໒. ທຸກນິປາໂຕ

໑. ປຐມວຄ຺ໂຄ

໑. ອຸຕ຺ຕຣຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ທຸກນິປາເຕ ນຕ຺ຖິ ໂກຈິ ຠໂວ ນິຈ຺ໂຈຕິອາທິກາ ອາຍສ຺ມໂຕ ອຸຕ຺ຕຣຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ອຍມ຺ປິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສຍໍ ປຸຎ຺ຎໍ ອຸປຈິນນ຺ໂຕ ສຸເມຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ວິຊ຺ຊາຘໂຣ ຫຸຕ຺ວາ ອາກາເສນ ວິຈຣຕິ. ເຕນ ຈ ສມເຍນ ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສ ອນຸຄ຺ຄຓ຺ຫນຕ຺ຖໍ ວນນ຺ຕເຣ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ຂມູເລ ນິສີທິ ຉພ຺ພຓ຺ຓພຸທ຺ຘຣໍສິໂຍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ໂຕ. ໂສ ອນ຺ຕລິກ຺ເຂນ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ອາກາສໂຕ ໂອຣຸຍ຺ຫ ສຸວິສຸທ຺ເຘຫິ ວິປຸເລຫິ ກຓິກາຣປຸປ຺ເຜຫິ ຠຄວນ຺ຕໍ ປູເຊສິ, ປຸປ຺ຜານິ ພຸທ຺ຘານຸຠາເວນ ສຕ຺ຖຸ ອຸປຣິ ຉຕ຺ຕາກາເຣນ ອຏ຺ຐໍສຸ, ໂສ ເຕນ ຠິຍ຺ໂຍໂສມຕ຺ຕາຍ ປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ອປຣຠາເຄ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ຕາວຕິໍເສ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອຸຬາຣໍ ທິພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວນ຺ໂຕ ຍາວຕາຍຸກໍ ຕຕ຺ຖ ຐຕ຺ວາ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ຣາຊຄເຫ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາລປຸຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ອຸຕ຺ຕໂຣຕິສ຺ສ ນາມໍ ອໂຫສິ. ໂສ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓວິຊ຺ຊາສຸ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຊາຕິຍາ ຣູເປນ ວິຊ຺ຊາຍ ວເຍນ ສີລາຈາເຣນ ຈ ໂລກສ຺ສ ສມ຺ຠາວນີໂຍ ຊາໂຕ. ຕສ຺ສ ຕໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ທິສ຺ວາ ວສ຺ສກາໂຣ ມຄຘມຫາມຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ຘີຕຣໍ ທາຕຸກາໂມ ຫຸຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຘິປ຺ປາຍໍ ປເວເທສິ. ໂສ ນິສ຺ສຣຓຊ຺ຌາສຍຕາຍ ຕໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ກາເລນ ກາລໍ ຘມ຺ມເສນາປຕິໍ ປຍິຣຸປາສນ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ປຏິລທ຺ຘສທ຺ໂຘ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ວຕ຺ຕສມ຺ປນ຺ໂນ ຫຸຕ຺ວາ ເຖຣໍ ອຸປຏ຺ຐຫຕິ.

ເຕນ ຈ ສມເຍນ ເຖຣສ຺ສ ອຎ຺ຎຕໂຣ ອາພາໂຘ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ຕສ຺ສ ເຠສຊ຺ຊຕ຺ຖາຍ ອຸຕ຺ຕໂຣ ສາມເຓໂຣ ປາໂຕວ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ວິຫາຣໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ຕຬາກສ຺ສ ຕີເຣ ປຕ຺ຕໍ ຐເປຕ຺ວາ ອຸທກສມີປໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມຸຂໍ ໂຘວຕິ. ອຖ ອຎ຺ຎຕໂຣ ອຸມງ຺ຄໂຈໂຣ ອາຣກ຺ຂປຸຣິເສຫິ ອນຸພທ຺ໂຘ ອຄ຺ຄທ຺ວາເຣເນວ ນຄຣໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປລາຍນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕນາ ຄຫິຕໍ ຣຕນຠຓ຺ຑິກໍ ສາມເຓຣສ຺ສ ປຕ຺ເຕ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປລາຍິ. ສາມເຓໂຣ ປຕ຺ຕສມີປໍ ອຸປຄໂຕ. ໂຈຣໍ ອນຸພນ຺ຘນ຺ຕາ ຣາຊປຸຣິສາ ສາມເຓຣສ຺ສ ປຕ຺ເຕ ຠຓ຺ຑິກໍ ທິສ຺ວາ, ‘‘ອຍໍ ໂຈໂຣ, ອິມິນາ ໂຈຣິຍໍ ກຕ’’ນ຺ຕິ ສາມເຓຣໍ ປຈ຺ຉາພາຫໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ວສ຺ສກາຣສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ທສ຺ເສສຸໍ. ວສ຺ສກາໂຣ ຈ ຕທາ ຣຎ຺ໂຎ ວິນິຈ຺ຉເຍ ນິຍຸຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ເຉຊ຺ຊເຠຊ຺ຊໍ ອນຸສາສຕິ. ໂສ ‘‘ປຸພ຺ເພ ມມ ວຈນໍ ນາທິຍິ, ສຸທ຺ຘປາສຓ຺ຑິເຍສຸ ປພ຺ພຊີ’’ຕິ ຈ ພທ຺ຘາຆາຕຕ຺ຕາ ກມ຺ມໍ ອໂສເຘຕ຺ວາວ ຊີວນ຺ຕເມວ ຕໍ ສູເລ ອຸຕ຺ຕາເສສິ.

ອຖສ຺ສ ຠຄວາ ຎາຓປຣິປາກໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ຕໍ ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວິປ຺ຜຸຣນ຺ຕຫຕ຺ຖນຂມຓິມຍູຂສມ຺ຠິນ຺ນສິຕາຠຕາຍ ປຄ຺ຆຣນ຺ຕຊາຕິຫິງ຺ຄຸລກສຸວຓ຺ຓຣສຘາຣໍ ວິຍ ຊາລາຄຸຓ຺ຐິຕມຸທຸຕລຸນທີຆງ຺ຄຸລິຫຕ຺ຖໍ ອຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ສີເສ ຐເປຕ຺ວາ, ‘‘ອຸຕ຺ຕຣ, ອິທໍ ເຕ ປຸຣິມກມ຺ມສ຺ສ ຜລໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ, ຕຕ຺ຖ ຕຍາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓພເລນ ອຘິວາສນາ ກາຕພ຺ພາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຊ຺ຌາສຍານຸຣູປໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ. ອຸຕ຺ຕໂຣ ອມຕາຠິເສກສທິເສນ ສຕ຺ຖຸ ຫຕ຺ຖສມ຺ຜສ຺ເສນ ສຎ຺ຊາຕປ຺ປສາທໂສມນສ຺ສຕາຍ ອຸຬາຣໍ ປີຕິປາໂມຊ຺ຊໍ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ຍຖາປຣິຈິຕໍ ວິປສ຺ສນາມຄ຺ຄໍ ສມາຣູຬ຺ໂຫ ຎາຓສ຺ສ ປຣິປາກໍ ຄຕຕ຺ຕາ ສຕ຺ຖຸ ຈ ເທສນາວິລາເສນ ຕາວເທວ ມຄ຺ຄປຏິປາຏິຍາ ສພ຺ພກິເລເສ ເຂເປຕ຺ວາ ຉຬຠິຎ຺ໂຎ ອໂຫສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣ ໒.໕໖.໕໕-໙໒) –

‘‘ສຸເມໂຘ ນາມ ສມ຺ພຸທ຺ໂຘ, ພາຕ຺ຕິໍສວຣລກ຺ຂໂຓ;

ວິເວກກາໂມ ຠຄວາ, ຫິມວນ຺ຕມຸປາຄມິ.

‘‘ອຊ຺ໂຌຄາເຫຕ຺ວາ ຫິມວນ຺ຕໍ, ອຄ຺ໂຄ ກາຣຸຓິໂກ ມຸນິ;

ປລ຺ລງ຺ກໍ ອາຠຸຊິຕ຺ວານ, ນິສີທິ ປຣິສຸຕ຺ຕໂມ.

‘‘ວິຊ຺ຊາຘໂຣ ຕທາ ອາສິໍ, ອນ຺ຕລິກ຺ຂຈໂຣ ອຫໍ;

ຕິສູລໍ ສຸຄຕໍ ຄຍ຺ຫ, ຄຈ຺ຉາມິ ອມ຺ພເຣ ຕທາ.

‘‘ປພ຺ພຕຄ຺ເຄ ຍຖາ ອຄ຺ຄິ, ປຸຓ຺ຓມາເຍວ ຈນ຺ທິມາ;

ວນໍ ໂອຠາສເຕ ພຸທ຺ໂຘ, ສາລຣາຊາວ ຜຸລ຺ລິໂຕ.

‘‘ວນຄ຺ຄາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວານ, ພຸທ຺ຘຣໍສີຠິຘາວເຣ;

ນຬຄ຺ຄິວຓ຺ຓສງ຺ກາສາ, ທິສ຺ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ປສາທຍິໍ.

‘‘ວິຈິນໍ ອທ຺ທສໍ ປຸປ຺ຜໍ, ກຓິກາຣໍ ເທວຄນ຺ຘິກໍ;

ຕີຓິ ປຸປ຺ຜານິ ອາທາຍ, ພຸທ຺ຘເສຏ຺ຐມປູຊຍິໍ.

‘‘ພຸທ຺ຘສ຺ສ ອານຸຠາເວນ, ຕີຓິ ປຸປ຺ຜານິ ເມ ຕທາ;

ອຸທ຺ຘໍວຓ຺ຏາ ອໂຘປຕ຺ຕາ, ຉາຍໍ ກຸພ຺ພນ຺ຕິ ສຕ຺ຖຸໂນ.

‘‘ເຕນ ກມ຺ເມນ ສຸກເຕນ, ເຈຕນາປຓິຘີຫິ ຈ;

ຊຫິຕ຺ວາ ມານຸສໍ ເທຫໍ, ຕາວຕິໍສມຄຈ຺ຉຫໍ.

‘‘ຕຕ຺ຖ ເມ ສຸກຕໍ ພ຺ຍມ຺ຫໍ, ກຓິກາຣີຕິ ຎາຍຕິ;

ສຏ຺ຐິໂຍຊນມຸພ຺ເພຘໍ, ຕິໍສໂຍຊນວິຕ຺ຖຕໍ.

‘‘ສຫສ຺ສກຓ຺ຑໍ ສຕເຠຓ຺ຑຸ, ຘຊາລຸ ຫຣິຕາມຍໍ;

ສຕສຫສ຺ສນິຍ຺ຍູຫາ, ພ຺ຍມ຺ເຫ ປາຕຸຠວິໍສຸ ເມ.

‘‘ໂສຓ຺ຓມຍາ ມຓິມຍາ, ໂລຫິຕງ຺ກມຍາປິ ຈ;

ຜລິກາປິ ຈ ປລ຺ລງ຺ກາ, ເຍນິຈ຺ຉກາ ຍທິຈ຺ຉກາ.

‘‘ມຫາຣຫຎ຺ຈ ສຍນໍ, ຕູລິກາ ວິກຕີຍຸຕໍ;

ອຸທ຺ຘໂລມິຎ຺ຈ ເອກນ຺ຕໍ, ພິມ຺ໂພຫນສມາຍຸຕໍ.

‘‘ຠວນາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວານ, ຈຣນ຺ໂຕ ເທວຈາຣິກໍ;

ຍຖາ ອິຈ຺ຉາມິ ຄມນໍ, ເທວສງ຺ຆປຸຣກ຺ຂໂຕ.

‘‘ປຸປ຺ຜສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາ ຕິຏ຺ຐາມິ, ອຸປຣິຈ຺ຉທນໍ ມມ;

ສມນ຺ຕາ ໂຍຊນສຕໍ, ກຓິກາເຣຫິ ຉາທິຕໍ.

‘‘ສຏ຺ຐິຕູຣິຍສຫສ຺ສານິ, ສາຍໍ ປາຕໍ ອຸປຏ຺ຐຫຸໍ;

ປຣິວາເຣນ຺ຕິ ມໍ ນິຈ຺ຈໍ, ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວມຕນ຺ທິຕາ.

‘‘ຕຕ຺ຖ ນຈ຺ເຈຫິ ຄີເຕຫິ, ຕາເຬຫິ ວາທິເຕຫິ ຈ;

ຣມາມິ ຂິຑ຺ຑາ ຣຕິຍາ, ໂມທາມິ ກາມກາມຫໍ.

‘‘ຕຕ຺ຖ ຠຸຕ຺ວາ ປິວິຕ຺ວາ ຈ, ໂມທາມິ ຕິທເສ ຕທາ;

ນາຣີຄເຓຫິ ສຫິໂຕ, ໂມທາມິ ພ຺ຍມ຺ຫມຸຕ຺ຕເມ.

‘‘ສຕານໍ ປຎ຺ຈກ຺ຂຕ຺ຕຸຎ຺ຈ, ເທວຣຊ຺ຊມກາຣຍິໍ;

ສຕານໍ ຕີຓິກ຺ຂຕ຺ຕຸຎ຺ຈ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ອໂຫສຫໍ;

ປເທສຣຊ຺ຊໍ ວິປຸລໍ, ຄຓນາໂຕ ອສງ຺ຂິຍໍ.

‘‘ຠເວ ຠເວ ສໍສຣນ຺ໂຕ, ມຫາໂຠຄໍ ລຠາມຫໍ;

ໂຠເຄ ເມ ອູນຕາ ນຕ຺ຖິ, ພຸທ຺ຘປູຊາຍິທໍ ຜລໍ.

‘‘ທຸເວ ຠເວ ສໍສຣາມິ, ເທວຕ຺ເຕ ອຖ ມານຸເສ;

ອຎ຺ຎໍ ຄຕິໍ ນ ຊານາມິ, ພຸທ຺ຘປູຊາຍິທໍ ຜລໍ.

‘‘ທຸເວ ກຸເລ ປຊາຍາມິ, ຂຕ຺ຕິເຍ ຈາປິ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓ;

ນີເຈ ກຸເລ ນ ຊານາມິ, ພຸທ຺ຘປູຊາຍິທໍ ຜລໍ.

‘‘ຫຕ຺ຖິຍານໍ ອສ຺ສຍານໍ, ສິວິກໍ ສນ຺ທມານິກໍ;

ລຠາມິ ສພ຺ພເມເວຕໍ, ພຸທ຺ຘປູຊາຍິທໍ ຜລໍ.

‘‘ທາສີຄຓໍ ທາສຄຓໍ, ນາຣິໂຍ ສມລງ຺ກຕາ;

ລຠາມິ ສພ຺ພເມເວຕໍ, ພຸທ຺ຘປູຊາຍິທໍ ຜລໍ.

‘‘ໂກເສຍ຺ຍກມ຺ພລິຍານິ, ໂຂມກປ຺ປາສິການິ ຈ;

ລຠາມິ ສພ຺ພເມເວຕໍ, ພຸທ຺ຘປູຊາຍິທໍ ຜລໍ.

‘‘ນວວຕ຺ຖໍ ນວຜລໍ, ນວຄ຺ຄຣສໂຠຊນໍ;

ລຠາມິ ສພ຺ພເມເວຕໍ, ພຸທ຺ຘປູຊາຍິທໍ ຜລໍ.

‘‘ອິມໍ ຂາທ ອິມໍ ຠຸຎ຺ຊ, ອິມມ຺ຫິ ສຍເນ ສຍ;

ລຠາມິ ສພ຺ພເມເວຕໍ, ພຸທ຺ຘປູຊາຍິທໍ ຜລໍ.

‘‘ສພ຺ພຕ຺ຖ ປູຊິໂຕ ໂຫມິ, ຍໂສ ອຈ຺ຈຸຄ຺ຄໂຕ ມມ;

ມຫາປກ຺ໂຂ ສທາ ໂຫມິ, ອເຠຊ຺ຊປຣິໂສ ສທາ;

ຎາຕີນໍ ອຸຕ຺ຕໂມ ໂຫມິ, ພຸທ຺ຘປູຊາຍິທໍ ຜລໍ.

‘‘ສີຕໍ ອຸຓ຺ຫໍ ນ ຊານາມິ, ປຣິຬາໂຫ ນ ວິຊ຺ຊຕິ;

ອໂຖ ເຈຕສິກໍ ທຸກ຺ຂໍ, ຫທເຍ ເມ ນ ວິຊ຺ຊຕິ.

‘‘ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ໂຓ ຫຸຕ຺ວານ, ສໍສຣາມິ ຠວາຠເວ;

ເວວຓ຺ຓິຍໍ ນ ຊານາມິ, ພຸທ຺ຘປູຊາຍິທໍ ຜລໍ.

‘‘ເທວໂລກາ ຈວິຕ຺ວານ, ສຸກ຺ກມູເລນ ໂຈທິໂຕ;

ສາວຕ຺ຖິຍໍ ປຸເຣ ຊາໂຕ, ມຫາສາເລ ສຸອຑ຺ຒເກ.

‘‘ປຎ຺ຈ ກາມຄຸເຓ ຫິຕ຺ວາ, ປພ຺ພຊິໍ ອນຄາຣິຍໍ;

ຊາຕິຍາ ສຕ຺ຕວສ຺ໂສຫໍ, ອຣຫຕ຺ຕມປາປຸຓິໍ.

‘‘ອຸປສມ຺ປາທຍີ ພຸທ຺ໂຘ, ຄຸຓມຎ຺ຎາຍ ຈກ຺ຂຸມາ;

ຕຣຸໂຓ ປູຊນີໂຍຫໍ, ພຸທ຺ຘປູຊາຍິທໍ ຜລໍ.

‘‘ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸ ວິສຸທ຺ຘໍ ເມ, ສມາຘິກຸສໂລ ອຫໍ;

ອຠິຎ຺ຎາປາຣມິປ຺ປຕ຺ໂຕ, ພຸທ຺ຘປູຊາຍິທໍ ຜລໍ.

‘‘ປຏິສມ຺ຠິທາ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ, ອິທ຺ຘິປາເທສຸ ໂກວິໂທ;

ຘມ຺ເມສຸ ປາຣມິປ຺ປຕ຺ໂຕ, ພຸທ຺ຘປູຊາຍິທໍ ຜລໍ.

‘‘ຕິໍສກປ຺ປສຫສ຺ສມ຺ຫິ, ຍໍ ພຸທ຺ຘມຠິປູຊຍິໍ;

ທຸຄ຺ຄຕິໍ ນາຠິຊານາມິ, ພຸທ຺ຘປູຊາຍິທໍ ຜລໍ.

‘‘ກິເລສາ ຌາປິຕາ ມຍ຺ຫໍ…ເປ… ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ຉຬຠິຎ຺ໂຎ ປຸນ ຫຸຕ຺ວາ ສູລໂຕ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ປຣານຸທ຺ທຍາຍ ອາກາເສ ຐຕ຺ວາ ປາຏິຫາຣິຍໍ ທສ຺ເສສິ. ມຫາຊໂນ ອຈ຺ຉຣິຍພ຺ຠຸຕຈິຕ຺ຕຊາໂຕ ອໂຫສິ. ຕາວເທວສ຺ສ ວໂຓ ສໍຣູຬ຺ຫິ, ໂສ ຠິກ຺ຂູຫິ, ‘‘ອາວຸໂສ, ຕາທິສໍ ທຸກ຺ຂໍ ອນຸຠວນ຺ໂຕ ກຖໍ ຕ຺ວໍ ວິປສ຺ສນໍ ອນຸຍຸຎ຺ຊິຕຸໍ ອສກ຺ຂີ’’ຕິ ປຸຏ຺ໂຐ, ‘‘ປເຄວ ເມ, ອາວຸໂສ, ສໍສາເຣ ອາທີນໂວ, ສງ຺ຂາຣານຎ຺ຈ ສຠາໂວ ສຸທິຏ຺ໂຐ, ເອວາຫໍ ຕາທິສໍ ທຸກ຺ຂໍ ອນຸຠວນ຺ໂຕປິ ອສກ຺ຂິໍ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ວິເສສໍ ອຘິຄນ຺ຕຸ’’ນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ –

໑໒໑. ‘‘ນຕ຺ຖິ ໂກຈິ ຠໂວ ນິຈ຺ໂຈ, ສງ຺ຂາຣາ ວາປິ ສສ຺ສຕາ;

ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ຈ ເຕ ຂນ຺ຘາ, ຈວນ຺ຕິ ອປຣາປຣໍ.

໑໒໒. ‘‘ເອຕມາທີນວໍ ຎຕ຺ວາ, ຠເວນມ຺ຫິ ອນຕ຺ຖິໂກ;

ນິສ຺ສໂຏ ສພ຺ພກາເມຫິ, ປຕ຺ໂຕ ເມ ອາສວກ຺ຂໂຍ’’ຕິ. –

ອິມໍ ຄາຖາທ຺ວຍໍ ອຠາສິ.

ຕຕ຺ຖ ນຕ຺ຖິ ໂກຈິ ຠໂວ ນິຈ຺ໂຈຕິ ກມ຺ມຠໂວ ອຸປປຕ຺ຕິຠໂວ ກາມຠໂວ ຣູປຠໂວ ອຣູປຠໂວ ສຎ຺ຎີຠໂວ ອສຎ຺ຎີຠໂວ ເນວສຎ຺ຎີນາສຎ຺ຎີຠໂວ ເອກໂວກາຣຠໂວ ຈຕຸໂວກາຣຠໂວ ປຎ຺ຈໂວກາຣຠໂວຕິ ເອວໍເຠໂທ, ຕຕ຺ຖາປິ ຫີໂນ ມຊ຺ຌິໂມ ອຸກ຺ກຏ຺ໂຐ ທີຆາຍຸໂກ ສຸຂພຫຸໂລ ໂວມິສ຺ສສຸຂທຸກ຺ໂຂຕິ ເອວໍວິຠາໂຄ ໂຍໂກຈິ ນິຈ຺ໂຈ ຘຸໂວ ຖິໂຣ ອປໂລກິຍຘມ຺ໂມ ນຕ຺ຖິ ຕໍ ຕໍ ກາຣຓໍ ປຏິຈ຺ຈ ສມຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ. ຍສ຺ມາ ຈ ເອຕເທວໍ, ຕສ຺ມາ ສງ຺ຂາຣາ ວາປິ ສສ຺ສຕາ ນຕ຺ຖີຕິ ໂຍຊນາ. ປຈ຺ຈເຍຫິ ສງ຺ຂຕຕ຺ຕາ ‘‘ສງ຺ຂາຣາ’’ຕິ ລທ຺ຘນາເມ ຫິ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ເຘ ອຸປາທາຍ ຠວສມຎ຺ຎາຍ ສງ຺ຂາຣາວ ຫຸຕ຺ວາ ສມ຺ຠູຕາ ຊຣາມຣເຓນ ຈ ວິປຣິຓມນ຺ຕີຕິ ອສສ຺ສຕາ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມາ. ຕຖາ ຫິ ເຕ ‘‘ສງ຺ຂາຣາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ຈ ເຕ ຂນ຺ຘາ, ຈວນ຺ຕິ ອປຣາປຣນ຺ຕິ. ເຕ ຠວປຣິຍາເຍນ ສງ຺ຂາຣປຣິຍາເຍນ ຈ ວຸຕ຺ຕາ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ ຍຖາປຈ຺ຈຍໍ ອປຣາປຣໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ອຸປ຺ປນ຺ນາ ຈ ຊຣາຍ ປຣິປີຬິຕາ ຫຸຕ຺ວາ ຈວນ຺ຕິ ປຣິຠິຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອເຕນ ‘‘ຠໂວ, ສງ຺ຂາຣາ’’ຕິ ຈ ລທ຺ຘໂວຫາຣາ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ ອຸທຍພ຺ພຍສຠາວາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຍສ຺ມາ ຕິລກ຺ຂຓໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ສງ຺ຂາເຣ ສມ຺ມສນ຺ຕສ຺ສ ຕໂຍປິ ຠວາ ອາທິຕ຺ຕໍ ວິຍ ສງ຺ຂເຕ ອາທີນວໍ ໂທສໍ ປເຄວ ວິປສ຺ສນາປຎ຺ຎາຍ ຊານິຕ຺ວາ ອນິຈ຺ຈລກ຺ຂເຓຫິ ທິຏ຺ຐາ ສງ຺ຂາຣາ ທຸກ຺ຂານຕ຺ຕາ ວິຠູຕຕຣາ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ, ເຕນາຫ ຠຄວາ – ‘‘ຍທນິຈ຺ຈໍ ຕໍ ທຸກ຺ຂໍ, ຍໍ ທຸກ຺ຂໍ ຕທນຕ຺ຕາ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໓.໑໕).

ຍສ຺ມາ ຕິລກ຺ຂຓໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ສງ຺ຂາເຣ ສມ຺ມສນ຺ຕສ຺ສ ຕໂຍປິ ຠວາ ອາທິຕ຺ຕໍ ວິຍ ອຄາຣໍ ສປ຺ປຏິຠຍາ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ອາຫ ‘‘ຠເວນມ຺ຫິ ອນຕ຺ຖິໂກ’’ຕິ. ເອວໍ ປນ ສພ຺ພໂສ ຠເວຫິ ວິນິວຕ຺ຕິຍມານສ຺ສ ກາເມສຸ ອເປກ຺ຂາຍ ເລໂສປິ ນ ສມ຺ຠວຕິເຍວ, ເຕນາຫ ‘‘ນິສ຺ສໂຏ ສພ຺ພກາເມຫີ’’ຕິ, ອມ຺ຫີຕິ ໂຍຊນາ. ມານຸເສຫິ ວິຍ ທິພ຺ເພຫິປິ ກາເມຫິ ນິວຕ຺ຕິຕຈິຕ຺ໂຕສ຺ມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຕ຺ໂຕ ເມ ອາສວກ຺ຂໂຍຕິ ຍສ຺ມາ ເອວໍ ສຸປຣິມຊ຺ຊິຕສງ຺ຂາໂຣ ຠເວສຸ ສຸປຣິທິຏ຺ຐາທີນໂວ ກາເມສຸ ຈ ອນາສຕ຺ຕມານໂສ ຕສ຺ມາ ສູລມຕ຺ຖເກ ນິສິນ຺ເນນາປິ ເມ ມຍາ ປຕ຺ໂຕ ອຘິຄໂຕ ອາສວກ຺ຂໂຍ ນິພ຺ພານໍ ອຣຫຕ຺ຕຎ຺ຈາຕິ. ອຎ຺ເຎຫິ ຈ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີຫິ ອປ຺ປຕ຺ຕມານເສຫິ ຕທຘິຄມາຍ ອຸສ຺ສາໂຫ ກຣຓີໂຍຕິ ຠິກ຺ຂູນໍ ໂອວາທມທາສິ.

ອຸຕ຺ຕຣຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ປິຓ຺ໂຑລຠາຣທ຺ວາຊຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ນຍິທໍ ອນເຍນາຕິອາທິກາ ອາຍສ຺ມໂຕ ປິຓ຺ໂຑລຠາຣທ຺ວາຊຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ອຍໍ ກິຣ ປທຸມຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ສີຫໂຍນິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ປພ຺ພຕຄຸຫາຍໍ ວິຫຣຕິ. ຠຄວາ ຕສ຺ສ ອນຸຄ຺ຄຫໍ ກາຕຸໍ ໂຄຈຣາຍ ປກ຺ກນ຺ຕກາເລ ສຍນຄຸຫໍ ປວິສິຕ຺ວາ ນິໂຣຘໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິສີທິ. ສີໂຫ ໂຄຈຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນິວຕ຺ໂຕ ຄຸຫາທ຺ວາເຣ ຠຄວນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ຫຏ຺ຐຕຸຏ຺ໂຐ ຊລຊຖລຊປຸປ຺ເຜຫິ ປູຊໍ ກຕ຺ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ປສາເທນ຺ໂຕ ຠຄວໂຕ ອາຣກ຺ຂຕ຺ຖາຍ ອຣຎ຺ເຎ ວາຬມິເຄ ອປເນຕຸໍ ຕີສຸ ເວລາສຸ ສີຫນາທໍ ນທນ຺ໂຕ ພຸທ຺ຘຄຕາຍ ສຕິຍາ ອຏ຺ຐາສິ. ຍຖາ ປຐມທິວສໍ, ເອວໍ ສຕ຺ຕາຫໍ ປູເຊສິ. ຠຄວາ ສຕ຺ຕາຫຈ຺ຈເຍນ ນິໂຣຘາ ວຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ‘‘ວຕ຺ຕິສ຺ສຕິ ອິມສ຺ສ ເອຕ຺ຕໂກ ອຸປນິສ຺ສໂຍ’’ຕິ ຕສ຺ສ ປສ຺ສນ຺ຕສ຺ເສວ ອາກາສໍ ປກ຺ຂນ຺ທິຕ຺ວາ ວິຫາຣເມວ ຄໂຕ. ສີໂຫ ປາລິເລຍ຺ຍກຫຕ຺ຖີ ວິຍ ພຸທ຺ຘວິໂຍຄທຸກ຺ຂໍ ອຘິວາເສຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ຫໍສວຕີນຄເຣ ມຫາໂຠຄກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ນຄຣວາສີຫິ ສທ຺ຘິໍ ວິຫາຣໍ ຄໂຕ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ສຕ຺ຕາຫໍ ມຫາທານໍ ປວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຍາວຊີວໍ ປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ວາ ອປຣາປຣໍ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອມ຺ຫາກໍ ຠຄວໂຕ ກາເລ ໂກສມ຺ພິຍໍ ຣຎ຺ໂຎ ອຸເຕນສ຺ສ ປຸໂຣຫິຕປຸຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ ຠາຣທ຺ວາໂຊ ນາມ ນາເມນ. ໂສ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ຕໂຍ ເວເທ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປຎ຺ຈ ມາຓວກສຕານິ ມນ຺ເຕ ວາເຈນ຺ໂຕ ມຫຄ຺ຆສຠາເວນ ອນນຸຣູປາຈາຣຕ຺ຕາ ເຕຫິ ປຣິຈ຺ຈຊ຺ຊນ຺ໂຕ ຣາຊຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ລາຠສກ຺ກາຣໍ ທິສ຺ວາ ສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ໂຠຊເນ ອມຕ຺ຕຎ຺ຎູ ຫຸຕ຺ວາ ວິຈຣນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາຣາ ອຸປາເຍນ ມຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕາຍ ປຕິຏ຺ຐາປິໂຕ ວິປສ຺ສນໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ນຈິຣສ຺ເສວ ຉຬຠິຎ຺ໂຎ ອໂຫສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣ ໒.໕໐.໑໐໔-໑໐໙) –

‘‘ມິຄລຸທ຺ໂທ ປຸເຣ ອາສິໍ, ວິປິເນ ວິຈຣໍ ຕທາ;

ອທ຺ທສໍ ວິຣຊໍ ພຸທ຺ຘໍ, ສພ຺ພຘມ຺ມານ ປາຣຄຸໍ.

‘‘ປິຍາລຜລມາທາຍ, ພຸທ຺ຘເສຏ຺ຐສ຺ສທາສຫໍ;

ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕສ຺ສ ວີຣສ຺ສ, ປສນ຺ໂນ ເສຫິ ປາຓິຠິ.

‘‘ເອກຕິໍເສ ອິໂຕ ກປ຺ເປ, ຍໍ ຜລໍ ອທທິໍ ຕທາ;

ທຸຄ຺ຄຕິໍ ນາຠິຊານາມິ, ຜລທານສ຺ສິທໍ ຜລໍ.

‘‘ກິເລສາ ຌາປິຕາ ມຍ຺ຫໍ…ເປ… ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ຉຬຠິຎ຺ໂຎ ປນ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ຠຄວໂຕ ສມ຺ມຸຂາ ຍໍ ສາວເກຫິ ປຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ມຍາ ປຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ຈ ‘‘ຍສ຺ສ ມຄ຺ເຄ ວາ ຜເລ ວາ ກງ຺ຂາ ອຕ຺ຖິ, ໂສ ມໍ ປຸຈ຺ຉຕູ’’ຕິ ສີຫນາທໍ ນທິ. ເຕນ ຕໍ ຠຄວາ, ‘‘ເອຕທຄ຺ຄໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມມ ສາວການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ສີຫນາທິການໍ ຍທິທໍ ປິຓ຺ໂຑລຠາຣທ຺ວາໂຊ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໑໘໘, ໑໙໕) ເອຕທຄ຺ເຄ ຐເປສິ. ໂສ ເອກທິວສໍ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕິກໍ ອຸປຄຕໍ ຄິຫິກາເລ ສຫາຍຠູຕໍ ມຈ຺ຉຣິໍ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ອນຸກມ຺ປມາໂນ ຕສ຺ສ ທານກຖໍ ກເຖຕ຺ວາ ເຕນ ຈ ‘‘ອຍໍ ມມ ຘນໍ ວິນາເສຕຸກາໂມ’’ຕິ ຠກຸຏິໍ ກຕ຺ວາປິ ‘‘ຕຸຍ຺ຫໍ ເອກຠຕ຺ຕໍ ເທມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ຕໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ເທຫິ ມາ ມຍ຺ຫ’’ນ຺ຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຣິຓາເມສິ. ປຸນ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓນ ‘‘ອຍໍ ມໍ ພຫູນໍ ທາເປຕຸກາໂມ’’ຕິ ອປ຺ປຈ຺ຈເຍ ປກາສິເຕ ທຸຕິຍທິວສໍ ຘມ຺ມເສນາປຕິນາ ສງ຺ຆຄຕາຍ ທກ຺ຂິຓາຍ ມຫປ຺ຜລຠາວປ຺ປກາສເນນ ຕໍ ປສາເທຕ຺ວາ, ‘‘ອຍໍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ‘ອາຫາຣເຄເຘນ ມໍ ທາເນ ນີໂຍເຊສີ’ຕິ ມຎ຺ຎຕິ, ອາຫາຣສ຺ສ ປນ ມຍາ ສພ຺ພໂສ ປຣິຎ຺ຎາຕຠາວໍ ນ ຊານາຕິ, ຫນ຺ທ ນໍ ຊານາເປມີ’’ຕິ –

໑໒໓. ‘‘ນຍິທໍ ອນເຍນ ຊີວິຕໍ, ນາຫາໂຣ ຫທຍສ຺ສ ສນ຺ຕິໂກ;

ອາຫາຣຏ຺ຐິຕິໂກ ສມຸສ຺ສໂຍ, ອິຕິ ທິສ຺ວານ ຈຣາມິ ເອສນໍ.

໑໒໔. ‘‘ປງ຺ໂກຕິ ຫິ ນໍ ອເວທຍຸໍ, ຍາຍໍ ວນ຺ທນປູຊນາ ກຸເລສຸ;

ສຸຂຸມໍ ສລ຺ລໍ ທຸຣຸພ຺ພຫໍ, ສກ຺ກາໂຣ ກາປຸຣິເສນ ທຸຊ຺ຊໂຫ’’ຕິ. –

ຄາຖາທ຺ວຍໍ ອຠາສິ.

ຕຕ຺ຖ ນຍິທໍ ອນເຍນ ຊີວິຕນ຺ຕິ ອິທໍ ມມ ຊີວິຕໍ ອນເຍນ ອຎາເຍນ ເວຬຸທານປຸປ຺ຜທານາທິອເນສນາຍ ນ ໂຫຕິ ຊີວິຕນິກນ຺ຕິຍາ ອຠາວໂຕ. ນາຫາໂຣ ຫທຍສ຺ສ ສນ຺ຕິໂກຕິ ອາຫາໂຣ ຈ ອາຫຣິຍມາໂນ ມຄ຺ຄຜລຎາຓໍ ວິຍ ຫທຍສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໂຣ ນ ໂຫຕິ, ເກວລໍ ປນ ສຊ຺ຊຸກໍ ຂຸທາປຏິຆາຕມຕ຺ຕໍ ກໂຣຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຖ ວາ ນາຫາໂຣ ຫທຍສ຺ສ ສນ຺ຕິໂກຕິ ອາຫາໂຣ ຣສຕຓ຺ຫາວຕ຺ຖຸ ເມ ຫທຍສ຺ສ ສນ຺ຕິໂກ ອາສຕ຺ໂຕ ນ ໂຫຕິ ຣສຕຓ຺ຫາຍ ເອວ ອຠາວໂຕ. ‘‘ສນ຺ຕິເກ’’ຕິປິ ປຐນ຺ຕິ. ໂຍ ຫິ ອາຫາຣຄິທ຺ໂຘ ລາຠສກ຺ກາຣປ຺ປສຸໂຕ ວິຈຣຕິ, ຕສ຺ສ ອາຫາໂຣ ຫທຍສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ນາມ ອຠິຓ຺ຫໍ ມນສິກາຕພ຺ພໂຕ. ໂຍ ປນ ປຣິຎ຺ຎາຕາຫາໂຣ, ໂສ ຕຕ຺ຖ ປຫີນຈ຺ຉນ຺ທຣາໂຄ, ນ ຕສ຺ສາຫາໂຣ ຫທຍສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ນາມ – ‘‘ກຖໍ ນຸ ໂຂ ລເຠຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິອາທິມນສິກຣຓສ຺ເສວ ອຠາວໂຕ. ຍທິ ຫິ ຊີວິຕນິກນ຺ຕິ ອາຫາຣຣສຕຓ຺ຫາ ຈ ນຕ຺ຖິ, ອຖ ກສ຺ມາ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣສີຕິ ອນຸໂຍຄໍ ມນສິ ກຕ຺ວາ ອາຫ ‘‘ອາຫາຣຏ຺ຐິຕິໂກ ສມຸສ຺ສໂຍ, ອິຕິ ທິສ຺ວານ ຈຣາມິ ເອສນ’’ນ຺ຕິ. ອາຫາໂຣ ໂຠຊນໍ ຐິຕິ ຐານໍ ປຈ຺ຈໂຍ ເອຕສ຺ສາຕິ ອາຫາຣຏ຺ຐິຕິໂກ. ‘‘ອາຫາຣປຏິພທ຺ຘວຸຕ຺ຕິໂກ ສມຸສ຺ສໂຍ ກາໂຍ’’ອິຕິ ທິສ຺ວານ ເອວໍ ຎຕ຺ວາ ອິມມຕ຺ຖໍ ພຸທ຺ຘິຍໍ ຐເປຕ຺ວາ ຈຣາມິ ເອສນໍ, ຠິກ຺ຂາປຣິເຍສນໍ ກໂຣມີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ປຈ຺ຈຍນິມິຕ຺ຕໍ ກຸລານິ ອຸປສງ຺ກມນ຺ໂຕ ຕຕ຺ຖ ວນ຺ທນປູຊນາຫິ ລາຠສກ຺ກາເຣຫິ ຈ ພຊ຺ຌຕີຕິ ເອວໍ ມາທິເສສຸ ນ ຈິນ຺ເຕຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ປງ຺ໂກ’’ຕິຄາຖໍ ອຠາສິ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ຍາ ອຍໍ ປຈ຺ຈຍນິມິຕ຺ຕໍ ອຸປຄຕານໍ ປພ຺ພຊິຕານໍ ກຸເລສຸ ເຄຫວາສີສຸ ປວຕ຺ຕິສ຺ສຕິ ຄຸຓສມ຺ຠາວນາ ປູຊນາ ຈ, ຍສ຺ມາ ຕໍ ອຠາວິຕຕ຺ຕານໍ ໂອສີທາປນຏ຺ເຐນ ມລີນຠາວກຣເຓນ ຈ ປງ຺ໂກ ກທ຺ທໂມຕິ ພຸທ຺ຘາທໂຍ ອເວທຍຸໍ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສຸໍ ປເວເທສຸໍ ວາ, ຕສ຺ມາ ສາ ສປ຺ປຸຣິສານໍ ພນ຺ຘາຍ ນ ໂຫຕິ ສກ຺ກາຣາສາຍ ປເຄວ ປຫີນຕ຺ຕາ. ອສປ຺ປຸຣິສສ຺ສ ປນ ສກ຺ກາຣາສາ ທຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍສຠາວຕາຍ ປີຬາຊນນໂຕ ອນ຺ໂຕ ຕຸທນໂຕ ອຸທ຺ຘຣິຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍໂຕ ຈ ສຸຂຸມໍ ສລ຺ລໍ ທຸຣຸພ຺ພຫໍ. ຕໂຕ ເອວ ເຕນ ສກ຺ກາໂຣ ກາປຸຣິເສນ ທຸຊ຺ຊໂຫ ທຸຣຸພ຺ພເຫຍ຺ໂຍ ຕສ຺ສ ປຫານປຏິປຕ຺ຕິຍາ ອປ຺ປຏິປຊ຺ຊນໂຕ, ສກ຺ກາຣາສາປຫາເນນ ປຫີໂນ ໂຫຕີຕິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເຖເຣ ອຠິປ຺ປສນ຺ໂນ ອໂຫສິ.

ປິຓ຺ໂຑລຠາຣທ຺ວາຊຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ວລ຺ລິຍຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ມກ຺ກໂຏ ປຎ຺ຈທ຺ວາຣາຍນ຺ຕິອາທິກາ ອາຍສ຺ມໂຕ ວລ຺ລິຍຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ອຍມ຺ປິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ປຸຎ຺ຎານິ ອຸປຈິນນ຺ໂຕ ອິໂຕ ເອກຕິໍເສ ກປ຺ເປ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ ເອກທິວສໍ ເກນຈິເທວ ກຣຓີເຍນ ອຣຎ຺ຎໍ ຄໂຕ ຕຕ຺ຖ ນາຣທໍ ນາມ ປຈ຺ເຈກສມ຺ພຸທ຺ຘໍ ຣຸກ຺ຂມູເລ ວສນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ປສນ຺ນມານໂສ ນເຬຫິ ສາລໍ ກຕ຺ວາ ຕິເຓຫິ ຉາເທຕ຺ວາ ອທາສິ. ຈງ຺ກມນຏ຺ຐານຎ຺ຈສ຺ສ ໂສເຘຕ຺ວາ ວາລຸກາ ໂອກິຣິຕ຺ວາ ອທາສິ. ໂສ ເຕນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາລສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ວລ຺ລິໂຍຕິສ຺ສ ນາມໍ ອໂຫສິ. ໂສ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ໂຍພ຺ພນມນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ ອິນ຺ທ຺ຣິຍວສິໂກ ຫຸຕ຺ວາ ວິຈຣນ຺ໂຕ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕສໍສຄ຺ເຄນ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ປຏິລທ຺ຘສທ຺ໂຘ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ນຈິຣສ຺ເສວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣ ໒.໕໐.໙໓-໑໐໓) –

‘‘ຫິມວນ຺ຕສ຺ສາວິທູເຣ, ຫາຣິໂຕ ນາມ ປພ຺ພໂຕ;

ສຍມ຺ຠູ ນາຣໂທ ນາມ, ຣຸກ຺ຂມູເລ ວສີ ຕທາ.

‘‘ນຬາຄາຣໍ ກຣິຕ຺ວານ, ຕິເຓນ ຉາທຍິໍ ອຫໍ;

ຈງ຺ກມໍ ໂສຘຍິຕ຺ວານ, ສຍມ຺ຠຸສ຺ສ ອທາສຫໍ.

‘‘ເຕນ ກມ຺ເມນ ສຸກເຕນ, ເຈຕນາປຓິຘີຫິ ຈ;

ຊຫິຕ຺ວາ ມານຸສໍ ເທຫໍ, ຕາວຕິໍສມຄຈ຺ຉຫໍ.

‘‘ຕຕ຺ຖ ເມ ສຸກຕໍ ພ຺ຍມ຺ຫໍ, ນຬກຸຏິກນິມ຺ມິຕໍ;

ສຏ຺ຐິໂຍຊນມຸພ຺ເພຘໍ, ຕິໍສໂຍຊນວິຕ຺ຖຕໍ.

‘‘ຈຕຸທ຺ທເສສຸ ກປ຺ເປສຸ, ເທວໂລເກ ຣມິໍ ອຫໍ;

ເອກສຕ຺ຕຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸຎ຺ຈ, ເທວຣຊ຺ຊມກາຣຍິໍ.

‘‘ຈຕຸຕ຺ຕິໍສຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸຎ຺ຈ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ອໂຫສຫໍ;

ປເທສຣຊ຺ຊໍ ວິປຸລໍ, ຄຓນາໂຕ ອສງ຺ຂິຍໍ.

‘‘ຘມ຺ມປາສາທມາຣຸຍ຺ຫ, ສພ຺ພາກາຣວຣູປມໍ;

ຍທິຈ຺ຉກາຫໍ ວິຫເຣ, ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕສ຺ສ ສາສເນ.

‘‘ເອກຕິໍເສ ອິໂຕ ກປ຺ເປ, ຍໍ ກມ຺ມມກຣິໍ ຕທາ;

ທຸຄ຺ຄຕິໍ ນາຠິຊານາມິ, ນຬກຸຏິຍິທໍ ຜລໍ.

‘‘ກິເລສາ ຌາປິຕາ ມຍ຺ຫໍ…ເປ… ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ອຣຫຕ຺ຕໍ ປນ ປຕ຺ວາ ປຸຖຸຊ຺ຊນກາເລ ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຣູປາທິອາຣມ຺ມເຓສຸ ຍຖາກາມປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ, ອິທານິ ອຣິຍມຄ຺ເຄນ ນິຄ຺ຄຫິຕຠາວສ຺ສ ຈ ວິຠາວເນນ ອຎ຺ຎໍ ພ຺ຍາກໂຣນ຺ໂຕ –

໑໒໕. ‘‘ມກ຺ກໂຏ ປຎ຺ຈທ຺ວາຣາຍໍ, ກຸຏິກາຍໍ ປສກ຺ກິຍ;

ທ຺ວາເຣນ ອນຸປຣິເຍຕິ, ຆຏ຺ຏຍນ຺ໂຕ ມຸຫຸໍ ມຸຫຸໍ.

໑໒໖. ‘‘ຕິຏ຺ຐ ມກ຺ກຏ ມາ ຘາວິ, ນ ຫິ ເຕ ຕໍ ຍຖາ ປຸເຣ;

ນິຄ຺ຄຫີໂຕສິ ປຎ຺ຎາຍ, ເນວ ທູຣໍ ຄມິສ຺ສສີ’’ຕິ. – ຄາຖາທ຺ວຍໍ ອຠາສິ;

ຕຕ຺ຖ ຆຏ຺ຏຍນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ຕໂນ ໂລລຠາເວນ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ອຎ຺ຎໍ ສາຂໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎສ຺ສ ຄຫເຓນ ອເນກວາຣໍ ຕຕ຺ຖ ຣຸກ຺ຂໍ ຈາເລນ຺ໂຕ ຜລູປໂຠຄມກ຺ກໂຏ ວິຍ ເຕນ ເຕນ ຈກ຺ຂາທິທ຺ວາເຣນ ຣູປາທິອາຣມ຺ມເຓສຸ ອຎ຺ຎໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ຈິຕ຺ຕສນ຺ຕານສ຺ສ ສມາທານວເສນ ນິຈ຺ຈລໍ ຐາຕຸໍ ອປ຺ປທາເນນ ອຠິກ຺ຂຓໍ ຆຏ຺ຏຍນ຺ໂຕ ຈາເລນ຺ໂຕ ຕສ຺ມິໍເຍວ ຣູປາທິອາຣມ຺ມເຓ ອນຸປຣິວຕ຺ຕຕິ ຍຖາກາມໍ ວິຈຣຕິ. ວຕ຺ຕມານສມີປຕາຍ ເຈຕ຺ຖ ວຕ຺ຕມານວຈນໍ. ເອວໍ ອນຸປຣິຍນ຺ໂຕ ຈ ຕິຏ຺ຐ, ມກ຺ກຏ, ມາ ຘາວິ ຕ຺ວໍ, ຈິຕ຺ຕມກ຺ກຏ, ອິທານິ ຕິຏ຺ຐ ມາ ຘາວິ, ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເຕ ຘາວິຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ຕສ຺ມາ ນ ຫິ ເຕ ຕໍ ຍຖາ ປູເຣ ຍສ຺ມາ ຕໍ ອຕ຺ຕຠາວເຄຫໍ ປຸພ຺ເພ ວິຍ ນ ເຕ ເສວິຕໍ ປິຫິຕທ຺ວາຣຠາວໂຕ, ກິຎ຺ຈ ນິຄ຺ຄຫີໂຕສິ ປຎ຺ຎາຍ ສຍຎ຺ຈ ອິທານິ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາຍ ກິເລສາຠິສງ຺ຂາຣສງ຺ຂາຕານໍ ປາທານໍ ເຉທເນນ ອຈ຺ຈນ຺ຕິກໍ ນິຄ຺ຄຫໍ ປຕ຺ໂຕສິ, ຕສ຺ມາ ເນວ ທູຣໍ ຄມິສ຺ສສິ ອິໂຕ ອຕ຺ຕຠາວໂຕ ທູຣໍ ທຸຕິຍາທິອຕ຺ຕຠາວໍ ເນວ ຄມິສ຺ສສິ ຍາວຈຣິມກຈິຕ຺ຕໍ ເອວ ເຕ ຄມນນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ເນໂຕ ທູຣ’’ນ຺ຕິປິ ປາໂຐ, ໂສ ເອວຕ຺ໂຖ.

ວລ຺ລິຍຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ຄງ຺ຄາຕີຣິຍຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ຕິຓ຺ຓໍ ເມ ຕາລປຕ຺ຕານນ຺ຕິອາທິກາ ອາຍສ຺ມໂຕ ຄງ຺ຄາຕີຣິຍຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ອຍໍ ກິຣ ປທຸມຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ ສາສເນ ອຠິປ຺ປສນ຺ໂນ ຫຸຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ປານີຍມທາສິ. ໂສ ເຕນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອປຣາປຣໍ ປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ວາ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ຄຫປຕິສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ‘‘ທຕ຺ໂຕ’’ຕິສ຺ສ ນາມໍ ອໂຫສິ. ໂສ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ຆຣາວາສໍ ວສນ຺ໂຕ ອຄມນີຍຏ຺ຐານຠາວໍ ອຊານິຕ຺ວາ ວີຕິກ຺ກມໍ ກຕ຺ວາ ປຸນ ອຄມນີຍຏ຺ຐານຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ສໍເວຄຊາໂຕ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຕໍ ກມ຺ມໍ ຊິຄຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ລູຂປຏິປຕ຺ຕິໍ ອນຸຕິຏ຺ຐນ຺ໂຕ ປໍສຸກູລຈີວຣໍ ຉວສິຕ຺ຕສທິສໍ ມຕ຺ຕິກາປຕ຺ຕຎ຺ຈ ຄເຫຕ຺ວາ ຄງ຺ຄາຕີເຣ ຕີຫິ ຕາລປຕ຺ເຕຫິ ກຸຏິກໍ ກຕ຺ວາ ວິຫາສິ, ເຕເນວສ຺ສ ຄງ຺ຄາຕີຣິໂຍຕິ ສມຎ຺ຎາ ອໂຫສິ. ໂສ ‘‘ອຣຫຕ຺ຕໍ ອປ຺ປຕ຺ວາ ນ ເກນຈິ ສລ຺ລປິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ອຘິຏ຺ຐາຍ ປຐມໍ ສໍວຈ຺ຉຣໍ ຕຸຓ຺ຫີຠູໂຕ ວຈີເຠທໍ ອກໂຣນ຺ໂຕວ ວິຫາສິ. ທຸຕິເຍ ສໍວຈ຺ຉເຣ ໂຄຈຣຄາເມ ອຎ຺ຎຕຣາຍ ອິຕ຺ຖິຍາ ‘‘ມູໂຄ ນຸ ໂຂ ໂນ’’ຕິ ວີມໍສິຕຸກາມາຍ ປຕ຺ເຕ ຂີຣໍ ອາສິຎ຺ຈນ຺ຕິຍາ ຫຕ຺ຖວິຫາເຣ ກເຕປິ ໂອກິຣິເຕ, ‘‘ອລໍ, ຠຄິນີ’’ຕິ ວາຈໍ ນິຈ຺ຉຣິ. ຕຕິເຍ ປນ ສໍວຈ຺ຉເຣ ອນ຺ຕຣວສ຺ເສວ ຆຏຍນ຺ໂຕ ວາຍມນ຺ໂຕ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ, ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣ ໒.໕໐.໕໑-໕໖) –

‘‘ປທຸມຸຕ຺ຕຣພຸທ຺ຘສ຺ສ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ອນຸຕ຺ຕເຣ;

ປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ສຸມໂນ, ປານີຆຏມປູຣຍິໍ.

‘‘ປພ຺ພຕຄ຺ເຄ ທຸມຄ຺ເຄ ວາ, ອາກາເສ ວາຖ ຠູມິຍໍ;

ຍທາ ປານີຍມິຈ຺ຉາມິ, ຂິປ຺ປໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕເຕ ມມ.

‘‘ສຕສຫສ຺ສິໂຕ ກປ຺ເປ, ຍໍ ທານມທທິໍ ຕທາ;

ທຸຄ຺ຄຕິໍ ນາຠິຊານາມິ, ທກທານສ຺ສິທໍ ຜລໍ.

‘‘ກິເລສາ ຌາປິຕາ ມຍ຺ຫໍ…ເປ… ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ອຣຫາ ປນ ຫຸຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຸພ຺ພຠາຄປຏິປຕ຺ຕິຍາ ວິຠາວນມຸເຂນ ອຎ຺ຎໍ ພ຺ຍາກໂຣນ຺ໂຕ –

໑໒໗. ‘‘ຕິຓ຺ຓໍ ເມ ຕາລປຕ຺ຕານໍ, ຄງ຺ຄາຕີເຣ ກຸຏີ ກຕາ;

ຉວສິຕ຺ໂຕວ ເມ ປຕ຺ໂຕ, ປໍສຸກູລຎ຺ຈ ຈີວຣໍ.

໑໒໘. ‘‘ທ຺ວິນ຺ນໍ ອນ຺ຕຣວສ຺ສານໍ, ເອກາ ວາຈາ ເມ ຠາສິຕາ;

ຕຕິເຍ ອນ຺ຕຣວສ຺ສມ຺ຫິ, ຕໂມຂນ຺ໂຘ ປທາລິໂຕ’’ຕິ. – ຄາຖາທ຺ວຍໍ ອຠາສິ;

ຕຕ຺ຖ ຕິຓ຺ຓໍ ເມ ຕາລປຕ຺ຕານໍ, ຄງ຺ຄາຕີເຣ ກຸຏີ ກຕາຕິ ຕາລຣຸກ຺ຂໂຕ ປຫິເຕຫິ ຕີຫິ ຕາລປຓ຺ເຓຫິ ມຍ຺ຫໍ ວສ຺ສນປຣິຫຣຓຕ຺ຖໍ ຄງ຺ຄາຍ ນທິຍາ ຕີເຣ ກຸຏິກາ ກຕາ. ເຕນ ອຕ຺ຕໂນ ເສນາສນສນ຺ໂຕສໍ ທສ຺ເສຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ຘມ຺ມເສນາປຕິນາ –

‘‘ປລ຺ລງ຺ເກນ ນິສິນ຺ນສ຺ສ, ຊຓ຺ຓຸເກ ນາຠິວສ຺ສຕິ;

ອລໍ ຜາສຸວິຫາຣາຍ, ປຫິຕຕ຺ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ’’ຕິ. (ເຖຣຄາ. ໙໘໕; ມິ. ປ. ໖.໑.໑);

‘‘ຕາລປຕ຺ຕີນ’’ນ຺ຕິປິ ປາໂຐ, ໂສ ເອວຕ຺ໂຖ. ຉວສິຕ຺ໂຕວ ເມ ປຕ຺ໂຕຕິ ມຍ຺ຫໍ ປຕ຺ໂຕ ຉວສິຕ຺ຕສທິໂສ, ມຕານໍ ຂີຣເສຈນກຸຓ຺ຑສທິໂສຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປໍສຸກູລຎ຺ຈ ຈີວຣນ຺ຕິ ຈີວຣຎ຺ຈ ເມ ອນ຺ຕຣມຄ຺ຄສຸສານາທີສຸ ຉຑ຺ຑິຕນນ຺ຕເກຫິ ກຕໍ ປໍສຸກູລໍ. ປທທ຺ວເຍນ ປຣິກ຺ຂາຣສນ຺ໂຕສໍ ທສ຺ເສຕິ.