໓. ຕຕິຍວຄ຺ໂຄ

໑. ອຸຕ຺ຕຣຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ຂນ຺ຘາ ມຍາ ປຣິຎ຺ຎາຕາຕິ ອາຍສ຺ມໂຕ ອຸຕ຺ຕຣຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ອຍມ຺ປິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສຍໍ ກຸສລໍ ອຸປຈິນນ຺ໂຕ ອິໂຕ ຈຕຸນວຸເຕ ກປ຺ເປ ສິທ຺ຘຕ຺ຖສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ ສາສເນ ລທ຺ຘປ຺ປສາໂທ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປາສກຕ຺ຕໍ ປຏິເວເທສິ. ໂສ ສຕ຺ຖຣິ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ອຕ຺ຕໂນ ຎາຕເກ ສນ຺ນິປາເຕຕ຺ວາ ພຫຸໍ ປູຊາສກ຺ກາຣໍ ສມ຺ຠຣິຕ຺ວາ ຘາຕຸປູຊໍ ອກາສິ. ໂສ ເຕນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ສາເກເຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕໂຣຕິ ລທ຺ຘນາໂມ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ເກນຈິເທວ ກຣຓີເຍນ ສາວຕ຺ຖິໍ ຄໂຕ ກຓ຺ຑມ຺ພມູເລ ກຕໍ ຍມກປາຏິຫາຣິຍໍ ທິສ຺ວາ ປສີທິຕ຺ວາ ປຸນ ກາຬກາຣາມສຸຕ຺ຕເທສນາຍ (ອ. ນິ. ໔.໒໔) ອຠິວຑ຺ຒມານສທ຺ໂຘ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣາ ສທ຺ຘິໍ ຣາຊຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ວສນ຺ໂຕ ວິປສ຺ສນໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ນຈິຣສ຺ເສວ ຉຬຠິຎ຺ໂຎ ອໂຫສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣ ໒.໔໙.໑໐໖-໑໑໐) –

‘‘ນິພ຺ພຸເຕ ໂລກນາຖມ຺ຫິ, ສິທ຺ຘຕ຺ເຖ ໂລກນາຍເກ;

ມມ ຎາຕີ ສມາເນຕ຺ວາ, ຘາຕຸປູຊໍ ອກາສຫໍ.

‘‘ຈຕຸນ຺ນວຸຕິໂຕ ກປ຺ເປ, ຍໍ ຘາຕຸມຠິປູຊຍິໍ;

ທຸຄ຺ຄຕິໍ ນາຠິຊານາມິ, ຘາຕຸປູຊາຍິທໍ ຜລໍ.

‘‘ກິເລສາ ຌາປິຕາ ມຍ຺ຫໍ…ເປ… ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ຉຬຠິຎ຺ໂຎ ປນ ຫຸຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຣິ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣນ຺ເຕ ພຸທ຺ຘຸປຏ຺ຐານຕ຺ຖໍ ຣາຊຄຫໂຕ ສາວຕ຺ຖິໍ ອຸປຄໂຕ ຠິກ຺ຂູຫິ ‘‘ກິໍ, ອາວຸໂສ, ປພ຺ພຊ຺ຊາກິຈ຺ຈໍ ຕຍາ ມຕ຺ຖກໍ ປາປິຕ’’ນ຺ຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ອຎ຺ຎໍ ພ຺ຍາກໂຣນ຺ໂຕ –

໑໖໑. ‘‘ຂນ຺ຘາ ມຍາ ປຣິຎ຺ຎາຕາ, ຕຓ຺ຫາ ເມ ສຸສມູຫຕາ;

ຠາວິຕາ ມມ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ, ປຕ຺ໂຕ ເມ ອາສວກ຺ຂໂຍ.

໑໖໒. ‘‘ໂສຫໍ ຂນ຺ເຘ ປຣິຎ຺ຎາຍ, ອພ຺ພຫິຕ຺ວານ ຊາລິນິໍ;

ຠາວຍິຕ຺ວານ ໂພຊ຺ຌງ຺ເຄ, ນິພ຺ພາຍິສ຺ສໍ ອນາສໂວ’’ຕິ. – ຄາຖາທ຺ວຍໍ ອຠາສິ;

ຕຕ຺ຖ ຂນ຺ຘາຕິ ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘາ. ປຣິຎ຺ຎາຕາຕິ ‘‘ອິທໍ ທຸກ຺ຂໍ, ນ ອິໂຕ ຠິຍ຺ໂຍ’’ຕິ ປຣິຈ຺ຉິຊ຺ຊ ຎາຕາ ຠາວິຕາ. ເຕນ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ອຣິຍສຈ຺ຈສ຺ສ ປຣິຎ຺ຎາຠິສມຍມາຫ. ຕຓ຺ຫາຕິ ຕສຕິ ປຣິຕສຕີຕິ ຕຓ຺ຫາ. ສຸສມູຫຕາຕິ ສມຸຄ຺ຆາຏິຕາ. ເອເຕນ ສມຸທຍສຈ຺ຈສ຺ສ ປຫານາຠິສມຍໍ ວທຕິ. ຠາວິຕາ ມມ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາຕິ ໂພຘິສງ຺ຂາຕາຍ ສຕິອາທິຘມ຺ມສາມຄ຺ຄິຍາ, ຕໍສມງ຺ຄິໂນ ວາ ໂພຘິສງ຺ຂາຕສ຺ສ ອຣິຍປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອງ຺ຄາຕິ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ. ສຕິຘມ຺ມວິຈຍວີຣິຍປີຕິປສ຺ສທ຺ຘິສມາຘິອຸເປກ຺ຂາສງ຺ຂາຕາ ມຄ຺ຄປຣິຍາປນ຺ນາ ຘມ຺ມາ ມຍາ ຠາວິຕາ ອຸປ຺ປາທິຕາ ວຑ຺ຒິຕາ. ໂພຊ຺ຌງ຺ຄຄ຺ຄຫເຓເນວ ເຈຕ຺ຖ ຕໍສຫຈຣິຕຕາຍ ສພ຺ເພ ມຄ຺ຄຘມ຺ມາ, ສພ຺ເພ ຈ ໂພຘິປກ຺ຂິຍຘມ຺ມາ ຄຫິຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ເອເຕເນວ ມຄ຺ຄສຈ຺ຈສ຺ສ ຠາວນາຠິສມຍໍ ທສ຺ເສຕິ. ປຕ຺ໂຕ ເມ ອາສວກ຺ຂໂຍຕິ ກາມາສວາທໂຍ ອາສວາ ຂີຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ອາສວກ຺ຂໂຍຕິ ລທ຺ຘນາໂມ ອສງ຺ຂຕຘມ຺ໂມ ມຍາ ປຕ຺ໂຕ ອຘິຄໂຕ. ເອເຕນ ນິໂຣຘສຈ຺ຈສ຺ສ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຠິສມຍໍ ກເຖຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ອຕ຺ຕໂນ ສອຸປາທິເສສນິພ຺ພານສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕິ.

ອິທານິ ປນ ອນຸປາທິເສສນິພ຺ພານສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ໂສຫ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ໂສຫໍ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ຂນ຺ເຘ ປຣິຎ຺ຎາຍ ປຣິຊານິຕ຺ວາ, ຕຖາ ປຣິຊານນ຺ໂຕ ເອວ ສກອຕ຺ຕຠາວປຣອຕ຺ຕຠາເວສຸ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກພາຫິຣາຍຕເນສຸ ອຕີຕາທິເຠທຠິນ຺ເນສຸ ສໍສິພ຺ພນາກາຣໍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ປວຕ຺ຕິສງ຺ຂາຕໍ ຊາລໍ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ຊາລິນີຕິ ລທ຺ຘນາມໍ ຕຓ຺ຫໍ ອພ຺ພຫິຕ຺ວານ ມມ ຈິຕ຺ຕສນ຺ຕານໂຕ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ, ຕຖາ ນໍ ອຸທ຺ຘຣນ຺ໂຕເຍວ ວຸຕ຺ຕປ຺ປເຠເທ ໂພຊ຺ຌງ຺ເຄ ຠາວຍິຕ຺ວານ ເຕ ຠາວນາປາຣິປູຣິໍ ປາເປຕ຺ວາ ຕໂຕ ເອວ ອນາສໂວ ຫຸຕ຺ວາ ຐິໂຕ ອິທານິ ຈຣິມກຈິຕ຺ຕນິໂຣເຘນ ອນຸປາທາໂນ ວິຍ ຊາຕເວໂທ ນິພ຺ພາຍິສ຺ສໍ ປຣິນິພ຺ພາຍິສ຺ສາມີຕິ.

ອຸຕ຺ຕຣຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ຠທ຺ທຊິຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ປນາໂທ ນາມ ໂສ ຣາຊາຕິ ອາຍສ຺ມໂຕ ຠທ຺ທຊິຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ອຍໍ ກິຣ ປທຸມຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ວິຊ຺ຊາສິປ຺ເປສຸ ປາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກາເມ ປຫາຍ ຕາປສປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຣຎ຺ຎາຍຕເນ ອສ຺ສມໍ ກາເຣຕ຺ວາ ວສນ຺ໂຕ ເອກທິວສໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ອາກາເສນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ປສນ຺ນມານໂສ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ອຏ຺ຐາສິ. ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສ ອຊ຺ຌາສຍໍ ຎຕ຺ວາ ອາກາສໂຕ ໂອຕຣິ. ໂອຕິຓ຺ຓສ຺ສ ປນ ຠຄວໂຕ ມຘຸຎ຺ຈ ຠິສມຸຬາລຎ຺ຈ ສປ຺ປິຎ຺ຈ ຂີຣຎ຺ຈ ອຸປນາເມສິ, ຕສ຺ສ ຕໍ ຠຄວາ ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອນຸໂມທນໍ ວຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ໂສ ເຕນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ຕຸສິເຕ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ຕຕ຺ຖ ຍາວຕາຍຸກໍ ຐຕ຺ວາ ຕໂຕ ອປຣາປຣໍ ສຸຄຕີສຸເຍວ ສໍສຣນ຺ໂຕ ວິປສ຺ສິສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ມຫທ຺ຘໂນ ເສຏ຺ຐິ ຫຸຕ຺ວາ ອຏ຺ຐສຏ຺ຐິຠິກ຺ຂຸສຫສ຺ສໍ ໂຠເຊຕ຺ວາ ຕິຈີວເຣນ ອຈ຺ຉາເທສິ.

ເອວໍ ພຫຸໍ ກຸສລໍ ກຕ຺ວາ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຍາວຕາຍຸກໍ ຐຕ຺ວາ ຕໂຕ ຈວິຕ຺ວາ ມນຸສ຺ເສສຸ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ພຸທ຺ຘສຸຎ຺ເຎ ໂລເກ ປຎ຺ຈ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘສຕານິ ຈຕູຫິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ອຸປຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ຣາຊກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຣຊ຺ຊໍ ອນຸສາສນ຺ໂຕ ປຸຕ຺ຕໍ ປຈ຺ເຈກໂພຘິໍ ອຘິຄນ຺ຕ຺ວາ ຐິຕໍ ອຸປຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ປຣິນິພ຺ພຸຕສ຺ສ ຘາຕຸໂຍ ຄເຫຕ຺ວາ ເຈຕິຍໍ ກຕ຺ວາ ປູເຊສິ. ເອວໍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຕານິ ປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ວາ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ຠທ຺ທິຍນຄເຣ ອສີຕິໂກຏິວິຠວສ຺ສ ຠທ຺ທິຍເສຏ຺ຐິສ຺ສ ເອກປຸຕ຺ຕໂກ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ຠທ຺ທຊີຕິສ຺ສ ນາມໍ ອໂຫສິ. ຕສ຺ສ ກິຣ ອິສ຺ສຣິຍໂຠຄປຣິວາຣາທິສມ຺ປຕ຺ຕິ ຈຣິມຠເວ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ວິຍ ອໂຫສິ.

ຕທາ ສຕ຺ຖາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວສ຺ສໍ ວສິຕ຺ວາ ຠທ຺ທຊິກຸມາຣໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ມຫຕາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ສທ຺ຘິໍ ຠທ຺ທິຍນຄຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຊາຕິຍາວເນ ວສິ ຕສ຺ສ ຎາຓປຣິປາກໍ ອາຄມຍມາໂນ. ໂສປິ ອຸປຣິ ປາສາເທ ນິສິນ຺ໂນ ສີຫປຎ຺ຊຣໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ຘມ຺ມໍ ໂສຕຸໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ມຫາຊນໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ກຕ຺ຖາຍໍ ມຫາຊໂນ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕໍ ກາຣຓໍ ສຸຕ຺ວາ ສຍມ຺ປິ ມຫຕາ ປຣິວາເຣນ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ໂຕ ສພ຺ພາຠຣຓປຏິມຓ຺ຑິໂຕວ ສພ຺ພກິເລເສ ເຂເປຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣ ໒.໕໖.໙໘-໑໑໖) –

‘‘ໂອຄ຺ຄຍ຺ຫ ຍໍ ໂປກ຺ຂຣຓິໍ, ນານາກຸຎ຺ຊຣເສວິຕໍ;

ອຸທ຺ຘຣາມິ ຠິສໍ ຕຕ຺ຖ, ຆາສເຫຕຸ ອຫໍ ຕທາ.

‘‘ຠຄວາ ຕມ຺ຫິ ສມເຍ, ປທຸມຸຕ຺ຕຣສວ຺ຫໂຍ;

ຣຕ຺ຕມ຺ພຣຘໂຣ ພຸທ຺ໂຘ, ຄຈ຺ຉເຕ ອນິລຎ຺ຊເສ.

‘‘ຘຸນນ຺ໂຕ ປໍສຸກູລານິ, ສທ຺ທໍ ອສ຺ໂສສຫໍ ຕທາ;

ອຸທ຺ຘໍ ນິຊ຺ຌາຍມາໂນຫໍ, ອທ຺ທສໍ ໂລກນາຍກໍ.

‘‘ຕຕ຺ເຖວ ຐິຕໂກ ສນ຺ໂຕ, ອາຍາຈິໍ ໂລກນາຍກໍ;

ມຘຸໍ ຠິເສຫິ ສຫິຕໍ, ຂີຣໍ ສປ຺ປິໍ ມຸຬາລິກໍ.

‘‘ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕຸ ເມ ພຸທ຺ໂຘ, ອນຸກມ຺ປາຍ ຈກ຺ຂຸມາ;

ຕໂຕ ກາຣຸຓິໂກ ສຕ຺ຖາ, ໂອໂຣຫິຕ຺ວາ ມຫາຍໂສ.

‘‘ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫິ ມມໍ ຠິກ຺ຂໍ, ອນຸກມ຺ປາຍ ຈກ຺ຂຸມາ;

ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ສມ຺ພຸທ຺ໂຘ, ອກາ ເມ ອນຸໂມທນໍ.

‘‘ສຸຂີ ໂຫຕຸ ມຫາປຸຎ຺ຎ, ຄຕິ ຕຸຍ຺ຫໍ ສມິຊ຺ຌຕຸ;

ອິມິນາ ຠິສທາເນນ, ລຠສ຺ສຸ ວິປຸລໍ ສຸຂໍ.

‘‘ອິທໍ ວຕ຺ວານ ສມ຺ພຸທ຺ໂຘ, ຊລຊຸຕ຺ຕມນາມໂກ;

ຠິກ຺ຂມາທາຍ ສມ຺ພຸທ຺ໂຘ, ອາກາເສນາຄມາ ຊິໂນ.

‘‘ຕໂຕ ຠິສໍ ຄເຫຕ຺ວານ, ອາຄຈ຺ຉິໍ ມມ ອສ຺ສມໍ;

ຠິສໍ ຣຸກ຺ເຂ ລຄ຺ເຄຕ຺ວານ, ມມ ທານໍ ອນຸສ຺ສຣິໍ.

‘‘ມຫາວາໂຕ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ, ສຎ຺ຈາເລສິ ວນໍ ຕທາ;

ອາກາໂສ ອຠິນາທິຕ຺ຖ, ອສນີ ຈ ຜລີ ຕທາ.

‘‘ຕໂຕ ເມ ອສນີປາໂຕ, ມຕ຺ຖເກ ນິປຕີ ຕທາ;

ໂສຫໍ ນິສິນ຺ນໂກ ສນ຺ໂຕ, ຕຕ຺ຖ ກາລງ຺ກໂຕ ອຫໍ.

‘‘ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ສຎ຺ຎຸຕ຺ໂຕ, ຕຸສິຕໍ ອຸປປຊ຺ຊຫໍ;

ກເຬວຣໍ ເມ ປຕິຕໍ, ເທວໂລເກ ຣມາມຫໍ.

‘‘ຉຬສີຕິສຫສ຺ສານິ, ນາຣິໂຍ ສມລງ຺ກຕາ;

ສາຍໍ ປາຕໍ ອຸປຏ຺ຐນ຺ຕິ, ຠິສທານສ຺ສິທໍ ຜລໍ.

‘‘ມນຸສ຺ສໂຍນິມາຄນ຺ຕ຺ວາ, ສຸຂິໂຕ ໂຫມຫໍ ຕທາ;

ໂຠເຄ ເມ ອູນຕາ ນຕ຺ຖິ, ຠິສທານສ຺ສິທໍ ຜລໍ.

‘‘ອນຸກມ຺ປິຕໂກ ເຕນ, ເທວເທເວນ ຕາທິນາ;

ສພ຺ພາສວາ ປຣິກ຺ຂີຓາ, ນຕ຺ຖິ ທານິ ປຸນພ຺ຠໂວ.

‘‘ສຕສຫສ຺ສິໂຕ ກປ຺ເປ, ຍໍ ຠິສໍ ອທທິໍ ຕທາ;

ທຸຄ຺ຄຕິໍ ນາຠິຊານາມິ, ຠິສທານສ຺ສິທໍ ຜລໍ.

‘‘ກິເລສາ ຌາປິຕາ ມຍ຺ຫໍ…ເປ… ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ອຣຫຕ຺ເຕ ປນ ເຕນ ອຘິຄເຕ ສຕ຺ຖາ ຠທ຺ທິຍເສຏ຺ຐິໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຕວ ປຸຕ຺ໂຕ ອລງ຺ກຕປຏິຍຕ຺ໂຕ ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ໂຕ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐາສິ, ເຕນສ຺ສ ອິທາເນວ ປພ຺ພຊິຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕໍ, ໂນ ເຈ ປພ຺ພຊຕິ, ປຣິນິພ຺ພາຍິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ເສຏ຺ຐິ ‘‘ນ ມຍ຺ຫໍ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ທຫຣສ຺ເສວ ສໂຕ ປຣິນິພ຺ພາເນນ ກິຈ຺ຈໍ ອຕ຺ຖິ, ປພ຺ພາເຊຖ ນ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ຕໍ ສຕ຺ຖາ ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ສຕ຺ຕາຫໍ ວສິຕ຺ວາ ໂກຏິຄາມໍ ປາປຸຓິ, ໂສ ຈ ຄາໂມ ຄງ຺ຄາຕີເຣ. ໂກຏິຄາມວາສິໂນ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ມຫາທານໍ ປວຕ຺ເຕສຸໍ. ຠທ຺ທຊິຕ຺ເຖໂຣ ສຕ຺ຖາຣາ ອນຸໂມທນາຍ ອາຣທ຺ຘມຕ຺ຕາຍ ພຫິຄາມໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ຄງ຺ຄາຕີເຣ ມຄ຺ຄສມີເປ ສຕ຺ຖຸ ອາຄຕກາເລ ວຸຏ຺ຐຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິສີທິ. ມຫາເຖເຣສຸ ອາຄຈ຺ຉນ຺ເຕສຸປິ ອວຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ອາຄຕກາເລເຍວ ວຸຏ຺ຐຫິ. ປຸຖຸຊ຺ຊນຠິກ຺ຂູ, ‘‘ອຍໍ ອຘຸນາ ປພ຺ພຊິໂຕ ມຫາເຖເຣສຸ ອາຄຈ຺ຉນ຺ເຕສຸ ມານຕ຺ຖທ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາ ນ ວຸຏ຺ຐາສີ’’ຕິ ອຸຊ຺ຌາຍິໍສຸ. ໂກຏິຄາມວາສິໂນ ສຕ຺ຖຸ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ພຫູ ນາວາສງ຺ຆາເຏ ພນ຺ຘິໍສຸ, ສຕ຺ຖາ ‘‘ຫນ຺ທສ຺ສ ອານຸຠາວໍ ປກາເສມີ’’ຕິ ນາວາສງ຺ຆາເຏ ຐຕ຺ວາ, ‘‘ກຫໍ, ຠທ຺ທຊີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ຠທ຺ທຊິຕ຺ເຖໂຣ ‘‘ເອໂສຫໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອຎ຺ຊລິໍ ກຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ສຕ຺ຖາ, ‘‘ເອຫິ, ຠທ຺ທຊິ, ອມ຺ເຫຫິ ສທ຺ຘິໍ ເອກນາວໍ ອຠິຣຸຫາ’’ຕິ. ໂສ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ຐິຕນາວາຍໍ ອຏ຺ຐາສິ. ສຕ຺ຖາ ຄງ຺ຄາມຊ຺ຌໍ ຄຕກາເລ, ‘‘ຠທ຺ທຊິ, ຕຍາ ມຫາປນາທຣາຊກາເລ ອຊ຺ຌາວຸຏ຺ຐຣຕນປາສາໂທ ກຫ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ນິມຸຄ຺ໂຄ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ຠທ຺ທຊິ, ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນໍ ກງ຺ຂໍ ຉິນ຺ທາ’’ຕິ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ເຖໂຣ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອິທ຺ຘິພເລນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປາສາທຖູປິກໍ ປາທງ຺ຄຸລນ຺ຕເຣນ ສນ຺ນິຣຸມ຺ຠິຕ຺ວາ ປຎ຺ຈວີສຕິໂຍຊນໍ ປາສາທໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາກາເສ ອຸປ຺ປຕິ, ອຸປ຺ປຕນ຺ໂຕ ຈ ປຎ຺ຎາສ ໂຍຊນານິ ປາສາທໍ ອຸທກໂຕ ອຸກ຺ຂິປິ. ອຖສ຺ສ ປຸຣິມຠເວ ຎາຕກາ ປາສາທຄເຕນ ໂລເຠນ ມຈ຺ຉກຈ຺ຉປມຓ຺ຑູກາ ຫຸຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ປາສາເທ ອຸຏ຺ຐຫນ຺ເຕ ປຣິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອຸທເກ ປຕິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ເຕ ປຕນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ‘‘ຎາຕກາ ເຕ, ຠທ຺ທຊິ, ກິລມນ຺ຕີ’’ຕິ ອາຫ. ເຖໂຣ ສຕ຺ຖຸ ວຈເນນ ປາສາທໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ. ປາສາໂທ ຍຖາຐາເນ ເອວ ປຕິຏ຺ຐຫິ. ສຕ຺ຖາ ປາຣງ຺ຄໂຕ ຠິກ຺ຂູຫິ ‘‘ກທາ, ຠນ຺ເຕ, ຠທ຺ທຊິຕ຺ເຖເຣນ ອຍໍ ປາສາໂທ ອຊ຺ຌາວຸຏ຺ໂຐ’’ຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ມຫາປນາທຊາຕກໍ (ຊາ. ໑.໓.໔໐-໔໑) ກເຖຕ຺ວາ ມຫາຊນໍ ຘມ຺ມາມຕໍ ປາເຍສິ. ເຖໂຣ ປນ ອຕ຺ຕໂນ ອຊ຺ຌາວຸຏ຺ຐປຸພ຺ພໍ ສຸວຓ຺ຓປາສາທໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ –

໑໖໓. ‘‘ປນາໂທ ນາມ ໂສ ຣາຊາ, ຍສ຺ສ ຍູໂປ ສຸວຓ຺ຓໂຍ;

ຕິຣິຍໍ ໂສຬສຸພ຺ເພໂຘ, ອຸພ຺ຠມາຫຸ ສຫສ຺ສຘາ.

໑໖໔. ‘‘ສຫສ຺ສກຓ຺ໂຑ ສຕເຄຓ຺ຑຸ, ຘຊາລຸ ຫຣິຕາມໂຍ;

ອນຈ຺ຈຸໍ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຘພ຺ພາ, ຉ ສຫສ຺ສານິ ສຕ຺ຕຘາ’’ຕິ. –

ທ຺ວີຫິ ຄາຖາຫິ ວຓ຺ເຓນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎໍ ພ຺ຍາກາສິ.

ຕຕ຺ຖ ປນາໂທ ນາມ ໂສ ຣາຊາຕິ ອຕີເຕ ປນາໂທ ນາມ ໂສ ຣາຊາ ອໂຫສີຕິ ອຕ຺ຕຠາວອນ຺ຕຣຫິຕຕາຍ ອຕ຺ຕານໍ ປຣໍ ວິຍ ນິທ຺ທິສຕິ. ໂສ ເອວ ຫິ ຣຊ຺ເຊ ຐິຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສທາ ອຸສ຺ສາຫສມ຺ປຕ຺ຕິອາທິນາ ມຫຕາ ຣາຊານຸຠາເວນ ມຫຕາ ຈ ກິຕ຺ຕິສທ຺ເທນ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ‘‘ຣາຊາ ມຫາປນາໂທ’’ຕິ ປຎ຺ຎາຍິຕ຺ຖ. ຍສ຺ສ ຍູໂປ ສຸວຓ຺ຓໂຍຕິ ຍສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ອຍໍ ຍູໂປ ປາສາໂທ ສຸວຓ຺ຓມໂຍ. ຕິຣິຍໍ ໂສຬສຸພ຺ເພໂຘຕິ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ໂສຬສກຓ຺ຑປາຕປ຺ປມາໂຓ. ໂສ ປນ ອຑ຺ຒໂຍຊນມຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ອຸພ຺ຠາມາຫຸ ສຫສ຺ສຘາຕິ ອຸພ຺ຠໍ ອຸຈ຺ຈໍ ເອວມສ຺ສ ປາສາທສ຺ສ ສຫສ຺ສຘາ ສຫສ຺ສກຓ຺ຑປ຺ປມາຓມາຫຸ. ໂສ ປນ ໂຍຊນໂຕ ປຎ຺ຈວີສຕິໂຍຊນປ຺ປມາໂຓ ໂຫຕິ. ເກຈິ ປເນຕ຺ຖ ຄາຖາສຸຂຕ຺ຖໍ ‘‘ອາຫູ’’ຕິ ທີຆໍ ກຕໍ. ອາຫຸ ອໂຫສີຕິ ອຕ຺ຖໍ ວທນ຺ຕິ.

ສຫສ຺ສກຓ຺ໂຑຕິ ສຫສ຺ສຠູມິໂກ. ສຕເຄຓ຺ຑູຕິ ອເນກສຕນິຍ຺ຍູຫໂກ. ຘຊາລູຕິ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ນິຍ຺ຍູຫສິຂຣາທີສຸ ປຕິຏ຺ຐາປິເຕຫິ ຍຏ຺ຐິຘຊປຏາກຘຊາທິຘເຊຫິ ສມ຺ປນ຺ໂນ. ຫຣິຕາມໂຍຕິ ຈາມີກຣສຸວຓ຺ຓມໂຍ. ເກຈິ ປນ ‘‘ຫຣິຕຊາຕິມຓິສຣິກ຺ຂໂກ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຄນ຺ຘພ຺ພາຕິ ນຏາ. ຉ ສຫສ຺ສານິ ສຕ຺ຕຘາຕິ ຉມຕ຺ຕານິ ຄນ຺ຘພ຺ພສຫສ຺ສານິ ສຕ຺ຕຘາ ຕສ຺ສ ປາສາທສ຺ສ ສຕ຺ຕສຸ ຐາເນສຸ ຣຎ຺ໂຎ ອຠິຣມາປນຕ຺ຖໍ ນຈ຺ຈິໍສູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕ ເອວໍ ນຈ຺ຈນ຺ຕາປິ ຣາຊານໍ ຫາເສຕຸໍ ນາສກ຺ຂິໍສຸ. ອຖ ສກ຺ໂກ ເທວຣາຊາ ເທວນເຏ ເປເສຕ຺ວາ ສມຊ຺ຊໍ ກາເຣສິ, ຕທາ ຣາຊາ ຫສີຕິ.

ຠທ຺ທຊິຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ໂສຠິຕຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ສຕິມາ ປຎ຺ຎວາຕິ ອາຍສ຺ມໂຕ ໂສຠິຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ອຍມ຺ປິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ປຸຎ຺ຎານິ ອຸປຈິນນ຺ໂຕ ປທຸມຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ຫໍສວຕີນຄເຣ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຓນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາຣໍ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ປຸພ຺ເພນິວາສຎາຓລາຠີນໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ສຍມ຺ປິ ຕໍ ຐານນ຺ຕຣໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ປຕ຺ຖນໍ ກຕ຺ວາ ປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ວາ ສຸຄຕີສຸເຍວ ສໍສຣນ຺ໂຕ ສຸເມຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ວິຊ຺ຊາສິປ຺ເປສຸ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເນກ຺ຂມ຺ມາຘິມຸຕ຺ໂຕ ຆຣາວາສໍ ປຫາຍ ຕາປສປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຫິມວນ຺ຕສ຺ສ ສມີເປ ອຣຎ຺ຎາຍຕເນ ອສ຺ສມໍ ກາເຣຕ຺ວາ ວນມູລຜລາຜເລນ ຍາເປນ຺ໂຕ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາທໍ ສຸຕ຺ວາ ສພ຺ພຕ຺ຖ ເອກຣຕ຺ຕິວາເສເນວ ຠທ຺ທວຕີນຄເຣ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປສນ຺ນມານໂສ ‘‘ຕຸວໍ ສຕ຺ຖາ ຈ ເກຕຸ ຈາ’’ຕິອາທີຫິ ຉຫິ ຄາຖາຫິ ອຠິຕ຺ຖວິ, ສຕ຺ຖາ ຈສ຺ສ ຠາວິນິໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ປກາເສສິ. ໂສ ເຕນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ໂສຠິໂຕຕິສ຺ສ ນາມໍ ອກໍສຸ. ໂສ ອປເຣນ ສມເຍນ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ປຏິລທ຺ຘສທ຺ໂຘ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ຉຬຠິຎ຺ໂຎ ອໂຫສິ. ປຸພ຺ເພນິວາສຎາເຓ ຈິຓ຺ຓວສີ ຈ ອໂຫສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣ ໒.໔໙.໔໖-໗໔) –

‘‘ທກ຺ຂິເຓ ຫິມວນ຺ຕສ຺ສ, ສຸກໂຕ ອສ຺ສໂມ ມມ;

ອຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ຄເວສນ຺ໂຕ, ວສາມິ ວິປິເນ ຕທາ.

‘‘ລາຠາລາເຠນ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ, ມູເລນ ຈ ຜເລນ ຈ;

ອນ຺ເວສນ຺ໂຕ ອາຈຣິຍໍ, ວສາມິ ເອກໂກ ອຫໍ.

‘‘ສຸເມໂຘ ນາມ ສມ຺ພຸທ຺ໂຘ, ໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ ຕາວເທ;

ຈຕຸສຈ຺ຈໍ ປກາເສຕິ, ອຸທ຺ຘຣນ຺ໂຕ ມຫາຊນໍ.

‘‘ນາຫໍ ສຸໂຓມິ ສມ຺ພຸທ຺ຘໍ, ນປິ ເມ ໂກຈິ ສໍສຕິ;

ອຏ຺ຐວສ຺ເສ ອຕິກ຺ກນ຺ເຕ, ອສ຺ໂສສິໍ ໂລກນາຍກໍ.

‘‘ອຄ຺ຄິທາຣຸໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ, ສມ຺ມຊ຺ຊິຕ຺ວານ ອສ຺ສມໍ;

ຂາຣິຠາຣໍ ຄເຫຕ຺ວານ, ນິກ຺ຂມິໍ ວິປິນາ ອຫໍ.

‘‘ເອກຣຕ຺ຕິໍ ວສນ຺ໂຕຫໍ, ຄາເມສຸ ນິຄເມສຸ ຈ;

ອນຸປຸພ຺ເພນ ຈນ຺ທວຕິໍ, ຕທາຫໍ ອຸປສງ຺ກມິໍ.

‘‘ຠຄວາ ຕມ຺ຫິ ສມເຍ, ສຸເມໂຘ ໂລກນາຍໂກ;

ອຸທ຺ຘຣນ຺ໂຕ ພຫູ ສຕ຺ເຕ, ເທເສຕິ ອມຕໍ ປທໍ.

‘‘ຊນກາຍມຕິກ຺ກມ຺ມ, ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຊິນສາຄຣໍ;

ເອກໍສໍ ອຊິນໍ ກຕ຺ວາ, ສນ຺ຖວິໍ ໂລກນາຍກໍ.

‘‘ຕຸວໍ ສຕ຺ຖາ ຈ ເກຕຸ ຈ, ຘໂຊ ຍູໂປ ຈ ປາຓິນໍ;

ປຣາຍໂນ ປຕິຏ຺ຐາ ຈ, ທີໂປ ຈ ທ຺ວິປທຸຕ຺ຕໂມ.

‘‘ເນປຸຎ຺ໂຎ ທສ຺ສເນ ວີໂຣ, ຕາເຣສິ ຊນຕໍ ຕຸວໍ;

ນຕ຺ຖຎ຺ໂຎ ຕາຣໂກ ໂລເກ, ຕວຸຕ຺ຕຣິຕໂຣ ມຸເນ.

‘‘ສກ຺ກາ ເຖເວ ກຸສຄ຺ເຄນ, ປເມຕຸໍ ສາຄຣຸຕ຺ຕເມ;

ນ ຕ຺ເວວ ຕວ ສພ຺ພຎ຺ຎຸ, ຎາຓໍ ສກ຺ກາ ປເມຕເວ.

‘‘ຕຸລທຓ຺ເຑ ຐເປຕ຺ວານ, ມຫິໍ ສກ຺ກາ ຘເຣຕເວ;

ນຕ຺ເວວ ຕວ ປຎ຺ຎາຍ, ປມາຓມຕ຺ຖິ ຈກ຺ຂຸມ.

‘‘ອາກາໂສ ມິນິຕຸໍ ສກ຺ກາ, ຣຊ຺ຊຸຍາ ອງ຺ຄຸເລນ ວາ;

ນຕ຺ເວວ ຕວ ສພ຺ພຎ຺ຎຸ, ສີລໍ ສກ຺ກາ ປເມຕເວ.

‘‘ມຫາສມຸທ຺ເທ ອຸທກໍ, ອາກາໂສ ຈ ວສຸນ຺ຘຣາ;

ປຣິເມຍ຺ຍານິ ເອຕານິ, ອປ຺ປເມຍ຺ໂຍສິ ຈກ຺ຂຸມ.

‘‘ຉຫິ ຄາຖາຫິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸໍ, ກິຕ຺ຕຍິຕ຺ວາ ມຫາຍສໍ;

ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄເຫຕ຺ວານ, ຕຸຓ຺ຫີ ອຏ຺ຐາສຫໍ ຕທາ.

‘‘ຍໍ ວທນ຺ຕິ ສຸເມໂຘຕິ, ຠູຣິປຎ຺ຎໍ ສຸເມຘສໍ;

ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ນິສີທິຕ຺ວາ, ອິມາ ຄາຖາ ອຠາສຖ.

‘‘ໂຍ ເມ ຎາຓໍ ປກິຕ຺ເຕສິ, ວິປ຺ປສນ຺ເນນ ເຈຕສາ;

ຕມຫໍ ກິຕ຺ຕຍິສ຺ສາມິ, ສຸຓາຖ ມມ ຠາສໂຕ.

‘‘ສຕ຺ຕສຕ຺ຕຕິ ກປ຺ປານິ, ເທວໂລເກ ຣມິສ຺ສຕິ;

ສຫສ຺ສກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ເທວິນ຺ໂທ, ເທວຣຊ຺ຊໍ ກຣິສ຺ສຕິ.

‘‘ອເນກສຕກ຺ຂຕ຺ຕຸຎ຺ຈ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ຠວິສ຺ສຕິ;

ປເທສຣຊ຺ຊໍ ວິປຸລໍ, ຄຓນາໂຕ ອສງ຺ຂິຍໍ.

‘‘ເທວຠູໂຕ ມນຸສ຺ໂສ ວາ, ປຸຎ຺ຎກມ຺ມສມາຫິໂຕ;

ອນູນມນສງ຺ກປ຺ໂປ, ຕິກ຺ຂປຎ຺ໂຎ ຠວິສ຺ສຕິ.

‘‘ຕິໍສກປ຺ປສຫສ຺ສມ຺ຫິ, ໂອກ຺ກາກກຸລສມ຺ຠໂວ;

ໂຄຕໂມ ນາມ ໂຄຕ຺ເຕນ, ສຕ຺ຖາ ໂລເກ ຠວິສ຺ສຕິ.

‘‘ອຄາຣາ ອຠິນິກ຺ຂມ຺ມ, ປພ຺ພຊິສ຺ສຕິກິຎ຺ຈໂນ;

ຊາຕິຍາ ສຕ຺ຕວສ຺ເສນ, ອຣຫຕ຺ຕໍ ຜຸສິສ຺ສຕິ.

‘‘ຍໂຕ ສຣາມິ ອຕ຺ຕານໍ, ຍໂຕ ປຕ຺ໂຕສ຺ມິ ສາສນໍ;

ເອຕ຺ຖນ຺ຕເຣ ນ ຊານາມິ, ເຈຕນໍ ອມໂນຣມໍ.

‘‘ສໍສຣິຕ຺ວາ ຠເວ ສພ຺ເພ, ສມ຺ປຕ຺ຕານຸຠວິໍ ອຫໍ;

ໂຠເຄ ເມ ອູນຕາ ນຕ຺ຖິ, ຜລໍ ຎາຓສ຺ສ ໂຖມເນ.

‘‘ຕິຍຄ຺ຄີ ນິພ຺ພຸຕາ ມຍ຺ຫໍ, ຠວາ ສພ຺ເພ ສມູຫຕາ;

ສພ຺ພາສວາ ປຣິກ຺ຂີຓາ, ນຕ຺ຖິ ທານິ ປຸນພ຺ຠໂວ.

‘‘ຕິໍສກປ຺ປສຫສ຺ສມ຺ຫິ, ຍໍ ຎາຓມຖວິໍ ອຫໍ;

ທຸຄ຺ຄຕິໍ ນາຠິຊານາມິ, ຜລໍ ຎາຓສ຺ສ ໂຖມເນ.

‘‘ກິເລສາ ຌາປິຕາ ມຍ຺ຫໍ…ເປ… ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ໂສ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປນ ປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸປຏິປາຏິຍາ ອນຸສ຺ສຣນ຺ໂຕ ຍາວ ອສຎ຺ຎຠເວ ອຈິຕ຺ຕກປຏິສນ຺ຘິ, ຕາວ ອທ຺ທສ. ຕໂຕ ປຎ຺ຈ ກປ຺ປສຕານິ ຈິຕ຺ຕປ຺ປວຕ຺ຕິໍ ອທິສ຺ວາ ອວສາເນວ ທິສ຺ວາ ‘‘ກິເມຕ’’ນ຺ຕິ ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ນຍວເສນ ‘‘ອສຎ຺ຎຠໂວ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ນິຏ຺ຐໍ ອຄມາສິ. ເຕນາຫ ຠຄວາ – ‘‘ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອສຎ຺ຎສຕ຺ຕາ ນາມ ທີຆາຍຸກາ ເທວາ, ຕໂຕ ຈຸໂຕ ໂສຠິໂຕ ອິຘູປປນ຺ໂນ, ໂສ ເອຕໍ ຠວໍ ຊານາຕິ, ໂສຠິໂຕ ອນຸສ຺ສຣຕີ’’ຕິ (ປາຣາ. ໒໓໒ ອຕ຺ຖໂຕ ສມານໍ). ເອວໍ ນຍວເສນ ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕສ຺ສ ອນຸສ຺ສຣຓໂກສລ຺ລໍ ທິສ຺ວາ ສຕ຺ຖາ ເຖຣໍ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕານໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປສິ. ຕໂຕ ເອວ ຈາຍໍ ອາຍສ຺ມາ ສວິເສສໍ ອຕ຺ຕໂນ ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕິຎາຓໍ ຕສ຺ສ ຈ ປຈ຺ຈຍຠູຕໍ ປຏິປຕ຺ຕິໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ໂສມນສ຺ສຊາໂຕ ຕທຕ຺ຖທີປນໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນນ຺ໂຕ –

໑໖໕. ‘‘ສຕິມາ ປຎ຺ຎວາ ຠິກ຺ຂຸ, ອາຣທ຺ຘພລວີຣິໂຍ;

ປຎ຺ຈ ກປ຺ປສຕານາຫໍ, ເອກຣຕ຺ຕິໍ ອນຸສ຺ສຣິໍ.

໑໖໖. ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐາເນ, ສຕ຺ຕ ອຏ຺ຐ ຈ ຠາວຍໍ;

ປຎ຺ຈ ກປ຺ປສຕານາຫໍ, ເອກຣຕ຺ຕິໍ ອນຸສ຺ສຣິ’’ນ຺ຕິ. – ຄາຖາທ຺ວຍໍ ອຠາສິ;

ຕຕ຺ຖ ສຕິມາຕິ ສຍໍ ສມຸທາຄມນສມ຺ປນ຺ນາຍ ສຕິປຏ຺ຐານຠາວນາປາຣິປູຣິຍາ ສຕິເວປຸລ຺ລປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຈ ສຕິມາ. ປຎ຺ຎວາຕິ ຉຬຠິຎ຺ຎາປາຣິປູຣິຍາ ປຎ຺ຎາເວປຸລ຺ລປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຈ ປຎ຺ຎວາ. ຠິນ຺ນກິເລສຕາຍ ຠິກ຺ຂຸ. ສທ຺ຘາທິພລານຎ຺ເຈວ ຈຕຸພ຺ພິຘສມ຺ມປ຺ປຘານວີຣິຍສ຺ສ ຈ ສໍສິທ຺ຘິປາຣິປູຣິຍາ ອາຣທ຺ຘພລວີຣິໂຍ. ສທ຺ຘາທີນຎ຺ເຫຕ຺ຖ ພລຄ຺ຄຫເຓນ ຄຫຓໍ ສຕິປິ ສຕິອາທີນໍ ພລຠາເວ, ຍຖາ ‘‘ໂຄພລິພທ຺ຘາ ປຸຎ຺ຎຎາຓສມ຺ຠາຣາ’’ຕິ. ປຎ຺ຈ ກປ຺ປສຕານາຫໍ, ເອກຣຕ຺ຕິໍ ອນຸສ຺ສຣິນ຺ຕິ ເອກຣຕ຺ຕິໍ ວິຍ ອນຸສ຺ສຣິໍ. ວິຍ-ສທ຺ໂທ ຫິ ອິຘ ລຸຕ຺ຕນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ, ເອເຕນ ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕິຎາເຓ ອຕ຺ຕໂນ ຎາຓວສີຠາວໍ ທີເປຕິ.

ອິທານິ ຍາຍ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ອຕ຺ຕໂນ ສຕິມນ຺ຕາທິຠາໂວ ສາຕິສຍໍ ປຸພ຺ເພນິວາສຎາຓຎ຺ຈ ສິທ຺ຘໍ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ’’ຕິອາທິນາ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐາເນຕິ ກາຍານຸປສ຺ສນາທິເກ ອຕ຺ຕໂນ ວິສຍເຠເທນ ຈຕຸພ຺ພິເຘ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣມິສ຺ສເກ ສຕິສງ຺ຂາເຕ ສຕິປຏ຺ຐາເນ. ສຕ຺ຕາຕິ ສຕ຺ຕ ໂພຊ຺ຌງ຺ເຄ. ອຏ຺ຐາຕິ ອຏ຺ຐ ມຄ຺ຄງ຺ຄານິ. ສຕິປຏ຺ຐາເນສຸ ຫິ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕຈິຕ຺ຕສ຺ສ ສຕ຺ຕ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ ຠາວນາປາຣິປູຣິໍ ຄຕາ ເອວ ໂຫນ຺ຕິ, ຕຖາ ອຣິໂຍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄ. ເຕນາຫ ຘມ຺ມເສນາປຕິ – ‘‘ຈຕູສຸ ສຕິປຏ຺ຐາເນສຸ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕຈິຕ຺ຕາ ສຕ຺ຕ ໂພຊ຺ຌງ຺ເຄ ຍຖາຠູຕໍ ຠາເວຕ຺ວາ’’ຕິອາທີຫິ (ທີ. ນິ. ໓.໑໔໓) ສຕ຺ຕໂກຏ຺ຐາສິເກສຸ ສຕ຺ຕຕິໍສາຍ ໂພຘິປກ຺ຂິຍຘມ຺ເມສຸ ເອກສ຺ມິໍ ໂກຏ຺ຐາເສ ຠາວນາປາຣິປູຣິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ອິຕເຣ ອຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ. ຠາວຍນ຺ຕິ ຠາວນາເຫຕຸ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

ໂສຠິຕຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ວລ຺ລິຍຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ຍໍ ກິຈ຺ຈໍ ທຬ຺ຫວີຣິເຍນາຕິອາທິກາ ອາຍສ຺ມໂຕ ວລ຺ລິຍຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ອຍມ຺ປິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ປຸຎ຺ຎານິ ອຸປຈິນນ຺ໂຕ ສຸເມຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ ວິຊ຺ຊາສິປ຺ເປສຸ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິໍ ຄໂຕ ອສີຕິໂກຏິວິຠວໍ ປຫາຍ ຕາປສປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ປພ຺ພຕປາເທ ອຣຎ຺ຎາຍຕເນ ເອກິສ຺ສາ ນທິຍາ ຕີເຣ ອສ຺ສມໍ ກາເຣຕ຺ວາ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ອນຸຄ຺ຄຓ຺ຫນຕ຺ຖໍ ອຸປຄຕໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ທິສ຺ວາ ປສນ຺ນມານໂສ ອຊິນຈມ຺ມໍ ປຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ອທາສິ. ຕຕ຺ຖ ນິສິນ຺ນໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຸປ຺ເຜຫິ ຈ ຈນ຺ທເນນ ຈ ປູເຊຕ຺ວາ ອມ຺ພຜລານິ ທຕ຺ວາ ປຎ຺ຈປຕິຏ຺ຐິເຕນ ວນ຺ທິ. ຕສ຺ສ ຠຄວາ ນິສິນ຺ນາສນສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ອນຸໂມທນໍ ວຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ໂສ ເຕນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ເວສາລິຍໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ‘‘ກຓ຺ຫມິຕ຺ໂຕ’’ຕິ ລທ຺ຘນາໂມ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ສຕ຺ຖຸ ເວສາລິຄມເນ ພຸທ຺ຘານຸຠາວໍ ທິສ຺ວາ ປຏິລທ຺ຘສທ຺ໂຘ ມຫາກຈ຺ຈານຕ຺ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິ. ໂສ ມນ຺ທປຎ຺ໂຎ ທນ຺ຘປຣກ຺ກໂມ ຈ ຫຸຕ຺ວາ ຈິຣໍ ກາລໍ ວິຎ຺ຎຸໍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິໍ ນິສ຺ສາເຍວ ວສຕິ. ຠິກ຺ຂູ ‘‘ຍຖາ ນາມ ວລ຺ລິ ຣຸກ຺ຂາທີສຸ ກິຎ຺ຈິ ອນິສ຺ສາຍ ວຑ຺ຒິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ເອວມຍມ຺ປິ ກຎ຺ຈິ ປຓ຺ຑິຕໍ ອນິສ຺ສາຍ ວຑ຺ຒິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕີ’’ຕິ ວລ຺ລິໂຍຕ຺ເວວ ສມຸທາຈຣິໍສຸ. ອປຣຠາເຄ ປນ ເວຓຸທຕ຺ຕຕ຺ເຖຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ໂອວາເທ ຐຕ຺ວາ ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ ຫຸຕ຺ວາ ວິຫຣນ຺ໂຕ ຎາຓສ຺ສ ປຣິປາກໍ ຄຕຕ຺ຕາ ປຏິປຕ຺ຕິກ຺ກມໍ ເຖຣໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ –

໑໖໗. ‘‘ຍໍ ກິຈ຺ຈໍ ທຬ຺ຫວີຣິເຍນ, ຍໍ ກິຈ຺ຈໍ ໂພທ຺ຘຸມິຈ຺ຉຕາ;

ກຣິສ຺ສໍ ນາວຣຊ຺ຌິສ຺ສໍ, ປສ຺ສ ວີຣິຍໍ ປຣກ຺ກມໍ.

໑໖໘. ‘‘ຕ຺ວຎ຺ຈ ເມ ມຄ຺ຄມກ຺ຂາຫິ, ອຎ຺ຊສໍ ອມໂຕຄຘໍ;

ອຫໍ ໂມເນນ ໂມນິສ຺ສໍ, ຄງ຺ຄາໂສໂຕວ ສາຄຣ’’ນ຺ຕິ. – ຄາຖາທ຺ວຍໍ ອຠາສິ;

ຕຕ຺ຖ ຍໍ ກິຈ຺ຈໍ ທຬ຺ຫວີຣິເຍນາຕິ ທຬ຺ເຫນ ວີຣິເຍນ ຖິເຣນ ປຣກ຺ກເມນ, ທຬ຺ຫວີຣິເຍນ ວາ ປຸຣິສໂຘຣຍ຺ເຫນ ຍໍ ກິຈ຺ຈໍ ກາຕພ຺ພໍ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ຍໍ ກິຈ຺ຈໍ ໂພທ຺ຘຸມິຈ຺ຉຕາຕິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອຣິຍສຈ຺ຈານິ ນິພ຺ພານເມວ ວາ ໂພທ຺ຘຸໍ ພຸຊ຺ຌິຕຸໍ ອິຈ຺ຉນ຺ເຕນ ປຏິວິຊ຺ຌິຕຸກາເມນ ຍໍ ກິຈ຺ຈໍ ກຣຓີຍໍ. ກຣິສ຺ສໍ ນາວຣຊ຺ຌິສ຺ສນ຺ຕິ ຕມຫໍ ທານິ ກຣິສ຺ສໍ ນ ວິຣາເຘສ຺ສໍ, ຍຖານຸສິຏ຺ຐໍ ປຏິປຊ຺ຊິສ຺ສາມິ. ປສ຺ສ ວີຣິຍໍ ປຣກ຺ກມນ຺ຕິ ຍຖາ ປຏິປຊ຺ຊມາເນ ຘມ຺ເມ ວິຘິນາ ອີຣຓໂຕ ‘‘ວີຣິຍໍ’’, ປຣໍ ປຣໍ ຐານໍ ອກ຺ກມນໂຕ ‘‘ປຣກ຺ກໂມ’’ຕິ ຈ ລທ຺ຘນາມໍ ສມ຺ມາວາຍາມໍ ປສ຺ສ ນ ສທ຺ຘເມວາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ກຕ຺ຕຸກາມຕໍ ທສ຺ເສຕິ.

ຕ຺ວຎ຺ຈາຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐານທາຍກໍ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕໍ ອາລປຕິ. ເມຕິ ມຍ຺ຫໍ. ມຄ຺ຄມກ຺ຂາຫີຕິ ອຣິຍມຄ຺ຄໍ ກເຖຫິ, ໂລກຸຕ຺ຕຣມຄ຺ຄສມ຺ປາປກໍ ຈຕຸສຈ຺ຈກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ກເຖຫີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຎ຺ຊສນ຺ຕິ ອຸຊຸກໍ ມຊ຺ຌິມປຏິປທາຠາເວນ ອນ຺ຕທ຺ວຍສ຺ສ ອນຸປຄມນໂຕ. ອມເຕ ນິພ຺ພາເນ ສມ຺ປາປກຠາເວນ ປຕິຏ຺ຐິຕຕ຺ຕາ ອມໂຕຄຘໍ. ໂມເນນາຕິ ຎາເຓນ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາຍ. ໂມນິສ຺ສນ຺ຕິ ຊານິສ຺ສໍ ນິພ຺ພານໍ ປຏິວິຊ຺ຌິສ຺ສໍ ປາປຸຓິສ຺ສໍ. ຄງ຺ຄາໂສໂຕວ ສາຄຣນ຺ຕິ ຍຖາ ຄງ຺ຄາຍ ໂສໂຕ ສາຄຣໍ ສມຸທ຺ທໍ ອວິຣຊ຺ຌນ຺ໂຕ ເອກໍສໂຕ ໂອຄາຫຕິ, ເອວໍ ‘‘ອຫໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອນຸຍຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ມຄ຺ຄຎາເຓນ ນິພ຺ພານໍ ອຘິຄມິສ຺ສາມິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ເມ ອາຈິກ຺ຂຖາ’’ຕິ ເຖຣໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຍາຈິ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ເວຓຸທຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ ຕສ຺ສ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອທາສິ. ໂສປິ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອນຸຍຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ນຈິຣສ຺ເສວ ວິປສ຺ສນໍ ອຸສ຺ສຸກ຺ກາເປຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣ ໒.໔໙.໗໕-໑໐໕) –

‘‘ປຎ຺ຈ ກາມຄຸເຓ ຫິຕ຺ວາ, ປິຍຣູເປ ມໂນຣເມ;

ອສີຕິ ໂກຏິໂຍ ຫິຕ຺ວາ, ປພ຺ພຊິໍ ອນຄາຣິຍໍ.

‘‘ປພ຺ພຊິຕ຺ວານ ກາເຍນ, ປາປກມ຺ມໍ ວິວຊ຺ຊຍິໍ;

ວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຫິຕ຺ວາ, ນທີກູເລ ວສາມຫໍ.

‘‘ເອກກໍ ມໍ ວິຫຣນ຺ຕໍ, ພຸທ຺ຘເສຏ຺ໂຐ ອຸປາຄມິ;

ນາຫໍ ຊານາມິ ພຸທ຺ໂຘຕິ, ອກາສິໍ ປຏິສນ຺ຖາຣໍ.

‘‘ກຣິຕ຺ວາ ປຏິສນ຺ຖາຣໍ, ນາມໂຄຕ຺ຕມປຸຈ຺ຉຫໍ;

ເທວຕານຸສິ ຄນ຺ຘພ຺ໂພ, ອທຸ ສກ຺ໂກ ປຸຣິນ຺ທໂທ.

‘‘ໂກ ວາ ຕ຺ວໍ ກສ຺ສ ວາ ປຸຕ຺ໂຕ, ມຫາພ຺ຣຫ຺ມາ ອິຘາຄໂຕ;

ວິໂຣເຈສິ ທິສາ ສພ຺ພາ, ອຸທຍໍ ສູຣິໂຍ ຍຖາ.

‘‘ສຫສ຺ສາຣານິ ຈກ຺ການິ, ປາເທ ທິສ຺ສນ຺ຕິ ມາຣິສ;

ໂກ ວາ ຕ຺ວໍ ກສ຺ສ ວາ ປຸຕ຺ໂຕ, ກຖໍ ຊາເນມຸ ຕໍ ມຍໍ.

‘‘ນາມໂຄຕ຺ຕໍ ປເວເທຫິ, ສໍສຍໍ ອປເນຫິ ເມ;

ນມ຺ຫິ ເທວາ ນ ຄນ຺ຘພ຺ໂພ, ນມ຺ຫິ ສກ຺ໂກ ປຸຣິນ຺ທໂທ.

‘‘ພ຺ຣຫ຺ມຠາໂວ ຈ ເມ ນຕ຺ຖິ, ເອເຕສໍ ອຸຕ຺ຕໂມ ອຫໍ;

ອຕີໂຕ ວິສຍໍ ເຕສໍ, ທາລຍິໍ ກາມພນ຺ຘນໍ.