໓. ໂສຠິຕຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ສຕິມາ ປຎ຺ຎວາຕິ ອາຍສ຺ມໂຕ ໂສຠິຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ອຍມ຺ປິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ປຸຎ຺ຎານິ ອຸປຈິນນ຺ໂຕ ປທຸມຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ຫໍສວຕີນຄເຣ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຓນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາຣໍ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ປຸພ຺ເພນິວາສຎາຓລາຠີນໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ສຍມ຺ປິ ຕໍ ຐານນ຺ຕຣໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ປຕ຺ຖນໍ ກຕ຺ວາ ປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ວາ ສຸຄຕີສຸເຍວ ສໍສຣນ຺ໂຕ ສຸເມຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ວິຊ຺ຊາສິປ຺ເປສຸ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເນກ຺ຂມ຺ມາຘິມຸຕ຺ໂຕ ຆຣາວາສໍ ປຫາຍ ຕາປສປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຫິມວນ຺ຕສ຺ສ ສມີເປ ອຣຎ຺ຎາຍຕເນ ອສ຺ສມໍ ກາເຣຕ຺ວາ ວນມູລຜລາຜເລນ ຍາເປນ຺ໂຕ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາທໍ ສຸຕ຺ວາ ສພ຺ພຕ຺ຖ ເອກຣຕ຺ຕິວາເສເນວ ຠທ຺ທວຕີນຄເຣ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປສນ຺ນມານໂສ ‘‘ຕຸວໍ ສຕ຺ຖາ ຈ ເກຕຸ ຈາ’’ຕິອາທີຫິ ຉຫິ ຄາຖາຫິ ອຠິຕ຺ຖວິ, ສຕ຺ຖາ ຈສ຺ສ ຠາວິນິໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ປກາເສສິ. ໂສ ເຕນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ໂສຠິໂຕຕິສ຺ສ ນາມໍ ອກໍສຸ. ໂສ ອປເຣນ ສມເຍນ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ປຏິລທ຺ຘສທ຺ໂຘ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ຉຬຠິຎ຺ໂຎ ອໂຫສິ. ປຸພ຺ເພນິວາສຎາເຓ ຈິຓ຺ຓວສີ ຈ ອໂຫສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣ ໒.໔໙.໔໖-໗໔) –

‘‘ທກ຺ຂິເຓ ຫິມວນ຺ຕສ຺ສ, ສຸກໂຕ ອສ຺ສໂມ ມມ;

ອຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ຄເວສນ຺ໂຕ, ວສາມິ ວິປິເນ ຕທາ.

‘‘ລາຠາລາເຠນ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ, ມູເລນ ຈ ຜເລນ ຈ;

ອນ຺ເວສນ຺ໂຕ ອາຈຣິຍໍ, ວສາມິ ເອກໂກ ອຫໍ.

‘‘ສຸເມໂຘ ນາມ ສມ຺ພຸທ຺ໂຘ, ໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ ຕາວເທ;

ຈຕຸສຈ຺ຈໍ ປກາເສຕິ, ອຸທ຺ຘຣນ຺ໂຕ ມຫາຊນໍ.

‘‘ນາຫໍ ສຸໂຓມິ ສມ຺ພຸທ຺ຘໍ, ນປິ ເມ ໂກຈິ ສໍສຕິ;

ອຏ຺ຐວສ຺ເສ ອຕິກ຺ກນ຺ເຕ, ອສ຺ໂສສິໍ ໂລກນາຍກໍ.

‘‘ອຄ຺ຄິທາຣຸໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ, ສມ຺ມຊ຺ຊິຕ຺ວານ ອສ຺ສມໍ;

ຂາຣິຠາຣໍ ຄເຫຕ຺ວານ, ນິກ຺ຂມິໍ ວິປິນາ ອຫໍ.

‘‘ເອກຣຕ຺ຕິໍ ວສນ຺ໂຕຫໍ, ຄາເມສຸ ນິຄເມສຸ ຈ;

ອນຸປຸພ຺ເພນ ຈນ຺ທວຕິໍ, ຕທາຫໍ ອຸປສງ຺ກມິໍ.

‘‘ຠຄວາ ຕມ຺ຫິ ສມເຍ, ສຸເມໂຘ ໂລກນາຍໂກ;

ອຸທ຺ຘຣນ຺ໂຕ ພຫູ ສຕ຺ເຕ, ເທເສຕິ ອມຕໍ ປທໍ.

‘‘ຊນກາຍມຕິກ຺ກມ຺ມ, ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຊິນສາຄຣໍ;

ເອກໍສໍ ອຊິນໍ ກຕ຺ວາ, ສນ຺ຖວິໍ ໂລກນາຍກໍ.

‘‘ຕຸວໍ ສຕ຺ຖາ ຈ ເກຕຸ ຈ, ຘໂຊ ຍູໂປ ຈ ປາຓິນໍ;

ປຣາຍໂນ ປຕິຏ຺ຐາ ຈ, ທີໂປ ຈ ທ຺ວິປທຸຕ຺ຕໂມ.

‘‘ເນປຸຎ຺ໂຎ ທສ຺ສເນ ວີໂຣ, ຕາເຣສິ ຊນຕໍ ຕຸວໍ;

ນຕ຺ຖຎ຺ໂຎ ຕາຣໂກ ໂລເກ, ຕວຸຕ຺ຕຣິຕໂຣ ມຸເນ.

‘‘ສກ຺ກາ ເຖເວ ກຸສຄ຺ເຄນ, ປເມຕຸໍ ສາຄຣຸຕ຺ຕເມ;

ນ ຕ຺ເວວ ຕວ ສພ຺ພຎ຺ຎຸ, ຎາຓໍ ສກ຺ກາ ປເມຕເວ.

‘‘ຕຸລທຓ຺ເຑ ຐເປຕ຺ວານ, ມຫິໍ ສກ຺ກາ ຘເຣຕເວ;

ນຕ຺ເວວ ຕວ ປຎ຺ຎາຍ, ປມາຓມຕ຺ຖິ ຈກ຺ຂຸມ.

‘‘ອາກາໂສ ມິນິຕຸໍ ສກ຺ກາ, ຣຊ຺ຊຸຍາ ອງ຺ຄຸເລນ ວາ;

ນຕ຺ເວວ ຕວ ສພ຺ພຎ຺ຎຸ, ສີລໍ ສກ຺ກາ ປເມຕເວ.

‘‘ມຫາສມຸທ຺ເທ ອຸທກໍ, ອາກາໂສ ຈ ວສຸນ຺ຘຣາ;

ປຣິເມຍ຺ຍານິ ເອຕານິ, ອປ຺ປເມຍ຺ໂຍສິ ຈກ຺ຂຸມ.

‘‘ຉຫິ ຄາຖາຫິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸໍ, ກິຕ຺ຕຍິຕ຺ວາ ມຫາຍສໍ;

ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄເຫຕ຺ວານ, ຕຸຓ຺ຫີ ອຏ຺ຐາສຫໍ ຕທາ.

‘‘ຍໍ ວທນ຺ຕິ ສຸເມໂຘຕິ, ຠູຣິປຎ຺ຎໍ ສຸເມຘສໍ;

ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ນິສີທິຕ຺ວາ, ອິມາ ຄາຖາ ອຠາສຖ.

‘‘ໂຍ ເມ ຎາຓໍ ປກິຕ຺ເຕສິ, ວິປ຺ປສນ຺ເນນ ເຈຕສາ;

ຕມຫໍ ກິຕ຺ຕຍິສ຺ສາມິ, ສຸຓາຖ ມມ ຠາສໂຕ.

‘‘ສຕ຺ຕສຕ຺ຕຕິ ກປ຺ປານິ, ເທວໂລເກ ຣມິສ຺ສຕິ;

ສຫສ຺ສກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ເທວິນ຺ໂທ, ເທວຣຊ຺ຊໍ ກຣິສ຺ສຕິ.

‘‘ອເນກສຕກ຺ຂຕ຺ຕຸຎ຺ຈ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ຠວິສ຺ສຕິ;

ປເທສຣຊ຺ຊໍ ວິປຸລໍ, ຄຓນາໂຕ ອສງ຺ຂິຍໍ.

‘‘ເທວຠູໂຕ ມນຸສ຺ໂສ ວາ, ປຸຎ຺ຎກມ຺ມສມາຫິໂຕ;

ອນູນມນສງ຺ກປ຺ໂປ, ຕິກ຺ຂປຎ຺ໂຎ ຠວິສ຺ສຕິ.

‘‘ຕິໍສກປ຺ປສຫສ຺ສມ຺ຫິ, ໂອກ຺ກາກກຸລສມ຺ຠໂວ;

ໂຄຕໂມ ນາມ ໂຄຕ຺ເຕນ, ສຕ຺ຖາ ໂລເກ ຠວິສ຺ສຕິ.

‘‘ອຄາຣາ ອຠິນິກ຺ຂມ຺ມ, ປພ຺ພຊິສ຺ສຕິກິຎ຺ຈໂນ;

ຊາຕິຍາ ສຕ຺ຕວສ຺ເສນ, ອຣຫຕ຺ຕໍ ຜຸສິສ຺ສຕິ.

‘‘ຍໂຕ ສຣາມິ ອຕ຺ຕານໍ, ຍໂຕ ປຕ຺ໂຕສ຺ມິ ສາສນໍ;

ເອຕ຺ຖນ຺ຕເຣ ນ ຊານາມິ, ເຈຕນໍ ອມໂນຣມໍ.

‘‘ສໍສຣິຕ຺ວາ ຠເວ ສພ຺ເພ, ສມ຺ປຕ຺ຕານຸຠວິໍ ອຫໍ;

ໂຠເຄ ເມ ອູນຕາ ນຕ຺ຖິ, ຜລໍ ຎາຓສ຺ສ ໂຖມເນ.

‘‘ຕິຍຄ຺ຄີ ນິພ຺ພຸຕາ ມຍ຺ຫໍ, ຠວາ ສພ຺ເພ ສມູຫຕາ;

ສພ຺ພາສວາ ປຣິກ຺ຂີຓາ, ນຕ຺ຖິ ທານິ ປຸນພ຺ຠໂວ.

‘‘ຕິໍສກປ຺ປສຫສ຺ສມ຺ຫິ, ຍໍ ຎາຓມຖວິໍ ອຫໍ;

ທຸຄ຺ຄຕິໍ ນາຠິຊານາມິ, ຜລໍ ຎາຓສ຺ສ ໂຖມເນ.

‘‘ກິເລສາ ຌາປິຕາ ມຍ຺ຫໍ…ເປ… ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ໂສ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປນ ປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸປຏິປາຏິຍາ ອນຸສ຺ສຣນ຺ໂຕ ຍາວ ອສຎ຺ຎຠເວ ອຈິຕ຺ຕກປຏິສນ຺ຘິ, ຕາວ ອທ຺ທສ. ຕໂຕ ປຎ຺ຈ ກປ຺ປສຕານິ ຈິຕ຺ຕປ຺ປວຕ຺ຕິໍ ອທິສ຺ວາ ອວສາເນວ ທິສ຺ວາ ‘‘ກິເມຕ’’ນ຺ຕິ ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ນຍວເສນ ‘‘ອສຎ຺ຎຠໂວ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ນິຏ຺ຐໍ ອຄມາສິ. ເຕນາຫ ຠຄວາ – ‘‘ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອສຎ຺ຎສຕ຺ຕາ ນາມ ທີຆາຍຸກາ ເທວາ, ຕໂຕ ຈຸໂຕ ໂສຠິໂຕ ອິຘູປປນ຺ໂນ, ໂສ ເອຕໍ ຠວໍ ຊານາຕິ, ໂສຠິໂຕ ອນຸສ຺ສຣຕີ’’ຕິ (ປາຣາ. ໒໓໒ ອຕ຺ຖໂຕ ສມານໍ). ເອວໍ ນຍວເສນ ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕສ຺ສ ອນຸສ຺ສຣຓໂກສລ຺ລໍ ທິສ຺ວາ ສຕ຺ຖາ ເຖຣໍ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕານໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປສິ. ຕໂຕ ເອວ ຈາຍໍ ອາຍສ຺ມາ ສວິເສສໍ ອຕ຺ຕໂນ ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕິຎາຓໍ ຕສ຺ສ ຈ ປຈ຺ຈຍຠູຕໍ ປຏິປຕ຺ຕິໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ໂສມນສ຺ສຊາໂຕ ຕທຕ຺ຖທີປນໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນນ຺ໂຕ –

໑໖໕. ‘‘ສຕິມາ ປຎ຺ຎວາ ຠິກ຺ຂຸ, ອາຣທ຺ຘພລວີຣິໂຍ;

ປຎ຺ຈ ກປ຺ປສຕານາຫໍ, ເອກຣຕ຺ຕິໍ ອນຸສ຺ສຣິໍ.

໑໖໖. ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐາເນ, ສຕ຺ຕ ອຏ຺ຐ ຈ ຠາວຍໍ;

ປຎ຺ຈ ກປ຺ປສຕານາຫໍ, ເອກຣຕ຺ຕິໍ ອນຸສ຺ສຣິ’’ນ຺ຕິ. – ຄາຖາທ຺ວຍໍ ອຠາສິ;

ຕຕ຺ຖ ສຕິມາຕິ ສຍໍ ສມຸທາຄມນສມ຺ປນ຺ນາຍ ສຕິປຏ຺ຐານຠາວນາປາຣິປູຣິຍາ ສຕິເວປຸລ຺ລປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຈ ສຕິມາ. ປຎ຺ຎວາຕິ ຉຬຠິຎ຺ຎາປາຣິປູຣິຍາ ປຎ຺ຎາເວປຸລ຺ລປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຈ ປຎ຺ຎວາ. ຠິນ຺ນກິເລສຕາຍ ຠິກ຺ຂຸ. ສທ຺ຘາທິພລານຎ຺ເຈວ ຈຕຸພ຺ພິຘສມ຺ມປ຺ປຘານວີຣິຍສ຺ສ ຈ ສໍສິທ຺ຘິປາຣິປູຣິຍາ ອາຣທ຺ຘພລວີຣິໂຍ. ສທ຺ຘາທີນຎ຺ເຫຕ຺ຖ ພລຄ຺ຄຫເຓນ ຄຫຓໍ ສຕິປິ ສຕິອາທີນໍ ພລຠາເວ, ຍຖາ ‘‘ໂຄພລິພທ຺ຘາ ປຸຎ຺ຎຎາຓສມ຺ຠາຣາ’’ຕິ. ປຎ຺ຈ ກປ຺ປສຕານາຫໍ, ເອກຣຕ຺ຕິໍ ອນຸສ຺ສຣິນ຺ຕິ ເອກຣຕ຺ຕິໍ ວິຍ ອນຸສ຺ສຣິໍ. ວິຍ-ສທ຺ໂທ ຫິ ອິຘ ລຸຕ຺ຕນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ, ເອເຕນ ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕິຎາເຓ ອຕ຺ຕໂນ ຎາຓວສີຠາວໍ ທີເປຕິ.

ອິທານິ ຍາຍ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ອຕ຺ຕໂນ ສຕິມນ຺ຕາທິຠາໂວ ສາຕິສຍໍ ປຸພ຺ເພນິວາສຎາຓຎ຺ຈ ສິທ຺ຘໍ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ’’ຕິອາທິນາ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐາເນຕິ ກາຍານຸປສ຺ສນາທິເກ ອຕ຺ຕໂນ ວິສຍເຠເທນ ຈຕຸພ຺ພິເຘ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣມິສ຺ສເກ ສຕິສງ຺ຂາເຕ ສຕິປຏ຺ຐາເນ. ສຕ຺ຕາຕິ ສຕ຺ຕ ໂພຊ຺ຌງ຺ເຄ. ອຏ຺ຐາຕິ ອຏ຺ຐ ມຄ຺ຄງ຺ຄານິ. ສຕິປຏ຺ຐາເນສຸ ຫິ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕຈິຕ຺ຕສ຺ສ ສຕ຺ຕ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ ຠາວນາປາຣິປູຣິໍ ຄຕາ ເອວ ໂຫນ຺ຕິ, ຕຖາ ອຣິໂຍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄ. ເຕນາຫ ຘມ຺ມເສນາປຕິ – ‘‘ຈຕູສຸ ສຕິປຏ຺ຐາເນສຸ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕຈິຕ຺ຕາ ສຕ຺ຕ ໂພຊ຺ຌງ຺ເຄ ຍຖາຠູຕໍ ຠາເວຕ຺ວາ’’ຕິອາທີຫິ (ທີ. ນິ. ໓.໑໔໓) ສຕ຺ຕໂກຏ຺ຐາສິເກສຸ ສຕ຺ຕຕິໍສາຍ ໂພຘິປກ຺ຂິຍຘມ຺ເມສຸ ເອກສ຺ມິໍ ໂກຏ຺ຐາເສ ຠາວນາປາຣິປູຣິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ອິຕເຣ ອຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ. ຠາວຍນ຺ຕິ ຠາວນາເຫຕຸ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

ໂສຠິຕຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.