໑. ມຫາຈຸນ຺ທຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ສຸສ຺ສູສາຕິ ອາຍສ຺ມໂຕ ມຫາຈຸນ຺ທຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ອຍມ຺ປິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ປຸຎ຺ຎານິ ອຸປຈິນນ຺ໂຕ ວິປສ຺ສິສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ກຸມ຺ຠກາຣກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ ກຸມ຺ຠກາຣກມ຺ເມນ ຊີວນ຺ໂຕ ເອກທິວສໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ທິສ຺ວາ ປສນ຺ນມານໂສ ເອກໍ ມຕ຺ຕິກາປຕ຺ຕໍ ສ຺ວາຠິສງ຺ຂຕໍ ກຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ອທາສິ. ໂສ ເຕນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ມຄຘຣຏ຺ເຐ ນາລກຄາເມ ຣູປສາຣິຍາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ປຸຕ຺ໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ກນິຏ຺ຐຠາຕາ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ຈຸນ຺ໂທຕິສ຺ສ ນາມໍ ອໂຫສິ. ໂສ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ຘມ຺ມເສນາປຕິໍ ອນຸປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ວິປສ຺ສນໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ຆເຏນ຺ໂຕ ວາຍມນ຺ໂຕ ນຈິຣສ຺ເສວ ຉຬຠິຎ຺ໂຎ ອໂຫສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣ ໒.໕໑.໓໙-໕໐) –

‘‘ນຄເຣ ຫໍສວຕິຍາ, ກຸມ຺ຠກາໂຣ ອໂຫສຫໍ;

ອທ຺ທສໍ ວິຣຊໍ ພຸທ຺ຘໍ, ໂອຆຕິຓ຺ຓມນາສວໍ.

‘‘ສຸກຕໍ ມຕ຺ຕິກາປຕ຺ຕໍ, ພຸທ຺ຘເສຏ຺ຐສ຺ສທາສຫໍ;

ປຕ຺ຕໍ ທຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ, ອຸຊຸຠູຕສ຺ສ ຕາທິໂນ.

‘‘ຠເວ ນິພ຺ພຕ຺ຕມາໂນຫໍ, ໂສຓ຺ຓຖາເລ ລຠາມຫໍ;

ຣູປິມເຍ ຈ ໂສວຓ຺ເຓ, ຕຏ຺ຏິເກ ຈ ມຓີມເຍ.

‘‘ປາຕິໂຍ ປຣິຠຸຎ຺ຊາມິ, ປຸຎ຺ຎກມ຺ມສ຺ສິທໍ ຜລໍ;

ຍສານຎ຺ຈ ຘນານຎ຺ຈ, ອຄ຺ຄຠູໂຕ ຈ ໂຫມຫໍ.

‘‘ຍຖາປິ ຠທ຺ທເກ ເຂຕ຺ເຕ, ພີຊໍ ອປ຺ປມ຺ປິ ໂຣປິຕໍ;

ສມ຺ມາຘາຣໍ ປເວຈ຺ຉນ຺ເຕ, ຜລໍ ໂຕເສຕິ ກສ຺ສກໍ.

‘‘ຕເຖວິທໍ ປຕ຺ຕທານໍ, ພຸທ຺ຘເຂຕ຺ຕມ຺ຫິ ໂຣປິຕໍ;

ປີຕິຘາເຣ ປວສ຺ສນ຺ເຕ, ຜລໍ ມໍ ໂຕສຍິສ຺ສຕິ.

‘‘ຍາວຕາ ເຂຕ຺ຕາ ວິຊ຺ຊນ຺ຕິ, ສງ຺ຆາປິ ຈ ຄຓາປິ ຈ;

ພຸທ຺ຘເຂຕ຺ຕສໂມ ນຕ຺ຖິ, ສຸຂໂທ ສພ຺ພປາຓິນໍ.

‘‘ນໂມ ເຕ ປຸຣິສາຊຎ຺ຎ, ນໂມ ເຕ ປຸຣິສຸຕ຺ຕມ;

ເອກປຕ຺ຕໍ ທທິຕ຺ວານ, ປຕ຺ໂຕມ຺ຫິ ອຈລໍ ປທໍ.

‘‘ເອກນວຸຕິໂຕ ກປ຺ເປ, ຍໍ ປຕ຺ຕມທທິໍ ຕທາ;

ທຸຄ຺ຄຕິໍ ນາຠິຊານາມິ, ປຕ຺ຕທານສ຺ສິທໍ ຜລໍ.

‘‘ກິເລສາ ຌາປິຕາ ມຍ຺ຫໍ…ເປ… ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ຉຬຠິຎ຺ໂຎ ປນ ຫຸຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາ ປຏິລທ຺ຘສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ກາຣຓຠູຕໍ ຄຣູປນິສ຺ສຍໍ ວິເວກວາສຎ຺ຈ ກິຕ຺ເຕນ຺ໂຕ –

໑໔໑. ‘‘ສຸສ຺ສູສາ ສຸຕວທ຺ຘນີ, ສຸຕໍ ປຎ຺ຎາຍ ວທ຺ຘນໍ;

ປຎ຺ຎາຍ ອຕ຺ຖໍ ຊານາຕິ, ຎາໂຕ ອຕ຺ໂຖ ສຸຂາວໂຫ.

໑໔໒. ‘‘ເສເວຖ ປນ຺ຕານິ ເສນາສນານິ, ຈເຣຍ຺ຍ ສໍໂຍຊນວິປ຺ປໂມກ຺ຂໍ;

ສເຈ ຣຕິໍ ນາຘິຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ຕຕ຺ຖ, ສງ຺ເຆ ວເສ ຣກ຺ຂິຕຕ຺ໂຕ ສຕີມາ’’ຕິ. –

ຄາຖາທ຺ວຍໍ ອຠາສິ.

ຕຕ຺ຖ ສຸສ຺ສູສາຕິ ໂສຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ສພ຺ພສຸຕສ຺ສ ໂສຕຸມິຈ຺ຉາ, ຄຣຸສນ຺ນິວາໂສປິ. ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກາທິເຠທຎ຺ຫິ ອຕ຺ຖໍ ໂສຕຸມິຈ຺ຉນ຺ເຕນ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ເຕ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວຕ຺ຕກຣເຓນ ປຍິຣຸປາສິຕ຺ວາ ຍທາ ເຕ ປຍິຣຸປາສນາຍ ອາຣາຘິຕຈິຕ຺ຕາ ກຎ຺ຈິ ອຸປນິສີທິຕຸກາມາ ໂຫນ຺ຕິ, ອຖ ເນ ອຸປນິສີທິຕ຺ວາ ອຘິຄຕາຍ ໂສຕຸມິຈ຺ຉາຍ ໂອຫິຕໂສເຕນ ໂສຕພ຺ພໍ ໂຫຕີຕິ ຄຣຸສນ຺ນິວາໂສປິ ສຸສ຺ສູສາເຫຕຸຕາຍ ‘‘ສຸສ຺ສູສາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສາ ປນາຍໍ ສຸສ຺ສູສາ ສຈ຺ຈປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທາທິປຏິສໍຍຸຕ຺ຕໍ ສຸຕໍ ຕໍສມງ຺ຄິໂນ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວຑ຺ເຒຕິ ພ຺ຣູເຫຕີຕິ ສຸຕວທ຺ຘນີ, ພາຫຸສຈ຺ຈກາຣີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸຕໍ ປຎ຺ຎາຍ ວທ຺ຘນນ຺ຕິ ຍໍ ຕໍ ‘‘ສຸຕຘໂຣ ສຸຕສນ຺ນິຈໂຍ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໓໓໙; ອ. ນິ. ໔.໒໒) ‘‘ອິເຘກຈ຺ຈສ຺ສ ພຫຸກໍ ສຸຕໍ ໂຫຕິ ສຸຕ຺ຕໍ ເຄຍ຺ຍໍ ເວຍ຺ຍາກຣຓ’’ນ຺ຕິ (ອ. ນິ. ໔.໖) ຈ ເອວມາທິນາ ນເຍນ ວຸຕ຺ຕໍ ພາຫຸສຈ຺ຈໍ, ຕໍ ອກຸສລປ຺ປຫານກຸສລາຘິຄມນເຫຕຸຠູຕໍ ປຎ຺ຎໍ ວທ຺ເຘຕີຕິ ສຸຕໍ ປຎ຺ຎາຍ ວທ຺ຘນໍ, ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ –

‘‘ສຸຕາວຸໂຘ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍສາວໂກ ອກຸສລໍ ປຊຫຕິ, ກຸສລໍ ຠາເວຕິ, ສາວຊ຺ຊໍ ປຊຫຕິ, ອນວຊ຺ຊໍ ຠາເວຕິ, ສຸທ຺ຘໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຣິຫຣຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໗.໖໗).

ປຎ຺ຎາຍ ອຕ຺ຖໍ ຊານາຕີຕິ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ສຸຕມຍຎາເຓ ຐິໂຕ ຕໍ ປຏິປຕ຺ຕິໍ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ສຸຕານຸສາເຣນ ອຕ຺ຖູປປຣິກ຺ຂາຍ ຘມ຺ມນິຊ຺ຌາເນນ ຠາວນາຍ ຈ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣເຠທໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມາທິວິຠາຄໍ ທຸກ຺ຂາທິວິຠາຄຎ຺ຈ ອຕ຺ຖໍ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ ຈ ປຏິວິຊ຺ຌຕິ ຈ, ເຕນາຫ ຠຄວາ –

‘‘ສຸຕສ຺ສ ຍຖາປຣິຍຕ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖມຎ຺ຎາຍ ຘມ຺ມມຎ຺ຎາຍ ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ໂຫຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໔.໖).

‘‘ຘຕານໍ ຘມ຺ມານໍ ອຕ຺ຖໍ ອຸປປຣິກ຺ຂຕິ, ອຕ຺ຖໍ ອຸປປຣິກ຺ຂໂຕ ຘມ຺ມາ ນິຊ຺ຌານໍ ຂມນ຺ຕິ, ຘມ຺ມນິຊ຺ຌານກ຺ຂນ຺ຕິຍາ ສຕິ ຉນ຺ໂທ ຊາຍຕິ, ຉນ຺ທຊາໂຕ ອຸສ຺ສຫຕິ, ອຸສ຺ສຫິຕ຺ວາ ຕຸເລຕິ, ຕຸລຍິຕ຺ວາ ປທຫຕິ, ປຫິຕຕ຺ໂຕ ສມາໂນ ກາເຍນ ເຈວ ປຣມສຈ຺ຈໍ ສຈ຺ຉິກໂຣຕິ, ປຎ຺ຎາຍ ຈ ນໍ ອຕິວິຊ຺ຌ ປສ຺ສຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໒.໔໓໒) ຈ.

ຎາໂຕ ອຕ຺ໂຖ ສຸຂາວໂຫຕິ ຍຖາວຸຕ຺ໂຕ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກາທິອຕ຺ໂຖ ເຈວ ທຸກ຺ຂາທິອຕ຺ໂຖ ຈ ຍາຖາວໂຕ ຎາໂຕ ອຘິຄໂຕ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣເຠທໍ ສຸຂໍ ອາວຫຕິ ນິປ຺ຜາເທຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຐິຕາຍ ຠາວນາປຎ຺ຎາຍ ສຸຕມຕ຺ເຕເນວ ນ ສິຊ຺ຌຕີຕິ ຕສ຺ສາ ປຏິປຊ຺ຊນວິຘິໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເສເວຖ…ເປ…ວິປ຺ປໂມກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ຕຕ຺ຖ ເສເວຖ ປນ຺ຕານິ ເສນາສນານີຕິ ກາຍວິເວກມາຫ. ເຕນ ສໍໂຍຊນປ຺ປຫານສ຺ສ ຈ ວກ຺ຂມານຕ຺ຕາ ວິເວກາຣຫສ຺ເສວ ວິເວກວາໂສຕິ ສີລສໍວຣາທໂຍ ອິຘ ອວຸຕ຺ຕສິທ຺ຘາ ເວທິຕພ຺ພາ. ຈເຣຍ຺ຍ ສໍໂຍຊນວິປ຺ປໂມກ຺ຂນ຺ຕິ ຍຖາ ສໍໂຍຊເນຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິປ຺ປມຸຈ຺ຈຕິ, ຕຖາ ວິປສ຺ສນາຠາວນໍ ມຄ຺ຄຠາວນຎ຺ຈ ຈເຣຍ຺ຍ ປຏິປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສເຈ ຣຕິໍ ນາຘິຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ຕຕ຺ຖາຕິ ເຕສຸ ປນ຺ຕເສນາສເນສຸ ຍຖາລທ຺ເຘສຸ ອຘິກຸສລຘມ຺ເມສຸ ຈ ຣຕິໍ ປຸພ຺ເພນາປຣໍ ວິເສສສ຺ສ ອລາຠໂຕ ອຠິຣຕິໍ ນ ລເຠຍ຺ຍ, ສງ຺ເຆ ຠິກ຺ຂຸສມູເຫ ຣກ຺ຂິຕຕ຺ໂຕ ກມ຺ມຏ຺ຐານປຣິຄຓ຺ຫນໂຕ ຣກ຺ຂິຕຈິຕ຺ໂຕ ຉສຸ ທ຺ວາເຣສຸ ສຕິອາຣກ຺ຂາຍ ອຸປຏ຺ຐປເນນ ສຕິມາ ວເສຍ຺ຍ ວິຫເຣຍ຺ຍ, ເອວໍ ວິຫຣນ຺ຕສ຺ສ ຈ ອປິ ນາມ ສໍໂຍຊນວິປ຺ປໂມກ຺ໂຂ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ມຫາຈຸນ຺ທຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.