໒. ທຸຕິຍວຄ຺ໂຄ

໑. ມຫາຈຸນ຺ທຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ສຸສ຺ສູສາຕິ ອາຍສ຺ມໂຕ ມຫາຈຸນ຺ທຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ອຍມ຺ປິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ປຸຎ຺ຎານິ ອຸປຈິນນ຺ໂຕ ວິປສ຺ສິສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ກຸມ຺ຠກາຣກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ ກຸມ຺ຠກາຣກມ຺ເມນ ຊີວນ຺ໂຕ ເອກທິວສໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ທິສ຺ວາ ປສນ຺ນມານໂສ ເອກໍ ມຕ຺ຕິກາປຕ຺ຕໍ ສ຺ວາຠິສງ຺ຂຕໍ ກຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ອທາສິ. ໂສ ເຕນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ມຄຘຣຏ຺ເຐ ນາລກຄາເມ ຣູປສາຣິຍາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ປຸຕ຺ໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ກນິຏ຺ຐຠາຕາ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ຈຸນ຺ໂທຕິສ຺ສ ນາມໍ ອໂຫສິ. ໂສ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ຘມ຺ມເສນາປຕິໍ ອນຸປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ວິປສ຺ສນໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ຆເຏນ຺ໂຕ ວາຍມນ຺ໂຕ ນຈິຣສ຺ເສວ ຉຬຠິຎ຺ໂຎ ອໂຫສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣ ໒.໕໑.໓໙-໕໐) –

‘‘ນຄເຣ ຫໍສວຕິຍາ, ກຸມ຺ຠກາໂຣ ອໂຫສຫໍ;

ອທ຺ທສໍ ວິຣຊໍ ພຸທ຺ຘໍ, ໂອຆຕິຓ຺ຓມນາສວໍ.

‘‘ສຸກຕໍ ມຕ຺ຕິກາປຕ຺ຕໍ, ພຸທ຺ຘເສຏ຺ຐສ຺ສທາສຫໍ;

ປຕ຺ຕໍ ທຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ, ອຸຊຸຠູຕສ຺ສ ຕາທິໂນ.

‘‘ຠເວ ນິພ຺ພຕ຺ຕມາໂນຫໍ, ໂສຓ຺ຓຖາເລ ລຠາມຫໍ;

ຣູປິມເຍ ຈ ໂສວຓ຺ເຓ, ຕຏ຺ຏິເກ ຈ ມຓີມເຍ.

‘‘ປາຕິໂຍ ປຣິຠຸຎ຺ຊາມິ, ປຸຎ຺ຎກມ຺ມສ຺ສິທໍ ຜລໍ;

ຍສານຎ຺ຈ ຘນານຎ຺ຈ, ອຄ຺ຄຠູໂຕ ຈ ໂຫມຫໍ.

‘‘ຍຖາປິ ຠທ຺ທເກ ເຂຕ຺ເຕ, ພີຊໍ ອປ຺ປມ຺ປິ ໂຣປິຕໍ;

ສມ຺ມາຘາຣໍ ປເວຈ຺ຉນ຺ເຕ, ຜລໍ ໂຕເສຕິ ກສ຺ສກໍ.

‘‘ຕເຖວິທໍ ປຕ຺ຕທານໍ, ພຸທ຺ຘເຂຕ຺ຕມ຺ຫິ ໂຣປິຕໍ;

ປີຕິຘາເຣ ປວສ຺ສນ຺ເຕ, ຜລໍ ມໍ ໂຕສຍິສ຺ສຕິ.

‘‘ຍາວຕາ ເຂຕ຺ຕາ ວິຊ຺ຊນ຺ຕິ, ສງ຺ຆາປິ ຈ ຄຓາປິ ຈ;

ພຸທ຺ຘເຂຕ຺ຕສໂມ ນຕ຺ຖິ, ສຸຂໂທ ສພ຺ພປາຓິນໍ.

‘‘ນໂມ ເຕ ປຸຣິສາຊຎ຺ຎ, ນໂມ ເຕ ປຸຣິສຸຕ຺ຕມ;

ເອກປຕ຺ຕໍ ທທິຕ຺ວານ, ປຕ຺ໂຕມ຺ຫິ ອຈລໍ ປທໍ.

‘‘ເອກນວຸຕິໂຕ ກປ຺ເປ, ຍໍ ປຕ຺ຕມທທິໍ ຕທາ;

ທຸຄ຺ຄຕິໍ ນາຠິຊານາມິ, ປຕ຺ຕທານສ຺ສິທໍ ຜລໍ.

‘‘ກິເລສາ ຌາປິຕາ ມຍ຺ຫໍ…ເປ… ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ຉຬຠິຎ຺ໂຎ ປນ ຫຸຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາ ປຏິລທ຺ຘສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ກາຣຓຠູຕໍ ຄຣູປນິສ຺ສຍໍ ວິເວກວາສຎ຺ຈ ກິຕ຺ເຕນ຺ໂຕ –

໑໔໑. ‘‘ສຸສ຺ສູສາ ສຸຕວທ຺ຘນີ, ສຸຕໍ ປຎ຺ຎາຍ ວທ຺ຘນໍ;

ປຎ຺ຎາຍ ອຕ຺ຖໍ ຊານາຕິ, ຎາໂຕ ອຕ຺ໂຖ ສຸຂາວໂຫ.

໑໔໒. ‘‘ເສເວຖ ປນ຺ຕານິ ເສນາສນານິ, ຈເຣຍ຺ຍ ສໍໂຍຊນວິປ຺ປໂມກ຺ຂໍ;

ສເຈ ຣຕິໍ ນາຘິຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ຕຕ຺ຖ, ສງ຺ເຆ ວເສ ຣກ຺ຂິຕຕ຺ໂຕ ສຕີມາ’’ຕິ. –

ຄາຖາທ຺ວຍໍ ອຠາສິ.

ຕຕ຺ຖ ສຸສ຺ສູສາຕິ ໂສຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ສພ຺ພສຸຕສ຺ສ ໂສຕຸມິຈ຺ຉາ, ຄຣຸສນ຺ນິວາໂສປິ. ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກາທິເຠທຎ຺ຫິ ອຕ຺ຖໍ ໂສຕຸມິຈ຺ຉນ຺ເຕນ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ເຕ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວຕ຺ຕກຣເຓນ ປຍິຣຸປາສິຕ຺ວາ ຍທາ ເຕ ປຍິຣຸປາສນາຍ ອາຣາຘິຕຈິຕ຺ຕາ ກຎ຺ຈິ ອຸປນິສີທິຕຸກາມາ ໂຫນ຺ຕິ, ອຖ ເນ ອຸປນິສີທິຕ຺ວາ ອຘິຄຕາຍ ໂສຕຸມິຈ຺ຉາຍ ໂອຫິຕໂສເຕນ ໂສຕພ຺ພໍ ໂຫຕີຕິ ຄຣຸສນ຺ນິວາໂສປິ ສຸສ຺ສູສາເຫຕຸຕາຍ ‘‘ສຸສ຺ສູສາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສາ ປນາຍໍ ສຸສ຺ສູສາ ສຈ຺ຈປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທາທິປຏິສໍຍຸຕ຺ຕໍ ສຸຕໍ ຕໍສມງ຺ຄິໂນ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວຑ຺ເຒຕິ ພ຺ຣູເຫຕີຕິ ສຸຕວທ຺ຘນີ, ພາຫຸສຈ຺ຈກາຣີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸຕໍ ປຎ຺ຎາຍ ວທ຺ຘນນ຺ຕິ ຍໍ ຕໍ ‘‘ສຸຕຘໂຣ ສຸຕສນ຺ນິຈໂຍ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໓໓໙; ອ. ນິ. ໔.໒໒) ‘‘ອິເຘກຈ຺ຈສ຺ສ ພຫຸກໍ ສຸຕໍ ໂຫຕິ ສຸຕ຺ຕໍ ເຄຍ຺ຍໍ ເວຍ຺ຍາກຣຓ’’ນ຺ຕິ (ອ. ນິ. ໔.໖) ຈ ເອວມາທິນາ ນເຍນ ວຸຕ຺ຕໍ ພາຫຸສຈ຺ຈໍ, ຕໍ ອກຸສລປ຺ປຫານກຸສລາຘິຄມນເຫຕຸຠູຕໍ ປຎ຺ຎໍ ວທ຺ເຘຕີຕິ ສຸຕໍ ປຎ຺ຎາຍ ວທ຺ຘນໍ, ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ –

‘‘ສຸຕາວຸໂຘ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍສາວໂກ ອກຸສລໍ ປຊຫຕິ, ກຸສລໍ ຠາເວຕິ, ສາວຊ຺ຊໍ ປຊຫຕິ, ອນວຊ຺ຊໍ ຠາເວຕິ, ສຸທ຺ຘໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຣິຫຣຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໗.໖໗).

ປຎ຺ຎາຍ ອຕ຺ຖໍ ຊານາຕີຕິ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ສຸຕມຍຎາເຓ ຐິໂຕ ຕໍ ປຏິປຕ຺ຕິໍ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ສຸຕານຸສາເຣນ ອຕ຺ຖູປປຣິກ຺ຂາຍ ຘມ຺ມນິຊ຺ຌາເນນ ຠາວນາຍ ຈ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣເຠທໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມາທິວິຠາຄໍ ທຸກ຺ຂາທິວິຠາຄຎ຺ຈ ອຕ຺ຖໍ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ ຈ ປຏິວິຊ຺ຌຕິ ຈ, ເຕນາຫ ຠຄວາ –

‘‘ສຸຕສ຺ສ ຍຖາປຣິຍຕ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖມຎ຺ຎາຍ ຘມ຺ມມຎ຺ຎາຍ ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ໂຫຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໔.໖).

‘‘ຘຕານໍ ຘມ຺ມານໍ ອຕ຺ຖໍ ອຸປປຣິກ຺ຂຕິ, ອຕ຺ຖໍ ອຸປປຣິກ຺ຂໂຕ ຘມ຺ມາ ນິຊ຺ຌານໍ ຂມນ຺ຕິ, ຘມ຺ມນິຊ຺ຌານກ຺ຂນ຺ຕິຍາ ສຕິ ຉນ຺ໂທ ຊາຍຕິ, ຉນ຺ທຊາໂຕ ອຸສ຺ສຫຕິ, ອຸສ຺ສຫິຕ຺ວາ ຕຸເລຕິ, ຕຸລຍິຕ຺ວາ ປທຫຕິ, ປຫິຕຕ຺ໂຕ ສມາໂນ ກາເຍນ ເຈວ ປຣມສຈ຺ຈໍ ສຈ຺ຉິກໂຣຕິ, ປຎ຺ຎາຍ ຈ ນໍ ອຕິວິຊ຺ຌ ປສ຺ສຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໒.໔໓໒) ຈ.

ຎາໂຕ ອຕ຺ໂຖ ສຸຂາວໂຫຕິ ຍຖາວຸຕ຺ໂຕ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກາທິອຕ຺ໂຖ ເຈວ ທຸກ຺ຂາທິອຕ຺ໂຖ ຈ ຍາຖາວໂຕ ຎາໂຕ ອຘິຄໂຕ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣເຠທໍ ສຸຂໍ ອາວຫຕິ ນິປ຺ຜາເທຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຐິຕາຍ ຠາວນາປຎ຺ຎາຍ ສຸຕມຕ຺ເຕເນວ ນ ສິຊ຺ຌຕີຕິ ຕສ຺ສາ ປຏິປຊ຺ຊນວິຘິໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເສເວຖ…ເປ…ວິປ຺ປໂມກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ຕຕ຺ຖ ເສເວຖ ປນ຺ຕານິ ເສນາສນານີຕິ ກາຍວິເວກມາຫ. ເຕນ ສໍໂຍຊນປ຺ປຫານສ຺ສ ຈ ວກ຺ຂມານຕ຺ຕາ ວິເວກາຣຫສ຺ເສວ ວິເວກວາໂສຕິ ສີລສໍວຣາທໂຍ ອິຘ ອວຸຕ຺ຕສິທ຺ຘາ ເວທິຕພ຺ພາ. ຈເຣຍ຺ຍ ສໍໂຍຊນວິປ຺ປໂມກ຺ຂນ຺ຕິ ຍຖາ ສໍໂຍຊເນຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິປ຺ປມຸຈ຺ຈຕິ, ຕຖາ ວິປສ຺ສນາຠາວນໍ ມຄ຺ຄຠາວນຎ຺ຈ ຈເຣຍ຺ຍ ປຏິປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສເຈ ຣຕິໍ ນາຘິຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ຕຕ຺ຖາຕິ ເຕສຸ ປນ຺ຕເສນາສເນສຸ ຍຖາລທ຺ເຘສຸ ອຘິກຸສລຘມ຺ເມສຸ ຈ ຣຕິໍ ປຸພ຺ເພນາປຣໍ ວິເສສສ຺ສ ອລາຠໂຕ ອຠິຣຕິໍ ນ ລເຠຍ຺ຍ, ສງ຺ເຆ ຠິກ຺ຂຸສມູເຫ ຣກ຺ຂິຕຕ຺ໂຕ ກມ຺ມຏ຺ຐານປຣິຄຓ຺ຫນໂຕ ຣກ຺ຂິຕຈິຕ຺ໂຕ ຉສຸ ທ຺ວາເຣສຸ ສຕິອາຣກ຺ຂາຍ ອຸປຏ຺ຐປເນນ ສຕິມາ ວເສຍ຺ຍ ວິຫເຣຍ຺ຍ, ເອວໍ ວິຫຣນ຺ຕສ຺ສ ຈ ອປິ ນາມ ສໍໂຍຊນວິປ຺ປໂມກ຺ໂຂ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ມຫາຈຸນ຺ທຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ໂຊຕິທາສຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ເຍ ໂຂ ເຕຕິ ອາຍສ຺ມໂຕ ໂຊຕິທາສຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ອຍມ຺ປິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ປຸຎ຺ຎານິ ອຸປຈິນນ຺ໂຕ ສິຂິສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ ເອກທິວສໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ກາສຸມາຣິກຜລໍ ອທາສິ. ໂສ ເຕນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ປາທິຍຕ຺ຖຊນປເທ ວິຠວສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ໂຊຕິທາໂສຕິສ຺ສ ນາມໍ ອໂຫສິ. ໂສ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ວາ ຆຣມາວສນ຺ໂຕ ເອກທິວສໍ ມຫາກສ຺ສປຕ຺ເຖຣໍ ອຕ຺ຕໂນ ຄາເມ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ໂຠເຊຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຄາມສມີເປ ປພ຺ພເຕ ມຫນ຺ຕໍ ວິຫາຣໍ ກາເຣຕ຺ວາ ເຖຣໍ ຕຕ຺ຖ ວາເສຕ຺ວາ ຈຕູຫິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ໂຕ ເຖຣສ຺ສ ຘມ຺ມເທສນາຍ ປຏິລທ຺ຘສໍເວໂຄ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນາຍ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ນຈິຣສ຺ເສວ ຉຬຠິຎ຺ໂຎ ອໂຫສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣ ໒.໕໑.໕໑-໕໖) –

‘‘ກຓິກາຣໍວ ໂຊຕນ຺ຕໍ, ນິສິນ຺ນໍ ປພ຺ພຕນ຺ຕເຣ;

ອທ຺ທສໍ ວິຣຊໍ ພຸທ຺ຘໍ, ໂລກເຊຏ຺ຐໍ ນຣາສຠໍ.

‘‘ປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ສຸມໂນ, ສິເຣ ກຕ຺ວານ ອຎ຺ຊລິໍ;

ກາສຸມາຣິກມາທາຍ, ພຸທ຺ຘເສຏ຺ຐສ຺ສທາສຫໍ.

‘‘ເອກຕິໍເສ ອິໂຕ ກປ຺ເປ, ຍໍ ຜລໍ ອທທິໍ ຕທາ;

ທຸຄ຺ຄຕິໍ ນາຠິຊານາມິ, ຜລທານສ຺ສິທໍ ຜລໍ.

‘‘ກິເລສາ ຌາປິຕາ ມຍ຺ຫໍ…ເປ… ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ຉຬຠິຎ຺ໂຎ ປນ ຫຸຕ຺ວາ ຕີຓິ ປິຏການິ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ວິເສສໂຕ ວິນຍປິຏເກ ສຸກຸສລຠາວໍ ປຕ຺ວາ ທສວສ຺ສິໂກ ປຣິສຸປຏ຺ຐາໂກ ຈ ຫຸຕ຺ວາ ພຫູຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ວນ຺ທິຕຸໍ ສາວຕ຺ຖິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ອທ຺ຘານປຣິສ຺ສມວິໂນທນຕ຺ຖໍ ຕິຕ຺ຖິຍານໍ ອາຣາມໍ ປວິສິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ເອກໍ ປຎ຺ຈຕປໍ ຕປນ຺ຕໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ທິສ຺ວາ, ‘‘ກິໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ຕປນີເຍ ອຎ຺ຎໍ ຕປຕີ’’ຕິ ອາຫ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ກຸປິໂຕ, ‘‘ໂຠ, ມຸຓ຺ຑກ, ກິໍ ອຎ຺ຎໍ ຕປນີຍ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ເຖໂຣ ຕສ຺ສ –

‘‘ໂກໂປ ຈ ອິສ຺ສາ ປຣເຫຐນາ ຈ, ມາໂນ ຈ ສາຣມ຺ຠມໂທ ປມາໂທ;

ຕຓ຺ຫາ ອວິຊ຺ຊາ ຠວສງ຺ຄຕີ ຈ, ເຕ ຕປ຺ປນີຍາ ນ ຫິ ຣູປຂນ຺ໂຘ’’ຕິ. –

ຄາຖາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ໂສ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຕສ຺ມິໍ ຕິຕ຺ຖິຍາຣາເມ ສພ຺ເພ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ ຈ ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິໍສຸ. ເຖໂຣ ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ສາວຕ຺ຖິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ກຕິປາຫໍ ຕຕ຺ຖ ວສິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຊາຕິຠູມິໍເຍວ ຄໂຕ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອຸປຄເຕສຸ ຎາຕເກສຸ ນານາລທ຺ຘິເກ ຍຎ຺ຎສຸທ຺ຘິເກ ໂອວທນ຺ໂຕ –

໑໔໓. ‘‘ເຍ ໂຂ ເຕ ເວຐມິສ຺ເສນ, ນານຕ຺ເຕນ ຈ ກມ຺ມຸນາ;

ມນຸສ຺ເສ ອຸປຣຸນ຺ຘນ຺ຕິ, ຜຣຸສູປກ຺ກມາ ຊນາ;

ເຕປິ ຕຕ຺ເຖວ ກີຣນ຺ຕິ, ນ ຫິ ກມ຺ມໍ ປນສ຺ສຕິ.

໑໔໔. ‘‘ຍໍ ກໂຣຕິ ນໂຣ ກມ຺ມໍ, ກລ຺ຍາຓໍ ຍທິ ປາປກໍ;

ຕສ຺ສ ຕສ຺ເສວ ທາຍາໂທ, ຍໍ ຍໍ ກມ຺ມໍ ປກຸພ຺ພຕີ’’ຕິ. – ຄາຖາທ຺ວຍໍ ອຠາສິ;

ຕຕ຺ຖ ເຍຕິ ອນິຍມຸທ຺ເທໂສ. ເຕຕິ ອນິຍມໂຕ ເອວ ປຏິນິທ຺ເທໂສ. ປທທ຺ວຍສ຺ສາປິ ‘‘ຊນາ’’ຕິ ອິມິນາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ໂຂຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ. ເວຐມິສ຺ເສນາຕິ ວຣຕ຺ຕຂຓ຺ຑາທິນາ ສີສາທີສຸ ເວຐທາເນນ. ‘‘ເວຘມິສ຺ເສນາ’’ຕິປິ ປາຬິ, ໂສ ເອວຕ຺ໂຖ. ນານຕ຺ເຕນ ຈ ກມ຺ມຸນາຕິ ຫນນຆາຕນຫຕ຺ຖປາທາທິຈ຺ເຉທເນນ ຂຸທ຺ທກເສຬທານາທິນາ ຈ ນານາວິເຘນ ປຣູປຆາຕກມ຺ເມນ. ມນຸສ຺ເສຕິ ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ເຍ ເກຈິ ສຕ຺ເຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຸປຣຸນ຺ຘນ຺ຕີຕິ ວິພາເຘນ຺ຕິ. ຜຣຸສູປກ຺ກມາຕິ ທາຣຸຓປໂຍຄາ, ກຸຣູຣກມ຺ມນ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຊນາຕິ ສຕ຺ຕາ. ເຕປິ ຕຕ຺ເຖວ ກີຣນ຺ຕີຕິ ເຕ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣາ ປຸຄ຺ຄລາ ຍາຫິ ກມ຺ມກາຣຓາຫິ ອຎ຺ເຎ ພາຘິໍສຸ. ຕຕ຺ເຖວ ຕາສຸເຍວ ກາຣຓາສຸ ສຍມ຺ປິ ກີຣນ຺ຕິ ປກ຺ຂິປີຍນ຺ຕິ, ຕຖາຣູປໍເຍວ ທຸກ຺ຂໍ ອນຸຠວນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ຕເຖວ ກີຣນ຺ຕີ’’ຕິ ຈ ປາໂຐ, ຍຖາ ສຍໍ ອຎ຺ເຎສໍ ທຸກ຺ຂໍ ອກໍສຸ, ຕເຖວ ອຎ຺ເຎຫິ ກຣີຍນ຺ຕິ, ທຸກ຺ຂໍ ປາປີຍນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ, ກສ຺ມາ? ນ ຫິ ກມ຺ມໍ ປນສ຺ສຕິ ກມ຺ມຎ຺ຫິ ເອກນ຺ຕໍ ອຸປຈິຕໍ ວິປາກໍ ອທຕ຺ວາ ນ ວິຄຈ຺ຉຕິ, ອວເສສປຈ຺ຈຍສມວາເຍ ວິປຈ຺ຈເຕວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ອິທານິ ‘‘ນ ຫິ ກມ຺ມໍ ປນສ຺ສຕີ’’ຕິ ສງ຺ເຂປໂຕ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ວິຠຊິຕ຺ວາ ສຕ຺ຕານໍ ກມ຺ມສ຺ສກຕໍ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ຍໍ ກໂຣຕີ’’ຕິ ຄາຖໍ ອຠາສິ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ ຍໍ ກມ຺ມໍ ກລ຺ຍາຓໍ ກຸສລໍ, ຍທິ ວາ ປາປກໍ ອກຸສລໍ ສຕ຺ໂຕ ກໂຣຕິ, ກໂຣນ຺ໂຕ ຈ ຕຕ຺ຖ ຍໍ ກມ຺ມໍ ຍຖາ ຜລທານສມຕ຺ຖໍ ໂຫຕິ, ຕຖາ ປກຸພ຺ພຕິ ອຸປຈິໂນຕິ. ຕສ຺ສ ຕສ຺ເສວ ທາຍາໂທຕິ ຕສ຺ສ ຕສ຺ເສວ ກມ຺ມຜລສ຺ສ ຄຓ຺ຫນໂຕ ເຕນ ເຕນ ກມ຺ເມນ ທາຕພ຺ພວິປາກສ຺ສ ຠາຄີ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ຠຄວາ – ‘‘ກມ຺ມສ຺ສກາ, ມາຓວ, ສຕ຺ຕາ ກມ຺ມທາຍາທາ’’ຕິອາທິ (ມ. ນິ. ໓.໒໘໙). ອິມາ ຄາຖາ ສຸຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ຎາຕກາ ກມ຺ມສ຺ສກຕາຍໍ ປຕິຏ຺ຐຫິໍສູຕິ.

ໂຊຕິທາສຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ເຫຣຎ຺ຎການິຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ອຈ຺ຈຍນ຺ຕິ ອໂຫຣຕ຺ຕາຕິ ອາຍສ຺ມໂຕ ເຫຣຎ຺ຎການິຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ອຍໍ ກິຣ ປທຸມຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ຫໍສວຕີນຄເຣ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ ປເຣສໍ ຠຕໂກ ຫຸຕ຺ວາ ຊີວນ຺ໂຕ ເອກທິວສໍ ສຸຊາຕສ຺ສ ນາມ ສຕ຺ຖຸສາວກສ຺ສ ປໍສຸກູລໍ ປຣິເຍສນ຺ຕສ຺ສ ອຸປຑ຺ຒທຸສ຺ສໍ ປຣິຈ຺ຈຊິ. ໂສ ເຕນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ຕາວຕິໍເສສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອປຣາປຣໍ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ໂກສລຣຎ຺ໂຎ ຄາມໂຠຊກສ຺ສ ໂຈຣໂວສາສກສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ເຫຣຎ຺ຎການີຕິສ຺ສ ນາມໍ ອໂຫສິ. ໂສ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ປິຕຸ ອຈ຺ຈເຍນ ຣຎ຺ຎາ ຕສ຺ມິໍເຍວ ຄາມໂຠຊກຏ຺ຐາເນ ຐປິໂຕ ເຊຕວນປຏິຄ຺ຄຫເຓ ພຸທ຺ຘານຸຠາວໍ ທິສ຺ວາ ປຏິລທ຺ຘສທ຺ໂຘ ອຕ຺ຕໂນ ກນິຏ຺ຐສ຺ສ ຕໍ ຐານນ຺ຕຣໍ ທາເປຕ຺ວາ ຣາຊານໍ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ນຈິຣສ຺ເສວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣ ໒.໕໐.໓໑-໔໐) –

‘‘ປທຸມຸຕ຺ຕຣຠຄວໂຕ, ສຸຊາໂຕ ນາມ ສາວໂກ;

ປໍສຸກູລໍ ຄເວສນ຺ໂຕ, ສງ຺ກາເຣ ຈຣເຕ ຕທາ.

‘‘ນຄເຣ ຫໍສວຕິຍາ, ປເຣສໍ ຠຕໂກ ອຫໍ;

ອຸປຑ຺ຒທຸສ຺ສໍ ທຕ຺ວານ, ສິຣສາ ອຠິວາທຍິໍ.

‘‘ເຕນ ກມ຺ເມນ ສຸກເຕນ, ເຈຕນາປຓິຘີຫິ ຈ;

ຊຫິຕ຺ວາ ມານຸສໍ ເທຫໍ, ຕາວຕິໍສມຄຈ຺ຉຫໍ.

‘‘ເຕຕ຺ຕິໍສກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ເທວິນ຺ໂທ, ເທວຣຊ຺ຊມກາຣຍິໍ;

ສຕ຺ຕສຕ຺ຕຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸຎ຺ຈ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ອໂຫສຫໍ.

‘‘ປເທສຣຊ຺ຊໍ ວິປຸລໍ, ຄຓນາໂຕ ອສງ຺ຂິຍໍ;

ອຸປຑ຺ຒທຸສ຺ສທາເນນ, ໂມທາມິ ອກຸໂຕຠໂຍ.

‘‘ອິຈ຺ຉມາໂນ ຈຫໍ ອຊ຺ຊ, ສການນໍ ສປພ຺ພຕໍ;

ໂຂມທຸສ຺ເສຫິ ຉາເທຍ຺ຍໍ, ອຑ຺ຒທຸສ຺ສສ຺ສິທໍ ຜລໍ.

‘‘ສຕສຫສ຺ສິໂຕ ກປ຺ເປ, ຍໍ ທານມທທິໍ ຕທາ;

ທຸຄ຺ຄຕິໍ ນາຠິຊານາມິ, ອຑ຺ຒທຸສ຺ສສ຺ສິທໍ ຜລໍ.

‘‘ກິເລສາ ຌາປິຕາ ມຍ຺ຫໍ…ເປ… ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ອຣຫຕ຺ຕໍ ປນ ປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ກນິຏ຺ຐຠາຕຣໍ ຕໂຕ ກມ຺ມໂຕ ນິວຕ຺ເຕຕຸກາໂມ ຕສ຺ມິໍເຍວ ກມ຺ເມ ອຠິຣຕໍ ທິສ຺ວາ ຕໍ ໂຈເທນ຺ໂຕ –

໑໔໕. ‘‘ອຈ຺ຈຍນ຺ຕິ ອໂຫຣຕ຺ຕາ, ຊີວິຕໍ ອຸປຣຸຊ຺ຌຕິ;

ອາຍຸ ຂີຍຕິ ມຈ຺ຈານໍ, ກຸນ຺ນທີນໍວ ໂອທກໍ.

໑໔໖. ‘‘ອຖ ປາປານິ ກມ຺ມານິ, ກຣໍ ພາໂລ ນ ພຸຊ຺ຌຕິ;

ປຈ຺ຉາສ຺ສ ກຏຸກໍ ໂຫຕິ, ວິປາໂກ ຫິສ຺ສ ປາປໂກ’’ຕິ. –

ຄາຖາທ຺ວຍໍ ອຠາສິ.

ຕຕ຺ຖ ອຈ຺ຈຍນ຺ຕີຕິ ອຕິກ຺ກມນ຺ຕິ, ລຫຸໍ ລຫຸໍ ອປຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອໂຫຣຕ຺ຕາຕິ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວາ. ຊີວິຕໍ ອຸປຣຸຊ຺ຌຕີຕິ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍຎ຺ຈ ຂຓິກນິໂຣຘວເສນ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ‘‘ຂເຓ ຂເຓ, ຕ຺ວໍ ຠິກ຺ຂຸ, ຊາຍສິ ຈ ຊິຍ຺ຍສິ ຈ ມິຍ຺ຍສິ ຈ ຈວສິ ຈ ອຸປປຊ຺ຊສິ ຈາ’’ຕິ. ອາຍຸ ຂີຍຕິ ມຈ຺ຈານນ຺ຕິ ມຣິຕພ຺ພສຠາວຕ຺ຕາ ມຈ຺ຈາຕິ ລທ຺ຘນາມານໍ ອິເມສໍ ສຕ຺ຕານໍ ອາຍຸ ‘‘ໂຍ ຈິຣໍ ຊີວຕິ, ໂສ ວສ຺ສສຕໍ ອປ຺ປໍ ວາ ຠິຍ຺ໂຍ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໙໑; ສໍ. ນິ. ໒.໑໔໓; ອ. ນິ. ໗.໗໔) ເອວໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນກາລປຣມາຍຸ ຂີຍຕິ ຂຍຎ຺ຈ ສມ຺ເຠທຎ຺ຈ ຄຈ຺ຉຕິ, ຍຖາ ກິໍ? ກຸນ຺ນທີນໍວ ໂອທກໍ ຍຖາ ນາມ ກຸນ຺ນທີນໍ ປພ຺ພເຕຍ຺ຍານໍ ຂຸທ຺ທກນທີນໍ ອຸທກໍ ຈິຣໍ ນ ຕິຏ຺ຐຕິ, ລຫຸຕຣໍ ຂີຍຕິ, ອາຄຕມຕ຺ຕໍເຍວ ວິຄຈ຺ຉຕິ, ເອວໍ ສຕ຺ຕານໍ ອາຍຸ ລຫຸຕຣໍ ຂີຍຕິ ຂຍໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອຸທກເມວ ‘‘ໂອທກ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຍຖາ ມໂນເຍວ ມານສນ຺ຕິ.

ອຖ ປາປານິ ກມ຺ມານິ, ກຣໍ ພາໂລ ນ ພຸຊ຺ຌຕີຕິ ເອວໍ ສໍສາເຣ ອນິຈ຺ເຈປິ ສມາເນ ພາໂລ ໂລຠວເສນ ວາ ໂກຘວເສນ ວາ ປາປານິ ກມ຺ມານິ ກໂຣຕິ, ກໂຣນ຺ໂຕປິ ນ ພຸຊ຺ຌຕິ, ປາປໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຈ ‘‘ປາປໍ ກໂຣມີ’’ຕິ ອພຸຊ຺ຌນໂກ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ‘‘ອິມສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ເອວຣູໂປ ທຸກ຺ໂຂ ວິປາໂກ’’ຕິ ປນ ອຊານນໂຕ ‘‘ນ ພຸຊ຺ຌຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຈ຺ຉາສ຺ສ ກຏຸກໍ ໂຫຕີຕິ ຍທິປິ ປາປສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ອາຍູຫນກ຺ຂເຓ ‘‘ອິມສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ເອວຣູໂປ ວິປາໂກ’’ຕິ ນ ພຸຊ຺ຌຕິ, ຕໂຕ ປຈ຺ຉາ ປນ ນິຣຍາທີສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕສ຺ສ ອສ຺ສ ພາລສ຺ສ ກຏຸກໍ ອນິຏ຺ຐໍ ທຸກ຺ຂເມວ ໂຫຕິ. ວິປາໂກ ຫິສ຺ສ ປາປໂກ ຍສ຺ມາ ອສ຺ສ ປາປກມ຺ມສ຺ສ ນາມ ວິປາໂກ ປາປໂກ ນິຫີໂນ ອນິຏ຺ໂຐ ເອວາຕິ. ອິມໍ ປນ ໂອວາທໍ ສຸຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ກນິຏ຺ຐຠາຕາ ຣາຊານໍ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ນຈິຣສ຺ເສວ ສທຕ຺ຖໍ ນິປ຺ຜາເທສິ.

ເຫຣຎ຺ຎການິຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ໂສມມິຕ຺ຕຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ປຣິຕ຺ຕໍ ທາຣຸນ຺ຕິ ອາຍສ຺ມໂຕ ໂສມມິຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ອຍມ຺ປິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ປຸຎ຺ຎານິ ອຸປຈິນນ຺ໂຕ ສິຂິສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ ພຸທ຺ຘຄຸເຓ ສຸຕ຺ວາ ປສນ຺ນມານໂສ ເອກທິວສໍ ກິໍສຸກຣຸກ຺ຂໍ ປຸປ຺ຜິຕໍ ທິສ຺ວາ ປຸປ຺ຜານິ ຄເຫຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ອາກາເສ ຂິປິຕ຺ວາ ປູເຊສິ. ໂສ ເຕນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ໂສມມິຕ຺ໂຕຕິ ລທ຺ຘນາໂມ ຕິຓ຺ຓໍ ເວທານໍ ປາຣຄູ ຫຸຕ຺ວາ ວິມເລນ ນາມ ເຖເຣນ ກຕປຣິຈຍຕ຺ຕາ ອຠິຓ຺ຫໍ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ສາສເນ ລທ຺ຘປ຺ປສາໂທ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ລທ຺ຘູປສມ຺ປໂທ ວຕ຺ຕປຏິວຕ຺ຕໍ ປູເຣນ຺ໂຕ ວິຈຣຕິ. ວິມລຕ຺ເຖໂຣ ປນ ກຸສີໂຕ ມິທ຺ຘພຫຸໂລ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວໍ ວີຕິນາເມຕິ. ໂສມມິຕ຺ໂຕ ‘‘ກຸສີຕໍ ນາມ ນິສ຺ສາຍ ໂກ ຄຸໂຓ’’ຕິ ຕໍ ປຫາຍ ມຫາກສ຺ສປຕ຺ເຖຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ໂອວາເທ ຐຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ນຈິຣສ຺ເສວ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐາສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣ ໒.໕໐.໒໕-໓໐) –

‘‘ກິໍສຸກໍ ປຸປ຺ຜິຕໍ ທິສ຺ວາ, ປຄ຺ຄເຫຕ຺ວານ ອຎ຺ຊລິໍ;

ພຸທ຺ຘເສຏ຺ຐໍ ສຣິຕ຺ວານ, ອາກາເສ ອຠິປູຊຍິໍ.

‘‘ເຕນ ກມ຺ເມນ ສຸກເຕນ, ເຈຕນາປຓິຘີຫິ ຈ;

ຊຫິຕ຺ວາ ມານຸສໍ ເທຫໍ, ຕາວຕິໍສມຄຈ຺ຉຫໍ.

‘‘ເອກຕິໍເສ ອິໂຕ ກປ຺ເປ, ຍໍ ກມ຺ມມກຣິໍ ຕທາ;

ທຸຄ຺ຄຕິໍ ນາຠິຊານາມິ, ພຸທ຺ຘປູຊາຍິທໍ ຜລໍ.

‘‘ກິເລສາ ຌາປິຕາ ມຍ຺ຫໍ, ຠວາ ສພ຺ເພ ສມູຫຕາ;

ນາໂຄວ ພນ຺ຘນໍ ເຉຕ຺ວາ, ວິຫຣາມິ ອນາສໂວ.

‘‘ສ຺ວາຄຕໍ ວຕ ເມ ອາສິ, ມມ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ;

ຕິສ຺ໂສ ວິຊ຺ຊາ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕາ, ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ອຣຫຕ຺ຕໍ ປນ ປຕ຺ວາ ວິມລຕ຺ເຖຣໍ ໂອວາເທນ ຕຊ຺ເຊນ຺ໂຕ –

໑໔໗. ‘‘ປຣິຕ຺ຕໍ ທາຣຸມາຣຸຍ຺ຫ, ຍຖາ ສີເທ ມຫຓ຺ຓເວ;

ເອວໍ ກຸສີຕມາຄມ຺ມ, ສາຘຸຊີວີປິ ສີທຕິ;

ຕສ຺ມາ ຕໍ ປຣິວຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ກຸສີຕໍ ຫີນວີຣິຍໍ.

໑໔໘. ‘‘ປວິວິຕ຺ເຕຫິ ອຣິເຍຫິ, ປຫິຕຕ຺ເຕຫິ ຌາຍິຠິ;

ນິຈ຺ຈໍ ອາຣທ຺ຘວີຣິເຍຫິ, ປຓ຺ຑິເຕຫິ ສຫາວເສ’’ຕິ. – ຄາຖາທ຺ວຍໍ ອຠາສິ;

ຕຕ຺ຖ ປຣິຕ຺ຕໍ ທາຣຸມາຣຸຍ຺ຫ, ຍຖາ ສີເທ ມຫຓ຺ຓເວຕິ ເປສໂລປິ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ກຸສີຕໍ ອລສປຸຄ຺ຄລໍ ນິສ຺ສາຍ ສີທຕິ ສໍສາເຣ ປຕຕິ, ນ ຕສ຺ສ ປາຣໍ ນິພ຺ພານໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ຍສ຺ມາ ເອຕເທວໍ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ອຘິກຸສລຘມ຺ມວເສນ ສີສໍ ອນຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ກຸຈ຺ຉິຕໍ ສີທນໂຕ ກຸສີຕໍ ວີຣິຍາຣມ຺ຠາຠາວໂຕ ຫີນວີຣິຍໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ສພ຺ພຖາ ວຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ນ ຕສ຺ສ ທິຏ຺ຐານຸຄຕິໍ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເອວໍ ປຸຄ຺ຄລາຘິຏ຺ຐານາຍ ຄາຖາຍ ໂກສຊ຺ເຊ ອາທີນວໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ວີຣິຍາຣມ຺ເຠ ອານິສໍເສ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປວິວິຕ຺ເຕຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ເຍ ປນ ກາຍວິເວກສມ຺ຠເວນ ປວິວິຕ຺ຕາ, ຕໂຕ ເອວ ກິເລເສຫິ ອາຣກຕ຺ຕາ ອຣິຍາ, ນິພ຺ພານໍ ປຕິເປສິຕຕ຺ຕຕາຍ ປຫິຕຕ຺ຕາ ອາຣມ຺ມຓູປນິຊ຺ຌານວເສນ ລກ຺ຂຓູປນິຊ຺ຌານວເສນ ຈ ຌາຍິໂນ, ສພ຺ພກາລໍ ປຄ຺ຄຫິຕວີຣິຍຕາຍ ອາຣທ຺ຘວີຣິຍາ, ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣເຠທາຍ ປຎ຺ຎາຍ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ປຓ຺ຑິຕາ, ເຕຫິເຍວ ສຫ ອາວເສຍ຺ຍ ສທຕ຺ຖໍ ນິປ຺ຜາເທຕຸກາໂມ ສໍວເສຍ຺ຍາຕິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ວິມລຕ຺ເຖໂຣ ສໍວິຄ຺ຄມານໂສ ວິປສ຺ສນໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ສທຕ຺ຖໍ ອາຣາເຘສິ. ສ຺ວາຍມຕ຺ໂຖ ປຣໂຕ ອາຄມິສ຺ສຕິ.

ໂສມມິຕ຺ຕຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ສພ຺ພມິຕ຺ຕຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ຊໂນ ຊນມ຺ຫິ ສມ຺ພທ຺ໂຘຕິ ອາຍສ຺ມໂຕ ສພ຺ພມິຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ອຍມ຺ປິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ປຸຎ຺ຎານິ ອຸປຈິນນ຺ໂຕ ອິໂຕ ທ຺ວານວຸເຕ ກປ຺ເປ ຕິສ຺ສສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ເນສາທກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວນຈາຣິໂກ ຫຸຕ຺ວາ ວເນ ມິເຄ ວຘິຕ຺ວາ ມໍສໍ ຂາທນ຺ໂຕ ຊີວຕິ. ອຖສ຺ສ ຠຄວາ ອນຸຄ຺ຄຓ຺ຫນຕ຺ຖໍ ວສນຏ຺ຐານສມີເປ ຕີຓິ ປທເຈຕິຍານິ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ໂສ ອຕີຕກາເລ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘສຸ ກຕປຣິຈຍຕ຺ຕາ ຈກ຺ກງ຺ກິຕານິ ທິສ຺ວາ ປສນ຺ນມານໂສ ໂກຣຓ຺ຑປຸປ຺ເຜຫິ ປູຊໍ ກຕ຺ວາ ເຕນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ຕາວຕິໍສຠວເນ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອປຣາປຣໍ ສຸຄຕີສຸເຍວ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ສາວຕ຺ຖິນຄເຣ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ສພ຺ພມິຕ຺ໂຕຕິສ຺ສ ນາມໍ ອໂຫສິ. ໂສ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ ເຊຕວນປຏິຄ຺ຄຫເຓ ພຸທ຺ຘານຸຠາວໍ ທິສ຺ວາ ປຏິລທ຺ຘສທ຺ໂຘ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຣຎ຺ເຎ ວິຫຣນ຺ໂຕ ວສ຺ສໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐວສ຺ໂສ ຠຄວນ຺ຕໍ ວນ຺ທິຕຸໍ ສາວຕ຺ຖິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ມາຄວິເກຫິ ໂອຑ຺ຑິເຕ ປາເສ ມິຄໂປຕກໍ ພທ຺ຘໍ ອທ຺ທສ. ມາຕາ ປນສ຺ສ ມິຄີ ປາສໍ ອປ຺ປວິຏ຺ຐາປິ ປຸຕ຺ຕສິເນເຫນ ທູຣໍ ນ ຄຈ຺ຉຕິ, ມຣຓຠເຍນ ປາສສມີປມ຺ປິ ນ ອຸປຄຈ຺ຉຕິ ມິຄໂປຕໂກ ຈ ຠີໂຕ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ປຣິວຕ຺ເຕນ຺ໂຕ ກຣຸຓໍ ວິລປຕິ, ຕໍ ທິສ຺ວາ ເຖໂຣ, ‘‘ອໂຫ ສຕ຺ຕານໍ ສ຺ເນຫເຫຕຸກໍ ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຕໂຕ ປຣໍ ສມ຺ພຫຸເລ ໂຈເຣ ເອກໍ ປຸຣິສໍ ຊີວຄາຫໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປລາລເວຓິຍາ ສຣີຣໍ ເວເຐຕ຺ວາ ຌາເປນ຺ເຕ, ຕຎ຺ຈ ມຫາວິຣວໍ ວິຣວນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ຕທຸຠຍໍ ນິສ຺ສາຍ ສຎ຺ຊາຕສໍເວໂຄ ເຕສໍ ໂຈຣານໍ ສຸຓນ຺ຕານໍເຍວ –

໑໔໙. ‘‘ຊໂນ ຊນມ຺ຫິ ສມ຺ພທ຺ໂຘ, ຊນເມວສ຺ສິໂຕ ຊໂນ;

ຊໂນ ຊເນນ ເຫຐີຍຕິ, ເຫເຐຕິ ຈ ຊໂນ ຊນໍ.

໑໕໐. ‘‘ໂກ ຫິ ຕສ຺ສ ຊເນນຕ຺ໂຖ, ຊເນນ ຊນິເຕນ ວາ;

ຊນໍ ໂອຫາຍ ຄຈ຺ຉໍ ຕໍ, ເຫຐຍິຕ຺ວາ ພຫຸໍ ຊນ’’ນ຺ຕິ. – ຄາຖາທ຺ວຍໍ ອຠາສິ;

ຕຕ຺ຖ ຊໂນຕິ ອນ຺ຘພາລຊໂນ. ຊນມ຺ຫີຕິ ອຎ຺ເຎ ຊເນ. ສມ຺ພທ຺ໂຘຕິ ຕຓ຺ຫາພນ຺ຘເນນ ພທ຺ໂຘ. ‘‘ອຍໍ ເມ ປຸຕ຺ໂຕ, ມາຕາ’’ຕິອາທິນາ ປຏິພທ຺ໂຘ. ອຍເມວ ວາ ປາໂຐ, ‘‘ອິເມ ມໍ ໂປເສນ຺ຕິ, ອຫໍ ອິເມ ນິສ຺ສາຍ ຊີວາມີ’’ຕິ ປຏິພທ຺ຘຈິຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຊນເມວສ຺ສິໂຕ ຊໂນຕິ ‘‘ອຍໍ ເມ ປຸຕ຺ໂຕ, ຘີຕາ’’ຕິອາທິນາ ອຎ຺ຎເມວ ຊນໍ ອຎ຺ໂຎ ຊໂນ ອສ຺ສິໂຕ ຕຓ຺ຫາຍ ອລ຺ລີໂນ ປຣິຄ຺ຄຍ຺ຫ ຐິໂຕ. ຊໂນ ຊເນນ ເຫຐີຍຕິ, ເຫເຐຕິ ຈ ຊໂນ ຊນນ຺ຕິ ກມ຺ມສ຺ສກຕາຍ ຍຖາຠູຕາວໂພຘສ຺ສ ຈ ອຠາວໂຕ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂນໍ ອກຕ຺ວາ ໂລຠວເສນ ຍຖາ ຊໂນ ຊນໍ ອສ຺ສິໂຕ, ເອວໍ ໂທສວເສນ ຊໂນ ຊເນນ ເຫຐີຍຕິ ວິພາຘີຍຕິ. ‘‘ຕຍິທໍ ມຍ຺ຫໍວ ອຸປຣິ ເຫຐນຜລວເສນ ປຣິປຕິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອຊານນ຺ໂຕ ເຫເຐຕິ ຈ ຊໂນ ຊນໍ.

ໂກ ຫິ ຕສ຺ສ ຊເນນຕ຺ໂຖຕິ ຕສ຺ສ ອຎ຺ຎຊນສ຺ສ ອຎ຺ເຎນ ຊເນນ ຕຓ຺ຫາວເສນ ອສ຺ສິເຕນ ໂທສວເສນ ເຫຐິເຕນ ວາ ໂກ ອຕ຺ໂຖ. ຊເນນ ຊນິເຕນ ວາຕິ ມາຕາປິຕາ ຫຸຕ຺ວາ ເຕນ ອຎ຺ເຎນ ຊເນນ ຊນິເຕນ ວາ ໂກ ອຕ຺ໂຖ. ຊນໍ ໂອຫາຍ ຄຈ຺ຉໍ ຕໍ, ເຫຐຍິຕ຺ວາ ພຫຸໍ ຊນນ຺ຕິ ຍສ຺ມາ ສໍສາເຣ ຈຣໂຕ ຊນສ຺ສ ອຍເມວານຸຣູປາ ປຏິປຕ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ຊນໍ, ຕສ຺ສ ຈ ພາຘິກາ ຍາ ສາ ຕຓ຺ຫາ ຈ, ໂຍ ຈ ໂສ ໂທໂສ ເອວ ພຫຸໍ ຊນໍ ພາຘຍິຕ຺ວາ ຐິໂຕ, ຕຎ຺ຈ ໂອຫາຍ ສພ຺ພໂສ ປຫາຍ ປຣິຈ຺ຈຊິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉໍ, ເຕຫິ ອນຸປທ຺ທຸຕໍ ຐານໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍໍ ປາປຸເຓຍ຺ຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ປນ ວຕ຺ວາ ເຖໂຣ ຕາວເທວ ວິປສ຺ສນໍ ອຸສ຺ສຸກ຺ກາເປຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕມປາປຸຓິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣ ໒.໕໐.໑໕-໒໔) –

‘‘ວນກມ຺ມິໂກ ປຸເຣ ອາສິໍ, ປິຕຸມາຕຸມເຕນຫໍ;

ປສຸມາເຣນ ຊີວາມິ, ກຸສລໍ ເມ ນ ວິຊ຺ຊຕິ.

‘‘ມມ ອາສຍສາມນ຺ຕາ, ຕິສ຺ໂສ ໂລກຄ຺ຄນາຍໂກ;

ປທານິ ຕີຓິ ທສ຺ເສສິ, ອນຸກມ຺ປາຍ ຈກ຺ຂຸມາ.

‘‘ອກ຺ກນ຺ເຕ ຈ ປເທ ທິສ຺ວາ, ຕິສ຺ສນາມສ຺ສ ສຕ຺ຖຸໂນ;

ຫຏ຺ໂຐ ຫຏ຺ເຐນ ຈິຕ຺ເຕນ, ປເທ ຈິຕ຺ຕໍ ປສາທຍິໍ.

‘‘ໂກຣຓ຺ຑໍ ປຸປ຺ຜິຕໍ ທິສ຺ວາ, ປາທປໍ ຘຣຓີຣຸຫໍ;

ສໂກສກໍ ຄເຫຕ຺ວານ, ປທເສຏ຺ຐມປູຊຍິໍ.

‘‘ເຕນ ກມ຺ເມນ ສຸກເຕນ, ເຈຕນາປຓິຘີຫິ ຈ;

ຊຫິຕ຺ວາ ມານຸສໍ ເທຫໍ, ຕາວຕິໍສມຄຈ຺ຉຫໍ.

‘‘ຍໍ ຍໍ ໂຍນຸປປຊ຺ຊາມິ, ເທວຕ຺ຕໍ ອຖ ມານຸສໍ;

ໂກຣຓ຺ຑກຉວິ ໂຫມິ, ສຸປ຺ປຠາໂສ ຠວາມຫໍ.

‘‘ທ຺ເວນວຸເຕ ອິໂຕ ກປ຺ເປ, ຍໍ ກມ຺ມມກຣິໍ ຕທາ;

ທຸຄ຺ຄຕິໍ ນາຠິຊານາມິ, ປທປູຊາຍິທໍ ຜລໍ.

‘‘ກິເລສາ ຌາປິຕາ ມຍ຺ຫໍ…ເປ… ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ເຕ ປນ ໂຈຣາ ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ສໍເວຄຊາຕາ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມໍ ປຏິປຊ຺ຊິໍສູຕິ.

ສພ຺ພມິຕ຺ຕຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ມຫາກາຬຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ກາຬີ ອິຕ຺ຖີຕິ ອາຍສ຺ມໂຕ ມຫາກາຬຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ອຍມ຺ປິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ປຸຎ຺ຎານິ ອຸປຈິນນ຺ໂຕ ອິໂຕ ເອກນວຸເຕ ກປ຺ເປ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ ເກນຈິເທວ ກຣຓີເຍນ ອຣຎ຺ຎໍ ຄໂຕ ຕຕ຺ຖ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ສາຂາຍ ໂອລມ຺ພມານໍ ປໍສຸກູລຈີວຣໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຣິຍທ຺ຘໂຊ ໂອລມ຺ພຕີ’’ຕິ ປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ກິງ຺ກຓິປຸປ຺ຜານິ ຄເຫຕ຺ວາ ປໍສຸກູລໍ ປູເຊສິ. ໂສ ເຕນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ເສຕພ຺ຍນຄເຣ ສຕ຺ຖວາຫກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ມຫາກາໂຬຕິ ລທ຺ຘນາໂມ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ວາ ຆຣາວາສໍ ວສນ຺ໂຕ ປຎ຺ຈຫິ ສກຏສເຕຫິ ຠຓ຺ຑໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວາຓິຊ຺ຊວເສນ ສາວຕ຺ຖິໍ ຄໂຕ ເອກມນ຺ຕໍ ສກຏສຕ຺ຖໍ ນິເວເສຕ຺ວາ ອທ຺ຘານປຣິສ຺ສມໍ ວິໂນເທຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິສາຍ ສທ຺ຘິໍ ນິສິນ຺ໂນ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ຄນ຺ຘມາລາທິຫຕ຺ເຖ ອຸປາສເກ ເຊຕວນໍ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ສຍມ຺ປິ ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ປຏິລທ຺ຘສທ຺ໂຘ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ໂສສານິກງ຺ຄໍ ອຘິຏ຺ຐາຍ ສຸສາເນ ວສຕິ. ອເຖກທິວສໍ ກາຬີ ນາມ ເອກາ ອິຕ຺ຖີ ຉວຑາຫິກາ ເຖຣສ຺ສ ກມ຺ມຏ຺ຐານຕ຺ຖາຍ ອຈິຣມຕສຣີຣໍ ອຸໂຠ ສຕ຺ຖີ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ອຸໂຠ ຈ ພາຫູ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ສີສຎ຺ຈ ທຘິຖາລກໍ ວິຍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄໍ ສມ຺ພນ຺ຘເມວ ກຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ໂອໂລເກຕຸໍ ໂຍຄ຺ຍຏ຺ຐາເນ ຐເປຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເຖໂຣ ຕໍ ທິສ຺ວາ ອຕ຺ຕານໍ ໂອວທນ຺ໂຕ –

໑໕໑. ‘‘ກາຬີ ອິຕ຺ຖີ ພ຺ຣຫຕີ ຘງ຺ກຣູປາ, ສຕ຺ຖິຎ຺ຈ ເຠຕ຺ວາ ອປຣຎ຺ຈ ສຕ຺ຖິໍ;

ພາຫຎ຺ຈ ເຠຕ຺ວາ ອປຣຎ຺ຈ ພາຫໍ, ສີສຎ຺ຈ ເຠຕ຺ວາ ທຘິຖາລກໍວ;

ເອສາ ນິສິນ຺ນາ ອຠິສນ຺ທຫິຕ຺ວາ.

໑໕໒. ‘‘ໂຍ ເວ ອວິທ຺ວາ ອຸປຘິໍ ກໂຣຕິ, ປຸນປ຺ປຸນໍ ທຸກ຺ຂມຸເປຕິ ມນ຺ໂທ;

ຕສ຺ມາ ປຊານໍ ອຸປຘິໍ ນ ກຍິຣາ, ມາຫໍ ປຸນ ຠິນ຺ນສິໂຣ ສຍິສ຺ສ’’ນ຺ຕິ. –

ຄາຖາທ຺ວຍໍ ອຠາສິ.

ຕຕ຺ຖ ກາຬີຕິ ຕສ຺ສາ ນາມໍ, ກາຬວຓ຺ຓຕ຺ຕາ ວາ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ພ຺ຣຫຕີຕິ ມຫາສຣີຣາ ອາໂຣຫປຣິຓາຫວຕີ. ຘງ຺ກຣູປາຕິ ກາຬວຓ຺ຓຕ຺ຕາ ເອວ ກາກສທິສຣູປາ. ສຕ຺ຖິຎ຺ຈ ເຠຕ຺ວາຕິ ມຕສຣີຣສ຺ສ ສຕ຺ຖິໍ ຊຓ຺ຓຸເຠທເນນ ຠຎ຺ຊິຕ຺ວາ. ອປຣຎ຺ຈ ສຕ຺ຖິນ຺ຕິ ອິຕຣຎ຺ຈ ສຕ຺ຖິໍ ຠຎ຺ຊິຕ຺ວາ. ພາຫຎ຺ຈ ເຠຕ຺ວາຕິ ພາຫຏ຺ຐິຎ຺ຈ ອຄ຺ຄພາຫຏ຺ຐາເນເຍວ ຠຎ຺ຊິຕ຺ວາ. ສີສຎ຺ຈ ເຠຕ຺ວາ ທຘິຖາລກໍວາຕິ ມຕສຣີຣສ຺ສ ສີສໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ຠິນ຺ນຕ຺ຕາ ເອວ ເລຑ຺ຑຸທຓ຺ຑາທີຫິ ປຄ຺ຆຣນ຺ຕໍ ທຘິຖາລກໍ ວິຍ, ປຄ຺ຆຣນ຺ຕໍ ມຕ຺ຖລຸງ຺ຄໍ ກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອສາ ນິສິນ຺ນາ ອຠິສນ຺ທຫິຕ຺ວາຕິ ຉິນ຺ນຠິນ຺ນາວຍວໍ ມຕສຣີຣໍ ເຕ ອວຍເວ ຍຖາຐາເນເຍວ ຐປເນນ ສນ຺ທຫິຕ຺ວາ ສຫິຕໍ ກຕ຺ວາ ມໍສາປຓໍ ປສາເຣນ຺ຕີ ວິຍ ເອສາ ນິສິນ຺ນາ.

ໂຍ ເວ ອວິທ຺ວາ ອຸປຘິໍ ກໂຣຕີຕິ ໂຍ ອິມາຍ ອຸປຏ຺ຐາປິຕໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ທິສ຺ວາປິ ອວິທ຺ວາ ອກຸສໂລ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ອໂຍນິໂສມນສິກາເຣນ ກິເລສູປຘິໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ, ໂສ ມນ຺ໂທ ມນ຺ທປຎ຺ໂຎ ສໍສາຣສ຺ສ ອນຕິວຕ຺ຕນໂຕ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອປຣາປຣໍ ນິຣຍາທີສຸ ທຸກ຺ຂໍ ອຸເປຕິ. ຕສ຺ມາ ປຊານໍ ອຸປຘິໍ ນ ກຍິຣາຕິ ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ເຈຕເທວໍ, ຕສ຺ມາ. ປຊານໍ ອຸປຘິນ຺ຕິ ‘‘ອິຘ ຍໍ ທຸກ຺ຂໍ ສມ຺ໂຠຕີ’’ຕິ ປຊານນ຺ໂຕ ໂຍນິໂສ ມນສິກໂຣນ຺ໂຕ ກິເລສູປຘິໍ ນ ກຍິຣາ ນ ອຸປ຺ປາເທຍ຺ຍ. ກສ຺ມາ? ມາຫໍ ປຸນ ຠິນ຺ນສິໂຣ ສຍິສ຺ສນ຺ຕິ ຍຖຍິທໍ ມຕສຣີຣໍ ຠິນ຺ນສຣີຣໍ ສຍຕິ, ເອວໍ ກິເລສູປຘີຫິ ສໍສາເຣ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ກຏສິວຑ຺ຒໂກ ຫຸຕ຺ວາ ຠິນ຺ນສິໂຣ ອຫໍ ມາ ສຍິສ຺ສນ຺ຕິ. ເອວໍ ວທນ຺ໂຕ ເອວ ເຖໂຣ ວິປສ຺ສນໍ ອຸສ຺ສຸກ຺ກາເປຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣ ໒.໕໐.໘-໑໔) –

‘‘ຫິມວນ຺ຕສ຺ສາວິທູເຣ, ອຸທງ຺ຄໂຓ ນາມ ປພ຺ພໂຕ;

ຕຕ຺ຖທ຺ທສໍ ປໍສຸກູລໍ, ທຸມຄ຺ຄມ຺ຫິ ວິລມ຺ພິຕໍ.

‘‘ຕີຓິ ກິງ຺ກຓິປຸປ຺ຜານິ, ໂອຈິນິຕ຺ວານຫໍ ຕທາ;

ຫຏ຺ໂຐ ຫຏ຺ເຐນ ຈິຕ຺ເຕນ, ປໍສຸກູລມປູຊຍິໍ.

‘‘ເຕນ ກມ຺ເມນ ສຸກເຕນ, ເຈຕນາປຓິຘີຫິ ຈ;

ຊຫິຕ຺ວາ ມານຸສໍ ເທຫໍ, ຕາວຕິໍສມຄຈ຺ຉຫໍ.

‘‘ເອກນວຸຕິໂຕ ກປ຺ເປ, ຍໍ ກມ຺ມມກຣິໍ ຕທາ;

ທຸຄ຺ຄຕິໍ ນາຠິຊານາມິ, ປູຊິຕ຺ວາ ອຣຫທ຺ຘຊໍ.

‘‘ກິເລສາ ຌາປິຕາ ມຍ຺ຫໍ…ເປ… ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ມຫາກາຬຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ຕິສ຺ສຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ