕສມຍໍ ປຈ຺ຉິມໂກ, ຈຣິໂມຍໍ ສມຸສ຺ສໂຍ;

ຊາຕິມຣຓສໍສາໂຣ, ນຕ຺ຖິ ທານິ ປຸນພ຺ຠໂວ’’ຕິ. – ຄາຖາທ຺ວຍໍ ອຠາສິ;

ຕຕ຺ຖ ອໂຫຕິ ອຈ຺ຉຣິຍຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ພຸທ຺ຘາຕິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸພຸທ຺ຘາ, ຄາຣວວເສນ ພຫຸວຈນໍ, ອໂຫ ອຈ຺ຉຣິຍາ ສມ຺ພຸທ຺ຘາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຘມ຺ມາຕິ ປຣິຍຕ຺ຕິຘມ຺ເມນ ສທ຺ຘິໍ ນວ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມາ. ອໂຫ ໂນ ສຕ຺ຖຸ ສມ຺ປທາຕິ ອມ຺ຫາກໍ ສຕ຺ຖຸ ທສພລສ຺ສ ອໂຫ ສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ. ຍຕ຺ຖາຕິ ຍສ຺ມິໍ ສຕ຺ຖຣິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາເສນ. ເອຕາທິສໍ ຘມ຺ມໍ, ສາວໂກ ສຈ຺ຉິກາຫິຕີຕິ ເອຕາທິສໍ ເອວຣູປໍ ສຸວິສຸທ຺ຘຊ຺ຌານາຠິຎ຺ຎາປຣິວາຣໍ ອນວເສສກິເລສກ຺ຂຍາວຫໍ ສນ຺ຕໍ ປຓີຕໍ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ຘມ຺ມໍ ສາວໂກປິ ນາມ ສຈ຺ຉິກຣິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ມາ ເອວໍວິຘຄຸຓວິເສສາຘິຄມເຫຕຸຠູຕາ ອໂຫ ອຈ຺ຉຣິຍາ ພຸທ຺ຘາ ຠຄວນ຺ໂຕ, ອຈ຺ຉຣິຍາ ຘມ຺ມຄຸຓາ, ອຈ຺ຉຣິຍາ ອມ຺ຫາກໍ ສຕ຺ຖຸ ສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍຕິ ຣຕນຕ຺ຕຍສ຺ສ ຄຸຓາຘິມຸຕ຺ຕິໍ ປເວເທສີຕິ. ຘມ຺ມສມ຺ປຕ຺ຕິກິຕ຺ຕເນເນວ ຫິ ສງ຺ຆສຸປ຺ປຏິປຕ຺ຕິ ກິຕ຺ຕິຕາ ໂຫຕີຕິ.

ເອວໍ ສາຘາຣຓວເສນ ທສ຺ສິຕໍ ຘມ຺ມສ຺ສ ສຈ຺ຉິກິຣິຍໍ ອິທານິ ອຕ຺ຕຸປນາຍິກໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອສງ຺ເຂຍ຺ເຍສູ’’ຕິ ຄາຖມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອສງ຺ເຂຍ຺ເຍສູຕິ ຄຓນປຖໍ ວີຕິວຕ຺ເຕສຸ ມຫາກປ຺ເປສຸ. ສກ຺ກາຍາຕິ ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘາ. ເຕ ຫິ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ວິຊ຺ຊມານຘມ຺ມສມູຫຕາຍ ‘‘ສກ຺ກາຍາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ອຫູຕິ ນິວຕ຺ຕນູປາຍສ຺ສ ອນຘິຄຕຕ຺ຕາ ອນປຄຕາ ອເຫສຸໍ. ເຕສມຍໍ ປຈ຺ຉິມໂກ ຈຣິໂມຍໍ ສມຸສ຺ສໂຍຕິ ຍສ຺ມາ ອຍໍ ສພ຺ພປຈ຺ຉິມໂກ, ຕໂຕ ເອວ ຈຣິໂມ, ຕສ຺ມາ ຊາຕິມຣຓສຫິໂຕ ຂນ຺ຘາທິປຏິປາຏິສຎ຺ຎິໂຕ ສໍສາໂຣ ອິທານິ ອາຍຕິໍ ປຸນພ຺ຠວາຠາວໂຕ ປຸນພ຺ຠໂວ ນຕ຺ຖິ, ອຍມນ຺ຕິມາ ຊາຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ກຸມາຣກສ຺ສປຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ຘມ຺ມປາລຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ໂຍ ຫເວ ທຫໂຣ ຠິກ຺ຂູຕິ ອາຍສ຺ມໂຕ ຘມ຺ມປາລຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ອຍມ຺ປິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ປຸຎ຺ຎານິ ອຸປຈິນນ຺ໂຕ ອຕ຺ຖທສ຺ສິສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ ເກນຈິເທວ ກຣຓີເຍນ ວນນ຺ຕໍ ອຸປຄໂຕ ສຕ຺ຖາຣໍ ທິສ຺ວາ ປສນ຺ນມານໂສ ປິລກ຺ຂຜລມທາສິ. ໂສ ເຕນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ສຕ຺ຖຣິ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ອວນ຺ຕິຣຏ຺ເຐ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຘມ຺ມປາໂລຕິ ລທ຺ຘນາໂມ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ຕກ຺ກສິລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສິປ຺ປໍ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປຏິນິວຕ຺ເຕນ຺ໂຕ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ເອກສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ອຎ຺ຎຕຣໍ ເຖຣໍ ທິສ຺ວາ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ປຏິລທ຺ຘສທ຺ໂຘ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ຉຬຠິຎ຺ໂຎ ອໂຫສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣ ໑.໓໙.໒໑-໒໕) –

‘‘ວນນ຺ຕເຣ ພຸທ຺ຘໍ ທິສ຺ວາ, ອຕ຺ຖທສ຺ສິໍ ມຫາຍສໍ;

ປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ສຸມໂນ, ປິລກ຺ຂສ຺ສາທທິໍ ຜລໍ.

‘‘ອຏ຺ຐາຣເສ ກປ຺ປສເຕ, ຍໍ ຜລມທທິໍ ຕທາ;

ທຸຄ຺ຄຕິໍ ນາຠິຊານາມິ, ຜລທານສ຺ສິທໍ ຜລໍ.

‘‘ກິເລສາ ຌາປິຕາ ມຍ຺ຫໍ…ເປ… ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ຉຬຠິຎ຺ໂຎ ປນ ຫຸຕ຺ວາ ສມາປຕ຺ຕິສຸເຂນ ວີຕິນາເມນ຺ໂຕ ເອກທິວສໍ ຕສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ທ຺ເວ ສາມເຓເຣ ຣຸກ຺ຂຄ຺ເຄ ປຸປ຺ຜານິ ໂອຈິນນ຺ເຕ ອາຣູຬ຺ຫສາຂາຍ ຠຄ຺ຄາຍ ປຕນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ເຖໂຣ ອິທ຺ຘານຸຠາເວນ ຫຕ຺ເຖນ ຄເຫຕ຺ວາ ອໂຣເຄເຍວ ຠູມິຍໍ ຐເປຕ຺ວາ ເຕສໍ ສາມເຓຣານໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ –

໒໐໓. ‘‘ໂຍ ຫເວ ທຫໂຣ ຠິກ຺ຂຸ, ຍຸຎ຺ຊຕິ ພຸທ຺ຘສາສເນ;

ຊາຄໂຣ ສ ຫິ ສຸຕ຺ເຕສຸ, ອໂມຆໍ ຕສ຺ສ ຊີວິຕໍ.

໒໐໔. ‘‘ຕສ຺ມາ ສທ຺ຘຎ຺ຈ ສີລຎ຺ຈ, ປສາທໍ ຘມ຺ມທສ຺ສນໍ;

ອນຸຍຸຎ຺ເຊຖ ເມຘາວີ, ສຣໍ ພຸທ຺ຘານ ສາສນ’’ນ຺ຕິ. – ອິມາ ທ຺ເວ ຄາຖາ ອຠາສິ;

ຕຕ຺ຖ ໂຍຕິ ອນິຍມວຈນໍ. ຫເວຕິ ທຬ຺ຫຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ທຫໂຣຕິ ຕຣຸໂຓ. ຠິກ຺ຂຕີຕິ ຠິກ຺ຂຸ. ຍຸຎ຺ຊຕີຕິ ຆຏຕິ ວາຍມຕິ. ຊາຄໂຣຕິ ຊາຄຣຓຘມ຺ມສມນ຺ນາຄໂຕ. ສຸຕ຺ເຕສູຕິ ສຸປນ຺ເຕສຸ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ທຫໂຣວ ສມາໂນ ຕຣຸໂຓ ‘‘ຕຖາຫໍ ປຈ຺ຉາ ວຸຑ຺ຒກາເລ ຊານິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘານໍ ສາສເນ ອປ຺ປມາທປຏິປຕ຺ຕິຍໍ ຍຸຎ຺ຊຕິ ສມຖວິປສ຺ສນາຠາວນາຍ ໂຍຄໍ ກໂຣຕິ, ໂສ ສຸຕ຺ເຕສຸ ອວິຊ຺ຊານິທ຺ທາຍ ສຸຕ຺ເຕສຸ ປມຕ຺ເຕສຸ ສທ຺ຘາທິຊາຄຣຘມ຺ມສມນ຺ນາຄເມນ ຊາຄໂຣ, ຕໂຕ ເອວ ອຕ຺ຕຫິຕປຣຫິຕປາຣິປູຣິຍາ ອໂມຆໍ ອວຎ຺ຌໍ ຕສ຺ສ ຊີວິຕໍ, ຍສ຺ມາ ຈ ເອຕເທວໍ, ຕສ຺ມາ ສທ຺ຘຎ຺ຈ ‘‘ອຕ຺ຖິ ກມ຺ມໍ ອຕ຺ຖິ ກມ຺ມວິປາໂກ’’ຕິອາທິນຍປ຺ປວຕ຺ຕໍ ກມ຺ມຜລສທ຺ຘຎ຺ຈ, ສທ຺ຘູປນິພນ຺ຘຕ຺ຕາ ສີລສ຺ສ ຕທຸປນິສ຺ສຍໍ ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີລຎ຺ຈ, ‘‘ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ, ສ຺ວາຂາໂຕ ຘມ຺ໂມ, ສຸປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ສງ຺ໂຆ’’ຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ຕຣຕນຕ຺ຕຍປ຺ປສາທຎ຺ຈ, ວິປສ຺ສນາປຎ຺ຎາສຫິຕາຍ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາຍ ປຣິຎ຺ຎາທິວເສນ ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ມທສ຺ສນຎ຺ຈ ເມຘາວີ ຘມ຺ໂມຊປຎ຺ຎາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ພຸທ຺ຘານໍ ສາສນໍ ໂອວາທໍ ອນຸສິຏ຺ຐິໍ ອນຸສ຺ສຣນ຺ໂຕ ອາທິຕ຺ຕມ຺ປິ ອຕ຺ຕໂນ ສີສໍ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ອນຸຍຸຎ຺ເຊຖ, ຕຕ຺ຖ ອນຸໂຍຄໍ ອາຕປ຺ປໍ ກເຣຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຘມ຺ມປາລຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ພ຺ຣຫ຺ມາລິຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ກສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ສມຖງ຺ຄຕານີຕິ ອາຍສ຺ມໂຕ ພ຺ຣຫ຺ມາລິຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ອຍມ຺ປິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສຍໍ ກຸສລໍ ອຸປຈິນນ຺ໂຕ ວິປສ຺ສິສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ ເອກທິວສໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ປສນ຺ນມານໂສ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປາທຜລໍ ອທາສິ. ສຕ຺ຖາ ອນຸໂມທນໍ ວຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ໂສ ເຕນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ໂກສລຣຏ຺ເຐ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມາລີຕິ ລທ຺ຘນາໂມ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ ເຫຕຸສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ໂຈທິຍມາໂນ ສໍສາເຣ ສຎ຺ຊາຕສໍເວໂຄ ຕາທິເສນ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕສນ຺ນິສ຺ສເຍນ ພຸທ຺ຘສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ປຕິຣູປກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຣຎ຺ເຎ ວິຫຣນ຺ໂຕ ຎາຓສ຺ສ ປຣິປາກຄຕຕ຺ຕາ ນຈິຣສ຺ເສວ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ຉຬຠິຎ຺ໂຎ ອໂຫສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣ ໒.໕໑.໖໓-໖໗) –

‘‘ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓໍ ສມ຺ພຸທ຺ຘໍ, ອາຫຸຕີນໍ ປຏິຄ຺ຄຫໍ;

ຣຖິຍໍ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕໍ, ປາທຜລໍ ອທາສຫໍ.

‘‘ເອກນວຸຕິໂຕ ກປ຺ເປ, ຍໍ ຜລໍ ອທທິໍ ຕທາ;

ທຸຄ຺ຄຕິໍ ນາຠິຊານາມິ, ຜລທານສ຺ສິທໍ ຜລໍ.

‘‘ກິເລສາ ຌາປິຕາ ມຍ຺ຫໍ…ເປ… ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ຉຬຠິຎ຺ໂຎ ປນ ຫຸຕ຺ວາ ມຄ຺ຄສຸເຂນ ຜລສຸເຂນ ວີຕິນາເມນ຺ໂຕ ເອກທິວສໍ ປຘານປຣິຄ຺ຄາຫເກນ ເຖເຣນ ຕສ຺ມິໍ ອຣຎ຺ຎາຍຕເນ ຠິກ຺ຂູ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ວຸຕ຺ຕໍ ປຘານານຸໂຍຄໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ –

໒໐໕. ‘‘ກສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ສມຖງ຺ຄຕານິ, ອສ຺ສາ ຍຖາ ສາຣຖິນາ ສຸທນ຺ຕາ;

ປຫີນມານສ຺ສ ອນາສວສ຺ສ, ເທວາປິ ກສ຺ສ ປິຫຍນ຺ຕິ ຕາທິໂນ.

໒໐໖. ‘‘ມຍ຺ຫິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ສມຖງ຺ຄຕານິ, ອສ຺ສາ ຍຖາ ສາຣຖິນາ ສຸທນ຺ຕາ;

ປຫີນມານສ຺ສ ອນາສວສ຺ສ, ເທວາປິ ມຍ຺ຫໍ ປິຫຍນ຺ຕິ ຕາທິໂນ’’ຕິ. –

ຄາຖາທ຺ວຍໍ ອຠາສິ.

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ອິມສ຺ມິໍ ອຣຎ຺ຎາຍຕເນ ວສນ຺ເຕສຸ ຠິກ຺ຂູສຸ ກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ເຖຣສ຺ສ ວາ ນວສ຺ສ ວາ ມຊ຺ຌິມສ຺ສ ວາ ເຉເກນ ສາຣຖິນາ ສຸທນ຺ຕາ ອສ຺ສາ ວິຍ ມນຈ຺ຉຏ຺ຐານິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ສມຖໍ ທນ຺ຕຠາວໍ ນິພ຺ພິເສວນຠາວໍ ຄຕານິ. ກສ຺ສ ນວວິຘມ຺ປິ ມານໍ ປຫາຍ ຐິຕຕ຺ຕາ ປຫີນມານສ຺ສ ຈຕຸນ຺ນມ຺ປິ ອາສວານໍ ອຠາເວນ ອນາສວສ຺ສ ອິຏ຺ຐາທີສຸ ຕາທິລກ຺ຂຓປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຕາທິໂນ ເທວາປິ ປິຫຍນ຺ຕິ ມນຸສ຺ສາປິ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິທສ຺ສນາທິນາ ຈ ອາທເຣນ ປຕ຺ເຖນ຺ຕີຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຈ ຄາຖາຍໍ ປຸຣິມຑ຺ເຒນ ອນາຄາມິມຄ຺ຄາຘິຄໂມ ປຸຏ຺ໂຐ, ອນາຄາມິໂນປິ ຫິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ປຫີນກາມຣາຄພ຺ຍາປາທຕາຍ ສມຖໍ ນິພ຺ພິເສວນຕໍ ຄຕານິ ໂຫນ຺ຕິ. ອິຕເຣນ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄປຏິລາໂຠ, ອຣຫາ ຫິ ‘‘ປຫີນມາໂນ ອນາສໂວ ຕາທີ’’ຕິ ຈ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ອຖາຍສ຺ມາ ພ຺ຣຫ຺ມາລິ ປຘານປຣິຄ຺ຄາຫເກນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ກສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິຍານີ’’ຕິ ຄາຖໍ ປຈ຺ຈນຸຠາສິ. ຕທຕ຺ຖໍ ອຕ຺ຕູປນາຍິກວເສນ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ‘‘ມຍ຺ຫິນ຺ທ຺ຣິຍານີ’’ຕິອາທິກາຍ ທຸຕິຍຄາຖາຍ ອຎ຺ຎໍ ພ຺ຍາກາສິ, ຕຕ຺ຖ ມຍ຺ຫິນ຺ທ຺ຣິຍານີຕິ ມມ ຈກ຺ຂາທີນິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

ພ຺ຣຫ຺ມາລິຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ໂມຆຣາຊຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ຉວິປາປກ ຈິຕ຺ຕຠທ຺ທກາຕິ ອາຍສ຺ມໂຕ ໂມຆຣາຊຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ອຍມ຺ປິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ປທຸມຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ ເອກທິວສໍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາຣໍ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ລູຂຈີວຣຘຣານໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ຕໍ ຐານນ຺ຕຣໍ ອາກງ຺ຂນ຺ໂຕ ປຓິຘານໍ ກຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ປຸຎ຺ຎານິ ກໂຣນ຺ໂຕ ອຕ຺ຖທສ຺ສິສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ວິຊ຺ຊາສິປ຺ເປສຸ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິໍ ຄໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມາຓເວ ວິຊ຺ຊາສິປ຺ປານິ ສິກ຺ຂາເປນ຺ໂຕ ເອກທິວສໍ ອຕ຺ຖທສ຺ສິໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວຸຕໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ປສນ຺ນມານໂສ ປຎ຺ຈປຕິຏ຺ຐິເຕນ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ສິຣສິ ອຎ຺ຊລິໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ຍາວຕາ ຣູປິໂນ ສຕ຺ຕາ’’ຕິອາທິນາ ຉຫິ ຄາຖາຫິ ອຠິຕ຺ຖວິຕ຺ວາ ຠາຊນໍ ປູເຣຕ຺ວາ ມຘຸໍ ອຸປນາເມສິ. ສຕ຺ຖາ ມຘຸໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອນຸໂມທນໍ ອກາສິ.

ໂສ ເຕນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ກສ຺ສປສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ກຏ຺ຐວາຫນສ຺ສ ນາມ ຣຎ຺ໂຎ ອມຈ຺ໂຈ ຫຸຕ຺ວາ ເຕນ ສຕ຺ຖຸ ອານຍນຕ຺ຖໍ ປຸຣິສສຫສ຺ເສນ ເປສິໂຕ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ປຏິລທ຺ຘສທ຺ໂຘ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ວີສຕິວສ຺ສສຫສ຺ສານິ ສມຓຘມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ເອກໍ ພຸທ຺ຘນ຺ຕຣໍ ສຸຄຕີສຸເຍວ ປຣິວຕ຺ເຕນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ໂມຆຣາຊາຕິ ລທ຺ຘນາໂມ ພາວຣີພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອຸຄ຺ຄຫິຕສິປ຺ໂປ ສໍເວຄຊາໂຕ ຕາປສປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຕາປສສຫສ຺ສປຣິວາໂຣ ອຊິຕາທີຫິ ສທ຺ຘິໍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ເປສິໂຕ ເຕສໍ ປນ຺ນຣສໂມ ຫຸຕ຺ວາ ປຎ຺ເຫ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ປຎ຺ຫວິສ຺ສຊ຺ຊນປຣິໂຍສາເນ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣ ໑.໔.໖໔-໘໓) –

‘‘ອຕ຺ຖທສ຺ສີ ຕຸ ຠຄວາ, ສຍມ຺ຠູ ອປຣາຊິໂຕ;

ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິພ຺ຍູຬ຺ໂຫ, ຣຖິຍໍ ປຏິປຊ຺ຊຖ.

‘‘ສິສ຺ເສຫິ ສມ຺ປຣິວຸໂຕ, ຆຣມ຺ຫາ ອຠິນິກ຺ຂມິໍ;

ນິກ຺ຂມິຕ຺ວານຫໍ ຕຕ຺ຖ, ອທ຺ທສໍ ໂລກນາຍກໍ.

‘‘ອຠິວາທິຍ ສມ຺ພຸທ຺ຘໍ, ສິເຣ ກຕ຺ວານ ອຎ຺ຊລິໍ;

ສກໍ ຈິຕ຺ຕໍ ປສາເທຕ຺ວາ, ສນ຺ຖວິໍ ໂລກນາຍກໍ.

‘‘ຍາວຕາ ຣູປິໂນ ສຕ຺ຕາ, ອຣູປີ ວາ ອສຎ຺ຎິໂນ;

ສພ຺ເພ ເຕ ຕວ ຎາຓມ຺ຫິ, ອນ຺ໂຕ ໂຫນ຺ຕິ ສໂມຄຘາ.

‘‘ສຸຂຸມຈ຺ຉິກຊາເລນ, ອຸທກໍ ໂຍ ປຣິກ຺ຂິເປ;

ເຍ ເກຈິ ອຸທເກ ປາຓາ, ອນ຺ໂຕຊາເລ ຠວນ຺ຕິ ເຕ.

‘‘ເຍສຎ຺ຈ ເຈຕນາ ອຕ຺ຖິ, ຣູປິໂນ ຈ ອຣູປິໂນ;

ສພ຺ເພ ເຕ ຕວ ຎາຓມ຺ຫິ, ອນ຺ໂຕ ໂຫນ຺ຕິ ສໂມຄຘາ.

‘‘ສມຸທ຺ຘຣສິມໍ ໂລກໍ, ອນ຺ຘກາຣສມາກຸລໍ;

ຕວ ຘມ຺ມໍ ສຸຓິຕ຺ວານ, ກງ຺ຂາໂສຕໍ ຕຣນ຺ຕິ ເຕ.

‘‘ອວິຊ຺ຊານິວຸເຕ ໂລເກ, ອນ຺ຘກາເຣນ ໂອຕ຺ຖເຏ;

ຕວ ຎາຓມ຺ຫິ ໂຊຕນ຺ເຕ, ອນ຺ຘກາຣາ ປຘໍສິຕາ.

‘‘ຕຸວໍ ຈກ຺ຂູສິ ສພ຺ເພສໍ, ມຫາຕມປນູທໂນ;

ຕວ ຘມ຺ມໍ ສຸຓິຕ຺ວານ, ນິພ຺ພາຍຕິ ພຫຸຊ຺ຊໂນ.

‘‘ປຸຏກໍ ປູຣຍິຕ຺ວານ, ມຘຸຂຸທ຺ທມເນຬກໍ;

ອຸໂຠ ຫຕ຺ເຖຫິ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ, ອຸປເນສິໍ ມເຫສິໂນ.

‘‘ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫິ ມຫາວີໂຣ, ສຫຕ຺ເຖນ ມຫາ ອິສິ;

ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຕຎ຺ຈ ສພ຺ພຎ຺ຎູ, ເວຫາສໍ ນຠມຸຄ຺ຄມິ.

‘‘ອນ຺ຕລິກ຺ເຂ ຐິໂຕ ສຕ຺ຖາ, ອຕ຺ຖທສ຺ສີ ນຣາສໂຠ;

ມມ ຈິຕ຺ຕໍ ປສາເທນ຺ໂຕ, ອິມາ ຄາຖາ ອຠາສຖ.

‘‘ເຍນິທໍ ຖວິຕໍ ຎາຓໍ, ພຸທ຺ຘເສຏ຺ໂຐ ຈ ໂຖມິໂຕ;

ເຕນ ຈິຕ຺ຕປ຺ປສາເທນ, ທຸຄ຺ຄຕິໍ ໂສ ນ ຄຈ຺ຉຕິ.

‘‘ຈຕຸທ຺ທສຎ຺ຈ ຂຕ຺ຕຸໍ ໂສ, ເທວຣຊ຺ຊໍ ກຣິສ຺ສຕິ;

ປຖພ຺ຍາ ຣຊ຺ຊໍ ອຏ຺ຐສຕໍ, ວສຸຘໍ ອາວສິສ຺ສຕິ.

‘‘ປຎ຺ເຈວ ສຕກ຺ຂຕ຺ຕຸຎ຺ຈ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ຠວິສ຺ສຕິ;

ປເທສຣຊ຺ຊໍ ອສງ຺ເຂຍ຺ຍໍ, ມຫິຍາ ກາຣຍິສ຺ສຕິ.

‘‘ອຊ຺ຌາຍໂກ ມນ຺ຕຘໂຣ, ຕິຓ຺ຓໍ ເວທານ ປາຣຄູ;

ໂຄຕມສ຺ສ ຠຄວໂຕ, ສາສເນ ປພ຺ພຊິສ຺ສຕິ.

‘‘ຄມ຺ຠີຣໍ ນິປຸຓໍ ອຕ຺ຖໍ, ຎາເຓນ ວິຈິນິສ຺ສຕິ;

ໂມຆຣາຊາຕິ ນາເມນ, ເຫສ຺ສຕິ ສຕ຺ຖຸ ສາວໂກ.

‘‘ຕີຫິ ວິຊ຺ຊາຫິ ສມ຺ປນ຺ນໍ, ກຕກິຈ຺ຈມນາສວໍ;

ໂຄຕໂມ ສຕ຺ຖວາຫຄ຺ໂຄ, ເອຕທຄ຺ເຄ ຐເປສ຺ສຕິ.

‘‘ຫິຕ຺ວາ ມານຸສກໍ ໂຍຄໍ, ເຉຕ຺ວານ ຠວພນ຺ຘນໍ;

ສພ຺ພາສເວ ປຣິຎ຺ຎາຍ, ວິຫຣາມິ ອນາສໂວ.

‘‘ກິເລສາ ຌາປິຕາ ມຍ຺ຫໍ…ເປ… ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ອຣຫຕ຺ຕໍ ປນ ປຕ຺ວາ ສຕ຺ຖລູຂໍ ສຸຕ຺ຕລູຂໍ ຣຊນລູຂນ຺ຕິ ວິເສເສນ ຕິວິເຘນປິ ລູເຂນ ສມນ຺ນາຄຕໍ ປໍສຸກູລໍ ຘາເຣສິ. ເຕນ ນໍ ສຕ຺ຖາ ລູຂຈີວຣຘຣານໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປສິ. ອປຣຠາເຄ ປຸຣິມກມ຺ມປ຺ປຈ຺ຈຍາ ປຣິຫາຣສ຺ສ ອກຣຓໂຕ ເຖຣສ຺ສ ສຣີເຣ ທທ຺ທຸປີຬກາທີນິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວຑ຺ຒິໍສຸ. ໂສ ‘‘ເສນາສນໍ ທຸສ຺ສຕີ’’ຕິ ເຫມນ຺ເຕປິ ມຄຘກ຺ເຂຕ຺ເຕສຸ ປລາລສນ຺ຖາຣານິ ອຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ເສຕິ. ຕໍ ເອກທິວສໍ ອຸປຏ຺ຐານໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ສຕ຺ຖາ ປຏິສນ຺ຖາຣວເສນ ‘‘ຉວິປາປກາ’’ຕິອາທິນາ ປຐມຄາຖາຍ ປຸຈ຺ຉິ.

໒໐໗. ຕຕ຺ຖ ຉວິປາປກາຕິ ທທ຺ທຸກຈ຺ຉຸປີຬກາຫິ ຠິນ຺ນຈ຺ຉວິຠາວໂຕ ຫີນຈ຺ຉວິກ ທຸຏ຺ຐຈ຺ຉວິກ. ຈິຕ຺ຕຠທ຺ທກາຕິ ອນວເສສກິເລສປ຺ປຫາເນນ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣເສວນາຍ ຈ ຠທ຺ທຈິຕ຺ຕ ສຸນ຺ທຣຈິຕ຺ຕ. ໂມຆຣາຊາຕິ ຕສ຺ສ ອາລປນໍ. ສຕຕໍ ສມາຫິໂຕຕິ ອຄ຺ຄຜລສມາຘິນາ ນິຈ຺ຈກາລໍ ອຠິຓ຺ຫໍ ສມາຫິຕມານໂສ. ເຫມນ຺ຕິກສີຕກາລຣຕ຺ຕິໂຍຕິ ເຫມນ຺ຕສມເຍ ສີຕກາລຣຕ຺ຕິໂຍ. ອຈ຺ຈນ຺ຕສໍໂຍເຄ ເຈຕໍ ອຸປໂຍຄວຈນໍ. ‘‘ເຫມນ຺ຕິກາ ສີຕກາລຣຕ຺ຕິໂຍ’’ຕິປິ ປາຬິ. ຕຕ຺ຖ ເຫມນ຺ຕິກາຕິ ເຫມນ຺ໂຕຄຘາ ເຫມນ຺ຕປຣິຍາປນ຺ນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠິກ຺ຂຸ ຕ຺ວໍ ສີຕິ ຠິກ຺ຂຸ ໂກ ຕ຺ວໍ ອສິ, ເອວໍຠູໂຕ ປເຣສຸ ຕວ ເສນາສນໍ ກຕ຺ວາ ອເທນ຺ເຕສຸ ສງ຺ຆິກຎ຺ຈ ເສນາສນໍ ອປວິສນ຺ໂຕ. ກຖໍ ກຣິສ຺ສສີຕິ ຍຖາວຸຕ຺ເຕ ສີຕກາເລ ກຖໍ ອຕ຺ຕຠາວໍ ປວຕ຺ເຕສີຕິ ສຕ຺ຖາ ປຸຈ຺ຉິ. ເອວໍ ປນ ປຸຏ຺ໂຐ ເຖໂຣ ສຕ຺ຖຸ ຕມຕ຺ຖໍ ກເຖນ຺ໂຕ –

໒໐໘. ‘‘ສມ຺ປນ຺ນສສ຺ສາ ມຄຘາ, ເກວລາ ອິຕິ ເມ ສຸຕໍ;

ປລາລຈ຺ຉນ຺ນໂກ ເສຍ຺ຍໍ, ຍຖຎ຺ເຎ ສຸຂຊີວິໂນ’’ຕິ. – ຄາຖມາຫ;

ຕຕ຺ຖ ສມ຺ປນ຺ນສສ຺ສາຕິ ນິປ຺ຜນ຺ນສສ຺ສາ. ມຄຘາຕິ ມຄຘຣຏ຺ຐໍ ວທຕິ. ມຄຘາ ນາມ ຊານປທິໂນ ຣາຊກຸມາຣາ, ເຕສໍ ນິວາໂສ ເອໂກປິ ຊນປໂທ ຣຸຬ຺ຫີວເສນ ‘‘ມຄຘາ’’ຕ຺ເວວ ພຫຸວຈເນນ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເກວລາຕິ ອນວເສສາ. ອິຕິ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ເອວໍ ມຍາ ສຸຕໍ. ຕຕ຺ຖ ໂຍ ອທິຏ຺ໂຐ ປເທໂສ, ຕສ຺ສ ວເສນ ສຸຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນ ເອທິເສ ກາເລ ມຄເຘສຸ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ມຍາ ວສິຕຸໍ ສກ຺ກາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ປລາລຈ຺ຉນ຺ນໂກ ເສຍ຺ຍໍ, ຍຖຎ຺ເຎ ສຸຂຊີວິໂນຕິ ຍຖາ ອຎ຺ເຎ ສຸຂຊີວິໂນ ຠິກ຺ຂູ ເສນາສນສປ຺ປາຍໍ ລທ຺ຘາ ສຸນ຺ທເຣຫິ ອຕ຺ຖຣຓປາວຸຣເຓຫິ ສຸເຂນ ສຍນ຺ຕິ, ເອວໍ ອຫມ຺ປິ ປລາລສນ຺ຖາຣເມວ ເຫຏ຺ຐາ ສນ຺ຖຣິຕ຺ວາ ອຸປຣິ ຕິຣິຍຎ຺ຈ ປລາລຈ຺ຉທເນເນວ ຉາທິຕສຣີຣຕາຍ ປລາລຈ຺ຉນ຺ນໂກ ເສຍ຺ຍໍ ສຍິໍ, ເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປສິນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຍຖາລາຠສນ຺ໂຕສໍ ວິຠາເວຕິ.

ໂມຆຣາຊຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ວິສາຂປຎ຺ຈາລປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ນ ອຸກ຺ຂິເປ ໂນ ຈ ປຣິກ຺ຂິເປ ປເຣຕິ ອາຍສ຺ມໂຕ ວິສາຂສ຺ສ ປຎ຺ຈາລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ອຍມ຺ປິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສຍໍ ປຸຎ຺ຎໍ ອຸປຈິນນ຺ໂຕ ອິໂຕ ຈຸທ຺ທເສ ກປ຺ເປ ປຈ຺ຈນ຺ຕຄາເມ ທລິທ຺ທກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ ເອກທິວສໍ ຜລປຣິເຍສນໍ ຈຣນ຺ເຕຫິ ຕສ຺ມິໍ ຄາເມ ມນຸສ຺ເສຫິ ສທ຺ຘິໍ ອຣຎ຺ຎໍ ຄໂຕ ຕຕ຺ຖ ເອກໍ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘໍ ທິສ຺ວາ ປສນ຺ນມານໂສ ວລ຺ລິຜລໍ ອທາສິ. ໂສ ເຕນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ມຄຘຣຏ຺ເຐ ມຓ຺ຑລິກຣາຊກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວິສາໂຂຕິ ລທ຺ຘນາໂມ ປຎ຺ຈາລຣາຊຘີຕຸຍາ ປຸຕ຺ຕຠາວໂຕ ປຈ຺ຉາ ປຎ຺ຈາລປຸຕ຺ໂຕຕິ ປຎ຺ຎາຍິຕ຺ຖ. ໂສ ປິຕຣິ ມເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖຣິ ອຕ຺ຕໂນ ຄາມສມີປຄເຕ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ປຏິລທ຺ຘສທ຺ໂຘ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣາ ສທ຺ຘິໍ ສາວຕ຺ຖິໍ ຄໂຕ ວິປສ຺ສນໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ນຈິຣສ຺ເສວ ຉຬຠິຎ຺ໂຎ ອໂຫສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣ ໑.໓໙.໓໑-໓໖) –

‘‘ສພ຺ເພ ຊນາ ສມາຄມ຺ມ, ອຄມິໍສຸ ວນໍ ຕທາ;

ຜລມນ຺ເວສມານາ ເຕ, ອລຠິໍສຸ ຜລໍ ຕທາ.

‘‘ຕຕ຺ຖທ຺ທສາສິໍ ສມ຺ພຸທ຺ຘໍ, ສຍມ຺ຠຸໍ ອປຣາຊິຕໍ;

ປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ສຸມໂນ, ວລ຺ລິຜລມທາສຫໍ.