໔. ວລ຺ລິຍຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ຍໍ ກິຈ຺ຈໍ ທຬ຺ຫວີຣິເຍນາຕິອາທິກາ ອາຍສ຺ມໂຕ ວລ຺ລິຍຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ອຍມ຺ປິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ປຸຎ຺ຎານິ ອຸປຈິນນ຺ໂຕ ສຸເມຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ ວິຊ຺ຊາສິປ຺ເປສຸ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິໍ ຄໂຕ ອສີຕິໂກຏິວິຠວໍ ປຫາຍ ຕາປສປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ປພ຺ພຕປາເທ ອຣຎ຺ຎາຍຕເນ ເອກິສ຺ສາ ນທິຍາ ຕີເຣ ອສ຺ສມໍ ກາເຣຕ຺ວາ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ອນຸຄ຺ຄຓ຺ຫນຕ຺ຖໍ ອຸປຄຕໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ທິສ຺ວາ ປສນ຺ນມານໂສ ອຊິນຈມ຺ມໍ ປຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ອທາສິ. ຕຕ຺ຖ ນິສິນ຺ນໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຸປ຺ເຜຫິ ຈ ຈນ຺ທເນນ ຈ ປູເຊຕ຺ວາ ອມ຺ພຜລານິ ທຕ຺ວາ ປຎ຺ຈປຕິຏ຺ຐິເຕນ ວນ຺ທິ. ຕສ຺ສ ຠຄວາ ນິສິນ຺ນາສນສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ອນຸໂມທນໍ ວຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ໂສ ເຕນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ເວສາລິຍໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ‘‘ກຓ຺ຫມິຕ຺ໂຕ’’ຕິ ລທ຺ຘນາໂມ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ສຕ຺ຖຸ ເວສາລິຄມເນ ພຸທ຺ຘານຸຠາວໍ ທິສ຺ວາ ປຏິລທ຺ຘສທ຺ໂຘ ມຫາກຈ຺ຈານຕ຺ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິ. ໂສ ມນ຺ທປຎ຺ໂຎ ທນ຺ຘປຣກ຺ກໂມ ຈ ຫຸຕ຺ວາ ຈິຣໍ ກາລໍ ວິຎ຺ຎຸໍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິໍ ນິສ຺ສາເຍວ ວສຕິ. ຠິກ຺ຂູ ‘‘ຍຖາ ນາມ ວລ຺ລິ ຣຸກ຺ຂາທີສຸ ກິຎ຺ຈິ ອນິສ຺ສາຍ ວຑ຺ຒິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ເອວມຍມ຺ປິ ກຎ຺ຈິ ປຓ຺ຑິຕໍ ອນິສ຺ສາຍ ວຑ຺ຒິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕີ’’ຕິ ວລ຺ລິໂຍຕ຺ເວວ ສມຸທາຈຣິໍສຸ. ອປຣຠາເຄ ປນ ເວຓຸທຕ຺ຕຕ຺ເຖຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ໂອວາເທ ຐຕ຺ວາ ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ ຫຸຕ຺ວາ ວິຫຣນ຺ໂຕ ຎາຓສ຺ສ ປຣິປາກໍ ຄຕຕ຺ຕາ ປຏິປຕ຺ຕິກ຺ກມໍ ເຖຣໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ –

໑໖໗. ‘‘ຍໍ ກິຈ຺ຈໍ ທຬ຺ຫວີຣິເຍນ, ຍໍ ກິຈ຺ຈໍ ໂພທ຺ຘຸມິຈ຺ຉຕາ;

ກຣິສ຺ສໍ ນາວຣຊ຺ຌິສ຺ສໍ, ປສ຺ສ ວີຣິຍໍ ປຣກ຺ກມໍ.

໑໖໘. ‘‘ຕ຺ວຎ຺ຈ ເມ ມຄ຺ຄມກ຺ຂາຫິ, ອຎ຺ຊສໍ ອມໂຕຄຘໍ;

ອຫໍ ໂມເນນ ໂມນິສ຺ສໍ, ຄງ຺ຄາໂສໂຕວ ສາຄຣ’’ນ຺ຕິ. – ຄາຖາທ຺ວຍໍ ອຠາສິ;

ຕຕ຺ຖ ຍໍ ກິຈ຺ຈໍ ທຬ຺ຫວີຣິເຍນາຕິ ທຬ຺ເຫນ ວີຣິເຍນ ຖິເຣນ ປຣກ຺ກເມນ, ທຬ຺ຫວີຣິເຍນ ວາ ປຸຣິສໂຘຣຍ຺ເຫນ ຍໍ ກິຈ຺ຈໍ ກາຕພ຺ພໍ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ຍໍ ກິຈ຺ຈໍ ໂພທ຺ຘຸມິຈ຺ຉຕາຕິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອຣິຍສຈ຺ຈານິ ນິພ຺ພານເມວ ວາ ໂພທ຺ຘຸໍ ພຸຊ຺ຌິຕຸໍ ອິຈ຺ຉນ຺ເຕນ ປຏິວິຊ຺ຌິຕຸກາເມນ ຍໍ ກິຈ຺ຈໍ ກຣຓີຍໍ. ກຣິສ຺ສໍ ນາວຣຊ຺ຌິສ຺ສນ຺ຕິ ຕມຫໍ ທານິ ກຣິສ຺ສໍ ນ ວິຣາເຘສ຺ສໍ, ຍຖານຸສິຏ຺ຐໍ ປຏິປຊ຺ຊິສ຺ສາມິ. ປສ຺ສ ວີຣິຍໍ ປຣກ຺ກມນ຺ຕິ ຍຖາ ປຏິປຊ຺ຊມາເນ ຘມ຺ເມ ວິຘິນາ ອີຣຓໂຕ ‘‘ວີຣິຍໍ’’, ປຣໍ ປຣໍ ຐານໍ ອກ຺ກມນໂຕ ‘‘ປຣກ຺ກໂມ’’ຕິ ຈ ລທ຺ຘນາມໍ ສມ຺ມາວາຍາມໍ ປສ຺ສ ນ ສທ຺ຘເມວາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ກຕ຺ຕຸກາມຕໍ ທສ຺ເສຕິ.

ຕ຺ວຎ຺ຈາຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐານທາຍກໍ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕໍ ອາລປຕິ. ເມຕິ ມຍ຺ຫໍ. ມຄ຺ຄມກ຺ຂາຫີຕິ ອຣິຍມຄ຺ຄໍ ກເຖຫິ, ໂລກຸຕ຺ຕຣມຄ຺ຄສມ຺ປາປກໍ ຈຕຸສຈ຺ຈກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ກເຖຫີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຎ຺ຊສນ຺ຕິ ອຸຊຸກໍ ມຊ຺ຌິມປຏິປທາຠາເວນ ອນ຺ຕທ຺ວຍສ຺ສ ອນຸປຄມນໂຕ. ອມເຕ ນິພ຺ພາເນ ສມ຺ປາປກຠາເວນ ປຕິຏ຺ຐິຕຕ຺ຕາ ອມໂຕຄຘໍ. ໂມເນນາຕິ ຎາເຓນ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາຍ. ໂມນິສ຺ສນ຺ຕິ ຊານິສ຺ສໍ ນິພ຺ພານໍ ປຏິວິຊ຺ຌິສ຺ສໍ ປາປຸຓິສ຺ສໍ. ຄງ຺ຄາໂສໂຕວ ສາຄຣນ຺ຕິ ຍຖາ ຄງ຺ຄາຍ ໂສໂຕ ສາຄຣໍ ສມຸທ຺ທໍ ອວິຣຊ຺ຌນ຺ໂຕ ເອກໍສໂຕ ໂອຄາຫຕິ, ເອວໍ ‘‘ອຫໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອນຸຍຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ມຄ຺ຄຎາເຓນ ນິພ຺ພານໍ ອຘິຄມິສ຺ສາມິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ເມ ອາຈິກ຺ຂຖາ’’ຕິ ເຖຣໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຍາຈິ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ເວຓຸທຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ ຕສ຺ສ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອທາສິ. ໂສປິ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອນຸຍຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ນຈິຣສ຺ເສວ ວິປສ຺ສນໍ ອຸສ຺ສຸກ຺ກາເປຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣ ໒.໔໙.໗໕-໑໐໕) –

‘‘ປຎ຺ຈ ກາມຄຸເຓ ຫິຕ຺ວາ, ປິຍຣູເປ ມໂນຣເມ;

ອສີຕິ ໂກຏິໂຍ ຫິຕ຺ວາ, ປພ຺ພຊິໍ ອນຄາຣິຍໍ.

‘‘ປພ຺ພຊິຕ຺ວານ ກາເຍນ, ປາປກມ຺ມໍ ວິວຊ຺ຊຍິໍ;

ວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຫິຕ຺ວາ, ນທີກູເລ ວສາມຫໍ.

‘‘ເອກກໍ ມໍ ວິຫຣນ຺ຕໍ, ພຸທ຺ຘເສຏ຺ໂຐ ອຸປາຄມິ;

ນາຫໍ ຊານາມິ ພຸທ຺ໂຘຕິ, ອກາສິໍ ປຏິສນ຺ຖາຣໍ.

‘‘ກຣິຕ຺ວາ ປຏິສນ຺ຖາຣໍ, ນາມໂຄຕ຺ຕມປຸຈ຺ຉຫໍ;

ເທວຕານຸສິ ຄນ຺ຘພ຺ໂພ, ອທຸ ສກ຺ໂກ ປຸຣິນ຺ທໂທ.

‘‘ໂກ ວາ ຕ຺ວໍ ກສ຺ສ ວາ ປຸຕ຺ໂຕ, ມຫາພ຺ຣຫ຺ມາ ອິຘາຄໂຕ;

ວິໂຣເຈສິ ທິສາ ສພ຺ພາ, ອຸທຍໍ ສູຣິໂຍ ຍຖາ.

‘‘ສຫສ຺ສາຣານິ ຈກ຺ການິ, ປາເທ ທິສ຺ສນ຺ຕິ ມາຣິສ;

ໂກ ວາ ຕ຺ວໍ ກສ຺ສ ວາ ປຸຕ຺ໂຕ, ກຖໍ ຊາເນມຸ ຕໍ ມຍໍ.

‘‘ນາມໂຄຕ຺ຕໍ ປເວເທຫິ, ສໍສຍໍ ອປເນຫິ ເມ;

ນມ຺ຫິ ເທວາ ນ ຄນ຺ຘພ຺ໂພ, ນມ຺ຫິ ສກ຺ໂກ ປຸຣິນ຺ທໂທ.

‘‘ພ຺ຣຫ຺ມຠາໂວ ຈ ເມ ນຕ຺ຖິ, ເອເຕສໍ ອຸຕ຺ຕໂມ ອຫໍ;

ອຕີໂຕ ວິສຍໍ ເຕສໍ, ທາລຍິໍ ກາມພນ຺ຘນໍ.

‘‘ສພ຺ເພ ກິເລເສ ຌາເປຕ຺ວາ, ປຕ຺ໂຕ ສມ຺ໂພຘິມຸຕ຺ຕມໍ;

ຕສ຺ສ ວາຈໍ ສຸຓິຕ຺ວາຫໍ, ອິທໍ ວຈນມພ຺ຣວິໍ.

‘‘ຍທິ ພຸທ຺ໂຘສິ ສພ຺ພຎ຺ຎູ, ນິສີທ ຕ຺ວໍ ມຫາມຸເນ;

ຕມຫໍ ປູຊຍິສ຺ສາມິ, ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕກໂຣ ຕຸວໍ.

‘‘ປຕ຺ຖຣິຕ຺ວາຊິນຈມ຺ມໍ, ອທາສິ ສຕ຺ຖຸໂນ ອຫໍ;

ນິສີທິ ຕຕ຺ຖ ຠຄວາ, ສີໂຫວ ຄິຣິຄພ຺ຠເຣ.

‘‘ຂິປ຺ປໍ ປພ຺ພຕມາຣຸຍ຺ຫ, ອມ຺ພສ຺ສ ຜລມຄ຺ຄຫິໍ;

ສາລກລ຺ຍາຓິກໍ ປຸປ຺ຜໍ, ຈນ຺ທນຎ຺ຈ ມຫາຣຫໍ.

‘‘ຂິປ຺ປໍ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ຕໍ ສພ຺ພໍ, ອຸເປຕ຺ວາ ໂລກນາຍກໍ;

ຜລໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ທຕ຺ວານ, ສາລປຸປ຺ຜມປູຊຍິໍ.

‘‘ຈນ຺ທນໍ ອນຸລິມ຺ປິຕ຺ວາ, ອວນ຺ທິໍ ສຕ຺ຖຸໂນ ອຫໍ;

ປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ສຸມໂນ, ວິປຸລາຍ ຈ ປີຕິຍາ.

‘‘ອຊິນມ຺ຫິ ນິສີທິຕ຺ວາ, ສຸເມໂຘ ໂລກນາຍໂກ;

ມມ ກມ຺ມໍ ປກິຕ຺ເຕສິ, ຫາສຍນ຺ໂຕ ມມໍ ຕທາ.

‘‘ອິມິນາ ຜລທາເນນ, ຄນ຺ຘມາເລຫິ ຈູຠຍໍ;

ປຎ຺ຈວີເສ ກປ຺ປສເຕ, ເທວໂລເກ ຣມິສ຺ສຕິ.

‘‘ອນູນມນສງ຺ກປ຺ໂປ, ວສວຕ຺ຕີ ຠວິສ຺ສຕິ;

ຉພ຺ພີສຕິກປ຺ປສເຕ, ມນຸສ຺ສຕ຺ຕໍ ຄມິສ຺ສຕິ.

‘‘ຠວິສ຺ສຕິ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ, ຈາຕຸຣນ຺ໂຕ ມຫິທ຺ຘິໂກ;

ເວຠາຣໍ ນາມ ນຄຣໍ, ວິສ຺ສກມ຺ເມນ ມາປິຕໍ.

‘‘ເຫສ຺ສຕິ ສພ຺ພໂສວຓ຺ຓໍ, ນານາຣຕນຠູສິຕໍ;

ເອເຕເນວ ອຸປາເຍນ, ສໍສຣິສ຺ສຕິ ໂສ ຠເວ.

‘‘ສພ຺ພຕ຺ຖ ປູຊິໂຕ ຫຸຕ຺ວາ, ເທວຕ຺ເຕ ອຖ ມານຸເສ;

ປຈ຺ຉິເມ ຠເວ ສມ຺ປຕ຺ເຕ, ພ຺ຣຫ຺ມພນ຺ຘຸ ຠວິສ຺ສຕິ.

‘‘ອຄາຣາ ອຠິນິກ຺ຂມ຺ມ, ອນຄາຣີ ຠວິສ຺ສຕິ;

ອຠິຎ຺ຎາປາຣຄູ ຫຸຕ຺ວາ, ນິພ຺ພາຍິສ຺ສຕິນາສໂວ.

‘‘ອິທໍ ວຕ຺ວານ ສມ຺ພຸທ຺ໂຘ, ສຸເມໂຘ ໂລກນາຍໂກ;

ມມ ນິຊ຺ຌາຍມານສ຺ສ, ປກ຺ກາມິ ອນິລຎ຺ຊເສ.

‘‘ເຕນ ກມ຺ເມນ ສຸກເຕນ, ເຈຕນາປຓິຘີຫິ ຈ;

ຊຫິຕ຺ວາ ມານຸສໍ ເທຫໍ, ຕາວຕິໍສມຄຈ຺ຉຫໍ.

‘‘ຕຸສິຕໂຕ ຈວິຕ຺ວານ, ນິພ຺ພຕ຺ຕິໍ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິຍໍ;

ໂຠເຄ ເມ ອູນຕາ ນຕ຺ຖິ, ຍມ຺ຫິ ຄພ຺ເຠ ວສາມຫໍ.

‘‘ມາຕຸກຸຈ຺ຉິຄເຕ ມຍິ, ອນ຺ນປານຎ຺ຈ ໂຠຊນໍ;

ມາຕຸຍາ ມມ ຉນ຺ເທນ, ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ ຍທິຈ຺ຉກໍ.

‘‘ຊາຕິຍາ ປຎ຺ຈວສ຺ເສນ, ປພ຺ພຊິໍ ອນຄາຣິຍໍ;

ໂອໂຣປິຕມ຺ຫິ ເກສມ຺ຫິ, ອຣຫຕ຺ຕມປາປຸຓິໍ.

‘‘ປຸພ຺ພກມ຺ມໍ ຄເວສນ຺ໂຕ, ໂອເຣນ ນາທ຺ທສໍ ອຫໍ;

ຕິໍສກປ຺ປສຫສ຺ສມ຺ຫິ, ມມ ກມ຺ມມນຸສ຺ສຣິໍ.

‘‘ນໂມ ເຕ ປຸຣິສາຊຎ຺ຎ, ນໂມ ເຕ ປຸຣິສຸຕ຺ຕມ;

ຕວ ສາສນມາຄມ຺ມ, ປຕ຺ໂຕມ຺ຫິ ອຈລໍ ປທໍ.

‘‘ຕິໍສກປ຺ປສຫສ຺ສມ຺ຫິ, ຍໍ ພຸທ຺ຘມຠິປູຊຍິໍ;

ທຸຄ຺ຄຕິໍ ນາຠິຊານາມິ, ພຸທ຺ຘປູຊາຍິທໍ ຜລໍ.

‘‘ກິເລສາ ຌາປິຕາ ມຍ຺ຫໍ…ເປ… ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ອຣຫຕ຺ຕໍ ປນ ປຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ພ຺ຍາກໂຣນ຺ໂຕ ເຖໂຣ ອິມາເຍວ ຄາຖາ ອຠາສີຕິ.

ວລ຺ລິຍຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.