໓. ຕິກນິປາໂຕ

໑. ອງ຺ຄຓິກຠາຣທ຺ວາຊຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ຕິກນິປາເຕ ອໂຍນິ ສຸທ຺ຘິມນ຺ເວສນ຺ຕິ ອາຍສ຺ມໂຕ ອງ຺ຄຓິກຠາຣທ຺ວາຊຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ອຍມ຺ປິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສຍໍ ປຸຎ຺ຎໍ ອຸປຈິນນ຺ໂຕ ອິໂຕ ເອກຕິໍເສ ກປ຺ເປ ສິຂິສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ ເອກທິວສໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ປສນ຺ນມານໂສ ປຎ຺ຈປຕິຏ຺ຐິເຕນ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫິ. ໂສ ເຕນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ຫິມວນ຺ຕສມີເປ ອຸກ຺ກຏ຺ເຐ ນາມ ນຄເຣ ວິຠວສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອງ຺ຄຓິກຠາຣທ຺ວາໂຊຕິ ລທ຺ຘນາໂມ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ວິຊ຺ຊາສິປ຺ເປສຸ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິໍ ຄໂຕ ເນກ຺ຂມ຺ມຊ຺ຌາສຍຕາຍ ປຣິພ຺ພາຊກປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອມຣໍ ຕປໍ ຈຣນ຺ໂຕ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ວິຈຣນ຺ໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘໍ ຊນປທຈາຣິກໍ ຈຣນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ປສນ຺ນມານໂສ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ຕໍ ມິຈ຺ຉາຕປໍ ປຫາຍ ສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນາຍ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ນຈິຣສ຺ເສວ ຉຬຠິຎ຺ໂຎ ອໂຫສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣ ໑.໒໓.໔໘-໕໑) –

‘‘ອຸສຠໍ ປວຣໍ ວີຣໍ, ເວສ຺ສຠຸໍ ວິຊິຕາວິນໍ;

ປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ສຸມໂນ, ພຸທ຺ຘເສຏ຺ຐມວນ຺ທຫໍ.

‘‘ເອກຕິໍເສ ອິໂຕ ກປ຺ເປ, ຍໍ ກມ຺ມມກຣິໍ ຕທາ;

ທຸຄ຺ຄຕິໍ ນາຠິຊານາມິ, ວນ຺ທນາຍ ອິທໍ ຜລໍ.

‘‘ຈຕຸວີສຕິກປ຺ປມ຺ຫິ, ວິກຕານນ຺ທນາມໂກ;

ສຕ຺ຕຣຕນສມ຺ປນ຺ໂນ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ມຫພ຺ພໂລ.

‘‘ກິເລສາ ຌາປິຕາ ມຍ຺ຫໍ…ເປ… ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ຉຬຠິຎ຺ໂຎ ປນ ຫຸຕ຺ວາ ວິມຸຕ຺ຕິສຸເຂນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ຎາຕີນໍ ອນຸກມ຺ປາຍ ອຕ຺ຕໂນ ຊາຕິຠູມິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ພຫູ ຎາຕເກ ສຣເຓສຸ ຈ ສີເລສຸ ຈ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ຕໂຕ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ກຸຣຸຣຏ຺ເຐ ກຸຓ຺ຑິຍສ຺ສ ນາມ ນິຄມສ຺ສ ອວິທູເຣ ອຣຎ຺ເຎ ວສນ຺ໂຕ ເກນຈິເທວ ກຣຓີເຍນ ອຸຄ຺ຄາຣາມໍ ຄໂຕ ອຸຕ຺ຕຣາປຖໂຕ ອາຄເຕຫິ ສນ຺ທິຏ຺ເຐຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓຫິ ສມາຄໂຕ ເຕຫິ, ‘‘ໂຠ ຠາຣທ຺ວາຊ, ກິໍ ທິສ຺ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ສມຍໍ ປຫາຍ ອິມໍ ສມຍໍ ຄຓ຺ຫີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິໂຕ ເຕສໍ ອິໂຕ ພຸທ຺ຘສາສນໂຕ ພຫິທ຺ຘາ ສຸທ຺ຘິ ນຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ –

໒໑໙. ‘‘ອໂຍນິ ສຸທ຺ຘິມນ຺ເວສໍ, ອຄ຺ຄິໍ ປຣິຈຣິໍ ວເນ;

ສຸທ຺ຘິມຄ຺ຄໍ ອຊານນ຺ໂຕ, ອກາສິໍ ອມຣໍ ຕປ’’ນ຺ຕິ. – ປຐມໍ ຄາຖມາຫ;

ຕຕ຺ຖ ອໂຍນີຕິ ອໂຍນິໂສ ອນຸປາເຍນ. ສຸທ຺ຘິນ຺ຕິ ສໍສາຣສຸທ຺ຘິໍ ຠວນິສ຺ສຣຓໍ. ອນ຺ເວສນ຺ຕິ ຄເວສນ຺ໂຕ. ອຄ຺ຄິໍ ປຣິຈຣິໍ ວເນຕິ ‘‘ອຍໍ ສຸທ຺ຘິມຄ຺ໂຄ’’ຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ອຣຎ຺ຎາຍຕເນ ອຄ຺ຄິຫຸຕສາລາຍໍ ອຄ຺ຍາຄາຣໍ ກຕ຺ວາ ອາຫຸຕິໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ອຄ຺ຄິເທວໍ ປຣິຈຣິໍ ເວເທ ວຸຕ຺ຕວິຘິນາ ປູເຊສິໍ. ສຸທ຺ຘິມຄ຺ຄໍ ອຊານນ຺ໂຕ, ອກາສິໍ ອມຣໍ ຕປນ຺ຕິ ສຸທ຺ຘິຍາ ນິພ຺ພານສ຺ສ ມຄ຺ຄໍ ອຊານນ຺ໂຕ ອຄ຺ຄິປຣິຈຣຓໍ ວິຍ ປຎ຺ຈຕປຕປ຺ປນາທິອຕ຺ຕກິລມຖານຸໂຍຄໍ ‘‘ສຸທ຺ຘິມຄ຺ໂຄ’’ຕິ ມຎ຺ຎາຍ ອກາສິໍ ອຈຣິໍ ປຏິປຊ຺ຊິໍ.

ເອວໍ ເຖໂຣ ອສ຺ສມໂຕ ອສ຺ສມໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ວິຍ ເວເທ ວຸຕ຺ຕວິຘິນາ ອຄ຺ຄິປຣິຈຣຓາທິນາ ອນຸຏ຺ຐາຍ ສຸທ຺ຘິຍາ ອປ຺ປຕ຺ຕຠາເວນ ພຫິທ຺ຘາ ສຸທ຺ຘິຍາ ອຠາວໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ສາສເນ ສຸທ຺ຘິ ຈ ມຍາ ອຘິຄຕາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ –

໒໒໐. ‘‘ຕໍ ສຸເຂນ ສຸຂໍ ລທ຺ຘໍ, ປສ຺ສ ຘມ຺ມສຸຘມ຺ມຕໍ;

ຕິສ຺ໂສ ວິຊ຺ຊາ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕາ, ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ. – ທຸຕິຍຄາຖມາຫ;

ຕຕ຺ຖ ຕນ຺ຕິ ຍສ຺ສຕ຺ຖາຍ ສຸທ຺ຘິໍ ອນ຺ເວສນ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ມຄ຺ຄໍ ອຊານນ຺ໂຕ ອຄ຺ຄິໍ ປຣິຈຣິໍ ອມຣໍ ຕປໍ ອຈຣິໍ, ຕໍ ນິພ຺ພານສຸຂໍ ສຸເຂນ ສມຖວິປສ຺ສນາຍ ສຸຂາຍ ປຏິປທາຍ ອຕ຺ຕກິລມຖານຸໂຍຄໍ ອນຸປຄມ຺ມ ມຍາ ລທ຺ຘໍ ປຕ຺ຕໍ ອຘິຄຕໍ. ປສ຺ສ ຘມ຺ມສຸຘມ຺ມຕນ຺ຕິ ສຕ຺ຖຸ ສາສນຘມ຺ມສ຺ສ ສຸຘມ຺ມຕໍ ອວິປຣີຕນິຍ຺ຍານິກຘມ຺ມສຠາວໍ ປສ຺ສ ຊານາຫີຕິ ຘມ຺ມາລປນວເສນ ວທຕິ, ອຕ຺ຕານໍ ວາ ອາລປຕິ. ຕສ຺ສ ລທ຺ຘຠາວໍ ປນ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ –

‘‘ຕິສ຺ໂສ ວິຊ຺ຊາ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕາ, ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ. –

ອາຫ, ຕໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖເມວ. ເອວໍ ສຸທ຺ຘິຍາ ອຘິຄຕຕ຺ຕາ ‘‘ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍາຫໍ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ’’ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ –

໒໒໑. ‘‘ພ຺ຣຫ຺ມພນ຺ຘຸ ປຸເຣ ອາສິໍ, ອິທານິ ໂຂມ຺ຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ;

ເຕວິຊ຺ໂຊ ນ຺ຫາຕໂກຈມ຺ຫິ, ໂສຕ຺ຕິໂຍ ຈມ຺ຫິ ເວທຄູ’’ຕິ. – ຕຕິຍໍ ຄາຖມາຫ;

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ອິໂຕ ປຸພ຺ເພ ຊາຕິມຕ຺ເຕນ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຠາວໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ສມຎ຺ຎາຍ ພ຺ຣຫ຺ມພນ຺ຘຸ ນາມ ອາສິໍ. ພາຫິຕປາປຕ຺ຕາ ປນ ອິທານິ ໂຂ ອຣຫຕ຺ຕາຘິຄເມນ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຈ ອມ຺ຫິ. ອິໂຕ ປຸພ຺ເພ ຠວສຎ຺ຈຍກຣານໍ ຕິສ຺ສນ຺ນໍ ເວທສງ຺ຂາຕານໍ ວິຊ຺ຊານໍ ອຊ຺ຌຍເນນ ສມຎ຺ຎາມຕ຺ເຕນ ເຕວິຊ຺ໂຊ ນາມ ຫຸຕ຺ວາ ອິທານິ ຠວກ຺ຂຍກຣາຍ ວິຊ຺ຊາຍ ວເສນ ຕິສ຺ສນ຺ນໍ ວິຊ຺ຊານໍ ອຘິຄຕຕ຺ຕາ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ເຕວິຊ຺ໂຊ ຈ ອມ຺ຫິ. ຕຖາ ອິໂຕ ປຸພ຺ເພ ຠວສ຺ສາທຄຘິຕາຍ ນ຺ຫາຕກວຕນິປ຺ຜຕ຺ຕິຍາ ສມຎ຺ຎາມຕ຺ເຕນ ນ຺ຫາຕໂກ ນາມ ຫຸຕ຺ວາ ອິທານິ ອຏ຺ຐງ຺ຄິກມຄ຺ຄຊເລນ ສຸວິກ຺ຂາລິຕກິເລສມລຕາຍ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ນ຺ຫາຕໂກ ຈມ຺ຫິ. ອິໂຕ ປຸພ຺ເພ ອວິມຸຕ຺ຕຠວສ຺ສາທມນ຺ຕຊ຺ຌາເນນ ໂວຫາຣມຕ຺ຕໂຕ ໂສຕ຺ຕິໂຍ ນາມ ຫຸຕ຺ວາ ອິທານິ ສຸວິມຸຕ຺ຕຠວສ຺ສາທຘມ຺ມຊ຺ຌາເນນ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ໂສຕ຺ຕິໂຍ ຈມ຺ຫິ. ອິໂຕ ປຸພ຺ເພ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຏ຺ຐປາປຘມ຺ມານໍ ເວທານໍ ຄຕມຕ຺ເຕນ ເວທຄູ ນາມ ຫຸຕ຺ວາ ອິທານິ ເວທສງ຺ຂາເຕນ ມຄ຺ຄຎາເຓນ ສໍສາຣມໂຫຆສ຺ສ ເວທສ຺ສ ຈຕຸສຈ຺ຈສ຺ສ ຈ ປາຣໍ ຄຕຕ຺ຕາ ອຘິຄຕຕ຺ຕາ ຎາຕຕ຺ຕາ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ເວທຄູ ຊາໂຕຕິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ສາສເນ ອຸຬາຣໍ ປສາທໍ ປເວເທສຸໍ.

ອງ຺ຄຓິກຠາຣທ຺ວາຊຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ປຈ຺ຈຍຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ປຎ຺ຈາຫາຫໍ ປພ຺ພຊິໂຕຕິ ອາຍສ຺ມໂຕ ປຈ຺ຈຍຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ອຍມ຺ປິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ປຸຎ຺ຎານິ ອຸປຈິນນ຺ໂຕ ອິໂຕ ເອກນວຸເຕ ກປ຺ເປ ວິປສ຺ສິສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ ເອກທິວສໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ວິນຕາຍ ນາມ ນທິຍາ ຕີເຣ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ປສນ຺ນມານໂສ ມນຸຎ຺ຎທສ຺ສນານິ ມຫນ຺ຕານິ ອຸທຸມ຺ພຣຜລານິ ໂອຈິນິຕ຺ວາ ອຸປນາເມສິ. ໂສ ເຕນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ສຸຄຕີສຸເຍວ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ຠທ຺ທກປ຺ເປ ກສ຺ສເປ ຠຄວຕິ ໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕວຣຘມ຺ມຈກ຺ເກ ເວເນຍ຺ຍຊນານຸຄ຺ຄຫໍ ກໂຣນ຺ເຕ ຕສ຺ສ ສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ຠາວນມນຸຍຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ເອກທິວສໍ ສໍສາຣທຸກ຺ຂໍ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ

ອຕິວິຍ ສຎ຺ຊາຕສໍເວໂຄ ວິຫາເຣ ນິສິນ຺ໂນ ‘‘ອຣຫຕ຺ຕໍ ອປ຺ປຕ຺ວາ ອິໂຕ ນ ນິກ຺ຂມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ອຘິຏ຺ຐາຍ ວາຍມນ຺ໂຕ ຎາຓສ຺ສ ອປຣິປກ຺ກຕ຺ຕາ ວິປສ຺ສນໍ ອຸສ຺ສຸກ຺ກາເປຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ. ໂສ ກາລງ຺ກຕ຺ວາ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ໂຣຫິຕນຄເຣ ຂຕ຺ຕິຍກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ລທ຺ຘນາໂມ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ປິຕຸ ອຈ຺ຈເຍນ ຣຊ຺ເຊ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ ເອກທິວສໍ ມຫາຣາຊພລິໍ ກາຕຸໍ ອາຣຠິ. ຕຕ຺ຖ ມຫາຊໂນ ສນ຺ນິປຕິ. ຕສ຺ມິໍ ສມາຄເມ ຕສ຺ສ ປສາທຎ຺ຊນນຕ຺ຖໍ ສຕ຺ຖາ ມຫາຊນສ຺ສ ເປກ຺ຂນ຺ຕສ຺ເສວ ອາກາເສ ເວສ຺ສວເຓນ ນິມ຺ມິເຕ ຣຕນມຍກູຏາຄາເຣ ຣຕນມຍສີຫາສເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ. ມຫໂຕ ຊນກາຍສ຺ສ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ ອໂຫສິ. ຕໍ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ປຈ຺ຈຍຣາຊາປິ ຣຊ຺ຊໍ ປຫາຍ ປຸຣິມເຫຕຸສຎ຺ໂຈທິໂຕ ປພ຺ພຊິ. ໂສ ຍຖາ ກສ຺ສປສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ປຏິຎ຺ຎໍ ອກາສິ, ເອວໍ ປຏິຎ຺ຎໍ ກຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒນ຺ໂຕ ຎາຓສ຺ສ ປຣິປາກໍ ຄຕຕ຺ຕາ ຕາວເທວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣ ໑.໓໙.໑໕-໒໐) –

‘‘ວິນຕານທິຍາ ຕີເຣ, ວິຫາສິ ປຸຣິສຸຕ຺ຕໂມ;

ອທ຺ທສໍ ວິຣຊໍ ພຸທ຺ຘໍ, ເອກຄ຺ຄໍ ສຸສມາຫິຕໍ.

‘‘ຕສ຺ມິໍ ປສນ຺ນມານໂສ, ກິເລສມລໂຘວເນ;

ອຸທຸມ຺ພຣຜລໍ ຄຍ຺ຫ, ພຸທ຺ຘເສຏ຺ຐສ຺ສທາສຫໍ.

‘‘ເອກນວຸຕິໂຕ ກປ຺ເປ, ຍໍ ຜລມທທິໍ ຕທາ;

ທຸຄ຺ຄຕິໍ ນາຠິຊານາມິ, ຜລທານສ຺ສິທໍ ຜລໍ.

‘‘ອິມມ຺ຫິ ຠທ຺ທເກ ກປ຺ເປ, ສໍວິຄ຺ຄມານມານໂສ;

ກສ຺ສປສ຺ສ ຠຄວໂຕ, ສາສເນ ປພ຺ພຊິໍ ອຫໍ.

‘‘ຕຖາ ປພ຺ພຊິໂຕ ສນ຺ໂຕ, ຠາວນໍ ອນຸຍຸຎ຺ຊິສໍ;

ນ ວິຫາຣາ ນິກ຺ຂມິສ຺ສໍ, ອິຕິ ກຕ຺ວານ ມານສໍ.

‘‘ອຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ອສມ຺ປຕ຺ໂຕ, ນ ຈ ປຕ຺ໂຕມ຺ຫິ ຕາວເທ;

ອິທານິ ປນ ຎາຓສ຺ສ, ປຣິປາເກນ ນິພ຺ພຸໂຕ;

ປຕ຺ໂຕມ຺ຫິ ອຈລໍ ຐານໍ, ຜຸສິຕ຺ວາ ອຈ຺ຈຸຕໍ ປທໍ.

‘‘ກິເລສາ ຌາປິຕາ ມຍ຺ຫໍ…ເປ… ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ອຣຫຕ຺ຕໍ ປນ ປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຏິປຕ຺ຕິກິຕ຺ຕນມຸເຂນ ອຎ຺ຎໍ ພ຺ຍາກໂຣນ຺ໂຕ –

໒໒໒. ‘‘ປຎ຺ຈາຫາຫໍ ປພ຺ພຊິໂຕ, ເສໂຂ ອປ຺ປຕ຺ຕມານໂສ;

ວິຫາຣໍ ເມ ປວິຏ຺ຐສ຺ສ, ເຈຕໂສ ປຓິຘີ ອຫຸ.

໒໒໓. ‘‘ນາສິສ຺ສໍ ນ ປິວິສ຺ສາມິ, ວິຫາຣໂຕ ນ ນິກ຺ຂເມ;

ນປິ ປສ຺ສໍ ນິປາເຕສ຺ສໍ, ຕຓ຺ຫາສລ຺ເລ ອນູຫເຕ.

໒໒໔. ‘‘ຕສ຺ສ ເມວໍ ວິຫຣໂຕ, ປສ຺ສ ວີຣິຍປຣກ຺ກມໍ;

ຕິສ຺ໂສ ວິຊ຺ຊາ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕາ, ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ. –

ອິມາ ຕິສ຺ໂສ ຄາຖາ ອຠາສິ.

ຕຕ຺ຖ ປຎ຺ຈາຫາຫໍ ປພ຺ພຊິໂຕຕິ ປຎ຺ຈາໂຫ ອຫໍ, ປພ຺ພຊິໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ປຎ຺ຈາໂຫ, ປພ຺ພຊິຕທິວສໂຕ ປຎ຺ຈໂມ ອໂຫ ນິຏ຺ຐິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສໂຂ ອປ຺ປຕ຺ຕມານໂສຕິ ອຘິສີລສິກ຺ຂາທີນໍ ສິກ຺ຂນໂຕ ເສໂຂ. ອນວເສສໂຕ ມານໍ ສິຍຕິ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທຕີຕິ ມານໂສ, ອຄ຺ຄມຄ຺ໂຄ, ຕໍນິພ຺ພຕ຺ຕິໂຕ ມານສໂຕ ອາຄຕໍ ມານສໍ, ອຣຫຕ຺ຕໍ, ຕໍ, ໂສ ວາ ອປ຺ປຕ຺ໂຕ ເອເຕນາຕິ ອປ຺ປຕ຺ຕມານໂສ. ວິຫາຣໍ ເມ ປວິຏ຺ຐສ຺ສ, ເຈຕໂສ ປຓິຘີ ອຫູຕິ ເອວໍ ເສຂສ຺ສ ເມ ວສນກວິຫາຣໍ ໂອວຣກໍ ປວິຏ຺ຐສ຺ສ ສໂຕ ເອວຣູໂປ ອິທານິ ວຸຈ຺ຈມານາກາໂຣ ເຈໂຕປຓິຘິ ອໂຫສິ, ເອວໍ ມຍາ ຈິຕ຺ຕໍ ປຓິຫິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ນາສິສ຺ສນ຺ຕິອາທິນາ ຈິຕ຺ຕປຓິຘິໍ ທສ຺ເສຕິ. ຕຕ຺ຖ ນາສິສ຺ສນ຺ຕິ ຍໍກິຎ຺ຈິ ໂຠຊນໍ ນ ຠຸຎ຺ຊິສ຺ສໍ ນ ຠຸຎ຺ຊິສ຺ສາມິ ຕຓ຺ຫາສລ຺ເລ ມມ ຫທຍຄເຕ ອນູຫເຕ ອນຸທ຺ຘເຕຕິ ເອວໍ ສພ຺ພປເທສຸ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ນ ປິວິສ຺ສາມີຕິ ຍໍກິຎ຺ຈິ ປາຕພ຺ພໍ ນ ປິວິສ຺ສາມິ. ວິຫາຣໂຕ ນ ນິກ຺ຂເມຕິ ອິມສ຺ມາ ອິທານິ ມຍາ ນິສິນ຺ນຄພ຺ຠໂຕ ນ ນິກ຺ຂເມຍ຺ຍໍ. ນປິ ປສ຺ສໍ ນິປາເຕສ຺ສນ຺ຕິ ມມ ສຣີຣສ຺ສ ທ຺ວີສຸ ປສ຺ເສສຸ ເອກມ຺ປິ ປສ຺ສໍ ກາຍກິລມຖວິໂນທນຕ຺ຖໍ ນ ນິປາເຕສ຺ສໍ, ເອກປສ຺ເສນປິ ນ ນິປຊ຺ຊິສ຺ສາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຕສ຺ສ ເມວໍ ວິຫຣໂຕຕິ ຕສ຺ສ ເມ ເອວໍ ຈິຕ຺ຕໍ ປຓິຘາຍ ທຬ຺ຫວີຣິຍາຘິຏ຺ຐານໍ ກຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນານຸໂຍຄວເສນ ວິຫຣໂຕ. ປສ຺ສ ວີຣິຍປຣກ຺ກມນ຺ຕິ ວິຘິນາ ອີຣຍິຕພ຺ພໂຕ ‘‘ວີຣິຍໍ’’ ປຣໍ ຐານໍ ອກ຺ກມນໂຕ ‘‘ປຣກ຺ກໂມ’’ຕິ ຈ ລທ຺ຘນາມໍ ອຸສ຺ໂສຬ຺ຫີຠູຕໍ ວາຍາມໍ ປສ຺ສ ຊານາຫິ. ຍສ຺ສ ປນານຸຠາເວນ ມຍາ ຕິສ຺ໂສ ວິຊ຺ຊາ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕາ, ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖເມວ.

ປຈ຺ຈຍຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ພາກຸລຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ໂຍ ປຸພ຺ເພ ກຣຓີຍານີຕິ ອາຍສ຺ມໂຕ ພາກຸລຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ອຍມ຺ປິ ກິຣ ອຕີເຕ ອິໂຕ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສາຘິກສ຺ສ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍສ຺ສ ມຕ຺ຖເກ ອໂນມທສ຺ສິສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ປຸເຣຕຣເມວ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ຕໂຍ ເວເທ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ສາຣໍ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ‘‘ສມ຺ປຣາຍິກຕ຺ຖໍ ຄເວສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອິສິປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ປພ຺ພຕປາເທ ວິຫຣນ຺ໂຕ ປຎ຺ຈາຠິຎ຺ຎາອຏ຺ຐສມາປຕ຺ຕິລາຠີ ຫຸຕ຺ວາ ວິຫຣນ຺ໂຕ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາທໍ ສຸຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ສຣເຓສຸ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ ສຕ຺ຖຸ ອຸທຣາພາເຘ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ອຣຎ຺ຎໂຕ ເຠສຊ຺ຊານິ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຕໍ ວູປສເມຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ປຸຎ຺ຎໍ ອາໂຣຄ຺ຍຕ຺ຖາຍ ປຣິຓາເມຕ຺ວາ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ເອກໍ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍໍ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ປທຸມຸຕ຺ຕຣພຸທ຺ຘກາເລ ຫໍສວຕີນຄເຣ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາຣໍ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອປ຺ປາພາຘານໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ສຍໍ ຕໍ ຐານນ຺ຕຣໍ ອາກງ຺ຂນ຺ໂຕ ປຓິຘານໍ ກຕ຺ວາ ຍາວຊີວໍ ກຸສລໍ ອຸປຈິນິຕ຺ວາ ສຸຄຕີສຸເຍວ ສໍສຣນ຺ໂຕ ວິປສ຺ສິສ຺ສ ຠຄວໂຕ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໂຕ ປຸເຣຕຣເມວ ພນ຺ຘຸມຕີນຄເຣ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ປຸຣິມນເຍເນວ ອິສິປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຌານາຠິຎ຺ຎາລາຠີ ຫຸຕ຺ວາ ປພ຺ພຕປາເທ ວສນ຺ໂຕ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາທໍ ສຸຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ສຣເຓສຸ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ ຠິກ຺ຂູນໍ ຕິຓປຸປ຺ຜກໂຣເຄ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ຕໍ ວູປສເມຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຍາວຕາຍຸກໍ ຐຕ຺ວາ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ເອກນວຸຕິກປ຺ເປ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ກສ຺ສປສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ພາຣາຓສິຍໍ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຆຣາວາສໍ ວສນ຺ໂຕ ເອກໍ ຊິຓ຺ຓໍ ວິນສ຺ສມານໍ ມຫາວິຫາຣໍ ທິສ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ອຸໂປສຖາຄາຣາທິກໍ ສພ຺ພໍ ອາວສຖໍ ກາເຣຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ສພ຺ພໍ ເຠສຊ຺ຊໍ ປຏິຍາເທຕ຺ວາ ຍາວຊີວໍ ກຸສລໍ ກຕ຺ວາ ເອກໍ ພຸທ຺ຘນ຺ຕຣໍ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອມ຺ຫາກໍ ຠຄວໂຕ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ປຸເຣຕຣເມວ ໂກສມ຺ພິຍໍ ເສຏ຺ຐິເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ໂສ ອໂຣຄຠາວາຍ ມຫາຍມຸນາຍ ນ຺ຫາປິຍມາໂນ ຘາຕິຍາ ຫຕ຺ຖໂຕ ມຈ຺ເຉນ ຄິລິໂຕ ມຈ຺ເຉ ເກວຏ຺ຏຫຕ຺ຖຄເຕ ພາຣາຓສິເສຏ຺ຐິຠຣິຍາຍ ວິກ຺ກິຓິຕ຺ວາ ຄຫິເຕ ຜາລິຍມາເນປິ ປຸຎ຺ຎພເລນ ອໂຣໂຄເຍວ ຫຸຕ຺ວາ ຕາຍ ປຸຕ຺ໂຕຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ໂປສິຍມາໂນ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ສຸຕ຺ວາ ຊນເກຫິ ມາຕາປິຕູຫິ ‘‘ອຍໍ ອມ຺ຫາກໍ ປຸຕ຺ໂຕ, ເທຖ ໂນ ປຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອນຸໂຍເຄ ກເຕ ຣຎ຺ຎາ ‘‘ອຸຠເຍສມ຺ປິ ສາຘາຣໂຓ ໂຫຕູ’’ຕິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ກຸລານໍ ທາຍາທຠາເວນ ວິນິຈ຺ຉຍໍ ກຕ຺ວາ ຐປິຕຕ຺ຕາ ພາກຸໂລຕິ ລທ຺ຘນາໂມ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ມຫຕິໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວນ຺ໂຕ ອາສີຕິໂກ ຫຸຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ປຏິລທ຺ຘສທ຺ໂຘ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ສຕ຺ຕາຫເມວ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ອໂຫສິ, ອຏ຺ຐເມ ອຣຸເຓ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣ ໑.໔໐.໓໘໖-໔໑໑) –

‘‘ຫິມວນ຺ຕສ຺ສາວິທູເຣ, ໂສຠິໂຕ ນາມ ປພ຺ພໂຕ;

ອສ຺ສໂມ ສຸກໂຕ ມຍ຺ຫໍ, ສກສິສ຺ເສຫິ ມາປິໂຕ.

‘‘ມຓ຺ຑປາ ຈ ພຫູ ຕຕ຺ຖ, ປຸປ຺ຜິຕາ ສິນ຺ຘຸວາຣກາ;

ກປິຕ຺ຖາ ຈ ພຫູ ຕຕ຺ຖ, ປຸປ຺ຜິຕາ ຊີວຊີວກາ.

‘‘ນິຄ຺ຄຸຓ຺ຑິໂຍ ພຫູ ຕຕ຺ຖ, ພທຣາມລການິ ຈ;

ຜາຣຸສກາ ອລາພູ ຈ, ປຸຓ຺ຑຣີກາ ຈ ປຸປ຺ຜິຕາ.

‘‘ອາຬກາ ເພລຸວາ ຕຕ຺ຖ, ກທລີ ມາຕຸລຸງ຺ຄກາ;

ມຫານາມາ ພຫູ ຕຕ຺ຖ, ອຊ຺ຊຸນາ ຈ ປິຍງ຺ຄຸກາ.

‘‘ໂກສມ຺ພາ ສຬລາ ນິມ຺ພາ, ນິຄ຺ໂຣຘາ ຈ ກປິຕ຺ຖນາ;

ເອທິໂສ ອສ຺ສໂມ ມຍ຺ຫໍ, ສສິສ຺ໂສຫໍ ຕຫິໍ ວສິໍ.

‘‘ອໂນມທສ຺ສີ ຠຄວາ, ສຍມ຺ຠູ ໂລກນາຍໂກ;

ຄເວສໍ ປຏິສລ຺ລານໍ, ມມສ຺ສມມຸປາຄມິ.

‘‘ອຸເປຕມ຺ຫິ ມຫາວີເຣ, ອໂນມທສ຺ສິມຫາຍເສ;

ຂເຓນ ໂລກນາຖສ຺ສ, ວາຕາພາໂຘ ສມຸຏ຺ຐຫິ.

‘‘ວິຈຣນ຺ໂຕ ອຣຎ຺ຎມ຺ຫິ, ອທ຺ທສໍ ໂລກນາຍກໍ;

ອຸປຄນ຺ຕ຺ວານ ສມ຺ພຸທ຺ຘໍ, ຈກ຺ຂຸມນ຺ຕໍ ມຫາຍສໍ.

‘‘ອິຣິຍຎ຺ຈາປິ ທິສ຺ວານ, ອຸປລກ຺ເຂສຫໍ ຕທາ;

ອສໍສຍຎ຺ຫິ ພຸທ຺ຘສ຺ສ, ພ຺ຍາຘິ ໂນ ອຸທປຊ຺ຊຖ.

‘‘ຂິປ຺ປໍ ອສ຺ສມມາຄຎ຺ຉິໍ, ມມ ສິສ຺ສານ ສນ຺ຕິເກ;

ເຠສຊ຺ຊໍ ກຕ຺ຕຸກາໂມຫໍ, ສິສ຺ເສ ອາມນ຺ຕຍິໍ ຕທາ.

‘‘ປຏິສ຺ສຸຓິຕ຺ວານ ເມ ວາກ຺ຍໍ, ສິສ຺ສາ ສພ຺ເພ ສຄາຣວາ;

ເອກຊ຺ຌໍ ສນ຺ນິປຕິໍສຸ, ສຕ຺ຖຸຄາຣວຕາ ມມ.

‘‘ຂິປ຺ປໍ ປພ຺ພຕມາຣຸຍ຺ຫ, ສພ຺ໂພສຘມຫາສຫໍ;

ປານີຍໂຍຄໍ ກຕ຺ວານ, ພຸທ຺ຘເສຏ຺ຐສ຺ສທາສຫໍ.

‘‘ປຣິຠຸຕ຺ເຕ ມຫາວີເຣ, ສພ຺ພຎ຺ຎຸໂລກນາຍເກ;

ຂິປ຺ປໍ ວາໂຕ ວູປສມິ, ສຸຄຕສ຺ສ ມເຫສິໂນ.

‘‘ປສ຺ສທ຺ຘໍ ທຣຖໍ ທິສ຺ວາ, ອໂນມທສ຺ສີ ມຫາຍໂສ;

ສກາສເນ ນິສີທິຕ຺ວາ, ອິມາ ຄາຖາ ອຠາສຖ.

‘‘ໂຍ ເມ ປາທາສິ ເຠສຊ຺ຊໍ, ພ຺ຍາຘິຎ຺ຈ ສມຍີ ມມ;

ຕມຫໍ ກິຕ຺ຕຍິສ຺ສາມິ, ສຸຓາຖ ມມ ຠາສໂຕ.

‘‘ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສານິ, ເທວໂລເກ ຣມິສ຺ສຕິ;

ວາທິເຕ ຕູຣິເຍ ຕຕ຺ຖ, ໂມທິສ຺ສຕິ ສທາ ອຍໍ.

‘‘ມນຸສ຺ສໂລກມາຄນ຺ຕ຺ວາ, ສຸກ຺ກມູເລນ ໂຈທິໂຕ;

ສຫສ຺ສກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຣາຊາ ຈ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ຠວິສ຺ສຕິ.

‘‘ປຎ຺ຈປຎ຺ຎາສກປ຺ປມ຺ຫິ, ອໂນໂມ ນາມ ຂຕ຺ຕິໂຍ;

ຈາຕຸຣນ຺ໂຕ ວິຊິຕາວີ, ຊມ຺ພຸມຓ຺ຑສ຺ສ ອິສ຺ສໂຣ.

‘‘ສຕ຺ຕຣຕນສມ຺ປນ຺ໂນ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ມຫພ຺ພໂລ;

ຕາວຕິໍເສປິ ໂຂເຠຕ຺ວາ, ອິສ຺ສຣໍ ກາຣຍິສ຺ສຕິ.

‘‘ເທວຠູໂຕ ມນຸສ຺ໂສ ວາ, ອປ຺ປາພາໂຘ ຠວິສ຺ສຕິ;

ປຣິຄ຺ຄຫໍ ວິວຊ຺ເຊຕ຺ວາ, ພ຺ຍາຘິໍ ໂລເກ ຕຣິສ຺ສຕິ.

‘‘ອປຣິເມຍ຺ເຍ ອິໂຕ ກປ຺ເປ, ໂອກ຺ກາກກຸລສມ຺ຠໂວ;

ໂຄຕໂມ ນາມ ໂຄຕ຺ເຕນ, ສຕ຺ຖາ ໂລເກ ຠວິສ຺ສຕິ.

‘‘ຕສ຺ສ ຘມ຺ເມສຸ ທາຍາໂທ, ໂອຣໂສ ຘມ຺ມນິມ຺ມິໂຕ;

ສພ຺ພາສເວ ປຣິຎ຺ຎາຍ, ນິພ຺ພາຍິສ຺ສຕິນາສໂວ.

‘‘ກິເລເສ ຌາປຍິຕ຺ວານ, ຕຓ຺ຫາໂສຕໍ ຕຣິສ຺ສຕິ;

ພາກຸໂລ ນາມ ນາເມນ, ເຫສ຺ສຕິ ສຕ຺ຖຸ ສາວໂກ.

‘‘ອິທໍ ສພ຺ພໍ ອຠິຎ຺ຎາຍ, ໂຄຕໂມ ສກ຺ຍປຸງ຺ຄໂວ;

ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ນິສີທິຕ຺ວາ, ເອຕທຄ຺ເຄ ຐເປສ຺ສຕິ.

‘‘ອໂນມທສ຺ສີ ຠຄວາ, ສຍມ຺ຠູ ໂລກນາຍໂກ;

ວິເວການຸວິໂລເກນ຺ໂຕ, ມມສ຺ສມມຸປາຄມິ.

‘‘ອຸປາຄຕໍ ມຫາວີຣໍ, ສພ຺ພຎ຺ຎຸໍ ໂລກນາຍກໍ;

ສພ຺ໂພສເຘນ ຕປ຺ເປສິໍ, ປສນ຺ໂນ ເສຫິ ປາຓິຠິ.

‘‘ຕສ຺ສ ເມ ສຸກຕໍ ກມ຺ມໍ, ສຸເຂຕ຺ເຕ ພີຊສມ຺ປທາ;

ເຂເປຕຸໍ ເນວ ສກ຺ໂກມິ, ຕທາ ຫິ ສຸກຕໍ ມມ.

‘‘ລາຠາ ມມ ສຸລທ຺ຘໍ ເມ, ໂຍຫໍ ອທ຺ທກ຺ຂິ ນາຍກໍ;

ເຕນ ກມ຺ມາວເສເສນ, ປຕ຺ໂຕມ຺ຫິ ອຈລໍ ປທໍ.

‘‘ສພ຺ພເມຕໍ ອຠິຎ຺ຎາຍ, ໂຄຕໂມ ສກ຺ຍປຸງ຺ຄໂວ;

ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ນິສີທິຕ຺ວາ, ເອຕທຄ຺ເຄ ຐເປສິ ມໍ.

‘‘ອປຣິເມຍ຺ເຍ ອິໂຕ ກປ຺ເປ, ຍໍ ກມ຺ມມກຣິໍ ຕທາ;

ທຸຄ຺ຄຕິໍ ນາຠິຊານາມິ, ເຠສຊ຺ຊສ຺ສ ອິທໍ ຜລໍ.

‘‘ກິເລສາ ຌາປິຕາ ມຍ຺ຫໍ…ເປ… ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ອຣຫຕ຺ຕໍ ປນ ປຕ຺ວາ ເອກທິວສໍ ສຕ຺ຖາຣາ ອຕ຺ຕໂນ ສາວເກ ປຏິປາຏິຍາ ຐານນ຺ຕເຣ ຐເປນ຺ເຕນ ອປ຺ປາພາຘານໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐປິໂຕ ໂສ ປຣິນິພ຺ພານສມເຍ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ຠິກ຺ຂູນໍ ໂອວາທມຸເຂນ ອຎ຺ຎໍ ພ຺ຍາກໂຣນ຺ໂຕ –

໒໒໕. ‘‘ໂຍ ປຸພ຺ເພ ກຣຓີຍານິ, ປຈ຺ຉາ ໂສ ກາຕຸມິຈ຺ຉຕິ;

ສຸຂາ ໂສ ຘໍສເຕ ຐານາ, ປຈ຺ຉາ ຈ ມນຸຕປ຺ປຕິ.

໒໒໖. ‘‘ຍຎ຺ຫິ ກຍິຣາ ຕຎ຺ຫິ ວເທ, ຍໍ ນ ກຍິຣາ ນ ຕໍ ວເທ;

ອກໂຣນ຺ຕໍ ຠາສມານໍ, ປຣິຊານນ຺ຕິ ປຓ຺ຑິຕາ.

໒໒໗. ‘‘ສຸສຸຂໍ ວຕ ນິພ຺ພານໍ, ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘເທສິຕໍ;

ອໂສກໍ ວິຣຊໍ ເຂມໍ, ຍຕ຺ຖ ທຸກ຺ຂໍ ນິຣຸຊ຺ຌຕີ’’ຕິ. – ຄາຖາຕ຺ຕຍມຠາສິ;

ຕຕ຺ຖ ໂຍ ປຸພ຺ເພ ກຣຓີຍານິ, ປຈ຺ຉາ ໂສ ກາຕຸມິຈ຺ຉຕີຕິ ໂຍ ປຸຄ຺ຄໂລ ປຸພ຺ເພ ປຸເຣຕຣໍ ຊຣາໂຣຄາທີຫິ ອນຠິຠູຕກາເລເຍວ ກາຕພ຺ພານິ ອຕ຺ຕໂນ ຫິຕສຸຂາວຫານິ ກມ຺ມານິ ປມາທວເສນ ອກຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ໂສ ກາຕພ຺ພກາລໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ກາຕຸໍ ອິຈ຺ຉຕິ. ໂສຕິ ຈ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ. ຕທາ ປນ ຊຣາໂຣຄາທີຫິ ອຠິຠູຕຕ຺ຕາ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ຈ ສຸຂາ ໂສ ຘໍສເຕ ຐານາ, ປຈ຺ຉາ ຈ ມນຸຕປ຺ປຕີຕິ ໂສ ປຸຄ຺ຄໂລ ສຸຂາ ຐານາ ສຄ຺ຄໂຕ ນິພ຺ພານໂຕ ຈ ຕທຸປາຍສ຺ສ ອນຸປ຺ປາທິຕຕ຺ຕາ ປຣິຫາຍນ຺ໂຕ ‘‘ອກຕໍ ເມ ກລ຺ຍາຓ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໓.໒໔໘; ເນຕ຺ຕິ. ໑໒໐) ປຈ຺ຉາ ຈ ອນຸຕປ຺ປຕິ ວິປ຺ປຏິສາຣໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ມ-ກາໂຣ ປທສນ຺ຘິກໂຣ. ອຫໍ ປນ ກຣຓີຍໍ ກຕ຺ວາ ເອວ ຕຸມ຺ເຫ ເອວໍ ວທາມີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍຎ຺ຫິ ກຍິຣາ’’ຕິ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ປຣິຊານນ຺ຕີຕິ ‘‘ເອຕ຺ຕໂກ ອຍ’’ນ຺ຕິ ປຣິຈ຺ຉິຊ຺ຊ ຊານນ຺ຕິ ນ ພຫຸໍ ມຎ຺ຎນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິວເສນ ຫິ ຍຖາວາທີ ຕຖາກາຣີ ເອວ ໂສຠຕິ, ນ ຕໂຕ ອຎ຺ຎຖາ. ກຣຓີຍປຣິຍາເຍນ ສາຘາຣຓໂຕ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ອິທານິ ສຣູປໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສຸສຸຂໍ ວຕາ’’ຕິອາທິນາ ຕຕິຍໍ ຄາຖມາຫ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ສມ຺ມາ ສາມໍ ສພ຺ພຘມ຺ມານໍ ພຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ຠຄວຕາ ເທສິຕໍ ສພ຺ພໂສ ໂສກເຫຕູນໍ ອຠາວໂຕ ອໂສກໍ ວິຄຕຣາຄາທິຣຊຕ຺ຕາ ວິຣຊໍ ຈຕູຫິ ໂຍເຄຫິ ອນຸປທ຺ທຸຕຕ຺ຕາ ເຂມໍ ນິພ຺ພານໍ ສຸຏ຺ຐຸ ສຸຂໍ ວຕ, ກສ຺ມາ? ຍຕ຺ຖ ຍສ຺ມິໍ ນິພ຺ພາເນ ສກລໍ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂໍ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ ອຈ຺ຈນ຺ຕເມວ ວູປສມຕີຕິ.

ພາກຸລຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ຘນິຍຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ສຸຂຎ຺ເຈ ຊີວິຕຸໍ ອິຈ຺ເຉຕິ ອາຍສ຺ມໂຕ ຘນິຍຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ອຍມ຺ປິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ປຸຎ຺ຎານິ ອຸປຈິນນ຺ໂຕ ສິຂິສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ ເອກທິວສໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ທິສ຺ວາ ປສນ຺ນມານໂສ ນຬມາລາຍ ປູຊໍ ອກາສິ. ໂສ ເຕນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ຣາຊຄເຫ ກຸມ຺ຠກາຣກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຘນິໂຍຕິ ລທ຺ຘນາໂມ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ກຸມ຺ຠກາຣກມ຺ເມນ ຊີວຕິ. ເຕນ ຈ ສມເຍນ ສຕ຺ຖາ ຘນິຍສ຺ສ ກຸມ຺ຠກາຣສ຺ສ ສາລາຍໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ປຸກ຺ກຸສາຕິສ຺ສ ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຉຘາຕຸວິຠງ຺ຄສຸຕ຺ຕໍ (ມ. ນິ. ໓.໓໔໒ ອາທໂຍ) ເທເສສິ. ໂສ ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ກຕກິຈ຺ໂຈ ອໂຫສິ. ຘນິໂຍ ຕສ຺ສ ປຣິນິພ຺ພຸຕຠາວໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ນິຍ຺ຍານິກໍ ວຕ ພຸທ຺ຘສາສນໍ, ຍຕ຺ຖ ເອກຣຕ຺ຕິປຣິຈເຍນາປິ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂໂຕ ມຸຎ຺ຈິຕຸໍ ສກ຺ກາ’’ຕິ ປຏິລທ຺ຘສທ຺ໂຘ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ກຸຏິມຓ຺ຑນານຸຍຸຕ຺ໂຕ ວິຫຣນ຺ໂຕ ກຸຏິກຣຓໍ ປຏິຈ຺ຈ ຠຄວຕາ ຄຣຫິໂຕ ສງ຺ຆິເກ ເສນາສເນ ວສນ຺ໂຕ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣ ໒.໔໘.໑-໗) –

‘‘ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓໍ ສມ຺ພຸທ຺ຘໍ, ອາຫຸຕີນໍ ປຏິຄ຺ຄຫໍ;

ວິປິນຄ຺ເຄນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ, ອທ຺ທສໍ ໂລກນາຍກໍ.

‘‘ນຬມາລໍ ຄເຫຕ຺ວານ, ນິກ຺ຂມນ຺ໂຕ ຈ ຕາວເທ;

ຕຕ຺ຖທ຺ທສາສິໍ ສມ຺ພຸທ຺ຘໍ, ໂອຆຕິຓ຺ຓມນາສວໍ.

‘‘ປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ສຸມໂນ, ນຬມາລມປູຊຍິໍ;

ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍໍ ມຫາວີຣໍ, ສພ຺ພໂລການຸກມ຺ປກໍ.

‘‘ເອກຕິໍເສ ອິໂຕ ກປ຺ເປ, ຍໍ ມາລມຠິໂຣປຍິໍ;

ທຸຄ຺ຄຕິໍ ນາຠິຊານາມິ, ພຸທ຺ຘປູຊາຍິທໍ ຜລໍ.

‘‘ກິເລສາ ຌາປິຕາ ມຍ຺ຫໍ…ເປ… ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ອຣຫຕ຺ຕໍ ປນ ປຕ຺ວາ ເຍ ຠິກ຺ຂູ ຘຸຕງ຺ຄສມາຘາເນນ ອຕ຺ຕານໍ ອຸກ຺ກໍເສຕ຺ວາ ສງ຺ຆຠຕ຺ຕາທິໍ ສາທິຍນ຺ເຕ ອຎ຺ເຎ ຠິກ຺ຂູ ອວຊານນ຺ຕິ, ເຕສໍ ໂອວາທທານມຸເຂນ ອຎ຺ຎໍ ພ຺ຍາກໂຣນ຺ໂຕ –

໒໒໘. ‘‘ສຸຂຎ຺ເຈ ຊີວິຕຸໍ ອິຈ຺ເຉ, ສາມຎ຺ຎສ຺ມິໍ ອເປກ຺ຂວາ;

ສງ຺ຆິກໍ ນາຕິມຎ຺ເຎຍ຺ຍ, ຈີວຣໍ ປານໂຠຊນໍ.

໒໒໙. ສຸຂຎ຺ເຈ ຊີວິຕຸໍ ອິຈ຺ເຉ, ສາມຎ຺ຎສ຺ມິໍ ອເປກ຺ຂວາ;

ອຫິ ມູສິກໂສພ຺ຠໍວ, ເສເວຖ ສຍນາສນໍ.

໒໓໐. ສຸຂຎ຺ເຈ ຊີວິຕຸໍ ອິຈ຺ເຉ, ສາມຎ຺ຎສ຺ມິໍ ອເປກ຺ຂວາ;

ອິຕຣີຕເຣນ ຕຸສ຺ເສຍ຺ຍ, ເອກຘມ຺ມຎ຺ຈ ຠາວເຍ’’ຕິ. – ຕິສ຺ໂສ ຄາຖາ ອຠາສິ;

ຕຕ຺ຖ ສຸຂຎ຺ເຈ ຊີວິຕຸໍ ອິຈ຺ເຉ, ສາມຎ຺ຎສ຺ມິໍ ອເປກ຺ຂວາຕິ ສາມຎ຺ຎສ຺ມິໍ ສມຓຠາເວ ອເປກ຺ຂວາ ສິກ຺ຂາຍ ຕິພ຺ພຄາຣໂວ ຫຸຕ຺ວາ ສຸຂໍ ຊີວິຕຸໍ ອິຈ຺ເຉຍ຺ຍ ເຈ, ອເນສນໍ ປຫາຍ ສາມຎ຺ຎສຸເຂນ ສເຈ ຊີວິຕຸກາໂມຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສງ຺ຆິກໍ ນາຕິມຎ຺ເຎຍ຺ຍ, ຈີວຣໍ ປານໂຠຊນນ຺ຕິ ສງ຺ຆໂຕ ອາຠຕໍ ຈີວຣໍ ອາຫາຣໍ ນ ອວມຎ຺ເຎຍ຺ຍ, ສງ຺ຆສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກລາໂຠ ນາມ ປຣິສຸທ຺ຘຸປ຺ປາໂທ ໂຫຕີຕິ ຕໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ອາຊີວປາຣິສຸທ຺ຘິສມ຺ຠເວນ ສາມຎ຺ຎສຸຂໍ ຫຕ຺ຖຄຕເມວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຫິ ມູສິກໂສພ຺ຠໍວາຕິ ອຫິ ວິຍ ມູສິກາຍ ຂຕພິລໍ ເສເວຖ ເສເວຍ຺ຍ ເສນາສນໍ. ຍຖາ ນາມ ສປ຺ໂປ ສຍມຕ຺ຕໂນ ອາສຍໍ ອກຕ຺ວາ ມູສິກາຍ ອຎ຺ເຎນ ວາ ກເຕ ອາສເຍ ວສິຕ຺ວາ ເຍນ ກາມໍ ປກ຺ກມຕິ, ເອວເມວໍ ຠິກ຺ຂຸ ສຍໍ ເສນາສນກຣຓາ ສໍກິເລສໍ ອນາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ວສິຕ຺ວາ ປກ຺ກເມຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອິທານິ ວຸຕ຺ເຕ ອວຸຕ຺ເຕ ຈ ປຈ຺ຈເຍ ຍຖາລາຠສນ຺ໂຕເສເນວ ສາມຎ຺ຎສຸຂໍ ໂຫຕິ, ນ ອຎ຺ຎຖາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອິຕຣີຕເຣນ ຕຸສ຺ເສຍ຺ຍາ’’ຕິ, ເຍນ ເກນຈິ ຫີເນນ ວາ ປຓີເຕນ ວາ ຍຖາລທ຺ເຘນ ປຈ຺ຈເຍນ ສນ຺ໂຕສໍ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອກຘມ຺ມນ຺ຕິ ອປ຺ປມາທຠາວໍ, ຕຎ຺ຫິ ອນຸຍຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ອນວຊ຺ຊໍ ສພ຺ພໍ ໂລກິຍສຸຂໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣສຸຂຎ຺ຈ ຫຕ຺ຖຄຕເມວ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ ຠຄວາ – ‘‘ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ຫິ ຌາຍນ຺ໂຕ, ປປ຺ໂປຕິ ວິປຸລໍ ສຸຂ’’ນ຺ຕິ (ມ. ນິ. ໒.໓໕໒; ຘ. ປ. ໒໗).

ຘນິຍຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ມາຕງ຺ຄປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ອຕິສີຕນ຺ຕິ ອາຍສ຺ມໂຕ ມາຕງ຺ຄປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ອຍໍ ກິຣ ປທຸມຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ຫິມວນ຺ຕສມີເປ ມຫໂຕ ຊາຕສ຺ສຣສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາ ມຫຕິ ນາຄຠວເນ ມຫານຸຠາໂວ ນາຄຣາຊາ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ເອກທິວສໍ ນາຄຠວນໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ວິຈຣນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາຣໍ ອາກາເສນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ປສນ຺ນມານໂສ ອຕ຺ຕໂນ ສີສມຓິນາ ປູຊໍ ອກາສິ. ໂສ ເຕນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ໂກສລຣຏ຺ເຐ ມາຕງ຺ຄສ຺ສ ນາມ ກຸຏຸມ຺ພິກສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ມາຕງ຺ຄປຸຕ຺ໂຕຕ຺ເວວ ປຎ຺ຎາຍິຕ຺ຖ. ໂສ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ ອລສຊາຕິໂກ ຫຸຕ຺ວາ ກິຎ຺ຈິ ກມ຺ມໍ ອກໂຣນ຺ໂຕ ຎາຕເກຫິ ອຎ຺ເຎຫິ ຈ ຄຣຫິໂຕ ‘‘ສຸຂຊີວິໂນ ອິເມ ສມຓາ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍາ’’ຕິ ສຸຂຊີວິຕໍ ອາກງ຺ຂນ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂູຫິ ກຕປຣິຈໂຍ ຫຸຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ປຏິລທ຺ຘສທ຺ໂຘ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຎ຺ເຎ ຠິກ຺ຂູ ອິທ຺ຘິມນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ອິທ຺ຘິພລໍ ປຕ຺ເຖຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຠາວນໍ ອນຸຍຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ຉຬຠິຎ຺ໂຎ ອໂຫສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣ ໒.໔໘.໘-໒໙) –

‘‘ປທຸມຸຕ຺ຕໂຣ ນາມ ຊິໂນ, ສພ຺ພຘມ຺ມານ ປາຣຄູ;