໖. ຊຣາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໘໑໑. ອປ຺ປໍ ວຕ ຊີວິຕນ຺ຕິ ຊຣາສຸຕ຺ຕໍ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວສ຺ສໍ ວສິຕ຺ວາ ຍານິ ຕານິ ພຸທ຺ຘານໍ ສຣີຣາໂຣຄ຺ຍສມ຺ປາທນໍ ອນຸປ຺ປນ຺ນສິກ຺ຂາປທປຎ຺ຎາປນໍ ເວເນຍ຺ຍທມນໍ ຕຖາຣູປາຍ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຊາຕກາທິກຖນນ຺ຕິອາທີນິ ຊນປທຈາຣິການິມິຕ຺ຕານິ, ຕານິ ສມເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ຊນປທຈາຣິກໍ ປກ຺ກາມິ. ອນຸປຸພ຺ເພນ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ສາຍໍ ສາເກຕໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ ອຎ຺ຊນວນໍ ປາວິສິ. ສາເກຕວາສິໂນ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອກາໂລ ອິທານິ ຠຄວນ຺ຕໍ ທສ຺ສນາຍາ’’ຕິ ວິຠາຕາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ ມາລາຄນ຺ຘາທີນິ ຄເຫຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປູຊນວນ຺ທນສມ຺ໂມທນາທີນິ ກຕ຺ວາ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ອຏ຺ຐໍສຸ ຍາວ ຠຄວໂຕ ຄາມປ຺ປເວສນເວລາ, ອຖ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວຸໂຕ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິ. ຕໍ ອຎ຺ຎຕໂຣ ສາເກຕໂກ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາໂລ ນຄຣາ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ ນຄຣທ຺ວາເຣ ອທ຺ທສ. ທິສ຺ວາ ປຸຕ຺ຕສິເນຫໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ‘‘ຈິຣທິຏ຺ໂຐສິ, ປຸຕ຺ຕ, ມຍາ’’ຕິ ປຣິເທວຍມາໂນ ອຠິມຸໂຂ ອຄມາສິ. ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ສຎ຺ຎາເປສິ – ‘‘ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຍໍ ອິຈ຺ຉຕິ, ຕໍ ກໂຣຕຸ, ນ ວາເຣຕພ຺ໂພ’’ຕິ.

ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓປິ ວຈ຺ຉຄິທ຺ຘິນີວ ຄາວີ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ກາຍໍ ປຸຣໂຕ ຈ ປຈ຺ຉໂຕ ຈ ທກ຺ຂິຓໂຕ ຈ ວາມໂຕ ຈາຕິ ສມນ຺ຕາ ອາລິງ຺ຄິ ‘‘ຈິຣທິຏ຺ໂຐສິ, ປຸຕ຺ຕ, ຈິຣໍ ວິນາ ອໂຫສີ’’ຕິ ຠຓນ຺ໂຕ. ຍທິ ປນ ໂສ ຕຖາ ກາຕຸໍ ນ ລເຠຍ຺ຍ, ຫທຍໍ ຜາເລຕ຺ວາ ມເຣຍ຺ຍ. ໂສ ຠຄວນ຺ຕໍ ອໂວຈ – ‘‘ຠຄວາ ຕຸມ຺ເຫຫິ ສທ຺ຘິໍ ອາຄຕຠິກ຺ຂູນໍ ອຫເມວ ຠິກ຺ຂໍ ທາຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ, ມເມວ ອນຸຄ຺ຄຫໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ. ອຘິວາເສສິ ຠຄວາ ຕຸຓ຺ຫີຠາເວນ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠຄວໂຕ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຸຣໂຕ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ເປເສສິ – ‘‘ປຸຕ຺ໂຕ ເມ ອາຄໂຕ, ອາສນໍ ປຎ຺ຎາເປຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ສາ ຕຖາ ກຕ຺ວາ ອາຄມນໍ ປສ຺ສນ຺ຕີ ຐິຕາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອນ຺ຕຣວີຖິຍໍເຍວ ທິສ຺ວາ ປຸຕ຺ຕສິເນຫໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ‘‘ຈິຣທິຏ຺ໂຐສິ, ປຸຕ຺ຕ, ມຍາ’’ຕິ ປາເທສຸ ຄເຫຕ຺ວາ ໂຣທິຕ຺ວາ ຆຣໍ ອຕິເນຕ຺ວາ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ໂຠເຊສິ. ຠຸຕ຺ຕາວິໂນ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ປຕ຺ຕໍ ອປນາເມສິ. ຠຄວາ ເຕສໍ ສປ຺ປາຍໍ ວິທິຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ, ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ອຸໂຠປິ ໂສຕາປນ຺ນາ ອເຫສຸໍ. ອຖ ຠຄວນ຺ຕໍ ຍາຈິໍສຸ – ‘‘ຍາວ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ອິມໍ ນຄຣໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫຣຕິ, ອມ຺ຫາກໍເຍວ ຆເຣ ຠິກ຺ຂາ ຄເຫຕພ຺ພາ’’ຕິ. ຠຄວາ ‘‘ນ ພຸທ຺ຘາ ເອວໍ ເອກໍ ນິພທ຺ຘຏ຺ຐານໍເຍວ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ’’ຕິ ປຏິກ຺ຂິປິ. ເຕ ອາຫໍສຸ – ‘‘ເຕນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ສທ຺ຘິໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາປິ ຕຸມ຺ເຫ ອິເຘວ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ. ຠຄວາ ເຕສໍ ອນຸຄ຺ຄຫຕ຺ຖາຍ ຕຖາ ອກາສິ. ມນຸສ຺ສາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຎ຺ຈ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິຎ຺ຈ ‘‘ພຸທ຺ຘປິຕາ ພຸທ຺ຘມາຕາ’’ ຕ຺ເວວ ໂວຫຣິໍສຸ. ຕມ຺ປິ ກຸລໍ ‘‘ພຸທ຺ຘກຸລ’’ນ຺ຕິ ນາມໍ ລຠິ.

ອານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ອຫໍ ຠຄວໂຕ ມາຕາປິຕໂຣ ຊານາມິ, ອິເມ ປນ ກສ຺ມາ ວທນ຺ຕິ ‘ອຫໍ ພຸທ຺ຘມາຕາ ອຫໍ ພຸທ຺ຘປິຕາ’’’ຕິ. ຠຄວາ ອາຫ – ‘‘ນິຣນ຺ຕຣໍ ເມ, ອານນ຺ທ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓີ ຈ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຈ ປຎ຺ຈ ຊາຕິສຕານິ ມາຕາປິຕໂຣ ອເຫສຸໍ, ປຎ຺ຈ ຊາຕິສຕານິ ມາຕາປິຕູນໍ ເຊຏ຺ຐກາ, ປຎ຺ຈ ຊາຕິສຕານິ ກນິຏ຺ຐກາ. ເຕ ປຸພ຺ພສິເນເຫເນວ ກເຖນ຺ຕີ’’ຕິ ອິມຎ຺ຈ ຄາຖມຠາສິ –

‘‘ປຸພ຺ເພວ ສນ຺ນິວາເສນ, ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຫິເຕນ ວາ;

ເອວໍ ຕໍ ຊາຍເຕ ເປມໍ, ອຸປ຺ປລໍວ ຍໂຖທເກ’’ຕິ. (ຊາ. ໑.໒.໑໗໔);

ຕໂຕ ຠຄວາ ສາເກເຕ ຍຖາຠິຣນ຺ຕໍ ວິຫຣິຕ຺ວາ ປຸນ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ສາວຕ຺ຖິເມວ ອຄມາສິ. ໂສປິ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຈ ພ຺ຣາຫ຺ມຓີ ຈ ຠິກ຺ຂູ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຕິຣູປໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ເສສມຄ຺ເຄ ປາປຸຓິຕ຺ວາ ອນຸປາທິເສສາຍ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ປຣິນິພ຺ພາຍິໍສຸ. ນຄເຣ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ສນ຺ນິປຕິໍສຸ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ຎາຕເກ ສກ຺ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ໂສຕາປນ຺ນສກທາຄາມິອນາຄາມິໂນ ອຸປາສກາປິ ສນ຺ນິປຕິໍສຸ ອຸປາສິກາໂຍ ຈ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ສຫຘມ຺ມິເກ ສກ຺ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ເຕ ສພ຺ເພປິ ກມ຺ພລກູຏາຄາຣໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ມາລາຄນ຺ຘາທີຫິ ປູເຊນ຺ຕາ ນຄຣາ ນິກ຺ຂາເມສຸໍ.

ຠຄວາປິ ຕໍ ທິວສໍ ປຈ຺ຈູສສມເຍ ພຸທ຺ຘຈກ຺ຂຸນາ ໂລກໍ ໂວໂລເກນ຺ໂຕ ເຕສໍ ປຣິນິພ຺ພານຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ຕຕ຺ຖ ມຍິ ຄເຕ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ພຫຸຊນສ຺ສ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ສາວຕ຺ຖິໂຕ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອາຬາຫນເມວ ປາວິສິ. ມນຸສ຺ສາ ທິສ຺ວາ ‘‘ມາຕາປິຕູນໍ ສຣີຣກິຈ຺ຈໍ ກາຕຸກາໂມ ຠຄວາ ອາຄໂຕ’’ຕິ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐໍສຸ. ນາຄຣາປິ ກູຏາຄາຣໍ ປູເຊນ຺ຕາ ອາຬາຫນໍ ອາເນຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ – ‘‘ຄຫຏ຺ຐອຣິຍສາວກາ ກຖໍ ປູເຊຕພ຺ພາ’’ຕິ. ຠຄວາ ‘‘ຍຖາ ອເສກ຺ຂາ ປູຊິຍນ຺ຕິ, ຕຖາ ປູເຊຕພ຺ພາ ອິເມ’’ຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ເຕສໍ ອເສກ຺ຂມຸນິຠາວໍ ທີເປນ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

‘‘ອຫິໍສກາ ເຍ ມຸນໂຍ, ນິຈ຺ຈໍ ກາເຍນ ສໍວຸຕາ;

ເຕ ຍນ຺ຕິ ອຈ຺ຈຸຕໍ ຐານໍ, ຍຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນ ໂສຈເຣ’’ຕິ. (ຘ. ປ. ໒໒໕);

ຕຎ຺ຈ ປຣິສໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ຕງ຺ຂຓານຸຣູປໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອິມໍ ສຸຕ຺ຕມຠາສິ.

ຕຕ຺ຖ ອປ຺ປໍ ວຕ ຊີວິຕໍ ອິທນ຺ຕິ ‘‘ອິທໍ ວຕ ມນຸສ຺ສານໍ ຊີວິຕໍ ອປ຺ປໍ ປຣິຕ຺ຕໍ ຐິຕິປຣິຕ຺ຕຕາຍ ສຣສປຣິຕ຺ຕຕາຍາ’’ຕິ ສລ຺ລສຸຕ຺ເຕປິ ວຸຕ຺ຕນຍເມຕໍ. ໂອຣໍ ວສ຺ສສຕາປິ ມິຍ຺ຍຕີຕິ ວສ຺ສສຕາ ໂອຣໍ ກລລາທິກາເລປິ ມິຍ຺ຍຕິ. ອຕິຈ຺ຈາຕິ ວສ຺ສສຕໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ. ຊຣສາປິ ມິຍ຺ຍຕີຕິ ຊຣາຍປິ ມິຍ຺ຍຕິ.

໘໑໒-໖. ມມາຍິເຕຕິ ມມາຍິຕວຕ຺ຖຸກາຣຓາ. ວິນາຠາວສນ຺ຕເມວິທນ຺ຕິ ສນ຺ຕວິນາຠາວໍ ວິຊ຺ຊມານວິນາຠາວເມວ ອິທໍ, ນ ສກ຺ກາ ອວິນາຠາເວນ ຠວິຕຸນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ມາມໂກຕິ ມມ ອຸປາສໂກ ຠິກ຺ຂຸ ວາຕິ ສງ຺ຂໍ ຄໂຕ, ພຸທ຺ຘາທີນິ ວາ ວຕ຺ຖູນິ ມມາຍມາໂນ. ສງ຺ຄຕນ຺ຕິ ສມາຄຕໍ ທິຏ຺ຐປຸພ຺ພໍ ວາ. ປິຍາຍິຕນ຺ຕິ ປິຍໍ ກຕໍ. ນາມໍເຍວາວສິສ຺ສຕິ ອກ຺ເຂຍ຺ຍນ຺ຕິ ສພ຺ພໍ ຣູປາທິຘມ຺ມຊາຕໍ ປຫີຍຕິ, ນາມມຕ຺ຕເມວ ຕຸ ອວສິສ຺ສຕິ ‘‘ພຸທ຺ຘຣກ຺ຂິໂຕ, ຘມ຺ມຣກ຺ຂິໂຕ’’ຕິ ເອວໍ ສງ຺ຂາຕຸໍ ກເຖຕຸໍ. ມຸນໂຍຕິ ຂີຓາສວມຸນໂຍ. ເຂມທສ຺ສິໂນຕິ ນິພ຺ພານທສ຺ສິໂນ.

໘໑໗. ສຕ຺ຕມຄາຖາ ເອວໍ ມຣຓພ຺ຠາຫເຕ ໂລເກ ອນຸຣູປປຏິປຕ຺ຕິທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕາ. ຕຕ຺ຖ ປຕິລີນຈຣສ຺ສາຕິ ຕໂຕ ຕໂຕ ປຕິລີນໍ ຈິຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ຈຣນ຺ຕສ຺ສ. ຠິກ຺ຂຸໂນຕິ ກລ຺ຍາຓປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສ ເສກ຺ຂສ຺ສ ວາ. ສາມຄ຺ຄິຍມາຫຸ ຕສ຺ສຕໍ,ໂຍ ອຕ຺ຕານໍ ຠວເນ ນ ທສ຺ສເຍຕິ ຕສ຺ເສຕໍ ປຕິຣູປມາຫຸ, ໂຍ ເອວໍປຏິປນ຺ໂນ ນິຣຍາທິເຠເທ ຠວເນ ອຕ຺ຕານໍ ນ ທສ຺ເສຍ຺ຍ. ເອວຎ຺ຫິ ໂສ ອິມມ຺ຫາ ມຣຓາ ມຸຈ຺ເຈຍ຺ຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໘໑໘-໒໐. ອິທານິ ໂຍ ‘‘ອຕ຺ຕານໍ ຠວເນ ນ ທສ຺ສເຍ’’ຕິ ເອວໍ ຂີຓາສໂວ ວິຠາວິໂຕ, ຕສ຺ສ ວຓ຺ຓຠຓນຕ຺ຖໍ ອິໂຕ ປຣາ ຕິສ຺ໂສ ຄາຖາໂຍ ອາຫ. ຕຕ຺ຖ ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ທ຺ວາທສສຸ ອາຍຕເນສຸ. ຍທິທໍ ທິຏ຺ຐສຸຕໍ ມຸເຕສຸ ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ຍທິທໍ ທິຏ຺ຐສຸຕໍ, ເອຕ຺ຖ ວາ ມຸເຕສຸ ວາ ຘມ຺ເມສຸ ເອວໍ ມຸນິ ນ ອຸປລິມ຺ປຕີຕິ ເອວໍ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ເວທິຕພ຺ໂພ. ໂຘໂນ ນ ຫິ ເຕນ ມຎ຺ຎຕິ, ຍທິທໍ ທິຏ຺ຐສຸຕໍ ມຸເຕສຸ ວາຕິ ອຕ຺ຣາປິ ຍທິທໍ ທິຏ຺ຐສຸຕ຺ຕໍ, ເຕນ ວຕ຺ຖຸນາ ນ ມຎ຺ຎຕິ, ມຸເຕສຸ ວາ ຘມ຺ເມສຸ ນ ມຎ຺ຎຕີຕິ ເອວເມວ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ເວທິຕພ຺ໂພ. ນ ຫິ ໂສ ຣຊ຺ຊຕິ ໂນ ວິຣຊ຺ຊຕີຕິ. ພາລປຸຖຸຊ຺ຊນາ ວິຍ ນ ຣຊ຺ຊຕິ, ກລ຺ຍາຓປຸຖຸຊ຺ຊນເສກ຺ຂາ ວິຍ ນ ວິຣຊ຺ຊຕິ, ຣາຄສ຺ສ ປນ ຂີຓຕ຺ຕາ ‘‘ວິຣາໂຄ’’ຕ຺ເວວ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ປາກຏເມວາຕິ. ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ຈຕຸຣາສີຕິຍາ ປາຓສຫສ຺ສານໍ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ ອໂຫສີຕິ.

ປຣມຕ຺ຖໂຊຕິກາຍ ຂຸທ຺ທກ-ອຏ຺ຐກຖາຍ

ສຸຕ຺ຕນິປາຕ-ອຏ຺ຐກຖາຍ ຊຣາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.