໔. ຈຕຸກ຺ກນິປາໂຕ

໑. ນາຄສມາລຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ອລງ຺ກຕາຕິອາທິກາ ອາຍສ຺ມໂຕ ນາຄສມາລຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ອຍມ຺ປິ ປທຸມຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ ຄິມ຺ຫສມເຍ ສູຣິຍາຕປສນ຺ຕຕ຺ຕາຍ ຠູມິຍາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ທິສ຺ວາ ປສນ຺ນມານໂສ ຉຕ຺ຕໍ ອທາສິ. ໂສ ເຕນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ສກ຺ຍຣາຊກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ນາຄສມາໂລຕິ ລທ຺ຘນາໂມ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ຎາຕິສມາຄເມ ປຏິລທ຺ຘສທ຺ໂຘ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ກິຎ຺ຈິ ກາລໍ ຠຄວໂຕ ອຸປຏ຺ຐາໂກ ອໂຫສິ. ໂສ ເອກທິວສໍ ນຄຣໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິຏ຺ໂຐ ອລງ຺ກຕປຏິຍຕ຺ຕໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ນຈ຺ຈກິໍ ມຫາປເຖ ຕູຣິເຍສຸ ວຊ຺ຊນ຺ເຕສຸ ນຈ຺ຈນ຺ຕິໍ ທິສ຺ວາ, ‘‘ອຍໍ ຈິຕ຺ຕກິຣິຍວາໂຍຘາຕຸວິປ຺ຜາຣວເສນ ກຣຊກາຍສ຺ສ ຕຖາ ຕຖາ ປຣິວຕ຺ຕິ, ອໂຫ ອນິຈ຺ຈາ ສງ຺ຂາຣາ’’ຕິ ຂຍວຍໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ອຸສ຺ສຸກ຺ກາເປຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣ ໒.໔໖.໓໗-໔໘) –

‘‘ອງ຺ຄາຣຊາຕາ ປຖວີ, ກຸກ຺ກຸຬານຸຄຕາ ມຫີ;

ປທຸມຸຕ຺ຕໂຣ ຠຄວາ, ອພ຺ໂຠກາສມ຺ຫິ ຈງ຺ກມິ.

‘‘ປຓ຺ຑຣໍ ຉຕ຺ຕມາທາຍ, ອທ຺ຘານໍ ປຏິປຊ຺ຊຫໍ;

ຕຕ຺ຖ ທິສ຺ວານ ສມ຺ພຸທ຺ຘໍ, ວິຕ຺ຕິ ເມ ອຸປປຊ຺ຊຖ.

‘‘ມຣີຈິໂຍຕ຺ຖຏາ ຠູມິ, ອງ຺ຄາຣາວ ມຫີ ອຍໍ;

ອຸປຫນ຺ຕິ ມຫາວາຕາ, ສຣີຣສ຺ສາສຸເຂປນາ.

‘‘ສີຕໍ ອຸຓ຺ຫໍ ວິຫນນ຺ຕໍ, ວາຕາຕປນິວາຣຓໍ;

ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫ ອິມໍ ຉຕ຺ຕໍ, ຜສ຺ສຍິສ຺ສາມິ ນິພ຺ພຸຕິໍ.

‘‘ອນຸກມ຺ປໂກ ກາຣຸຓິໂກ, ປທຸມຸຕ຺ຕໂຣ ມຫາຍໂສ;

ມມ ສງ຺ກປ຺ປມຎ຺ຎາຍ, ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫິ ຕທາ ຊິໂນ.

‘‘ຕິໍສກປ຺ປານິ ເທວິນ຺ໂທ, ເທວຣຊ຺ຊມກາຣຍິໍ;

ສຕານໍ ປຎ຺ຈກ຺ຂຕ຺ຕຸຎ຺ຈ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ອໂຫສຫໍ.

‘‘ປເທສຣຊ຺ຊໍ ວິປຸລໍ, ຄຓນາໂຕ ອສງ຺ຂິຍໍ;

ອນຸໂຠມິ ສກໍ ກມ຺ມໍ, ປຸພ຺ເພ ສຸກຕມຕ຺ຕໂນ.

‘‘ອຍໍ ເມ ປຈ຺ຉິມາ ຊາຕິ, ຈຣິໂມ ວຕ຺ຕເຕ ຠໂວ;

ອຊ຺ຊາປິ ເສຕຈ຺ຉຕ຺ຕໍ ເມ, ສພ຺ພກາລໍ ຘຣີຍຕິ.

‘‘ສຕສຫສ຺ສິໂຕ ກປ຺ເປ, ຍໍ ຉຕ຺ຕມທທິໍ ຕທາ;

ທຸຄ຺ຄຕິໍ ນາຠິຊານາມິ, ຉຕ຺ຕທານສ຺ສິທໍ ຜລໍ.

‘‘ກິເລສາ ຌາປິຕາ ມຍ຺ຫໍ…ເປ… ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ອຣຫຕ຺ຕໍ ປນ ປຕ຺ວາ –

໒໖໗. ‘‘ອລງ຺ກຕາ ສຸວສນາ, ມາລິນີ ຈນ຺ທນຸສ຺ສທາ;

ມຊ຺ເຌ ມຫາປເຖ ນາຣີ, ຕູຣິເຍ ນຈ຺ຈຕິ ນຏ຺ຏກີ.

໒໖໘. ‘‘ປິຓ຺ຑິກາຍ ປວິຏ຺ໂຐຫໍ, ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ນໍ ອຸທິກ຺ຂິສໍ;

ອລງ຺ກຕໍ ສຸວສນໍ, ມຈ຺ຈຸປາສໍວ ໂອຑ຺ຑິຕໍ.

໒໖໙. ‘‘ຕໂຕ ເມ ມນສີກາໂຣ, ໂຍນິໂສ ອຸທປຊ຺ຊຖ;

ອາທີນໂວ ປາຕຸຣຫຸ, ນິພ຺ພິທາ ສມຕິຏ຺ຐຖ.

໒໗໐. ‘‘ຕໂຕ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈິ ເມ, ປສ຺ສ ຘມ຺ມສຸຘມ຺ມຕໍ;

ຕິສ຺ໂສ ວິຊ຺ຊາ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕາ, ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ. –

ຈຕູຫິ ຄາຖາຫິ ອຕ຺ຕໂນ ປຏິປຕ຺ຕິກິຕ຺ຕນມຸເຂນ ອຎ຺ຎໍ ພ຺ຍາກາສິ.

ຕຕ຺ຖ ອລງ຺ກຕາຕິ ຫຕ຺ຖູປຄາທິອາຠຣເຓຫິ ອລງ຺ກຕຄຕ຺ຕາ. ສຸວສນາຕິ ສຸນ຺ທຣວສນາ ໂສຠນວຕ຺ຖນິວຕ຺ຖາ. ມາລິນີຕິ ມາລາຘາຣິນີ ປິຬນ຺ຘິຕປຸປ຺ຜມາລາ. ຈນ຺ທນຸສ຺ສທາຕິ ຈນ຺ທນານຸເລປລິຕ຺ຕສຣີຣາ. ມຊ຺ເຌ ມຫາປເຖ ນາຣີ, ຕູຣິເຍ ນຈ຺ຈຕິ ນຏ຺ຏກີຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ເອກາ ນາຣີ ນຏ຺ຏກີ ນາຏກິຕ຺ຖີ ນຄຣວີຖິຍາ ມຊ຺ເຌ ປຎ຺ຈງ຺ຄິເກ ຕູຣິເຍ ວຊ຺ຊນ຺ເຕ ນຈ຺ຈຕິ, ຍຖາປຏ຺ຐປິຕໍ ນຈ຺ຈໍ ກໂຣຕິ.

ປິຓ຺ຑິກາຍາຕິ ຠິກ຺ຂາຍ. ປວິຏ຺ໂຐຫນ຺ຕິ ນຄຣໍ ປວິຏ຺ໂຐ ອຫໍ. ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ນໍ ອຸທິກ຺ຂິສນ຺ຕິ ນຄຣວີຖິຍໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປຣິສ຺ສຍປຣິຫຣຓຕ຺ຖໍ ວີຖິໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ຕໍ ນຏ຺ຏກິໍ ໂອໂລເກສິໍ. ກິໍ ວິຍ? ມຈ຺ຈຸປາສໍວ ໂອຑ຺ຑິຕນ຺ຕິ ຍຖາ ມຈ຺ຈຸສ຺ສ ມຈ຺ຈຸຣາຊສ຺ສ ປາສຠູໂຕ ຣູປາທິໂກ ໂອຑ຺ຑິໂຕ ໂລເກ ອນຸວິຈຣິຕ຺ວາ ຐິໂຕ ເອກໍເສນ ສຕ຺ຕານໍ ອນຕ຺ຖາວໂຫ, ເອວໍ ສາປິ ອປ຺ປຏິສງ຺ຂາເນ ຐິຕານໍ ອນ຺ຘປຸຖຸຊ຺ຊນານໍ ເອກໍສໂຕ ອນຕ຺ຖາວຫາຕິ ມຈ຺ຈຸປາສສທິສີ ວຸຕ຺ຕາ.

ຕໂຕຕິ ຕສ຺ມາ ມຈ຺ຈຸປາສສທິສຕ຺ຕາ. ເມຕິ ມຍ຺ຫໍ. ມນສີກາໂຣ ໂຍນິໂສ ອຸທປຊ຺ຊຖາຕິ ‘‘ອຍໍ ອຏ຺ຐິສງ຺ຆາໂຕ ນ຺ຫາຣຸສມ຺ພນ຺ໂຘ ມໍເສນ ອນຸປລິຕ຺ໂຕ ຉວິຍາ ປຏິຈ຺ຉນ຺ໂນ ອສຸຈິທຸຄ຺ຄນ຺ຘເຊຄຸຈ຺ຉປຏິກ຺ກູໂລ ອນິຈ຺ຈຸຈ຺ຉາທນປຣິມທ຺ທນເຠທນວິທ຺ຘໍສນຘມ຺ໂມ ອີທິເສ ວິກາເຣ ທສ຺ເສຕີ’’ຕິ ເອວໍ ໂຍນິໂສ ມນສິກາໂຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ອາທີນໂວ ປາຕຸຣຫູຕິ ເອວໍ ກາຍສ຺ສ ສຠາວູປຘາຣຓມຸເຂນ ຕສ຺ສ ຈ ຕໍນິສ຺ສິຕານຎ຺ຈ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິການໍ ອຸທຍພ຺ພຍໍ ສຣສປຠງ຺ຄຸຕຎ຺ຈ ມນສິ ກໂຣໂຕ ເຕສຸ ຈ ຍກ຺ຂຣກ຺ຂສາທີສຸ ວິຍ ຠຍໂຕ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ເຕສຸ ຕຕ຺ຖ ເມ ອເນກາກາຣອາທີນໂວ ໂທໂສ ປາຕຸຣໂຫສິ. ຕປ຺ປຏິປກ຺ຂໂຕ ຈ ນິພ຺ພາເນ ອານິສໍໂສ. ນິພ຺ພິທາ ສມຕິຏ຺ຐຖາຕິ ນິພ຺ພິນ຺ທນໍ ອາທີນວານຸປສ຺ສນານຸຠາວສິທ຺ຘໍ ນິພ຺ພິທາຎາຓໍ ມມ ຫທເຍ ສຓ຺ຐາສິ, ມຸຫຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຕສໍ ຣູປາຣູປຘມ຺ມານໍ ຄຫເຓ ຈິຕ຺ຕໍ ນາໂຫສິ, ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸ ມຸຎ຺ຈິຕຸກາມຕາທິວເສນ ຕຕ຺ຖ ອຸທາສີນເມວ ຊາຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຕໂຕຕິ ວິປສ຺ສນາຎາຓໂຕ ປຣໍ. ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈິ ເມຕິ ໂລກຸຕ຺ຕຣຠາວນາຍ ວຕ຺ຕມານາຍ ມຄ຺ຄປຏິປາຏິຍາ ສພ຺ພກິເລເສຫິ ມມ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຕ຺ຕໍ ອໂຫສິ. ເອເຕນ ຜລຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕິ. ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ຫິ ກິເລສາ ວິມຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ນາມ, ຜລກ຺ຂເຓ ວິມຸຕ຺ຕາຕິ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

ນາຄສມາລຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ຠຄຸຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ອຫໍ ມິທ຺ເຘນາຕິອາທິກາ ອາຍສ຺ມໂຕ ຠຄຸຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ອຍໍ ກິຣ ປທຸມຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ ສຕ຺ຖຣິ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ຕສ຺ສ ຘາຕຸໂຍ ປຸປ຺ເຜຫິ ປູເຊສິ. ໂສ ເຕນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ນິມ຺ມານຣຕີສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອປຣາປຣໍ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ສກ຺ຍຣາຊກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຠຄູຕິ ລທ຺ຘນາໂມ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ອນຸຣຸທ຺ຘກິມິເລຫິ ສທ຺ຘິໍ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ພາລກໂລຓກຄາເມ ວສນ຺ໂຕ ເອກທິວສໍ ຖິນມິທ຺ຘາຠິຠວໍ ວິໂນເທຕຸໍ ວິຫາຣໂຕ ນິກ຺ຂມ຺ມ ຈງ຺ກມໍ ອຠິຣຸຫນ຺ໂຕ ປປຕິຕ຺ວາ ຕເທວ ອງ຺ກຸສໍ ກຕ຺ວາ ຖິນມິທ຺ຘໍ ວິໂນເທຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣ ໒.໔໖.໔໙-໕໗) –

‘‘ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ຠຄວຕິ, ປທຸມຸຕ຺ຕເຣ ມຫາຍເສ;

ປຸປ຺ຜວຏໍສເກ ກຕ຺ວາ, ສຣີຣມຠິໂຣປຍິໍ.

‘‘ຕຕ຺ຖ ຈິຕ຺ຕໍ ປສາເທຕ຺ວາ, ນິມ຺ມານໍ ອຄມາສຫໍ;

ເທວໂລກຄໂຕ ສນ຺ໂຕ, ປຸຎ຺ຎກມ຺ມໍ ສຣາມຫໍ.

‘‘ອມ຺ພຣາ ປຸປ຺ຜວສ຺ໂສ ເມ, ສພ຺ພກາລໍ ປວສ຺ສຕິ;

ສໍສຣາມິ ມນຸສ຺ເສ ເຈ, ຣາຊາ ໂຫມິ ມຫາຍໂສ.

‘‘ຕຫິໍ ກຸສຸມວສ຺ໂສ ເມ, ອຠິວສ຺ສຕິ ສພ຺ພທາ;

ຕສ຺ເສວ ປຸປ຺ຜປູຊາຍ, ວາຫສາ ສພ຺ພທສ຺ສິໂນ.

‘‘ອຍໍ ປຈ຺ຉິມໂກ ມຍ຺ຫໍ, ຈຣິໂມ ວຕ຺ຕເຕ ຠໂວ;

ອຊ຺ຊາປິ ປຸປ຺ຜວສ຺ໂສ ເມ, ອຠິວສ຺ສຕິ ສພ຺ພທາ.

‘‘ສຕສຫສ຺ສິໂຕ ກປ຺ເປ, ຍໍ ປຸປ຺ຜມຠິໂຣປຍິໍ;

ທຸຄ຺ຄຕິໍ ນາຠິຊານາມິ, ເທຫປູຊາຍິທໍ ຜລໍ.

‘‘ກິເລສາ ຌາປິຕາ ມຍ຺ຫໍ…ເປ… ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ອຣຫຕ຺ຕໍ ປນ ປຕ຺ວາ ຜລສຸເຂນ ນິພ຺ພານສຸເຂນ ຈ ວີຕິນາເມນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາຣາ ເອກວິຫາຣໍ ອນຸໂມທິຕຸໍ ອຸປຄເຕນ – ‘‘ກຈ຺ຈິ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ວິຫຣສີ’’ຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ອຕ຺ຕໂນ ອປ຺ປມາທວິຫາຣໍ ນິເວເທນ຺ໂຕ –

໒໗໑. ‘‘ອຫໍ ມິທ຺ເຘນ ປກໂຕ, ວິຫາຣາ ອຸປນິກ຺ຂມິໍ;

ຈງ຺ກມໍ ອຠິຣຸຫນ຺ໂຕ, ຕຕ຺ເຖວ ປປຕິໍ ຉມາ.

໒໗໒. ‘‘ຄຕ຺ຕານິ ປຣິມຊ຺ຊິຕ຺ວາ, ປຸນປາຣຸຍ຺ຫ ຈງ຺ກມໍ;

ຈງ຺ກເມ ຈງ຺ກມິໍ ໂສຫໍ, ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສຸສມາຫິໂຕ.

໒໗໓. ‘‘ຕໂຕ ເມ ມນສີກາໂຣ, ໂຍນິໂສ ອຸທປຊ຺ຊຖ;

ອາທີນໂວ ປາຕຸຣຫຸ, ນິພ຺ພິທາ ສມຕິຏ຺ຐຖ.

໒໗໔. ‘‘ຕໂຕ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈິ ເມ, ປສ຺ສ ຘມ຺ມສຸຘມ຺ມຕໍ;

ຕິສ຺ໂສ ວິຊ຺ຊາ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕາ, ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ. –

ອິມາ ຈຕສ຺ໂສ ຄາຖາ ອຠາສິ.

ຕຕ຺ຖ ມິທ຺ເຘນ ປກໂຕຕິ ກາຍາລສິຍສງ຺ຂາເຕນ ອສຕ຺ຕິວິຆາຕສຠາເວນ ມິທ຺ເຘນ ອຠິຠູໂຕ. ວິຫາຣາຕິ ເສນາສນໂຕ. ອຸປນິກ຺ຂມິນ຺ຕິ ຈງ຺ກມິຕຸໍ ນິກ຺ຂມິໍ. ຕຕ຺ເຖວ ປປຕິໍ ຉມາຕິ ຕຕ຺ເຖວ ຈງ຺ກມໂສປາເນ ນິທ຺ທາຠິຠູຕຕາຍ ຠູມິຍໍ ນິປຕິໍ. ຄຕ຺ຕານິ ປຣິມຊ຺ຊິຕ຺ວາຕິ ຠູມິຍໍ ປຕເນນ ປໍສຸກິຕານິ ອຕ຺ຕໂນ ສຣີຣາວຍວານິ ອນຸມຊ຺ຊິຕ຺ວາ. ປຸນປາຣຸຍ຺ຫ ຈງ຺ກມນ຺ຕິ ‘‘ປຕິໂຕ ທານາຫ’’ນ຺ຕິ ສງ຺ໂກຈໍ ອນາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຸນປິ ຈງ຺ກມຏ຺ຐານໍ ອາຣຸຫິຕ຺ວາ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສຸສມາຫິໂຕຕິ ໂຄຈຣຊ຺ຌຕ຺ເຕ ກມ຺ມຏ຺ຐາເນ ນີວຣຓວິກ຺ຂມ຺ຠເນນ ສຸຏ຺ຐຸ ສມາຫິໂຕ ເອກຄ຺ຄຈິຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ຈງ຺ກມິນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ. ອິທເມວ ຈ ເຖຣສ຺ສ ອຎ຺ຎາພ຺ຍາກຣຓໍ ອໂຫສິ.

ຠຄຸຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ສຠິຍຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ປເຣ ຈາຕິອາທິກາ ອາຍສ຺ມໂຕ ສຠິຍຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ອຍມ຺ປິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ປຸຎ຺ຎານິ ອຸປຈິນນ຺ໂຕ ກກຸສນ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ ເອກທິວສໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ທິວາວິຫາຣາຍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ປສນ຺ນມານໂສ ອຸປາຫນໍ ອທາສິ. ໂສ ເຕນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ກສ຺ສເປ ຠຄວຕິ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ປຕິຏ຺ຐິເຕ ສຸວຓ຺ຓເຈຕິເຍ ຉຫິ ກຸລປຸຕ຺ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ອຕ຺ຕສຕ຺ຕໂມ ສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຣຎ຺ເຎ ວິຫຣນ຺ໂຕ ວິເສສໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ອິຕເຣ ອາຫ – ‘‘ມຍໍ ປິຓ຺ຑປາຕາຍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຊີວິເຕ ສາເປກ຺ຂາ ໂຫມ, ຊີວິເຕ ສາເປກ຺ເຂນ ຈ ນ ສກ຺ກາ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມໍ ອຘິຄນ຺ຕຸໍ, ປຸຖຸຊ຺ຊນກາລງ຺ກິຣິຍາ ຈ ທຸກ຺ຂາ. ຫນ຺ທ, ມຍໍ ນິສ຺ເສຓິໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ປພ຺ພຕໍ ອຠິຣຸຍ຺ຫ ກາເຍ ຈ ຊີວິເຕ ຈ ອນເປກ຺ຂາ ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣມາ’’ຕິ. ເຕ ຕຖາ ອກໍສຸ.

ອຖ ເນສໍ ມຫາເຖໂຣ ອຸປນິສ຺ສຍສມ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ຕທເຫວ ຉຬຠິຎ຺ໂຎ ຫຸຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣກຸຣຸໂຕ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ອຸປເນສິ. ອິຕເຣ – ‘‘ຕຸມ຺ເຫ, ຠນ຺ເຕ, ກຕກິຈ຺ຈາ ຕຸມ຺ເຫຫິ ສທ຺ຘິໍ ສລ຺ລາປມຕ຺ຕມ຺ປິ ປປຎ຺ໂຈ, ສມຓຘມ຺ມເມວ ມຍໍ ກຣິສ຺ສາມ, ຕຸມ຺ເຫ ອຕ຺ຕນາ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣມນຸຍຸຎ຺ຊຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ປຏິກ຺ຂິປິໍສຸ. ເຖໂຣ ເນ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉາເປຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ອຄມາສິ.

ຕໂຕ ເນສໍ ເອໂກ ທ຺ວີຫຕີຫຈ຺ຈເຍນ ອຠິຎ຺ຎາປຣິວາຣໍ ອນາຄາມິຜລໍ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ຕເຖວ ວຕ຺ວາ ເຕຫິ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ອຄມາສິ. ເຕສຸ ຂີຓາສວຕ຺ເຖໂຣ ປຣິນິພ຺ພາຍິ, ອນາຄາມີ ສຸທ຺ຘາວາເສສຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ອິຕເຣ ປຸຖຸຊ຺ຊນກາລງ຺ກິຣິຍເມວ ກຕ຺ວາ ຉສຸ ກາມສຄ຺ເຄສຸ ອນຸໂລມປຏິໂລມໂຕ ທິພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວິຕ຺ວາ ອມ຺ຫາກໍ ຠຄວໂຕ ກາເລ ເທວໂລກາ ຈວິຕ຺ວາ ເອໂກ ມລ຺ລຣາຊກຸເລ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິ, ເອໂກ ຄນ຺ຘາຣຣາຊກຸເລ, ເອໂກ ພາຫິຣຣຏ຺ເຐ, ເອໂກ ຣາຊຄເຫ ເອກິສ຺ສາ ກຸລທາຣິກາຍ ກຸຈ຺ຉິມ຺ຫິ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິ. ອິຕໂຣ ອຎ຺ຎຕຣິສ຺ສາ ປຣິພ຺ພາຊິກາຍ ກຸຈ຺ຉິມ຺ຫິ ປຏິສນ຺ຘິໍ ອຄ຺ຄເຫສິ. ສາ ກິຣ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ຂຕ຺ຕິຍສ຺ສ ຘີຕາ, ນໍ ມາຕາປິຕໂຣ – ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ຘີຕາ ສມຍນ຺ຕຣໍ ຊານາຕູ’’ຕິ ເອກສ຺ສ ປຣິພ຺ພາຊກສ຺ສ ນິຍ຺ຍາທຍິໍສຸ. ອເຖໂກ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ຕາຍ ສທ຺ຘິໍ ວິປ຺ປຏິປຊ຺ຊິ. ສາ ເຕນ ຄພ຺ຠໍ ຄຓ຺ຫິ. ຕໍ ຄພ຺ຠິນິໍ ທິສ຺ວາ ປຣິພ຺ພາຊກາ ນິກ຺ກຑ຺ຒິໍສຸ. ສາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ສຠາຍໍ ວິຊາຍິ. ເຕນສ຺ສ ສຠິໂຍຕ຺ເວວ ນາມໍ ອກາສິ. ໂສ ວຑ຺ຒິຕ຺ວາ ປຣິພ຺ພາຊກປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ນານາສຕ຺ຖານິ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ມຫາວາທີ ຫຸຕ຺ວາ ວາທປ຺ປສຸໂຕ ວິຈຣນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕນາ ສທິສໍ ອທິສ຺ວາ ນຄຣທ຺ວາເຣ ອສ຺ສມໍ ກາເຣຕ຺ວາ ຂຕ຺ຕິຍກຸມາຣາທໂຍ ສິປ຺ປໍ ສິກ຺ຂາເປນ຺ໂຕ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ມາຕຸຍາ ອິຕ຺ຖິຠາວໍ ຊິຄຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຌານໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ອຸປ຺ປນ຺ນາຍ ອຠິສງ຺ຂຣິຕ຺ວາ ທິນ຺ເນ ວີສຕິປຎ຺ເຫ ຄເຫຕ຺ວາ ເຕ ເຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ປຸຈ຺ຉິ. ເຕ ຈສ຺ສ ເຕສໍ ປຎ຺ຫານໍ ອຕ຺ຖໍ ພ຺ຍາກາຕຸໍ ນາສກ຺ຂິໍສຸ. ສຠິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍໍ (ສຸ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒. ສຠິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ) ປນ ‘‘ສຸທ຺ຘາວາສພ຺ຣຫ຺ມາ ເຕ ປຎ຺ເຫ ອຠິສງ຺ຂຣິຕ຺ວາ ອທາສີ’’ຕິ ອາຄຕໍ.

ຍທາ ປນ ຠຄວາ ປວຕ຺ຕວຣຘມ຺ມຈກ຺ໂກ ອນຸປຸພ຺ເພນ ຣາຊຄຫໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ເວຬຸວເນ ວິຫາສິ, ຕທາ ສຠິໂຍ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເຕ ປຎ຺ເຫ ປຸຈ຺ຉິ. ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສ ເຕ ປຎ຺ເຫ ພ຺ຍາກາສີຕິ ສພ຺ພໍ ສຠິຍສຸຕ຺ເຕ (ສຸ. ນິ. ສຠິຍສຸຕ຺ຕໍ) ອາຄຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ສຠິໂຍ ປນ ຠຄວຕາ ເຕສຸ ປຎ຺ເຫສຸ ພ຺ຍາກເຕສຸ ປຏິລທ຺ຘສທ຺ໂຘ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣ ໒.໔໖.໒໗-໓໑) –

‘‘ກກຸສນ຺ຘສ຺ສ ມຸນິໂນ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ວຸສີມໂຕ;

ທິວາວິຫາຣໍ ວຊໂຕ, ອກ຺ກມນມທາສຫໍ.

‘‘ອິມສ຺ມິໍເຍວ ກປ຺ປມ຺ຫິ, ຍໍ ທານມທທິໍ ຕທາ;

ທຸຄ຺ຄຕິໍ ນາຠິຊານາມິ, ອກ຺ກມນສ຺ສິທໍ ຜລໍ.

‘‘ກິເລສາ ຌາປິຕາ ມຍ຺ຫໍ…ເປ… ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ອຣຫາ ປນ ຫຸຕ຺ວາ ເທວທຕ຺ເຕ ສງ຺ຆເຠທາຍ ປຣກ຺ກມນ຺ເຕ ເທວທຕ຺ຕປກ຺ຂິການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ໂອວາທໍ ເທນ຺ໂຕ –

໒໗໕. ‘‘ປເຣ ຈ ນ ວິຊານນ຺ຕິ, ມຍເມຕ຺ຖ ຍມາມເສ;

ເຍ ຈ ຕຕ຺ຖ ວິຊານນ຺ຕິ, ຕໂຕ ສມ຺ມນ຺ຕິ ເມຘຄາ.

໒໗໖. ‘‘ຍທາ ຈ ອວິຊານນ຺ຕາ, ອິຣິຍນ຺ຕ຺ຍມຣາ ວິຍ;

ວິຊານນ຺ຕິ ຈ ເຍ ຘມ຺ມໍ, ອາຕຸເຣສຸ ອນາຕຸຣາ.

໒໗໗. ‘‘ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ສິຖິລໍ ກມ຺ມໍ, ສໍກິລິຏ຺ຐຎ຺ຈ ຍໍ ວຕໍ;

ສງ຺ກສ຺ສຣໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ນ ຕໍ ໂຫຕິ ມຫປ຺ຜລໍ.

໒໗໘. ‘‘ຍສ຺ສ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີສຸ, ຄາຣໂວ ນູປລພ຺ຠຕິ;

ອາຣກາ ໂຫຕິ ສທ຺ຘມ຺ມາ, ນຠໍ ປຸຖວິຍາ ຍຖາ’’ຕິ. –

ຈຕູຫິ ຄາຖາຫິ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ.

ຕຕ຺ຖ ປເຣຕິ ປຓ຺ຑິເຕ ຐເປຕ຺ວາ ຕໂຕ ອຎ຺ເຎ – ‘‘ອຘມ຺ມໍ ຘມ຺ໂມ’’ຕິ ‘‘ຘມ຺ມໍ ອຘມ຺ໂມ’’ຕິອາທິເຠທກຣວຕ຺ຖຸທີປນວເສນ ວິວາທປ຺ປສຸຕາ ປເຣ ນາມ. ເຕ ຕຕ຺ຖ ວິວາທໍ ກໂຣນ຺ຕາ ‘‘ມຍໍ ຍມາມເສ ອຸປຣມາມ ນສ຺ສາມ ສຕຕໍ ສມິຕໍ ມຈ຺ຈຸສນ຺ຕິກໍ ຄຈ຺ຉາມາ’’ຕິ ນ ຊານນ຺ຕິ. ເຍ ຈ ຕຕ຺ຖ ວິຊານນ຺ຕີຕິ ເຍ ຕຕ຺ຖ ປຓ຺ຑິຕາ – ‘‘ມຍໍ ມຈ຺ຈຸສມີປໍ ຄຈ຺ຉາມາ’’ຕິ ວິຊານນ຺ຕິ. ຕໂຕ ສມ຺ມນ຺ຕິ ເມຘຄາຕິ ເອວຎ຺ຫິ ເຕ ຊານນ຺ຕາ ໂຍນິໂສມນສິກາຣໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ເມຘຄານໍ ກລຫານໍ ວູປສມາຍ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ອຖ ເນສໍ ຕາຍ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ເຕ ເມຘຄາ ສມ຺ມນ຺ຕິ. ອຖ ວາ ປເຣ ຈາຕິ ເຍ ສຕ຺ຖຸ ໂອວາທານຸສາສນິຍາ ອຄ຺ຄຫເຓນ ສາສນໂຕ ພາຫິຣຕາຍ ປເຣ, ເຕ ຍາວ ‘‘ມຍໍ ມິຈ຺ຉາຄາຫໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອຕ຺ຖ ອິຘ ໂລເກ ສາສນສ຺ສ ປຏິນິຄ຺ຄາເຫນ ຍມາມເສ ວາຍມາມາ’’ຕິ ນ ວິຊານນ຺ຕິ, ຕາວ ວິວາທາ ນ ວູປສມ຺ມນ຺ຕິ, ຍທາ ປນ ຕສ຺ສ ຄາຫສ຺ສ ວິສ຺ສຊ຺ຊນວເສນ ເຍ ຈ ຕຕ຺ຖ ເຕສຸ ວິວາທປ຺ປສຸເຕສຸ ອຘມ຺ມຘມ຺ມາທິເກ ອຘມ຺ມຘມ຺ມາທິໂຕ ຍຖາຠູຕໍ ວິຊານນ຺ຕິ, ຕໂຕ ເຕສໍ ສນ຺ຕິກາ ເຕ ປຓ຺ຑິຕປຸຣິເສ ນິສ຺ສາຍ ວິວາທສງ຺ຂາຕາ ເມຘຄາ ສມ຺ມນ຺ຕີຕິ ເອວມ຺ເປຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຍທາຕິ ຍສ຺ມິໍ ກາເລ. ອວິຊານນ຺ຕາຕິ ວິວາທສ຺ສ ວູປສມູປາຍໍ, ຘມ຺ມາຘມ຺ເມ ວາ ຍາຖາວໂຕ ອຊານນ຺ຕາ. ອິຣິຍນ຺ຕ຺ຍມຣາ ວິຍາຕິ ອມຣາ ວິຍ ຊຣາມຣຓໍ ອຕິກ຺ກນ຺ຕາ ວິຍ ອຸທ຺ຘຕາ ອຸນ຺ນຬາ ຈປລາ ມຸຂຣາ ວິປ຺ປກິຓ຺ຓວາຈາ ຫຸຕ຺ວາ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ ຈຣນ຺ຕິ ວິຈຣນ຺ຕິ ຕທາ ວິວາໂທ ນ ວູປສມ຺ມເຕວ. ວິຊານນ຺ຕິ ຈ ເຍ ຘມ຺ມໍ, ອາຕຸເຣສຸ ອນາຕຸຣາຕິ ເຍ ປນ ສຕ຺ຖຸ ສາສນຘມ຺ມໍ ຍຖາຠູຕໍ ຊານນ຺ຕິ, ເຕ ກິເລສໂຣເຄນ ອາຕຸເຣສຸ ສຕ຺ເຕສຸ ອນາຕຸຣາ ນິກ຺ກິເລສາ ອນີຆາ ວິຫຣນ຺ຕິ, ເຕສໍ ວເສນ ວິວາໂທ ອຈ຺ຈນ຺ຕເມວ ວູປສມ຺ມຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ສິຖິລໍ ກມ຺ມນ຺ຕິ ໂອລິຍິຕ຺ວາ ກຣເຓນ ສິຖິລຄາຫໍ ກຕ຺ວາ ສາຖລິຠາເວນ ກຕໍ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ກຸສລກມ຺ມໍ. ສໍກິລິຏ຺ຐນ຺ຕິ ເວສີອາທິເກ ອໂຄຈເຣ ຈຣເຓນ, ກຸຫນາທິມິຈ຺ຉາຊີເວນ ວາ ສໍກິລິຏ຺ຐໍ ວຕສມາທານໍ. ສງ຺ກສ຺ສຣນ຺ຕິ ສງ຺ກາຫິ ສຣິຕພ຺ພໍ, ວິຫາເຣ ກິຎ຺ຈິ ອສາຣຸປ຺ປໍ ສຸຕ຺ວາ – ‘‘ນູນ ອສຸເກນ ກຕ’’ນ຺ຕິ ປເຣຫິ ອສງ຺ກິຕພ຺ພໍ, ອຸໂປສຖກິຈ຺ຈາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣກິຈ຺ຈວເສນ ສນ຺ນິປຕິຕມ຺ປິ ສງ຺ຆໍ ທິສ຺ວາ, ‘‘ອທ຺ຘາ ອິເມ ມມ ຈຣິຍໍ ຎຕ຺ວາ ມໍ ອຸກ຺ຂິປິຕຸກາມາ ສນ຺ນິປຕິຕາ’’ຕິ ເອວໍ ອຕ຺ຕໂນ ວາ ອາສງ຺ກາຫິ ສຣິຕໍ ອຸສງ຺ກິຕໍ ປຣິສງ຺ກິຕໍ. ນ ຕໍ ໂຫຕີຕິ ຕໍ ເອວຣູປໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ສມຓຘມ຺ມກຣຓໍ ຕສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ມຫປ຺ຜລໍ ນ ໂຫຕິ. ຕສ຺ສ ອມຫປ຺ຜລຠາເວເນວ ປຈ຺ຈຍທາຍການມ຺ປິສ຺ສ ນ ມຫປ຺ຜລໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ສລ຺ເລຂວຸຕ຺ຕິນາ ຠວິຕພ຺ພໍ. ສລ຺ເລຂວຸຕ຺ຕິໂນ ຈ ວິວາທສ຺ສ ອວສໂຣ ເອວ ນຕ຺ຖີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ຄາຣໂວ ນູປລພ຺ຠຕີຕິ ອນຸສາສນິຍາ ອປທກ຺ຂິຓຄ຺ຄາຫິຠາເວນ ຄຣຸກາຕພ຺ເພສຸ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີສຸ ຍສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຄາຣໂວ ຄຣຸກຣຓໍ ນ ວິຊ຺ຊຕິ. ອາຣກາ ໂຫຕິ ສທ຺ຘມ຺ມາຕິ ໂສ ເອວຣູໂປ ປຸຄ຺ຄໂລ ປຏິປຕ຺ຕິສທ຺ຘມ຺ມໂຕປິ ປຏິເວຘສທ຺ຘມ຺ມໂຕປິ ທູເຣ ໂຫຕິ, ນ ຫິ ຕໍ ຄຣູ ສິກ຺ຂາເປນ຺ຕິ, ອສິກ຺ຂິຍມາໂນ ອນາທິຍນ຺ໂຕ ນ ປຏິປຊ຺ຊຕິ, ອປ຺ປຏິປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ກຸໂຕ ສຈ຺ຈານິ ປຏິວິຊ຺ຌິສ຺ສຕີຕິ. ເຕນາຫ – ‘‘ອາຣກາ ໂຫຕິ ສທ຺ຘມ຺ມາ’’ຕິ. ຍຖາ ກິໍ? ‘‘ນຠໍ ປຸຖວິຍາ ຍຖາ’’ຕິ ຍຖາ ນຠໍ ອາກາສໍ ປຸຖວິຍາ ປຖວີຘາຕຸຍາ ສຠາວໂຕ ທູເຣ. ນ ກທາຈິ ສມ຺ມິສ຺ສຠາໂວ. ເຕເນວາຫ –

‘‘ນຠຎ຺ຈ ທູເຣ ປຖວີ ຈ ທູເຣ, ປາຣໍ ສມຸທ຺ທສ຺ສ ຕທາຫຸ ທູເຣ;

ຕໂຕ ຫເວ ທູຣຕຣໍ ວທນ຺ຕິ, ສຕຎ຺ຈ ຘມ຺ໂມ ອສຕຎ຺ຈ ຣາຊາ’’ຕິ.(ຊາ. ໒.໒໑.໔໑໔);

ສຠິຍຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ນນ຺ທກຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ຘິຣຕ຺ຖູຕິອາທິກາ ອາຍສ຺ມໂຕ ນນ຺ທກຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ອຍມ຺ປິ ກິຣ ປທຸມຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ຫໍສວຕີນຄເຣ ມຫາວິຠໂວ ເສຏ຺ຐິ ຫຸຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາຣໍ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ຠິກ຺ຂຸໂນວາທການໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ຕໍ ຐານນ຺ຕຣໍ ປຕ຺ເຖຕ຺ວາ ສຕສຫສ຺ສຄ຺ຆນິເກນ ວຕ຺ເຖນ ຠຄວນ຺ຕໍ ປູເຊຕ຺ວາ ປຓິຘານມກາສິ, ສຕ຺ຖຸ ໂພຘິຣຸກ຺ເຂ ປທີປປູຊຎ຺ຈ ປວຕ຺ເຕຕິ. ໂສ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ກກຸສນ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ກຣວິກສກຸໂຓ ຫຸຕ຺ວາ ມຘຸຣກູຊິຕໍ ກູຊນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາຣໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ອກາສິ. ອປຣຠາເຄ ມຍູໂຣ ຫຸຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘສ຺ສ ວສນຄຸຫາຍ ທ຺ວາເຣ ປສນ຺ນມານໂສ ທິວເສ ທິວເສ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ມຘຸຣວສ຺ສິຕໍ ວສ຺ສິ, ເອວໍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ວາ ອມ຺ຫາກໍ ຠຄວໂຕ ກາເລ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ນນ຺ທໂກຕິ ລທ຺ຘນາໂມ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ປຏິລທ຺ຘສທ຺ໂຘ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣ ໒.໔໖.໒໒-໒໖) –

‘‘ປທຸມຸຕ຺ຕຣພຸທ຺ຘສ຺ສ ໂພຘິຍາ ປາທປຸຕ຺ຕເມ;

ປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ສຸມໂນ, ຕໂຍ ອຸກ຺ເກ ອຘາຣຍິໍ.

‘‘ສຕສຫສ຺ສິໂຕ ກປ຺ເປ, ໂສຫໍ ອຸກ຺ກມຘາຣຍິໍ;

ທຸຄ຺ຄຕິໍ ນາຠິຊານາມິ, ອຸກ຺ກທານສ຺ສິທໍ ຜລໍ.

‘‘ກິເລສາ ຌາປິຕາ ມຍ຺ຫໍ…ເປ… ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ອຣຫາ ປນ ຫຸຕ຺ວາ ວິມຸຕ຺ຕິສຸເຂນ ວີຕິນາເມນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາຣາ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ໂອວາເທ ອາຓຕ຺ໂຕ ເອກສ຺ມິໍ ອຸໂປສຖທິວເສ ປຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸນິສຕານິ ເອໂກວາເທເນວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາເປສິ. ເຕນ ນໍ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂຸໂນວາທການໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປສິ. ອເຖກທິວສໍ ເຖຣໍ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ຕໍ ອຎ຺ຎຕຣາ ປຸຣາຓທຸຕິຍິກາ ອິຕ຺ຖີ ກິເລສວເສນ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ຫສິ. ເຖໂຣ ຕສ຺ສາ ຕໍ ກິຣິຍໍ ທິສ຺ວາ ສຣີຣສ຺ສ ປຏິກ຺ກູລວິຠາວນມຸເຂນ ຘມ຺ມໍ ກເຖນ຺ໂຕ –

໒໗໙. ‘‘ຘິຣຕ຺ຖຸ ປູເຣ ທຸຄ຺ຄນ຺ເຘ, ມາຣປກ຺ເຂ ອວສ຺ສຸເຕ;

ນວໂສຕານິ ເຕ ກາເຍ, ຍານິ ສນ຺ທນ຺ຕິ ສພ຺ພທາ.

໒໘໐. ‘‘ມາ ປຸຣາຓໍ ອມຎ຺ຎິຕ຺ໂຖ, ມາສາເທສິ ຕຖາຄເຕ;

ສຄ຺ເຄປິ ເຕ ນ ຣຊ຺ຊນ຺ຕິ, ກິມງ຺ຄໍ ປນ ມານຸເສ.

໒໘໑. ‘‘ເຍ ຈ ໂຂ ພາລາ ທຸມ຺ເມຘາ, ທຸມ຺ມນ຺ຕີ ໂມຫປາຣຸຕາ;

ຕາທິສາ ຕຕ຺ຖ ຣຊ຺ຊນ຺ຕິ, ມາຣຂິຕ຺ຕມ຺ຫິ ພນ຺ຘເນ.

໒໘໒. ‘‘ເຍສໍ ຣາໂຄ ຈ ໂທໂສ ຈ, ອວິຊ຺ຊາ ຈ ວິຣາຊິຕາ;

ຕາທີ ຕຕ຺ຖ ນ ຣຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຉິນ຺ນສຸຕ຺ຕາ ອພນ຺ຘນາ’’ຕິ. – ຄາຖາ ອຠາສິ;

ຕຕ຺ຖ ຘີຕິ ຊິຄຸຈ຺ຉນຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ, ຣຕ຺ຖູຕິ ຣ-ກາໂຣ ປທສນ຺ຘິກໂຣ, ຘີ ອຕ຺ຖຸ ຕໍ ຊິຄຸຈ຺ຉາມິ ຕວ ຘິກ຺ກາໂຣ ໂຫຕູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປູເຣຕິອາທີນິ ຕສ຺ສາ ຘິກ຺ກາຕພ຺ພຠາວທີປນານິ ອາມນ຺ຕນວຈນານິ. ປູເຣຕິ ອຕິວິຍ ເຊຄຸຈ຺ເຉຫິ ນານາກຸຓເປຫິ ນານາວິຘອສຸຈີຫິ ສມ຺ປຸຓ຺ເຓ. ທຸຄ຺ຄນ຺ເຘຕິ ກຸຓປປູຣິຕຕ຺ຕາ ເອວ ສຠາວທຸຄ຺ຄນ຺ເຘ. ມາຣປກ຺ເຂຕິ ຍສ຺ມາ ວິສຠາຄວຕ຺ຖຸ ອນ຺ຘປຸຖຸຊ຺ຊນານໍ ອໂຍນິໂສມນສິກາຣນິມິຕ຺ຕຕາຍ ກິເລສມາຣໍ ວຑ຺ເຒຕິ, ເທວປຸຕ຺ຕມາຣສ຺ສ ຈ ໂອຕາຣໍ ປວິຏ຺ຐໍ ເທຕິ. ຕສ຺ມາ ມາຣສ຺ສ ປກ຺ໂຂ ໂຫຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ມາຣປກ຺ເຂ’’ຕິ. ອວສ຺ສຸເຕຕິ ສພ຺ພກາລໍ ກິເລສາວສ຺ສວເນນ ຕຫິໍ ຕຫິໍ ອສຸຈິນິສ຺ສນ຺ທເນນ ຈ ອວສ຺ສຸເຕ. ອິທານິສ຺ສາ ນວໂສຕານິ ເຕ ກາເຍ, ຍານິ ສນ຺ທນ຺ຕິ ສພ຺ພທາຕິ ‘‘ອກ຺ຂິມ຺ຫາ ອກ຺ຂິຄູຖໂກ’’ຕິອາທິນາ (ສຸ. ນິ. ໑໙໙) ວຸຕ຺ຕໍ ອສຸຈິໂນ ອວສ຺ສວນຏ຺ຐານໍ ທສ຺ເສຕິ.

ເອວໍ ປນ ນວຉິທ຺ທໍ ຘຸວສ຺ສວໍ ອສຸຈິຠຣິຕໍ ກາຍໍ ຍຖາຠູຕໍ ຊານນ຺ຕີ ມາ ປຸຣາຓໍ ອມຎ຺ຎິຕ຺ໂຖຕິ ປຸຣາຓໍ ອຊານນກາເລ ປວຕ຺ຕໍ ຫສິຕລປິຕໍ ກີຬິຕໍ ມາ ມຎ຺ຎິ, ‘‘ອິທານິປິ ເອວໍ ປຏິປຊ຺ຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ ມາ ຈິນ຺ເຕຫິ. ມາສາເທສິ ຕຖາຄເຕຕິ ຍຖາ ອຸປນິສ຺ສຍສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປຸຣິມກາ ພຸທ຺ຘສາວກາ ອາຄຕາ, ຍຖາ ວາ ເຕ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິຍາ ຄຕາ ປຏິປນ຺ນາ, ຍຖາ ຈ ຣູປາຣູປຘມ຺ມານໍ ຕຖລກ຺ຂຓໍ ຕຖຘມ຺ເມ ຈ ອຣິຍສຈ຺ຈານິ ອາຄຕາ ອຘິຄຕາ ອວພຸທ຺ຘາ, ຕຖາ ອິເມປີຕິ ເອວໍ ຕຖາ ອາຄມນາທິອຕ຺ເຖນ ຕຖາຄເຕ ອຣິຍສາວເກ ປກຕິສຕ຺ເຕ ວິຍ ອວຎ຺ຎາຍ ກິເລສວເສນ ຈ ອຸປສງ຺ກມມານາ ມາສາເທສິ. ອນາສາເທຕພ຺ພຕາຍ ກາຣຓມາຫ. ສຄ຺ເຄປິ ເຕ ນ ຣຊ຺ຊນ຺ຕິ, ກິມງ຺ຄໍ ປນ ມານຸເສຕິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸພຸທ຺ເຘນາປິ ອກ຺ຂາເນນ ປຣິໂຍສາເປຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍສຸເຂ ສຄ຺ເຄປິ ເຕ ສາວກພຸທ຺ຘາ ນ ຣຊ຺ຊນ຺ຕິ, ສງ຺ຂາເຣສຸ ອາທີນວສ຺ສ ສຸປຣິທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ຣາຄໍ ນ ຊເນນ຺ຕິ, ກິມງ຺ຄໍ ປນ ມີຬ຺ຫຣາສິສທິເສ ມານຸເສ ກາມຄຸເຓ, ຕຕ຺ຖ ນ ຣຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖິ.

ເຍ ຈ ໂຂຕິ ເຍ ປນ ພາລ຺ຍປ຺ປໂຍຄໂຕ ພາລາ, ຘມ຺ໂມຊປຎ຺ຎາຍ ອຠາວໂຕ ທຸມ຺ເມຘາ, ອສຸເຠ ສຸຠານຸປສ຺ສເນນ ທຸຈິນ຺ຕິຕຈິນ຺ຕິຕາຍ ທຸມ຺ມນ຺ຕີ, ໂມເຫນ ອຎ຺ຎາເຓນ ສພ຺ພໂສ ປຏິຈ຺ຉາທິຕຈິຕ຺ຕຕາຍ ໂມຫປາຣຸຕາ ຕາທິສາ ຕຖາຣູປາ ອນ຺ຘປຸຖຸຊ຺ຊນາ, ຕຕ຺ຖ ຕສ຺ມິໍ ອິຕ຺ຖິສຎ຺ຎິເຕ, ມາຣຂິຕ຺ຕມ຺ຫິ ພນ຺ຘເນ ມາເຣນ ໂອຑ຺ຑິເຕ ມາຣປາເສ, ຣຊ຺ຊນ຺ຕິ ຣຕ຺ຕາ ຄິທ຺ຘາ ຄຘິຕາ ມຸຈ຺ຉິຕາ ອຊ຺ໂຌປນ຺ນາ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ.

ວິຣາຊິຕາຕິ ເຍສໍ ປນ ຂີຓາສວານໍ ເຕລຎ຺ຊນຣາໂຄ ວິຍ ທຸມ຺ໂມຈນີຍສຠາໂວ ຣາໂຄ ສປຕ຺ໂຕ ວິຍ ລທ຺ໂຘກາໂສ ທຸສ຺ສນສຠາໂວ ໂທໂສ ອຎ຺ຎາຓສຠາວາ ອວິຊ຺ຊາ ຈ ອຣິຍມຄ຺ຄວິຣາເຄນ ສພ຺ພໂສ ວິຣາຊິຕາ ປຫີນາ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນາ, ຕາທິສາ ອຄ຺ຄມຄ຺ຄສຕ຺ເຖນ ຉິນ຺ນຠວເນຕ຺ຕິສຸຕ຺ຕາ ຕໂຕ ເອວ ກຕ຺ຖຈິປິ ພນ຺ຘນາຠາວໂຕ ອພນ຺ຘນາ ຕຕ຺ຖ ຕສ຺ມິໍ ຍຖາວຸຕ຺ເຕ ມາຣປາເສ ນ ຣຊ຺ຊນ຺ຕິ. ເອວໍ ເຖໂຣ ຕສ຺ສາ ອິຕ຺ຖິຍາ ຘມ຺ມໍ ກເຖຕ຺ວາ ຄໂຕ.

ນນ຺ທກຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ຊມ຺ພຸກຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ປຎ຺ຈປຎ຺ຎາສາຕິອາທິກາ ອາຍສ຺ມໂຕ ຊມ຺ພຸກຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ອຍມ຺ປິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ປຸຎ຺ຎານິ ອຸປຈິນນ຺ໂຕ ຕິສ຺ສສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ ສຕ຺ຖຸ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ສທ຺ທຫນ຺ໂຕ ໂພຘິຣຸກ຺ຂໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ພີຊເນນ ປູເຊສິ. ໂສ ເຕນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ກສ຺ສປສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ ສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕເຣນ ອຸປາສເກນ ກາຣິເຕ ອາຣາເມ ອາວາສິໂກ ຫຸຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ ເຕນ ອຸປຏ຺ຐີຍມາໂນ. ອເຖກທິວສໍ ເອໂກ ຂີຓາສວຕ຺ເຖໂຣ ລູຂຈີວຣຘໂຣ ເກໂສຫຣຓຕ຺ຖໍ ອຣຎ຺ຎໂຕ ຄາມາຠິມຸໂຂ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ຕໍ ທິສ຺ວາ ໂສ ອຸປາສໂກ ອິຣິຍາປເຖ ປສີທິຕ຺ວາ ກປ຺ປເກນ ເກສມສ຺ສູນິ ໂອຫາຣາເປຕ຺ວາ ປຓີຕໂຠຊນໍ ໂຠເຊຕ຺ວາ ສຸນ຺ທຣານິ ຈີວຣານິ ທຕ຺ວາ ‘‘ອິເຘວ, ຠນ຺ເຕ, ວສຖາ’’ຕິ ວສາເປຕິ. ຕໍ ທິສ຺ວາ ອາວາສິໂກ ອິສ຺ສາມຈ຺ເຉຣປກໂຕ ຂີຓາສວຕ຺ເຖຣໍ ອາຫ – ‘‘ວຣໍ ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ, ອິມິນາ ປາປຸປາສເກນ ອຸປຏ຺ຐີຍມານສ຺ສ ເອວໍ ອິຘ ວສນໂຕ ອງ຺ຄຸລີຫິ ເກເສ ລຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ອເຈລສ຺ສ ສໂຕ ຄູຖມຸຕ຺ຕາຫາຣຊີວນ’’ນ຺ຕິ. ເອວຎ຺ຈ ປນ ວຕ຺ວາ ຕາວເທວ ວຈ຺ຈກຸຏິໍ ປວິສິຕ຺ວາ ປາຍາສໍ ວຑ຺ເຒນ຺ໂຕ ວິຍ ຫຕ຺ເຖນ ຄູຖໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ຍາວທຕ຺ຖໍ ຂາທິ, ມຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ປິວິ. ອິມິນາ ນິຍາເມນ ຍາວຕາຍຸກໍ ຐຕ຺ວາ ກາລງ຺ກຕ຺ວາ ນິຣເຍ ປຈ຺ຈິຕ຺ວາ ປຸນ ຄູຖມຸຕ຺ຕາຫາໂຣ ວສິຕ຺ວາ ຕສ຺ເສວ ກມ຺ມສ຺ສ ວິປາກາວເສເສນ ມນຸສ຺ເສສຸ ອຸປ຺ປນ຺ໂນປິ ປຎ຺ຈ ຊາຕິສຕານິ ນິຄຓ຺ໂຐ ຫຸຕ຺ວາ ຄູຖຠກ຺ໂຂ ອໂຫສິ.

ປຸນ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ມນຸສ຺ສໂຍນິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕມາໂນປິ ອຣິຍູປວາທພເລນ ທຸຄ຺ຄຕກູເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຖຎ຺ຎໍ ວາ ຂີຣໍ ວາ ສປ຺ປິໍ ວາ ປາຍມາໂນ, ຕໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ມຸຕ຺ຕເມວ ປິວຕິ, ໂອທນໍ ໂຠຊິຍມາໂນ, ຕໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ຄູຖເມວ ຂາທຕິ, ເອວໍ ຄູຖມຸຕ຺ຕປຣິໂຠເຄນ ວຑ຺ຒນ຺ໂຕ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕປິ ຕເທວ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ. ມນຸສ຺ສາ ຕໂຕ ວາເຣຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ປຣິຈ຺ຈຊິໍສຸ. ໂສ ຎາຕເກຫິ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ໂຕ ນຄ຺ຄປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ນ ນ຺ຫາຍຕິ, ຣໂຊຊລ຺ລຘໂຣ ເກສມສ຺ສູນິ ລຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ອຎ຺ເຎ ອິຣິຍາປເຖ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ເອກປາເທນ ຕິຏ຺ຐຕິ, ນິມນ຺ຕນໍ ນ ສາທິຍຕິ, ມາໂສປວາສໍ ອຘິຏ຺ຐາຍ ປຸຎ຺ຎຕ຺ຖິເກຫິ ທິນ຺ນໍ ໂຠຊນໍ ມາເສ ມາເສ ເອກວາຣໍ ກຸສຄ຺ເຄນ ຄເຫຕ຺ວາ ທິວາ ຊິວ຺ຫຄ຺ເຄນ ເລຫຕິ, ຣຕ຺ຕິຍໍ ປນ ‘‘ອລ຺ລຄູຖໍ ສປ຺ປາຓກ’’ນ຺ຕິ ອຂາທິຕ຺ວາ ສຸກ຺ຂຄູຖເມວ ຂາທຕິ, ເອວໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ປຎ຺ຈປຎ຺ຎາສວສ຺ສານິ ວີຕິວຕ຺ຕານິ ມຫາຊໂນ ‘‘ມຫາຕໂປ ປຣມປ຺ປິຈ຺ໂຉ’’ຕິ ມຎ຺ຎມາໂນ ຕນ຺ນິນ຺ໂນ ຕປ຺ໂປໂຓ ອໂຫສິ.

ອຖ ຠຄວາ ຕສ຺ສ ຫທຍພ຺ຠນ຺ຕເຣ ຆເຏ ປທີປໍ ວິຍ ອຣຫຕ຺ຕູປນິສ຺ສຍໍ ປຊ຺ຊລນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ສຍເມວ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕ຺ວາ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ, ເອຫິຠິກ຺ຂູປສມ຺ປທາຍ ລທ຺ຘູປສມ຺ປທໍ ວິປສ຺ສນໍ ອຸສ຺ສຸກ຺ກາເປຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐາເປສິ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ. ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ຘມ຺ມປເທ ‘‘ມາເສ ມາເສ ກຸສຄ຺ເຄນາ’’ຕິ ຄາຖາວຓ຺ຓນາຍ (ຘ. ປ. ອຏ຺ຐ. ໑.ຊມ຺ພຸກຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ) ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຣຫຕ຺ເຕ ປນ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ ປຣິນິພ຺ພານກາເລ ‘‘ອາທິໂຕ ມິຈ຺ຉາ ປຏິປຊ຺ຊິຕ຺ວາປິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘໍ ນິສ຺ສາຍ ສາວເກນ ອຘິຄນ຺ຕພ຺ພໍ ມຍາ ອຘິຄຕ’’ນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ –

໒໘໓. ‘‘ປຎ຺ຈປຎ຺ຎາສວສ຺ສານິ, ຣໂຊຊລ຺ລມຘາຣຍິໍ;

ຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ມາສິກໍ ຠຕ຺ຕໍ, ເກສມສ຺ສຸໍ ອໂລຈຍິໍ.

໒໘໔. ‘‘ເອກປາເທນ ອຏ຺ຐາສິໍ, ອາສນໍ ປຣິວຊ຺ຊຍິໍ;

ສຸກ຺ຂຄູຖານິ ຈ ຂາທິໍ, ອຸທ຺ເທສຎ຺ຈ ນ ສາທິຍິໍ.

໒໘໕. ‘‘ເອຕາທິສໍ ກຣິຕ຺ວານ, ພຫຸໍ ທຸຄ຺ຄຕິຄາມິນໍ;

ວຸຍ຺ຫມາໂນ ມໂຫເຆນ, ພຸທ຺ຘໍ ສຣຓມາຄມໍ.

໒໘໖. ‘‘ສຣຓຄມນໍ ປສ຺ສ, ປສ຺ສ ຘມ຺ມສຸຘມ຺ມຕໍ;

ຕິສ຺ໂສ ວິຊ຺ຊາ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕາ, ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ. –

ອິມາ ຈຕສ຺ໂສ ຄາຖາ ອຠາສິ.

ຕຕ຺ຖ ປຎ຺ຈປຎ຺ຎາສວສ຺ສານິ, ຣໂຊຊລ຺ລມຘາຣຍິນ຺ຕິ ນຄ຺ຄປພ຺ພຊ຺ຊູປຄມເນນ ນ຺ຫານປຏິກ຺ເຂປໂຕ ປຎ຺ຈາຘິການິ ປຎ຺ຎາສວສ຺ສານິ ສຣີເຣ ລຄ຺ຄໍ ອາຄນ຺ຕຸກເຣຓຸສງ຺ຂາຕໍ ຣໂຊ, ສຣີຣມລສງ຺ຂາຕໍ ຊລ຺ລຎ຺ຈ ກາເຍນ ຘາເຣສິໍ. ຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ມາສິກໍ ຠຕ຺ຕນ຺ຕິ ຣຕ຺ຕິຍໍ ຄູຖໍ ຂາທນ຺ໂຕ ໂລກວຎ຺ຈນຕ຺ຖໍ ມາໂສປວາສິໂກ ນາມ ຫຸຕ຺ວາ ປຸຎ຺ຎຕ຺ຖິເກຫິ ທິນ຺ນໍ ໂຠຊນໍ ມາເສ ມາເສ ເອກວາຣໍ ຊິວ຺ຫຄ຺ເຄ ປຐນວເສນ ຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ອໂລຈຍິນ຺ຕິ ຕາທິສຈ຺ຉາຣິກາປກ຺ເຂເປນ ສິຖິລມູລໍ ເກສມສ຺ສຸໍ ອງ຺ຄຸລີຫິ ລຸຎ຺ຈາເປສິໍ.

ເອກປາເທນ ອຏ຺ຐາສິໍ, ອາສນໍ ປຣິວຊ຺ຊຍິນ຺ຕິ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ອາສນໍ ນິສຊ຺ຊໍ ປຣິວຊ຺ເຊສິໍ, ຕິຏ຺ຐນ຺ໂຕ ຈ ອຸໂຠ ຫຕ຺ເຖ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ເອເກເນວ ປາເທນ ອຏ຺ຐາສິໍ. ອຸທ຺ເທສນ຺ຕິ ນິມນ຺ຕນໍ. ອຸທິສ຺ສກຕນ຺ຕິ ເກຈິ. ນ ສາທິຍິນ຺ຕິ ນ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິໍ ປຏິກ຺ຂິປິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເອຕາທິສໍ ກຣິຕ຺ວານ, ພຫຸໍ ທຸຄ຺ຄຕິຄາມິນນ຺ຕິ ເອຕາທິສໍ ເອວຣູປໍ ວິປາກນິພ຺ພຕ຺ຕນກໍ ທຸຄ຺ຄຕິຄາມິນໍ ພຫຸໍ ປາປກມ຺ມໍ ປຸຣິມຊາຕີສຸ ອິຘ ຈ ກຕ຺ວາ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ. ວຸຍ຺ຫມາໂນ ມໂຫເຆນາຕິ ກາໂມຆາທິນາ ມຫຕາ ໂອເຆນ ວິເສສໂຕ ທິຏ຺ໂຐເຆນ ອປາຍສມຸທ຺ທໍ ປຕິອາກຑ຺ຒິຍມາໂນ, ພຸທ຺ຘໍ ສຣຓມາຄມນ຺ຕິ ຕາທິເສນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ມຈ຺ຉິທ຺ເທນ ກິຈ຺ເຉນ ມນຸສ຺ສຕ຺ຕຠາວໍ ລຠິຕ຺ວາ ອິທານິ ປຸຎ຺ຎພເລນ ພຸທ຺ຘໍ ‘‘ສຣຓ’’ນ຺ຕິ ອາຄມາສິໍ, ‘‘ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ’’ຕິ ອເວຈ຺ຈປສາເທນ ສຕ຺ຖຣິ ປສີທິໍ. ສຣຓຄມນໍ ປສ຺ສ, ປສ຺ສ ຘມ຺ມສຸຘມ຺ມຕນ຺ຕິ ອາຍຕນຄຕໍ ມມ ສຣຓຄມນໍ ປສ຺ສ, ປສ຺ສ ສາສນຘມ຺ມສ຺ສ ຈ ສຸຘມ຺ມຕໍ ໂຍຫໍ ຕຖາມິຈ຺ຉາປຏິປນ຺ໂນປິ ເອໂກວາເທເນວ ສຕ຺ຖາຣາ ເອທິສໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ສມ຺ປາປິໂຕ. ‘‘ຕິສ຺ໂສ ວິຊ຺ຊາ’’ຕິອາທິນາ ຕໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕິ ເຕນາຫ (ອປ. ເຖຣ ໒.໔໖.໑໗-໒໑) –

‘‘ຕິສ຺ສສ຺ສາຫໍ ຠຄວໂຕ, ໂພຘິຣຸກ຺ຂມວນ຺ທິຍໍ;

ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ພີຊນິໍ ຕຕ຺ຖ, ສີຫາສນມພີຊຫໍ.

‘‘ທ຺ເວນວຸເຕ ອິໂຕ ກປ຺ເປ, ສີຫາສນມພີຊຫໍ;

ທຸຄ຺ຄຕິໍ ນາຠິຊານາມິ, ພີຊນາຍ ອິທໍ ຜລໍ.

‘‘ກິເລສາ ຌາປິຕາ ມຍ຺ຫໍ…ເປ… ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ຊມ຺ພຸກຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ເສນກຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ສ຺ວາຄຕໍ ວຕາຕິອາທິກາ ອາຍສ຺ມໂຕ ເສນກຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ອຍມ຺ປິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ປຸຎ຺ຎານິ ອຸປຈິນນ຺ໂຕ ສິຂິສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ ເອກທິວສໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ທິສ຺ວາ ປສນ຺ນມານໂສ ໂມຣຫຕ຺ເຖນ ຠຄວນ຺ຕໍ ປູເຊສິ. ໂສ ເຕນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອຸຣຸເວລກສ຺ສປຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຠຄິນິຍາ ກຸຈ຺ຉິມ຺ຫິ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ເສນໂກຕິສ຺ສ ນາມໍ ອໂຫສິ. ໂສ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ວິຊ຺ຊາສິປ຺ເປສຸ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິໍ ຄໂຕ ຆຣາວາສໍ ວສຕິ. ເຕນ ຈ ສມເຍນ ມຫາຊໂນ ສໍວຈ຺ຉເຣ ສໍວຈ຺ຉເຣ ຜຄ຺ຄຸນມາເສ ອຸຕ຺ຕຣຜຄ຺ຄຸນນກ຺ຂຕ຺ເຕ ອຸສ຺ສວໍ ອນຸຠວນ຺ໂຕ ຄຍາຍໍ ຕິຕ຺ຖາຠິເສກໍ ກໂຣຕິ. ເຕນ ຕໍ ອຸສ຺ສວໍ ‘‘ຄຍາຜຄ຺ຄູ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອຖ ຠຄວາ ຕາທິເສ ອຸສ຺ສວທິວເສ ເວເນຍ຺ຍານຸກມ຺ປາຍ ຄຍາຕິຕ຺ຖສມີເປ ວິຫຣຕິ, ມຫາຊໂນປິ ຕິຕ຺ຖາຠິເສກາຘິປ຺ປາເຍນ ຕໂຕ ຕໂຕ ຕໍ ຐານໍ ອຸປຄຈ຺ຉຕິ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ເສນໂກປິ ຕິຕ຺ຖາຠິເສກຕ຺ຖໍ ຕໍ ຐານໍ ອຸປຄໂຕ ສຕ຺ຖາຣໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ປຏິລທ຺ຘສທ຺ໂຘ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນາຍ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ນຈິຣສ຺ເສວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣ ໒.໔໖.໙-໑໖) –

‘‘ໂມຣຫຕ຺ຖໍ ຄເຫຕ຺ວານ, ອຸເປສິໍ ໂລກນາຍກໍ;

ປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ສຸມໂນ, ໂມຣຫຕ຺ຖມທາສຫໍ.

‘‘ອິມິນາ ໂມຣຫຕ຺ເຖນ, ເຈຕນາປຓິຘີຫິ ຈ;

ນິພ຺ພາຍິໍສຸ ຕໂຍ ອຄ຺ຄີ, ລຠາມິ ວິປຸລໍ ສຸຂໍ.

‘‘ອໂຫ ພຸທ຺ໂຘ ອໂຫ ຘມ຺ໂມ, ອໂຫ ໂນ ສຕ຺ຖຸສມ຺ປທາ;

ທຕ຺ວານຫໍ ໂມຣຫຕ຺ຖໍ, ລຠາມິ ວິປຸລໍ ສຸຂໍ.

‘‘ຕິຍຄ຺ຄີ ນິພ຺ພຸຕາ ມຍ຺ຫໍ, ຠວາ ສພ຺ເພ ສມູຫຕາ;

ສພ຺ພາສວາ ປຣິກ຺ຂີຓາ, ນຕ຺ຖິ ທານິ ປຸນພ຺ຠໂວ.

‘‘ເອກຕິໍເສ ອິໂຕ ກປ຺ເປ, ຍໍ ທານມທທິໍ ຕທາ;

ທຸຄ຺ຄຕິໍ ນາຠິຊານາມິ, ໂມຣຫຕ຺ຖສ຺ສິທໍ ຜລໍ.

‘‘ກິເລສາ ຌາປິຕາ ມຍ຺ຫໍ…ເປ… ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ອຣຫຕ຺ຕໍ ປນ ປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຏິປຕ຺ຕິໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ສຎ຺ຊາຕໂສມນສ຺ໂສ ອຸທານວເສນ –

໒໘໗. ‘‘ສ຺ວາຄຕໍ ວຕ ເມ ອາສິ, ຄຍາຍໍ ຄຍຜຄ຺ຄຸຍາ;

ຍໍ ອທ຺ທສາສິໍ ສມ຺ພຸທ຺ຘໍ, ເທເສນ຺ຕໍ ຘມ຺ມມຸຕ຺ຕມໍ.